Vamana Purana · Chapter 64

iti śrīvāmanapurāṇe triṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ
IN REE NICHT ZULÄSSIGE ZEICHEN:
- #2
r̥̄ #1
Ṣ #1
śrīvāmanapurāṇaṃ-64 pulastya uvāca /
tataḥ samāgaccati vāsudeve mahī cakampe girayaca celuḥ /
kṣubdhāḥ samudrā śrīvāmanapurāṇaṃ-64 pulastya uvāca /
tataḥ samāgaccati vāsudeve mahī cakampe girayaśca celuḥ /
kṣubdhāḥ samudrā divi ṛkṣamaṇḍalo babhau viparyastagatirmaharṣe

yajñaḥ samāgāt paramākulatvaṃ na vedmi kiṃ me madhuhā kariṣyati /
yathā pradagdho 'smi maheśvareṇa kiṃ māṃ na saṃdhakṣyayati vāsudevaḥ

ṛksāmamantrāhutibhirhutābhirvitānakīyān jvalanāstu bhāgān /
bhaktyā dvijendrarapi saṃprapāditān naiva pratīccanti vibhorbhayena

tān dṛṣṭvā ghorarupāṃstu utpātān dānaveśvaraḥ /
papracchośanasaṃ śukraṃ praṇipatya kṛtāñjaliḥ

kimarthamācārya mahī saśailā rambheva vātābhihatā cacāla /
kimāsurīyān suhutānapīha bhāgān na gṛhṇanti hutāśanāśca

kṣubdhāḥ kimarthaṃ makarālayāśca bho ṛkṣā na khe kiṃ pracaranti pūrvavat /
diśaḥ kimarthaṃ tamasā pariplutā doṣeṇa kasyādya vadasva me guro

pulstya uvāca /
śukrastad vākyamākarṇya virocanasuteritam /
atha jñātvā kāraṇaṃ ca baliṃ vacanamabravīt

śukra uvāca /
śṛṇuṣva daityeśvara yena bhāgān nāmī pratīcchanti hi āsurīyān /
hutāśanā mantrahutānapīha nūnaṃ samāgacchati vāsudevaḥ

tadaṅghrivikṣepamapārayantī mahī saśailā calitā ditīśa /
tasyāṃ calatyāṃ makarālayāmī udvṛttavelā ditijādya jātāḥ

pulastya uvāca /
śukrasya vacanaṃ śrutvā balirbhārgavamabravīt /
dharmaṃ satyaṃ ca pathyaṃ ca sarvotsāhasamīritam

baliruvāca /
āyāte vāsudeve vada mama bhagavan dharmakāmarthattattvaṃ kiṃ kāryaṃ kiṃ ca deyaṃ maṇikankamatho bhūgajāśvādikaṃ vā /
kiṃ vā vācyaṃ murārernijahitamathavā taddhitaṃ vā prayuḍhañje tathyaṃ pathyaṃpriyabhomama vadaśubhadantatkariṣye na cānyat

pulastya uvāca /
tad vākyaṃ bhārgavaṃ śrutvā daityanātheritaṃ varam /
vicintya nārada prāha bhūtabhavyavidīśvaraḥ

tvāyā kṛtā yajñabhujo 'surendrā bahiṣkṛtā ye śrutidṛṣṭamārge /
śrutipramāṇaṃ makhabhojino bahiḥ surāstadarthaṃ harir abhyupaiti

tasyādhvaraṃ daityasamāgatasya kāryaṃ hi kiṃ māṃ paripṛcchase yat /
kāryaṃ na deyaṃ hi vibho tṛṇāgraṃ yadadhvare bhūkanakādikaṃ vā

vācyaṃ tathā sāma nirarthakaṃ vibho kaste varaṃ dātumalaṃ hi śaknuyāt /
yasyodare bhūrbhuvanākapālarasātaleśā nivasanti nityaśaḥ

baliruvāca /
mayā na coktaṃ vacanaṃ hi bhārgava na cāsti mahyaṃ na ca dātumutsahe /
samāgate 'pyayarthini hīnavṛtte janārdane lokapatau kathaṃ tu

evaṃ ca śruyate ślokaḥ satāṃ kathayatāṃ vibho /
sadbhāvo brāhmaṇeṣveva karttavyo bhūtimicchatā /
dṛśyate hi tathā tacca satyaṃ brāhmaṇasattama

pūrvābhyāsena karmāṇi saṃbhavanti nṛṇāṃ sphuṭam /
vākkāyamanasānīha yonyantaragatānyapi

kiṃ vā tvayā dvijaśreṣṭha paurāṇī na śrutā kathā /
yā vṛttā malaye pūrvaṃ kośakārasutasya tu

śukra uvāca /
kathayasva mahābāho kośakārasutāśrayām /
kathāṃ paurāṇikīṃ puṇyāṃ mahākautūhalaṃ hi me

baliruvāca /
śṛṇuṣva kathayiṣyāmi kathāmetāṃ makhāntare /
pūrvābhyāsanibaddhāṃ hi satyāṃ bhṛgukulodvaha

mudgalasya muneḥ putro jñānavijñānapāragaḥ /
kośakāra iti khyāta āsīd brahmaṃstaporataḥ

tasyāsīd dayitā sādhvī dharmiṣṭhā nāmataḥ sutā /
satī vātsyāyanasutā dharmaśīlā pativratā

tasyāmasya suto jātaḥ prakṛtyā vai jaḍākṛtiḥ /
mūkavannālapati sa na ca paśyati cāndhavat

taṃ jātaṃ brāhmaṇī putraṃ jaḍaṃ mūkaṃ tvacakṣuṣam /
manyamānā gṛhadvāri ṣaṣṭhe 'hani samutsṛjat

tato 'bhyāgād durācārā rākṣasī jātahāriṇī /
svaṃ śiśuṃ kṛśamādāya sūrpākṣī nāma nāmataḥ

tatrotsṛjya svaputraṃ sā jagrāha dvijanandanam /
tamādāya jagāmātha bhoktuṃ śālodare girau

tatastāmāgatāṃ vīkṣya tasyā bhartā ghaṭodaraḥ /
netrahīnaḥ pratyuvāca kimānītastvayā priye

sābravīt rākṣasapate mayā sthāpya nijaṃ śiśum /
kośakāradvijagṛhe tasyānītaḥ prabho sutaḥ

sa prāha na tvayā bhadre bhadramācaritaṃ tviti /
mahājñānī dvijendro 'sau tataḥ śapsyati kopitaḥ

tasmācchīghramimaṃ tyaktvā manujaṃ ghorarupiṇam /
anyasya kasyacit putraṃ śīghramānaya sundari

ityevamuktā sā raudrā rākṣasī kāmacāriṇī /
samājagāma tvaritā samutpatya vihāyasam

sa cāpi rākṣasasuto nisṛṣṭo gṛhabāhyataḥ /
ruroda susvaraṃ brahman prakṣipyāṅguṣṭhamānane

sā kranditaṃ cirācchrutvā dharmiṣṭhā patimabravīt /
paśya svayaṃ muniśreṣṭha saśabdastanayastava

trastā sā nirjagāmātha gṛhamadhyāt tapasvinī /
sa cāpi brāhmaṇaśreṣṭhaḥ samapaśyata taṃ śiśum

varṇarūpādisaṃyuktaṃ yathā svatanayaṃ tathā /
tato vihasya provāca kośakāro nijāṃ priyām

etenāviśya dharmiṣṭhe bhāvyaṃ bhūtena sāmpratam /
ko 'pyaṭasmākaṃ chalayituṃ surūpī bhuvi saṃsthitaḥ

ityuktvā vacanaṃ mantrī mantraistaṃ rākṣasātmajam /
babandhollikhya vasudhāṃ sakuśenātha pāṇinā

etasminnantare prāptā sūrpākṣī viprabālakam /
antardhānagatā bhūmau cikṣepa gṛhadūrataḥ

taṃ kṣiptamātraṃ jagrāha kośakāraḥ svakaṃ sutam /
sā cābhyetya grahītuṃ svaṃ nāśakad rākṣasī sutam

itaścetaśca vibhraṣṭā sā bhartāramupāgamat /
kathayāmāsā yad vṛttaṃ svadvijātmajahīriṇam

evaṃ gatāyaṃ rākṣasyāṃ brāhmaṇena mahātmanā /
sa rābhasaśiśurbrahman bhāryāyai viniveditaḥ

sa cātmatanayaḥ pitrā kapilāyāḥ savatsayāḥ /
dadhnā saṃyojito 'tyarthaṃ kṣīreṇekṣurasena ca

dvāveva vardhitau bālau saṃjātau saptavārṣikau /
pitrā ca kṛtanāmānau niśākaradivākarau

naiśācarirdivākīrtirniśākīrtiḥ svaputrakaḥ /
tayoścakāra vipro 'sau vratabandhakriyāṃ kramāt

vratabandhe kṛte vedaṃ papāṭhāsau divākaraḥ /
niśākaro jaḍatayā na papāṭheti naḥ śrutam

taṃ bāndhavāśca pitarau mātā bhrātā gurustathā /
paryanindaṃstathā ye ca janā malayavāsinaḥ

tataḥ sa pitrā kruddhena kṣiptaḥ kūpe nirūdake /
mahāśilāṃ copari vai pidhānamavaropayat

evaṃ kṣiptastadā kūpe samatīteṣu bhārgava /
tasya mātāgamat kūpaṃ tamandhaṃ śilayācitam

tato daśasu varṣeṣu samatīteṣu bhārgava /
tasya mātāgamat kūpaṃ tamandhaṃ śilayācitam

sā dṛṣṭāvā nicitaṃ kūpaṃ śilayā girikalpayā /
uccaiḥ provāca keneyaṃ kūpopari śilā kṛtā

kūpāntasthaḥ sa tāṃ vāṇīṃ śrutvā māturniśākaraḥ /
prāha pradattā pitrā me kūpopari śilā tviyam

sātibhītābravīt ko 'si kūpāntastho 'dbhutasvaraḥ /
so 'pyāha tava putro 'smi niśākareti viśrutaḥ

sābravīt tanayo mahyaṃ nāmnā khyāto divākaraḥ /
niśākareti nāmnāho na kaścit tanayo 'sti me

sa cāha pūrvacaritaṃ māturniravaśeṣataḥ /
sā śrutvā tāṃ śilāṃsubhraḥ samutkṣipyāntayo 'śripat

sottīrya kūpāt bhagavan mātuḥ pādāvavandata /
sā svānurūpaṃ tanayaṃ dṛṣṭvā svasutasya ca

tatastamādāya sutaṃ dharmiṣṭhā patimetya ca /
kathayāmāsa tatsarvaṃ ceṣṭitaṃ svasutasya ca

tato/nvapṛcchad vipro 'sau kimidaṃ tāta kāraṇam /
noktavān yadbhavān pūrvaṃ mahatkautūhalaṃ mama

tacchrutvā vacanaṃ dhīmān kośakāraṃ dvijottamam /
prāha putro 'dbhutaṃ vākyaṃ mātaraṃ pitaraṃ tathā

śrūyatāṃ kāraṇaṃ tāta yena mūkatvamāśritam /
mayā jaḍatvamanagha tathāndhatvaṃ svacakṣuṣaḥ

pūrvamāsamahaṃ vipra kule vṛndārakasya tu /
vṛṣākapeśca tanayo mālāgarbhasamudbhavaḥ

tataḥ pitā pāṭhayanmāṃ śāstraṃ dharmārthakāmadam /
mokṣaśāstraṃ paraṃ tāta setihāsaśrutiṃ tathā

so 'haṃ tāta mahājñānī parāvaraviśāradaḥ /
jāto madāndhastenāhaṃ duṣkarmābhirato 'bhavam

madāt samabhavallebhastena naṣṭā pragalbhatā /
viveko nāśamagamat mūrkhabhāvamupāgataḥ

mūḍha bhāvatayā cātha jātaḥ pāparato 'smbhaham /
paradāraparārtheṣu matirme ca sadābhavat

paradārābhimarśitvāt parārthaharaṇādapi /
mṛto 'smyudbndhanenāhaṃ narakaṃ rauravaṃ gataḥ

tasmād varṣasahasrānte bhuktaśiṣṭe tadāgasi /
araṇye mṛgahā pāpaḥ saṃjāto 'haṃ mṛgādhipaḥ

vyāghratve saṃsthitastāta baddhaḥ pañjaragaḥ kṛtaḥ /
narādhipena vibhunā nītaśca nagaraṃ nijam

baddhasya piñjarasthasya vyāghratve 'dhiṣṭhitasya ha /
dharmārthakāmaśāstrāṇi pratyabhāsanta sarvaśaḥ

tato nṛpatiśārdūlo gadāpāṇiḥ kadācana /
ekavastraparīdhāno nagarānniryayau bahiḥ

tasya bhāryā jitā nāma rūpeṇāpratimā bhuvi /
sā nirgate tu ramaṇe mamāntikamupāgatā

tāṃ dṛṣṭvā vavṛdhe mahyaṃ pūrvābhyāsānmanobhavaḥ /
yathaiva dharmaśāstrāṇi tathāhamavadaṃ ca tām

rājaputri sukalyāṇi navayauvanaśālini /
cittaṃ harasi me bhīru kokilā dhvaninā yathā

sā madvacanamākarṇya provāca tanumadhyamā /
kathamevāvayorvyāghra ratiyogamupeṣyati

tato 'hamabruvaṃ tāta rājaputrīṃ sumadhyamām /
dvāramudghāṭayasvādya nirgamiṣyāmi satvaram

sāpyayabravīd divā vyāghra loko 'yaṃ paripaśyati /
rātrāvudghāṭayiṣyāma tato raṃsyāva svecchayā

tāmevāhamavocaṃ vai kālakṣepe 'hamakṣamaḥ /
tasmādudghāṭaya dvāraṃ māṃ bandhācca vimocaya

tataḥ sā pīvaraśreṇī dvāramudghāṭayanmune /
udghāṭite tato dvāre nirgato 'haṃ bahiḥ śraṇāt

pāśāni nigaḍādīni chinnāni hi balānmayā /
sā gṛhītā ca nṛpaterbhāryā ramitumicchatā

tato dṛṣṭo 'smi nṛpaterbhṛtyairatulavikramaiḥ /
śastrahastaiḥ sarvataśca tairahaṃ pariveṣṭitaḥ

mahāpāśaiḥ śṛṅkhalābhiḥ samāhatya ca mudgaraiḥ /
vadhyamāno 'bruvamahaṃ mā mā hiṃsadhvamākulāḥ

te madvacanamākarṇya matvaiva rajanīcaram /
dṛḍhaṃ vṛkṣe samudbdhya ghātayanta tapodhana

bhayo gataśca narakaṃ paradāraniṣevaṇāt /
mukto varṣasahasrānte jāto 'haṃ śvetagardabhaḥ

brāhmaṇasyāgniveśyasya gehe bahukalatriṇaḥ /
tatrāpi sarvavijñānaṃ pratyabhāsat tato mama

upavanāhyaḥ kṛtaścāsmi dvijayoṣidbhirādarāt /
ekadā navarāṣṭrīyā bhāryā tasyāgrajanmanaḥ

vimatirnāmataḥ khyātā gantumaicchad gṛhaṃ pituḥ /
tāmuvāca patirgaccha āruhyaṃ śvetagardabham

māsenāgamanaṃ kāryaṃ na stheyaṃ paratastataḥ /
ityevamuktā sā bhartrā tanvī māmadhiruhya ca

bandhanādavamucyātha jagāma tvaritā mune /
tator'dhapathi sā tanvī matpṛṣṭhādavaruhya vai

avatīrṇā nadīṃ snātuṃ svarūpā cārdravāsasā /
sāṅgopāṅgāṃ rūpavatīṃ dṛṣṭvā tāmahamādravam

mayā cābhidrutā tūrṇaṃ patitā pṛthivītale /
tasyāmupari bho tāta patito 'haṃ bhṛśāturaḥ

hṛṣṭo bhartrānusṛṣṭena nṛṇā tadanusāriṇā /
protkṣipya yaṣṭiṃ māṃ brahman samādhāvat tvarānvitaḥ

tad bhayāt tāṃ parityajya pradruto dakṣiṇāmukhaḥ /
tato 'bhidravatastūrṇa khalīnarasanā mune

mamāsaktā vaṃśagulme durmokṣe prāṇanāśane /
tatrāsaktasya ṣaḍrātrānmamābhūjjīvitakṣayaḥ

gato 'smi narakaṃ bhūyastasmānmukto 'bhavaṃ śukaḥ /
mahāraṇye tathā baddhaḥ śabareṇa durātmanā

pañjare kṣipya vikrīto vaṇikputrāya śāline /
tenāpyantaḥ puravare yuvatīnāṃ samīpataḥ

śabdaśāstravidityeva doṣaghnaścetyavasthitaḥ /
tatrāsatastaruṇyastā odanāmbuphalādibhiḥ

bhakṣyaiśca dāḍimaphalaiḥ puṣṇantyaharahaḥ pitaḥ /
kadācit padmapatrākṣī śyāmā pīnapayodharā

suśroṇī tanumadhyā ca vaṇikputrapriyā śubhā /
nāmnā candrāvalī nāma samudghāṭyātha pañjaram

māṃ jagrāha sucārvaṅgī karābhyāṃ cāruhāsinī /
cakāropari pīnābhyāṃ karābhyāṃ cāruhāsinī /
cakāropari pīnābhyāṃ stanābhyāṃ sā hi māṃ tataḥ

tato 'haṃ kṛtavān bhāvaṃ tasyāṃ vilasituṃ plavan /
tato 'nuplapatastatra hāre markaṭabandhanam

baddho 'haṃ pāpasaṃyukto mṛśca tadanantaram /
bhūyo 'pi narakaṃ ghoraṃ prapanno 'smi sudurmatiḥ

tasmāccāhaṃ vṛṣatvaṃ vai gataścāṇḍālapakvaṇe /
sa caikadā māṃ śakaṭe niyojya svāṃ vilāsinīm

samāropya mahātejā gantuṃ kṛtamatirvanam /
tato 'grataḥ sa caṇḍālo gatastvevāsya pṛṣṭhataḥ

gāyantī yāti tacchrutvā jāto 'haṃ vyathitendriyaḥ /
pṛṣṭhastu samālokya viparyastastathotplutaḥ

patito bhūmimagamam tadakṣe kṣaṇavikramāt /
yoktre subaddha evāsmi pañcatvamagamaṃ tataḥ

bhūyo nimagno narake daśavarṣaśatānyapi /
atastava gṛhe jātastvahaṃ jātimanusmaran

tāvantyevādya janmāni smarāmi cānupūrvaśaḥ /
pūrvābhyāsācca śāstrāṇi bandhanaṃ cāgataṃ mama

tadahaṃ jātavijñāno nācariṣye kathañcana /
pāpāni ghorarūpāṇi manasā karmaṇā girā

śubhaṃ vāpyaśubhaṃ vāpi svādhyāyaṃ śāstrajīvikā /
bandhanaṃ vā vadho vāpi pūrvābhyāsena jāyate

jātiṃ yadā paurvikīṃ tu smarate tāta mānavaḥ /
tadā sa tebhyaḥ pāpebhyo śubhavardhanāya pāpakṣayāyātha mune hyaraṇyam /
bhavān divākīrtimimaṃ suputraṃ gārhasthyadharme viniyojayasva

tasmād gamiṣye śubhavardhanāya pāpakṣayāyātha mune hyaraṇyam /
bhavān divākīrtimimaṃ suputraṃ gārhasthyadharme viniyojayasva

baliruvāca /
ityevamuktvā sa niśākarastadā praṇamya mātāpitarau maharṣe /
jagāma puṇyaṃ sadanaṃ murāreḥ khyātaṃ badaryāśramamādyamīḍyam

evaṃ purābhyāsaratasya puṃso bhavanti dānādhyayanādikāni /
tasmācca pūrvaṃ dvijavarya vai mayā abhyastamāsīnnanu te bravīmi

dānaṃ tapo vādhyayanaṃ maharṣe steyaṃ mahāpātakamagnidāham /
jñānāni caivābyasaṃtāṃ hi pūrvaṃ bhavanti dharmārthaśāṃsi nātha

pulastya uvāca /
ityevamuktvā balavān sa śukraṃ daityeśvaraḥ svaḥ gurumīśitāram /
dhyāyaṃstadāste madhukaiṭabhaghnaṃ nārāyaṇaṃ cakragadāsipāṇim