Vāmanapurāṇa, Saromāhātmya · Chapter 18

iti śrīvāmanapurāṇe saromāhātmye saptadaśodhyāyaḥ
lomaharṣaṇa uvāca /
tatastvauśanasaṃ tīrthaṃ gacchettu śraddhāyānvitāḥ /
uśanā yatra saṃsiddho grahatvaṃ ca samāptavān

tasmin snātvā vimuktastu pātakairjanmasaṃbhavaiḥ /
tato yāti paraṃ brahma yasmānnāvartate punaḥ

rahodaro nāma muniryatra mukto babhūva ha /
mahatā śirasā grastastīrthamāhātmyadarśanāt

kathaṃ rahodaro grastaḥ kathaṃ mokṣamavāptavān /
tīrthasya tasya māhātmyamicchāmaḥ śrotumādarāt

lomaharṣaṇa uvāca
purā vai daṇḍakāraṇye rāghaveṇa mahātmanā /
vasatā dvijaśārdūlā rākṣasāstatra hiṃsitāḥ

tatraikasya śiraśchinnaṃ rākṣasasya durātmanaḥ /
kṣureṇa śitadhāreṇa tat papāta mahāvane

rahodarasya tallagnaṃ jaṅghāyāṃ vai yadṛcchayā /
vane vicāratastatra asthi bhittvā viveśa ha

sa tena lagnena tadā dvijātirna śaśāka ha /
abhigantuṃ mahāprājñastīrthānyāyatanāni ca

sa pūtinā visravatā vedanārte mahāmuniḥ /
jagāma sarvatīrthāni pṛthivyāṃ yāni kāni ca

tataḥ sa kathayāmāsa ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām /
te 'bruvan ṛṣayo vipraṃ prayāhyaiśanasaṃ pratiḥ

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā jagāma sa rahodaraḥ /
tatastvaiśanase tīrthe tasyopaspṛśatastadā

tacchiraścaraṇaṃ muktvā papātāntarjale dvijāḥ /
tataḥ sa virajo bhūtvā pūtātmā vītakalmaṣaḥ

ājagāmāśramaṃ prītaḥ kathayāmāsa cākhilam /
te śrutvā ṛṣayaḥ sarve tīrthamāhātmyamuttamam /
kapālamocanamiti nāma cakruḥ samāgatāḥ

tatrāpi sumahattīrtha viśvāmitrasya viśrutam /
brāhmaṇyaṃ labdhavān yatra viśvāmitro mahāmuniḥ

tasmistīrthavare snātvā brāhmaṇyaṃ labhate dhruvam /
brāhmaṇastu viśuddhātmā paraṃ padamavāpnuyāt

tataḥ pūthūdakaṃ gacchenniyato niyatāśanaḥ /
tatra siddhastu brahmarṣi ruṣaṅgurnāma nāmataḥ

jātismaro ruṣaṅgustu gaṅgādvāre sadā sthitaḥ /
antakālaṃ tato dṛṣṭvā putrān vacanamabravīt /
iha śreyo na pasyāmi nayadhvaṃ māṃ pṛthūdakam

vijñāya tasya tadbhāvaṃ ruṣaṅgoste tapodhanāḥ /
taṃ vai tīrthe upāninyuḥ sarasvatyāstapodhanam

sa taiḥ putraiḥ samānītaḥ sarasvatyāṃ samāplutaḥ /
smṛtvā tīrthaguṇān sarvān prāhedamṛṣisattamaḥ

sarasvatyuttare tīrthe yastyajedātmanastanum /
pṛthūdake japyaparo nūnaṃ cāmaratāṃ vrajet

tatraiva brahmayonyasti brahmaṇā yatra nirmitā /
pṛthūdakaṃ samāśritya sarasvatyāstaṭe sthitaḥ

cāturvarṇyasya sṛṣṭyarthamātmajñānaparo 'bhavat /
tasyābhidhyāyataḥ sṛṣṭiṃ brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ

mukhato brāhmaṇā jātā bāhubhyāṃ kṣatriyāstathā /
ūrubhyāṃ vaiśyajātīyāḥ padbhyāṃ śūdrāstato 'bhavan

cāturvarṇyaṃ tato dṛṣṭvā āśramasthaṃ tatastataḥ /
evaṃ pratiṣṭhitaṃ tīrthaṃ brahmayonīti saṃjñitam

tatra snātvā muktikāmaḥ punaryoniṃ na paśyati /
tatraiva tīrthaṃ vikhyātamavakīrṇeti nāmataḥ

yasmin tīrthe bako dālbhyo dhṛtarāṣṭramamarṣaṇam /
juhāva vāhanaiḥ sārdhaṃ tatrābudhyat tato nṛpaḥ

ṛṣaya ūcuḥ
kathaṃ pratiṣṭhitaṃ tīrthamavakīrṇena nāmataḥ /
dhṛtarāṣṭreṇa rājñā ca sa kimarthaṃ prasāditaḥ

lomaharṣaṇa uvāca
ṛṣayo naimiṣeyā ye dakṣiṇārthaṃ yayuḥ purā /
tatraiva ca bako dālbhyo dṛtarāṣṭrā mayācata

tenāpi tatra nindārthamuktaṃ paśvanṛtaṃ tu yat /
tataḥ krodhena mahatā māṃsamutkṛtya tatra ha / /
18.29 pṛthūdake mahātīrthe avakīrṇeti nāmataḥ /
juhāva dhṛtarāṣṭrasya rāṣṭraṃ narapatestataḥ

hūyamāne tadā rāṣṭre pravṛtte yajñakarmaṇi /
akṣiyata tato rāṣṭraṃ nṛpaterduṣkṛtena vai

tataḥ sa cintayāmāsa brāhmaṇasya viceṣṭitam /
purohitena saṃyukte ratnānyādāya sarvaśaḥ

prasādanārthaṃ viprasya hyavakīrṇaṃ yayau tadā /
prasāditaḥ sa rājñā ca tuṣṭaḥ provāca taṃ nṛpam

brāhmaṇā nāvamantavyāḥ puruṣeṇa vijānatā /
avajñāto brāhmaṇastu hanyāt tripuruṣaṃ kulam

evamuktvā sa nṛpatiṃ rājyena yaśasā punaḥ /
utthāpayāmāsa tatastasya rājño hite sthitaḥ

tasmiṃstīrthe tu yaḥ snāti śraddadhāno jitendriyaḥ /
sa prāpnoti naro nityaṃ manasā cintitaṃ phalam

tatra tīrthaṃ suvikhyātaṃ yāyātaṃ nāma nāmataḥ /
yasyeha yajamānasya madhu susrāva vai nadī

tasmin snāto naro bhaktyā mucyate sarvakilbiṣaiḥ /
phalaṃ prāpnoti yajñasya aśvamedhasya mānavaḥ
madhusravaṃ ca tatraiva tīrthaṃ puṇyatamaṃ dvijāḥ /
tasmin snātvā naro bhaktyā madhunātarpayet pitṝn

tatrāpi sumahattīrthaṃ vasiṣṭhodvāhasaṃjñitam /
tatra snāto bhaktiyukto vāsiṣṭhaṃ lokamāpnuyāt

tatrāpi sumahattīrthaṃ vasiṣṭhodvāhasaṃjñitam /
tatra snāto bhaktiyukto vāsiṣṭhaṃ lokamāpnuyāt