વામન પુરાણ · અધ્યાય 64

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે ત્રિષષ્ટિતમો ઽધ્યાયઃ
ઇન્ રેએ નિછ્ત્ zઉલ્äસ્સિગે zએઇછેન્:
- #2
ર્̥ #1
ષ્ #1
શ્રીવામનપુરાણં-64 પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
તતઃ સમાગચ્ચતિ વાસુદેવે મહી ચકમ્પે ગિરયચ ચેલુઃ ।
ક્ષુબ્ધાઃ સમુદ્રા શ્રીવામનપુરાણં-64 પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
તતઃ સમાગચ્ચતિ વાસુદેવે મહી ચકમ્પે ગિરયશ્ચ ચેલુઃ ।
ક્ષુબ્ધાઃ સમુદ્રા દિવિ ઋક્ષમણ્ડલો બભૌ વિપર્યસ્તગતિર્મહર્ષે

યજ્ઞઃ સમાગાત્ પરમાકુલત્વં ન વેદ્મિ કિં મે મધુહા કરિષ્યતિ ।
યથા પ્રદગ્ધો ઽસ્મિ મહેશ્વરેણ કિં માં ન સંધક્ષ્યયતિ વાસુદેવઃ

ઋક્સામમન્ત્રાહુતિભિર્હુતાભિર્વિતાનકીયાન્ જ્વલનાસ્તુ ભાગાન્ ।
ભક્ત્યા દ્વિજેન્દ્રરપિ સંપ્રપાદિતાન્ નૈવ પ્રતીચ્ચન્તિ વિભોર્ભયેન

તાન્ દૃષ્ટ્વા ઘોરરુપાંસ્તુ ઉત્પાતાન્ દાનવેશ્વરઃ ।
પપ્રચ્છોશનસં શુક્રં પ્રણિપત્ય કૃતાઞ્જલિઃ

કિમર્થમાચાર્ય મહી સશૈલા રમ્ભેવ વાતાભિહતા ચચાલ ।
કિમાસુરીયાન્ સુહુતાનપીહ ભાગાન્ ન ગૃહ્ણન્તિ હુતાશનાશ્ચ

ક્ષુબ્ધાઃ કિમર્થં મકરાલયાશ્ચ ભો ઋક્ષા ન ખે કિં પ્રચરન્તિ પૂર્વવત્ ।
દિશઃ કિમર્થં તમસા પરિપ્લુતા દોષેણ કસ્યાદ્ય વદસ્વ મે ગુરો

પુલ્સ્ત્ય ઉવાચ ।
શુક્રસ્તદ્ વાક્યમાકર્ણ્ય વિરોચનસુતેરિતમ્ ।
અથ જ્ઞાત્વા કારણં ચ બલિં વચનમબ્રવીત્

શુક્ર ઉવાચ ।
શૃણુષ્વ દૈત્યેશ્વર યેન ભાગાન્ નામી પ્રતીચ્છન્તિ હિ આસુરીયાન્ ।
હુતાશના મન્ત્રહુતાનપીહ નૂનં સમાગચ્છતિ વાસુદેવઃ

તદઙ્ઘ્રિવિક્ષેપમપારયન્તી મહી સશૈલા ચલિતા દિતીશ ।
તસ્યાં ચલત્યાં મકરાલયામી ઉદ્વૃત્તવેલા દિતિજાદ્ય જાતાઃ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
શુક્રસ્ય વચનં શ્રુત્વા બલિર્ભાર્ગવમબ્રવીત્ ।
ધર્મં સત્યં ચ પથ્યં ચ સર્વોત્સાહસમીરિતમ્

બલિરુવાચ ।
આયાતે વાસુદેવે વદ મમ ભગવન્ ધર્મકામર્થત્તત્ત્વં કિં કાર્યં કિં ચ દેયં મણિકન્કમથો ભૂગજાશ્વાદિકં વા ।
કિં વા વાચ્યં મુરારેર્નિજહિતમથવા તદ્ધિતં વા પ્રયુઢઞ્જે તથ્યં પથ્યંપ્રિયભોમમ વદશુભદન્તત્કરિષ્યે ન ચાન્યત્

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
તદ્ વાક્યં ભાર્ગવં શ્રુત્વા દૈત્યનાથેરિતં વરમ્ ।
વિચિન્ત્ય નારદ પ્રાહ ભૂતભવ્યવિદીશ્વરઃ

ત્વાયા કૃતા યજ્ઞભુજો ઽસુરેન્દ્રા બહિષ્કૃતા યે શ્રુતિદૃષ્ટમાર્ગે ।
શ્રુતિપ્રમાણં મખભોજિનો બહિઃ સુરાસ્તદર્થં હરિર્ અભ્યુપૈતિ

તસ્યાધ્વરં દૈત્યસમાગતસ્ય કાર્યં હિ કિં માં પરિપૃચ્છસે યત્ ।
કાર્યં ન દેયં હિ વિભો તૃણાગ્રં યદધ્વરે ભૂકનકાદિકં વા

વાચ્યં તથા સામ નિરર્થકં વિભો કસ્તે વરં દાતુમલં હિ શક્નુયાત્ ।
યસ્યોદરે ભૂર્ભુવનાકપાલરસાતલેશા નિવસન્તિ નિત્યશઃ

બલિરુવાચ ।
મયા ન ચોક્તં વચનં હિ ભાર્ગવ ન ચાસ્તિ મહ્યં ન ચ દાતુમુત્સહે ।
સમાગતે ઽપ્યયર્થિનિ હીનવૃત્તે જનાર્દને લોકપતૌ કથં તુ

એવં ચ શ્રુયતે શ્લોકઃ સતાં કથયતાં વિભો ।
સદ્ભાવો બ્રાહ્મણેષ્વેવ કર્ત્તવ્યો ભૂતિમિચ્છતા ।
દૃશ્યતે હિ તથા તચ્ચ સત્યં બ્રાહ્મણસત્તમ

પૂર્વાભ્યાસેન કર્માણિ સંભવન્તિ નૃણાં સ્ફુટમ્ ।
વાક્કાયમનસાનીહ યોન્યન્તરગતાન્યપિ

કિં વા ત્વયા દ્વિજશ્રેષ્ઠ પૌરાણી ન શ્રુતા કથા ।
યા વૃત્તા મલયે પૂર્વં કોશકારસુતસ્ય તુ

શુક્ર ઉવાચ ।
કથયસ્વ મહાબાહો કોશકારસુતાશ્રયામ્ ।
કથાં પૌરાણિકીં પુણ્યાં મહાકૌતૂહલં હિ મે

બલિરુવાચ ।
શૃણુષ્વ કથયિષ્યામિ કથામેતાં મખાન્તરે ।
પૂર્વાભ્યાસનિબદ્ધાં હિ સત્યાં ભૃગુકુલોદ્વહ

મુદ્ગલસ્ય મુનેઃ પુત્રો જ્ઞાનવિજ્ઞાનપારગઃ ।
કોશકાર ઇતિ ખ્યાત આસીદ્ બ્રહ્મંસ્તપોરતઃ

તસ્યાસીદ્ દયિતા સાધ્વી ધર્મિષ્ઠા નામતઃ સુતા ।
સતી વાત્સ્યાયનસુતા ધર્મશીલા પતિવ્રતા

તસ્યામસ્ય સુતો જાતઃ પ્રકૃત્યા વૈ જડાકૃતિઃ ।
મૂકવન્નાલપતિ સ ન ચ પશ્યતિ ચાન્ધવત્

તં જાતં બ્રાહ્મણી પુત્રં જડં મૂકં ત્વચક્ષુષમ્ ।
મન્યમાના ગૃહદ્વારિ ષષ્ઠે ઽહનિ સમુત્સૃજત્

તતો ઽભ્યાગાદ્ દુરાચારા રાક્ષસી જાતહારિણી ।
સ્વં શિશું કૃશમાદાય સૂર્પાક્ષી નામ નામતઃ

તત્રોત્સૃજ્ય સ્વપુત્રં સા જગ્રાહ દ્વિજનન્દનમ્ ।
તમાદાય જગામાથ ભોક્તું શાલોદરે ગિરૌ

તતસ્તામાગતાં વીક્ષ્ય તસ્યા ભર્તા ઘટોદરઃ ।
નેત્રહીનઃ પ્રત્યુવાચ કિમાનીતસ્ત્વયા પ્રિયે

સાબ્રવીત્ રાક્ષસપતે મયા સ્થાપ્ય નિજં શિશુમ્ ।
કોશકારદ્વિજગૃહે તસ્યાનીતઃ પ્રભો સુતઃ

સ પ્રાહ ન ત્વયા ભદ્રે ભદ્રમાચરિતં ત્વિતિ ।
મહાજ્ઞાની દ્વિજેન્દ્રો ઽસૌ તતઃ શપ્સ્યતિ કોપિતઃ

તસ્માચ્છીઘ્રમિમં ત્યક્ત્વા મનુજં ઘોરરુપિણમ્ ।
અન્યસ્ય કસ્યચિત્ પુત્રં શીઘ્રમાનય સુન્દરિ

ઇત્યેવમુક્તા સા રૌદ્રા રાક્ષસી કામચારિણી ।
સમાજગામ ત્વરિતા સમુત્પત્ય વિહાયસમ્

સ ચાપિ રાક્ષસસુતો નિસૃષ્ટો ગૃહબાહ્યતઃ ।
રુરોદ સુસ્વરં બ્રહ્મન્ પ્રક્ષિપ્યાઙ્ગુષ્ઠમાનને

સા ક્રન્દિતં ચિરાચ્છ્રુત્વા ધર્મિષ્ઠા પતિમબ્રવીત્ ।
પશ્ય સ્વયં મુનિશ્રેષ્ઠ સશબ્દસ્તનયસ્તવ

ત્રસ્તા સા નિર્જગામાથ ગૃહમધ્યાત્ તપસ્વિની ।
સ ચાપિ બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠઃ સમપશ્યત તં શિશુમ્

વર્ણરૂપાદિસંયુક્તં યથા સ્વતનયં તથા ।
તતો વિહસ્ય પ્રોવાચ કોશકારો નિજાં પ્રિયામ્

એતેનાવિશ્ય ધર્મિષ્ઠે ભાવ્યં ભૂતેન સામ્પ્રતમ્ ।
કો ઽપ્યટસ્માકં છલયિતું સુરૂપી ભુવિ સંસ્થિતઃ

ઇત્યુક્ત્વા વચનં મન્ત્રી મન્ત્રૈસ્તં રાક્ષસાત્મજમ્ ।
બબન્ધોલ્લિખ્ય વસુધાં સકુશેનાથ પાણિના

એતસ્મિન્નન્તરે પ્રાપ્તા સૂર્પાક્ષી વિપ્રબાલકમ્ ।
અન્તર્ધાનગતા ભૂમૌ ચિક્ષેપ ગૃહદૂરતઃ

તં ક્ષિપ્તમાત્રં જગ્રાહ કોશકારઃ સ્વકં સુતમ્ ।
સા ચાભ્યેત્ય ગ્રહીતું સ્વં નાશકદ્ રાક્ષસી સુતમ્

ઇતશ્ચેતશ્ચ વિભ્રષ્ટા સા ભર્તારમુપાગમત્ ।
કથયામાસા યદ્ વૃત્તં સ્વદ્વિજાત્મજહીરિણમ્

એવં ગતાયં રાક્ષસ્યાં બ્રાહ્મણેન મહાત્મના ।
સ રાભસશિશુર્બ્રહ્મન્ ભાર્યાયૈ વિનિવેદિતઃ

સ ચાત્મતનયઃ પિત્રા કપિલાયાઃ સવત્સયાઃ ।
દધ્ના સંયોજિતો ઽત્યર્થં ક્ષીરેણેક્ષુરસેન ચ

દ્વાવેવ વર્ધિતૌ બાલૌ સંજાતૌ સપ્તવાર્ષિકૌ ।
પિત્રા ચ કૃતનામાનૌ નિશાકરદિવાકરૌ

નૈશાચરિર્દિવાકીર્તિર્નિશાકીર્તિઃ સ્વપુત્રકઃ ।
તયોશ્ચકાર વિપ્રો ઽસૌ વ્રતબન્ધક્રિયાં ક્રમાત્

વ્રતબન્ધે કૃતે વેદં પપાઠાસૌ દિવાકરઃ ।
નિશાકરો જડતયા ન પપાઠેતિ નઃ શ્રુતમ્

તં બાન્ધવાશ્ચ પિતરૌ માતા ભ્રાતા ગુરુસ્તથા ।
પર્યનિન્દંસ્તથા યે ચ જના મલયવાસિનઃ

તતઃ સ પિત્રા ક્રુદ્ધેન ક્ષિપ્તઃ કૂપે નિરૂદકે ।
મહાશિલાં ચોપરિ વૈ પિધાનમવરોપયત્

એવં ક્ષિપ્તસ્તદા કૂપે સમતીતેષુ ભાર્ગવ ।
તસ્ય માતાગમત્ કૂપં તમન્ધં શિલયાચિતમ્

તતો દશસુ વર્ષેષુ સમતીતેષુ ભાર્ગવ ।
તસ્ય માતાગમત્ કૂપં તમન્ધં શિલયાચિતમ્

સા દૃષ્ટાવા નિચિતં કૂપં શિલયા ગિરિકલ્પયા ।
ઉચ્ચૈઃ પ્રોવાચ કેનેયં કૂપોપરિ શિલા કૃતા

કૂપાન્તસ્થઃ સ તાં વાણીં શ્રુત્વા માતુર્નિશાકરઃ ।
પ્રાહ પ્રદત્તા પિત્રા મે કૂપોપરિ શિલા ત્વિયમ્

સાતિભીતાબ્રવીત્ કો ઽસિ કૂપાન્તસ્થો ઽદ્ભુતસ્વરઃ ।
સો ઽપ્યાહ તવ પુત્રો ઽસ્મિ નિશાકરેતિ વિશ્રુતઃ

સાબ્રવીત્ તનયો મહ્યં નામ્ના ખ્યાતો દિવાકરઃ ।
નિશાકરેતિ નામ્નાહો ન કશ્ચિત્ તનયો ઽસ્તિ મે

સ ચાહ પૂર્વચરિતં માતુર્નિરવશેષતઃ ।
સા શ્રુત્વા તાં શિલાંસુભ્રઃ સમુત્ક્ષિપ્યાન્તયો ઽશ્રિપત્

સોત્તીર્ય કૂપાત્ ભગવન્ માતુઃ પાદાવવન્દત ।
સા સ્વાનુરૂપં તનયં દૃષ્ટ્વા સ્વસુતસ્ય ચ

તતસ્તમાદાય સુતં ધર્મિષ્ઠા પતિમેત્ય ચ ।
કથયામાસ તત્સર્વં ચેષ્ટિતં સ્વસુતસ્ય ચ

તતો।ન્વપૃચ્છદ્ વિપ્રો ઽસૌ કિમિદં તાત કારણમ્ ।
નોક્તવાન્ યદ્ભવાન્ પૂર્વં મહત્કૌતૂહલં મમ

તચ્છ્રુત્વા વચનં ધીમાન્ કોશકારં દ્વિજોત્તમમ્ ।
પ્રાહ પુત્રો ઽદ્ભુતં વાક્યં માતરં પિતરં તથા

શ્રૂયતાં કારણં તાત યેન મૂકત્વમાશ્રિતમ્ ।
મયા જડત્વમનઘ તથાન્ધત્વં સ્વચક્ષુષઃ

પૂર્વમાસમહં વિપ્ર કુલે વૃન્દારકસ્ય તુ ।
વૃષાકપેશ્ચ તનયો માલાગર્ભસમુદ્ભવઃ

તતઃ પિતા પાઠયન્માં શાસ્ત્રં ધર્માર્થકામદમ્ ।
મોક્ષશાસ્ત્રં પરં તાત સેતિહાસશ્રુતિં તથા

સો ઽહં તાત મહાજ્ઞાની પરાવરવિશારદઃ ।
જાતો મદાન્ધસ્તેનાહં દુષ્કર્માભિરતો ઽભવમ્

મદાત્ સમભવલ્લેભસ્તેન નષ્ટા પ્રગલ્ભતા ।
વિવેકો નાશમગમત્ મૂર્ખભાવમુપાગતઃ

મૂઢ ભાવતયા ચાથ જાતઃ પાપરતો ઽસ્મ્ભહમ્ ।
પરદારપરાર્થેષુ મતિર્મે ચ સદાભવત્

પરદારાભિમર્શિત્વાત્ પરાર્થહરણાદપિ ।
મૃતો ઽસ્મ્યુદ્બ્ન્ધનેનાહં નરકં રૌરવં ગતઃ

તસ્માદ્ વર્ષસહસ્રાન્તે ભુક્તશિષ્ટે તદાગસિ ।
અરણ્યે મૃગહા પાપઃ સંજાતો ઽહં મૃગાધિપઃ

વ્યાઘ્રત્વે સંસ્થિતસ્તાત બદ્ધઃ પઞ્જરગઃ કૃતઃ ।
નરાધિપેન વિભુના નીતશ્ચ નગરં નિજમ્

બદ્ધસ્ય પિઞ્જરસ્થસ્ય વ્યાઘ્રત્વે ઽધિષ્ઠિતસ્ય હ ।
ધર્માર્થકામશાસ્ત્રાણિ પ્રત્યભાસન્ત સર્વશઃ

તતો નૃપતિશાર્દૂલો ગદાપાણિઃ કદાચન ।
એકવસ્ત્રપરીધાનો નગરાન્નિર્યયૌ બહિઃ

તસ્ય ભાર્યા જિતા નામ રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ ।
સા નિર્ગતે તુ રમણે મમાન્તિકમુપાગતા

તાં દૃષ્ટ્વા વવૃધે મહ્યં પૂર્વાભ્યાસાન્મનોભવઃ ।
યથૈવ ધર્મશાસ્ત્રાણિ તથાહમવદં ચ તામ્

રાજપુત્રિ સુકલ્યાણિ નવયૌવનશાલિનિ ।
ચિત્તં હરસિ મે ભીરુ કોકિલા ધ્વનિના યથા

સા મદ્વચનમાકર્ણ્ય પ્રોવાચ તનુમધ્યમા ।
કથમેવાવયોર્વ્યાઘ્ર રતિયોગમુપેષ્યતિ

તતો ઽહમબ્રુવં તાત રાજપુત્રીં સુમધ્યમામ્ ।
દ્વારમુદ્ઘાટયસ્વાદ્ય નિર્ગમિષ્યામિ સત્વરમ્

સાપ્યયબ્રવીદ્ દિવા વ્યાઘ્ર લોકો ઽયં પરિપશ્યતિ ।
રાત્રાવુદ્ઘાટયિષ્યામ તતો રંસ્યાવ સ્વેચ્છયા

તામેવાહમવોચં વૈ કાલક્ષેપે ઽહમક્ષમઃ ।
તસ્માદુદ્ઘાટય દ્વારં માં બન્ધાચ્ચ વિમોચય

તતઃ સા પીવરશ્રેણી દ્વારમુદ્ઘાટયન્મુને ।
ઉદ્ઘાટિતે તતો દ્વારે નિર્ગતો ઽહં બહિઃ શ્રણાત્

પાશાનિ નિગડાદીનિ છિન્નાનિ હિ બલાન્મયા ।
સા ગૃહીતા ચ નૃપતેર્ભાર્યા રમિતુમિચ્છતા

તતો દૃષ્ટો ઽસ્મિ નૃપતેર્ભૃત્યૈરતુલવિક્રમૈઃ ।
શસ્ત્રહસ્તૈઃ સર્વતશ્ચ તૈરહં પરિવેષ્ટિતઃ

મહાપાશૈઃ શૃઙ્ખલાભિઃ સમાહત્ય ચ મુદ્ગરૈઃ ।
વધ્યમાનો ઽબ્રુવમહં મા મા હિંસધ્વમાકુલાઃ

તે મદ્વચનમાકર્ણ્ય મત્વૈવ રજનીચરમ્ ।
દૃઢં વૃક્ષે સમુદ્બ્ધ્ય ઘાતયન્ત તપોધન

ભયો ગતશ્ચ નરકં પરદારનિષેવણાત્ ।
મુક્તો વર્ષસહસ્રાન્તે જાતો ઽહં શ્વેતગર્દભઃ

બ્રાહ્મણસ્યાગ્નિવેશ્યસ્ય ગેહે બહુકલત્રિણઃ ।
તત્રાપિ સર્વવિજ્ઞાનં પ્રત્યભાસત્ તતો મમ

ઉપવનાહ્યઃ કૃતશ્ચાસ્મિ દ્વિજયોષિદ્ભિરાદરાત્ ।
એકદા નવરાષ્ટ્રીયા ભાર્યા તસ્યાગ્રજન્મનઃ

વિમતિર્નામતઃ ખ્યાતા ગન્તુમૈચ્છદ્ ગૃહં પિતુઃ ।
તામુવાચ પતિર્ગચ્છ આરુહ્યં શ્વેતગર્દભમ્

માસેનાગમનં કાર્યં ન સ્થેયં પરતસ્તતઃ ।
ઇત્યેવમુક્તા સા ભર્ત્રા તન્વી મામધિરુહ્ય ચ

બન્ધનાદવમુચ્યાથ જગામ ત્વરિતા મુને ।
તતોર્ઽધપથિ સા તન્વી મત્પૃષ્ઠાદવરુહ્ય વૈ

અવતીર્ણા નદીં સ્નાતું સ્વરૂપા ચાર્દ્રવાસસા ।
સાઙ્ગોપાઙ્ગાં રૂપવતીં દૃષ્ટ્વા તામહમાદ્રવમ્

મયા ચાભિદ્રુતા તૂર્ણં પતિતા પૃથિવીતલે ।
તસ્યામુપરિ ભો તાત પતિતો ઽહં ભૃશાતુરઃ

હૃષ્ટો ભર્ત્રાનુસૃષ્ટેન નૃણા તદનુસારિણા ।
પ્રોત્ક્ષિપ્ય યષ્ટિં માં બ્રહ્મન્ સમાધાવત્ ત્વરાન્વિતઃ

તદ્ ભયાત્ તાં પરિત્યજ્ય પ્રદ્રુતો દક્ષિણામુખઃ ।
તતો ઽભિદ્રવતસ્તૂર્ણ ખલીનરસના મુને

મમાસક્તા વંશગુલ્મે દુર્મોક્ષે પ્રાણનાશને ।
તત્રાસક્તસ્ય ષડ્રાત્રાન્મમાભૂજ્જીવિતક્ષયઃ

ગતો ઽસ્મિ નરકં ભૂયસ્તસ્માન્મુક્તો ઽભવં શુકઃ ।
મહારણ્યે તથા બદ્ધઃ શબરેણ દુરાત્મના

પઞ્જરે ક્ષિપ્ય વિક્રીતો વણિક્પુત્રાય શાલિને ।
તેનાપ્યન્તઃ પુરવરે યુવતીનાં સમીપતઃ

શબ્દશાસ્ત્રવિદિત્યેવ દોષઘ્નશ્ચેત્યવસ્થિતઃ ।
તત્રાસતસ્તરુણ્યસ્તા ઓદનામ્બુફલાદિભિઃ

ભક્ષ્યૈશ્ચ દાડિમફલૈઃ પુષ્ણન્ત્યહરહઃ પિતઃ ।
કદાચિત્ પદ્મપત્રાક્ષી શ્યામા પીનપયોધરા

સુશ્રોણી તનુમધ્યા ચ વણિક્પુત્રપ્રિયા શુભા ।
નામ્ના ચન્દ્રાવલી નામ સમુદ્ઘાટ્યાથ પઞ્જરમ્

માં જગ્રાહ સુચાર્વઙ્ગી કરાભ્યાં ચારુહાસિની ।
ચકારોપરિ પીનાભ્યાં કરાભ્યાં ચારુહાસિની ।
ચકારોપરિ પીનાભ્યાં સ્તનાભ્યાં સા હિ માં તતઃ

તતો ઽહં કૃતવાન્ ભાવં તસ્યાં વિલસિતું પ્લવન્ ।
તતો ઽનુપ્લપતસ્તત્ર હારે મર્કટબન્ધનમ્

બદ્ધો ઽહં પાપસંયુક્તો મૃશ્ચ તદનન્તરમ્ ।
ભૂયો ઽપિ નરકં ઘોરં પ્રપન્નો ઽસ્મિ સુદુર્મતિઃ

તસ્માચ્ચાહં વૃષત્વં વૈ ગતશ્ચાણ્ડાલપક્વણે ।
સ ચૈકદા માં શકટે નિયોજ્ય સ્વાં વિલાસિનીમ્

સમારોપ્ય મહાતેજા ગન્તું કૃતમતિર્વનમ્ ।
તતો ઽગ્રતઃ સ ચણ્ડાલો ગતસ્ત્વેવાસ્ય પૃષ્ઠતઃ

ગાયન્તી યાતિ તચ્છ્રુત્વા જાતો ઽહં વ્યથિતેન્દ્રિયઃ ।
પૃષ્ઠસ્તુ સમાલોક્ય વિપર્યસ્તસ્તથોત્પ્લુતઃ

પતિતો ભૂમિમગમમ્ તદક્ષે ક્ષણવિક્રમાત્ ।
યોક્ત્રે સુબદ્ધ એવાસ્મિ પઞ્ચત્વમગમં તતઃ

ભૂયો નિમગ્નો નરકે દશવર્ષશતાન્યપિ ।
અતસ્તવ ગૃહે જાતસ્ત્વહં જાતિમનુસ્મરન્

તાવન્ત્યેવાદ્ય જન્માનિ સ્મરામિ ચાનુપૂર્વશઃ ।
પૂર્વાભ્યાસાચ્ચ શાસ્ત્રાણિ બન્ધનં ચાગતં મમ

તદહં જાતવિજ્ઞાનો નાચરિષ્યે કથઞ્ચન ।
પાપાનિ ઘોરરૂપાણિ મનસા કર્મણા ગિરા

શુભં વાપ્યશુભં વાપિ સ્વાધ્યાયં શાસ્ત્રજીવિકા ।
બન્ધનં વા વધો વાપિ પૂર્વાભ્યાસેન જાયતે

જાતિં યદા પૌર્વિકીં તુ સ્મરતે તાત માનવઃ ।
તદા સ તેભ્યઃ પાપેભ્યો શુભવર્ધનાય પાપક્ષયાયાથ મુને હ્યરણ્યમ્ ।
ભવાન્ દિવાકીર્તિમિમં સુપુત્રં ગાર્હસ્થ્યધર્મે વિનિયોજયસ્વ

તસ્માદ્ ગમિષ્યે શુભવર્ધનાય પાપક્ષયાયાથ મુને હ્યરણ્યમ્ ।
ભવાન્ દિવાકીર્તિમિમં સુપુત્રં ગાર્હસ્થ્યધર્મે વિનિયોજયસ્વ

બલિરુવાચ ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા સ નિશાકરસ્તદા પ્રણમ્ય માતાપિતરૌ મહર્ષે ।
જગામ પુણ્યં સદનં મુરારેઃ ખ્યાતં બદર્યાશ્રમમાદ્યમીડ્યમ્

એવં પુરાભ્યાસરતસ્ય પુંસો ભવન્તિ દાનાધ્યયનાદિકાનિ ।
તસ્માચ્ચ પૂર્વં દ્વિજવર્ય વૈ મયા અભ્યસ્તમાસીન્નનુ તે બ્રવીમિ

દાનં તપો વાધ્યયનં મહર્ષે સ્તેયં મહાપાતકમગ્નિદાહમ્ ।
જ્ઞાનાનિ ચૈવાબ્યસંતાં હિ પૂર્વં ભવન્તિ ધર્માર્થશાંસિ નાથ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા બલવાન્ સ શુક્રં દૈત્યેશ્વરઃ સ્વઃ ગુરુમીશિતારમ્ ।
ધ્યાયંસ્તદાસ્તે મધુકૈટભઘ્નં નારાયણં ચક્રગદાસિપાણિમ્