Vamana Purana · Chapter 59
iti śrīvāmanapurāṇe aṣṭapañcāśo 'dhyāyaḥ
pulastya uvāca /
kaścidāsīd dvijadrogdhā piśunaḥ kṣatriyādhamaḥ /
parapīḍāruciḥ kṣudraḥ svabhāvādapi nirghṛṇaḥ
paryāsitāḥ dā tena pitṛdevadvijātayaḥ /
sa tvāyuṣi parikṣiṇe jajñe ghoro niśācaraḥ
tenaiva karmadoṣema svena pāpakṛtāṃ varaḥ /
kruraiścakre tato vṛttiṃ rākṣasatvād viśeṣataḥ
tasya pāparatasyaivaṃ jagmurvarṣaśatāni tu /
tenaiva karmadoṣeṇa nānyāṃ vṛttimarocayat
yaṃ yaṃ paśyati sattvaṃ sa taṃ tamādāya rākṣasaḥ /
cakhāda raudrakarmāsau bāhugocaramāgatam
evaṃ tasyātiduṣṭasya kurvataḥ prāṇināṃ vadham /
jagāma ca mahān kālaḥ pariṇāmaṃ tathā vayaḥ
sa kadācit tapasyantaṃ dadarśa sataritastaṭe /
mahābhāgamūrdhvabhujaṃ yathāvatsaṃyatendriyam
anayā rakṣayā brahman kṛtarakṣaṃ taponidhim /
yogācāryaṃ śuciṃ dakṣaṃ vāsudevaparāyaṇam
viṣṇuḥ prācyāṃ stitaścakrī viṣaṇurdakṣiṇato gadī /
pratīcyāṃ śārṅgadhṛgviṣṇurviṣṇuḥ khaḍgī mamottare
hṛṣīkeśo vikoṇeṣu tacchidreṣu janārdanaḥ /
kroḍarūpī harirbhūmau nārasiṃho 'mbare mama
śrurāntamamalaṃ cakraṃ bhramatyetat sudarśanam /
asyāṃśumālā duṣprekṣyā hantuṃ pretaniśācarān
gadā ceyaṃ sahasrārcirudvaman pāvako yathā /
rakṣobhūtapiśācānāṃ ḍākinīnāṃ ca śātanī
śārṅgaṃ visphūrjitaṃ caiva vāsudevasya madripūn /
tiryaṅmanuṣyakūṣmāṇḍapretādīn hantvaśeṣataḥ
khaḍgadhārājvalajjyotsnānirdhūtā ye mamāhitāḥ /
te yāntu saumyatāṃ sadyo garuḍeneva pannagāḥ
ye kūṣmāṇḍāstathā yakṣā daityā ye ca niśācarāḥ /
pretā vināyakāḥ krūrā manuṣyā jṛmbhakāḥ khagāḥ
siṃhādayo ye paśavo dandaśūkāśca pannagāḥ /
sarve bhavantu me saumyā viṣṇucakraravāhatāḥ
cittavṛttiharā ye ca ye janāḥ smṛtīhārakāḥ /
balaujasāṃ ca hartāraśchāyāvidhvaṃsakāśca ye
ye copabhogahartāro ye ca lakṣaṇanāśakāḥ /
kūṣmāṇḍāste praṇaśyantu viṣṇucakraravāhatāḥ
buddhisvāsthyaṃ manaḥsvāsthyaṃ svāsthamaindriyakaṃ tathā /
mamāstu devadevasya vāsudevasya kīrtanāt
pṛṣṭhe purastādatha dakṣiṇottare vikoṇataścāstu najārdano hariḥ /
tamīḍyamīśānamanantamacyutaṃ janārdanaṃ praṇipatito na sīdati
yathā paraṃ brahma haristathā paraṃ jagatsvarūpaśca sa eva keśavaḥ /
ṛtena tenācyutanāmakīrtanātpraṇāśametu trividhaṃ mamāsubham
ityasāvātmarakṣārthaṃ kṛtvā vai viṣṇupañjaram /
saṃsthito 'sāvapi balī rākṣasaḥ samupādravat
tato dvijaniyuktāyāṃ rakṣāyāṃ rajanīcaraḥ /
nirdhūtavegaḥ sahasā tasthau māsacatuṣṭayam
yāvad dvijasya devarṣe samāptirvai samādhitaḥ /
jāte japyāvasāne 'sau ta dadarśa niśācaram
dīnaṃ hatabālotsāhaṃ kāndiśīkaṃ hataujasam /
taṃ dṛṣṭvā kṛpayāviṣṭaḥ samāśvāsya niśācaram
papracchāgamane hetuṃ sa cācaṣṭa yathātatham /
svabhāvamātmano draṣṭuṃ rakṣayā tejasaḥ kṣitim
kathayitvā ca tadrakṣaḥ kāraṇaṃ vividhaṃ tataḥ /
prasīdetyabravīd vipraṃ nirviṇṇāḥ svena karmaṇā
bahūni pāpāni mokṣamicchāmi tvatprasādataḥ /
kṛtāḥ striyo mayā bahvyo vidhavāḥ putravarjitāḥ /
anāgasāṃ ca sattvānāmalpakānāṃ kṣayaḥ kṛtaḥ
tasmāt pāpādahaṃ mokṣamicchami tvatprasādataḥ /
pāpapraśamanāyālaṃ kuru me dharmadeśanam
pāpasyāsya kṣayaramupadeśaṃ prayaccha me /
tasya tad vacanaṃ śrutvā rākṣasasya dvijottamaḥ
vacanaṃ prāha dharmātmā hetumacca subhāṣitam /
kathaṃ krūrasvabhāvasya satastava niśācara /
sahasaiva samāyātā jijñāsā dharmavartmani
rākṣasa uvāca /
tvāṃ vai samāgato 'smyadya kṣipto 'haṃ rakṣayā balāt /
tava saṃsargato brahman jāto nirveda uttamaḥ
kā sā rakṣā na tāṃ vedmi vedmi nāsyāḥ parāyaṇam /
yasyāḥ saṃsargasāsādya nirvedaṃ prāpitaṃ param
tvaṃ kṛpāṃ kuru dharmajña mayyanukrośamāvaha /
yathā pāpāpanodo me bhavatyārya tathā kuru
pulastya uvāca/ /
ityevamuktaḥ sa munistadā vai tena rakṣasā /
pratyuvāca mahābhāgo vimṛśya suciraṃ muniḥ
ṛṣiruvāca/ /
yanmamāhopadeśārthaṃ nirviṇṇāḥ svena karmaṇā /
yuktametaddhi pāpānāṃ nivṛttirupakārikā
kariṣye yātudhānānāṃ natvahaṃ dharmadeśanam /
tān saṃpṛccha dvijān saumya ye vai pravacane ratāḥ
evamuktvā yayau vipraścintāmāpa sa rākṣasaḥ /
kathaṃ pāpāpanodaḥ syāditi cintākulendriyaḥ
na cakhāda sa sattvāni kṣudhā saṃbādhito 'pi san /
ṣaṣṭhe ṣaṣṭhe tadā kāle jantumekamabhakṣayat
sa kadācitkṣudhāviṣṭaḥ paryaṭan vipule vane /
dadarśātha phalāhāramāgataṃ brahmacāriṇam // 59.40 //
gṛhīto rakṣasā tena sa tadā munidārakaḥ /
nirāśo jīvite prāha sāmapūrvaṃ niśācaram
brāhmaṇa uvāca /
bho bhadra brūhi yat kāryaṃ gṛhīto yena hetunā /
tadanubrūhi bhadraṃ te ayamasmyanuśādhi mām
rākṣasa uvāca /
ṣaṣṭhe kāle tvamāhāraḥ kṣudhitasya samāgataḥ /
niḥśrīkasyātipāpasya nirghṛṇasya dvijadruhaḥ
brāhmaṇa uvāca /
yadyavaśyaṃ tvayā cāhaṃ bhakṣitavyo niśācara /
āyāsyāmi tavādyaiva nivedya gurave phalam
gurvarthametadāgatya yatphalagrahaṇaṃ kṛtam /
mamātra niṣṭhā prāptasya phalāni viniveditum
sa tvaṃ muhūrtamātraṃ māmatraivaṃ pratipālaya /
nivedya gurave yāvadihāgacchāmyahaṃ phalam
rākṣasa uvāca/ /
ṣaṣṭhe kāle na me brahman kaścid grahaṇamāgataḥ /
pratimucyeta devo 'pi iti me pāpājīvikā
eka evātra mokṣasya tava hetuḥ śṛṇuṣva tat /
muñcāmyahamasaṃdigdhaṃ yadi tatkurute bhavān
brāhmaṇa uvāca /
guroryanna virodhāya yanna dharmoparodhakam /
tatkariṣyāmyahaṃ rakṣo yanna vrataharaṃ mama
rākṣasa uvāca /
mayā nisargato brahman jātidoṣād viśeṣataḥ /
nirvivekena cittena pāpakarma sadā kṛtam
ābālyānmama pāpeṣu na dharmeṣu rataṃ manaḥ /
tatpāpāsaṃkṣayānmokṣaṃ prāpnuyāṃ yena tad vada
yāni pāpāni karmāṇi bālatvāccaritāni ca /
duṣṭāṃ yonimimāṃ prāpya tanmuktiṃ kathaya dvija
yadyetad dvijaputra tvaṃ samākhyāsyasyaśeṣataḥ /
tataḥ kṣudhārtānmattastvaṃ niyataṃ mokṣamāpsyasi
na cet tatpāpaśīlo 'hamatyarthaṃ kṣutpipāsitaḥ /
ṣaṣṭhe kāle nṛśaṃsātmā bhakṣayiṣyāmi nirghṛṇaḥ
pulastya uvāca /
evamukto munisutastena ghorema rakṣasā /
cintāmavāpa mahatīmaśaktastadudīraṇe
sa vimṛśya ciraṃ vipraḥ śaraṇaṃ jātavedasam /
jagāma jñānadānāya saṃśayaṃ paramaṃ gataḥ
yadi śuśruṣito vahnirguruśuśrūṣaṇādanu /
vratāni vā sucīrṇāni saptārciḥ pātu māṃ tataḥ
na mātaraṃ na pitaraṃ gauraveṇa yathā gurum /
sarvadaivāvagacchāmi tathā māṃ pātu pāvakaḥ
yathā guruṃ na manasā karmaṇā vacasāpi vā /
avajānāmyahaṃ tena pātu satyena pāvakaḥ
ityevaṃ manasā satyān kurvataḥ śapathān punaḥ /
saptarciṣā samādiṣṭā prādurāsīt sarasvatī
sā provāca dvijasutaṃ rākṣasagrahaṇākulam /
mā bhairdvijasutāhaṃ tvāṃ mokṣayiṣyāmi saṃkaṭāt
yadasya rakṣasaḥ śreyo jihvāgre saṃsthitā tava /
tat sarvaṃ kathayiṣyāmi tato mokṣamavāpsyasi
adṛśyā rakṣasā tena proktvetthaṃ sā sarasvatī /
adarśānaṃ gatā so 'pi dvijaḥ prāha niśācaram
brāhmaṇa uvāca /
śruyatāṃ tava yacchreyastathānyeṣāṃ ca pāpinām /
samastapāpaśuddhyarthaṃ puṇyopacayadaṃ ca yat
prātarutthāya japtavyaṃ madhyāhne 'hnakṣaye 'pi vā /
asaṃśayaṃ sadā japyo japatāṃ puṣṭiśāntidaḥ
oṃ hariṃ kuṣṇaṃ hṛṣīkeśaṃ vāsudevaṃ janārdanam /
praṇato 'smi jagannāthaṃ sa me pāpaṃ vyapohatu
carācarasuruṃ nāthaṃ govindaṃ śeṣaśāyinam /
praṇato 'smi paraṃ devaṃ sa me pāpaṃ vyapohatu
śaṅkhinaṃ cakriṇaṃ śārṅgadhāriṇaṃ sragdharaṃ param /
praṇato 'smi patiṃ lakṣmyāḥ sa me pāpaṃ vyapohatu
dāmodaramudārākṣaṃ puṇḍarīkākṣamacyutam /
praṇato 'smi stutaṃ stutyaiḥ sa me pāpaṃ vyapohatu
nārāyaṇaṃ naraṃ śauriṃ mādhavaṃ madhusūdanam /
praṇato 'smi dharādhāraṃ sa me pāpaṃ vyapohatu
keśavaṃ candrasūryākṣaṃ kaṃsakeśiniṣūdanam /
praṇato 'smi mahābāhuṃ sa me pāpaṃ vyapohatu
śrīvatsavakṣasaṃ śrīśaṃ śrīdharaṃ śrīniketanam /
praṇato 'smi śriyaḥ kāntaṃ sa me pāpaṃ vyapohatu
yamīśaṃ sarvabhūtānāṃ dhyāyanti yatayo 'kṣaram /
vāsudevamanirdeśyaṃ tamasmi śaraṇaṃ gataḥ
samastālambanebhyo yaṃ vyāvṛttya manaso gatim /
dhyāyanti vāsudevākhyaṃ tamasmi śaraṇaṃ gataḥ
sarvagaṃ sarvabhūtaṃ ca sarvasyādhāramīśvaram /
vāsudevaṃ paraṃ brahma tamasmi śaraṇaṃ gataḥ
paramātmānamavyaktaṃ yaṃ prayānti sumedhasaḥ /
karmakṣaye 'kṣayaṃ devaṃ tamasmi śaraṇaṃ gataḥ
puṇyapāpavinirmuktā yaṃ praviśya punarbhavam /
na yoginaḥ prāpnuvanti tamasmi śaraṇaṃ gataḥ
brahma bhūtvā jagat sarvaṃ sadevāsuramānuṣam /
yaḥ sṛjatyacyuto devastamasmi śaraṇaṃ gataḥ
brahmatve yasya vaktrebhyaścaturvedamayaṃ vapuḥ /
prabhuḥ purātano jajñe tamasmi śaraṇaṃ gataḥ
brahmarūpadharaṃ devaṃ jagadyoni janārdanam /
sraṣṭṛtve saṃsthitaṃ sṛṣṭau praṇato 'smi sanātanam
sraṣṭā bhūtvā sthito yogī sthitāvasurasūdanaḥ /
tamādipuruṣaṃ viṣṇuṃ pramato 'smi janārdanam
dhṛtā mahī hatā daityāḥ paritrātāstathā surāḥ /
yena taṃ viṣṇumādyeśaṃ praṇato 'smi janārdanam
yajñairyajanti yaṃ viprā yajñeśaṃ yajñabhāvanam /
taṃ yajñapuruṣaṃ viṣṇuṃ praṇato 'smi sanātanam
pātālavīthībhūtānu tathā lokān nihanti yaḥ /
tamantapuruṣaṃ rudraṃ praṇato 'smi sanātanam
saṃbhakṣayitvā sakalaṃ yathāsṛṣṭamidaṃ jagat /
yo vai nṛtyati rudrātmā praṇato 'smi janārdanam
surāsurāḥ pitṛgaṇāḥ yakṣagandharvarākṣasāḥ /
saṃbhūtā yasya devasya sarvagaṃ taṃ namāmyaham
samastadevāḥ sakalā manuṣyāṇāṃ ca jātayaḥ /
yasyāṃśabhūtā devasya sarvagaṃ taṃ nato 'smayaham
vṛkṣagulmādayo yasya tathā paśumṛgādayaḥ /
ekāṃśabhūtā devasya sarvagaṃ taṃ namāmyaham
yasmānnānyat paraṃ kiñcid yasmin sarvaṃ mahātmani /
yaḥ sarvamadhyago 'nantaḥ sarvagaṃ taṃ namāmyaham
yathā sarveṣu bhūteṣu gūḍho 'gniriva dāruṣu /
viṣṇurevaṃ tathā pāpaṃ mamāśeṣaṃ praṇaśyatu
yathā viṣṇumayaṃ sarvaṃ brahmadi sacarācaram /
yacca jñānaparicchedyaṃ pāpaṃ naśyatu me tathā
śubhaśubhāni karmāṇi rajaḥsattvatamāṃsi ca /
anekajanmakarmotthaṃ pāpaṃ naśyatu me tathā
yanniśāyāṃ ca yatprātaryanmadhyāhnāparāhṇayoḥ /
saṃdhyayośca kṛtaṃ pāpaṃ karmaṇā manasā girā
yat tiṣṭhatā yad vrajatā yacca śayyāgatena me /
kṛtaṃ yadaśubhaṃ karma kāyena manasā girā
ajñānato jñānato vā madāccalitamānasaiḥ /
tat kṣipraṃ vilayaṃ yātu vāsudevasya kīrtanāt
paradāraparadravyavāñchādrohodbhavaṃ ca yat /
parapīḍodbhavāṃ nindāṃ kurvatā yanmahātmanām
yacca bhojye tathā peye bhakṣye coṣye vilehane /
tad yātu vilayaṃ toye yathā lavaṇabhājanam
yad bālye yacca kaumāre yat pāpaṃ yauvane mama /
vayaḥpariṇatau yacca yacca janmātare kṛtam
tannārāyaṇa govinda harikṛṣṇeśa kīrtanāt /
prayātu vilayaṃ toye yathā lavaṇabhājanam
viṣṇave vāsudevāya haraye keśavāya ca /
janārdanāya kṛṣṇāya namo bhūyo namo namaḥ
bhaviṣyannarakaghnāya namaḥ kaṃsavighātine /
ariṣṭakeśicaṇūradevārikṣayiṇe namaḥ
ko 'nyo balervañcayitā tvāmṛte vai bhaviṣyati /
ko 'nyo nāśayati balād darpaṃ haihayabhūpateḥ
kaḥ kariṣyatyathānyo vai sāgare setubandhanam /
vadhiṣyati daśagrīvaṃ kaḥ sāmātyapuraḥsaram
kastvāmṛte 'nyo nandasya gokule ratimeṣyati /
pralambapūtanādīnāṃ tvāmṛte madhusūdana /
nihantāpyathabā śāstā devadeva bhaviṣyati
japannevaṃ naraḥ puṇyaṃ vaiṣṇavaṃ dharmamuttamam /
iṣṭāniṣṭaprasaṃgebhyo jñānato 'jñānato 'pi vā
kṛtaṃ tena tu yat pāpaṃ saptajanmāntarāṇi vai /
mahāpātakasaṃjñaṃ vā tathā caivopapātakam
jajñādīni ca puṇyāni japahomavratāni ca /
nāśayed yogināṃ sarvamāmapātramivāmbhasi
naraḥ saṃvatsaraṃ pūrṇaṃ tilapātrāṇi ṣoḍaśa /
ahanyahani yo dadyāt paṭhatyetacca tatsamam
aviluptabrahmacaryaṃ saṃprāpya smaraṇaṃ hareḥ /
viṣṇulokamavāpnoti satyametanmayoditam
yathaitat stayamuktaṃ me na hyalpamapi me mṛṣā /
rākṣasastrastasarvāṅgaṃ tathā māmeṣa muñcatu
pulastya uvāca /
evamuccārite tena mukto viprastu rakṣasā /
akāmena dvijo bhūyastamāha rajanīcaram
brahmaṇa uvāca /
etad bhadra mayā khyātaṃ tava pātakanāśanam /
viṣṇoḥ sārasvataṃ stotraṃ yajjagāda sarasvatī
hutāśanena prahitā mama jihvāgrasaṃsthitā /
jagādainaṃ stavaṃ viṣṇoḥ sarveṣāṃ copaśāntidam
anenaiva jagannāthaṃ tvamārādhaya kesavam /
tataḥ śāpāpanodaṃ tu stute lapsyasi keśave
aharniśaṃ hṛṣīkeśaṃ stavenānena rākṣasa /
stuhi bhaktiṃ dṛḍhāṃ kṛtvā tataḥ pāpād vimokṣyase
stuto hi sarvapāpāni nāśayiṣyatyasaṃśayam /
stuto hi bhaktyā nṝṇāṃ vai sarvapāpaharo hariḥ
pulastya uvāca /
tataḥ praṇamya taṃ vipraṃ prasādya sa niśācaraḥ /
tadaiva tapase śrīmān śālagrāmamagād vaśī
aharniśaṃ sa evainaṃ japan sārasvataṃ stavam /
devakriyāratirbhūtvā tapastepe niśācaraḥ
samārādhya jagannāthaṃ sa tatra puraṣottamam /
sarvapāpavinirmukto viṣṇulokamavāptavān
etat te kathitaṃ brahman viṣṇoḥ sārasvataṃ stavam /
vipravaktrasthayā samyaksarasvatyā samīritam
ya etat paramaṃ stotraṃ vāsudevasya mānavaḥ /
paṭhaṣyati sa sarvebhyaḥ pāpebhyo mokṣamāpsyati
Original text: Vāmanapurāṇa, 1-69 · Edition: A.S. Gupta, Varanasi : All India Kashiraj Trust 1967 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0