Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vamana Purana · Chapter 52

52.1

iti śrīvāmanapurāṇe ekapañcāśo 'dhyāyaḥ
nārada uvāca /
kāni tīrthāni viprendra prahlādo 'nujagāma ha /
prahlādatīrthayātrāṃ me samyagākhyātumarhasi

52.2

pulastya uvāca /
śṛṇuṣva kathayiṣyāmi pāpapaṅkapraṇāśinīm /
prahlādatīrthayātrāṃ te śuddhapuṇyapradāyinīm

52.3

saṃtyajya meruṃ kanakācalendraṃ tīrthaṃ jagāmāmarasaṃghajuṣṭam /
khyātaṃ pṛtivyāṃ śubhadaṃ hi mānasaṃ yatra sthito matsyavapuḥ sureśaḥ

52.4

tasmiṃstīrthavare snātvā saṃtarpya pitṛdevatāḥ /
saṃpūjya ca jagannāthamacyutaṃ śrutibhiryutam

52.5

upoṣya bhūyaḥ saṃpūjya devarṣipitṛmānavān /
jagāma kacchapaṃ draṣṭuṃ kauśikyāṃ pāpanāśanam

52.6

tasyāṃ snātvā mahānadyāṃ saṃpūjya ca jagatpatim /
samupoṣya śucirbhūtvā datvā vipreṣu dakṣiṇām

52.7

namaskṛtya jagannāthamatho kūrmavapurdharam /
tato jagāma kṛṣṇākhyaṃ draṣṭuṃ vājimukhaṃ prabhum /
tatra devahrade snātvā tarpayitvā pitṝn surān

52.8

saṃpūjya hayaśīrṣaṃ ca jagāma gajasāhvayam /
tatra devaṃ jagannāthaṃ govindaṃ cakrapāṇinam

52.9

snātvā saṃpūjya vidhivat jagāma yamunāṃ nīm /
tasyāṃ snātaḥ śucirbhūtvā saṃtarpyārṣisurān pitṝn /
dadarśa devadeveśaṃ lokanāthaṃ trivikramam

52.10

nārada uvāca /
sāmprataṃ bhagavān viṣṇustrailokyākramaṇaṃ vapuḥ /
kariṣyati jagatsvāmī balerbandhanamīśvaraḥ

52.11

tatkathaṃ pūrvakāle 'pi vibhurāsīt trivikramaḥ /
kasya vā bandhanaṃ viṣṇuḥ kṛtavāṃstacca me vada

52.12

pulastya uvāca /
śrūyatāṃ kathiyiṣyāmi yo 'yaṃ proktastrivikramaḥ /
yasmin kāle saṃbabhūva yaṃ ca vañcitavānasau

52.13

āsīd dhundhuriti khyātaḥ kaśyapasyaurasaḥ sutaḥ /
danugarbhasamudbhūto mābalaparākramaḥ

52.14

sa samārādya varadaṃ brahmāṇaṃ tapasāsuraḥ /
avadhyatvaṃ suraiḥ sendraiḥ prārthayat sa tu nārada

52.15

tad varaṃ tasya ca prādāt tapasā paṅkajodbhavaḥ /
parituṣṭaḥ sa ca balī nirjagāma triviṣṭapam

52.16

caturthasya kalerādau jitvā devān savāsavān /
dhundhuḥ śakratvamakaroddhiraṇyakaśipau sati

52.17

tasmin kāle sa balavān hiraṇyakaśipustataḥ /
cacāra mandaragirau daityaṃ dhundhuṃ samāśritaḥ

52.18

tato 'surā yathā kāmaṃ viharanti triviṣṭape /
brahmaloke ca tridaśāḥ saṃsthitā duḥkhasaṃyutāḥ

52.19

tato 'marān brahmasado nivāsinaḥ śrutvātha dhundhurditijānuvāca /
brajāma daitya vayamagrajasya sado vijetuṃ tridaśān saśakrān

52.20

te dhundhuvākyaṃ tu niśamya daityāḥ procurna no vidyati lokapāla /
gatiryayā yāma pitāmahājiraṃ sudurgamo 'yaṃ parato hi mārgaḥ

52.21

itaḥ sahasrairbahuyojanākhyairloko maharnāma maharṣijuṣṭaḥ /
yeṣāṃ hi dṛṣṭyār'paṇacoditena dahyanti daityāḥ sahasekṣitena

52.22

tato 'paro yojanakoṭinā vai loko jano nāma vasnti yatra /
gomātaro 'smāsu vināśakāri yāsāṃ rajo 'pīha mahāsurendra

52.23

tato 'paro yojanakoṭibhistu ṣaḍbhistapo nāma tapasvijuṣṭaḥ /
tiṣṭhanti yatrāsura sādhyavaryā yeṣāṃ hi naśvāsamarut tvasahyaḥ

52.24

tato 'paro yojanakoṭibhistu triṃśadbhirādityasahasradīptiḥ /
satyābhidhāno bhagavannivāso varaprado 'bhud bhavato hi yo 'sau

52.25

yasya vedadhvaniṃ śrutvā vikasanti su rādayaḥ /
saṃkocamasurā yānti ye ca teṣāṃ sadharmiṇaḥ

52.26

tasmānmā tvaṃ mahābāho matimetāṃ samādadhaḥ /
vairājabhuvanaṃ dhundho durārohaṃ sadā nṛbhiḥ

52.27

teṣāṃ vacanamākarṇya dhundhuḥ provāca dānavān /
gantukāmaḥ sa sadanaṃ brahmaṇo jetumīśvarān

52.28

kathaṃ tu karmaṇā kena gamyate dānavarṣabhāḥ /
kathaṃ tatra sahasrākṣaḥ saṃprāptaḥ saha daivataiḥ

52.29

te dhundhunā dānavendrāḥ pṛṣṭāḥ procurvaco 'dhipam /
karma tanna vayaṃ vidmaḥ śukrastad vettyasaṃśayam

52.30

daityānāṃ vacanaṃ śrutvā dhunadhurdaityapurohitam /
papraccha śukraṃ kiṃ karma kṛtvā brahmasadogatiḥ

52.31

tato 'smai kathayāmāsa daityacāryaḥ kalipriya /
śakrasya caritaṃ śrīmān purā vṛtraripoḥ kila

52.32

śakraḥ śataṃ tu puṇyānāṃ krotūnāmajayat purā /
daityendra vājimedhānāṃ tena brahmasado gataḥ

52.33

tadvākyaṃ dānavapatiḥ śrutvā śukrasya vīryavān /
yaṣṭuṃ turagamedhānāṃ cakāra matimuttamām /
athāmantryāsuraguruṃ dānavāṃścāpyanuttamān

52.34

provāca yakṣye 'haṃ yajñairaśvamedhaiḥ sadakṣimaiḥ /
tadāgacchadhvamavanīṃ gacchāmo vasudhādhipān

52.35

vijitya hayamedhān vai yathākāmaguṇanvinatān /
āhūyantāṃ ca nidhayastvājñāpyanātāṃ ca guhyakāḥ

52.36

āmantryantāṃ ca ṛṣayaḥ prayāmo devikāṭatam /
sā hi puṇyā saricchreṣṭha sarvasiddhikarī śubhā /
sthānaṃ prācīnamāsādya vājisedhān yajāmahe

52.37

itthaṃ surārervacanaṃ niśamyāsurayājakaḥ /
bāḍhamityabravīd hṛṣṭo nidhayaḥ saṃdideśa saḥ

52.38

tato dhundhurdevikāyāḥ prācīne pāpanāśane /
bhārgavendreṇa śukreṇa vājimedhāya dīkṣitaḥ

52.39

sadasyā ṛtvijaścāpi tatrāsan bhārgavā dvijāḥ /
śukrasyānumate brahman śukraśiṣyāśca paṇyitāḥ

52.40

yajñabhāgabhujastatra svarbhānupramukhā mune /
kṛtāścāsuranāthena śukrasyānumate 'surāḥ

52.41

tataḥ pravṛtto yajñastu samutsṛṣṭastathā hayaḥ /
hayasyānu yayau śrīmānasilomā mahāsuraḥ

52.42

tato 'gnidhūmena mahī saśailā vyāptā diśaḥ khaṃ vidiśaśca pūrṇāḥ /
tenogragandhena divaspṛsena marud vavau brahmaloke maharṣe

52.43

taṃ gandhamāghrāya surā viṣaṇṇā jānanta dhundhuṃ hayamedhadīkṣitam /
tataḥ śaraṇyaṃ śaraṇaṃ janārdhanaṃ jagmuḥ saśakrā jagātaḥ parayaṇam

52.44

praṇamya varadaṃ devaṃ padmanābhaṃ janārdanam /
procuḥ sarve suragaṇā bhayagadgadayā girā

52.45

bhagavan devadeveśa carācaraparāyaṇa /
vijñaptiḥ śrūyatāṃ viṣṇo surāṇāmārtināśana

52.46

dhundhurnāmāsurapatirbalavān varabṛṃhitaḥ /
sarvān surān vinirjitya trailokyamahārad baliḥ

52.47

ṛte pinākino devāt trāt'smān na yato hare /
ato vivṛddhimagamad yathā vyādhirupekṣitaḥ

52.48

sāmprataṃ brahmalokasthānapi jetuṃ samudyataḥ /
śukrasya matamāstāya so 'śvamedhāya dīkṣitaḥ

52.49

śataṃ kratūnāmiṣṭvāsau brahmalokaṃ mahāsuraḥ /
aroḍhumicchati vaśī vijetuṃ tridaśānapi

52.50

tasmādakālahīnaṃ tu cintayasva jagadguro /
uvāyaṃ makhavidhvaṃse yena syāma sunirvṛtāḥ

52.51

śrutvā surāṇāṃ vacanaṃ bhagavān madhusūdanaḥ /
dattvābhayaṃ mahābāhuḥ preṣayāmāsa sāmpratam /
visṛjya devatāḥ sarvā jñātvājeyaṃ mahāsuram

52.52

bandhanāya matiṃ cakre dhundhordharmadhvajasya vai /
tataḥ kṛtvā sa bhagavān vāmanaṃ rūpamīśvaraḥ

52.53

dehaṃ tyaktvā nirālambaṃ kāṣṭavad devikājale /
kṣaṇānmajjaṃstathonmajjanmuktakeśo yadṛcchayā

52.54

dṛṣṭo 'tha daityapatinā daityaiścānyaistatharṣibhiḥ /
tataḥ karma parityajya yajñiyaṃ brāhmaṇottamāḥ

52.55

samuttārayituṃ vipramādravanta samākulāḥ /
sadasyā yajamānaśca ṛtvijo 'tha mahaujasaḥ

52.56

nimajjamānamujjahruḥ sarve te vāmanaṃ dvijam /
samuttārya prasannāste papracchuḥ sarva eva hi /
kimarthaṃ patito 'sīha kenākṣipto 'si no vada

52.57

teṣāmākarṇya vacanaṃ kampamāno muhurmuhuḥ /
prāha dhundhupurogāṃstāñ chrūyatāmatra kāraṇam

52.58

brāhmaṇo guṇavānāsīt prabhāsa iti viśrutaḥ /
sarvasāstrārthavit prājño gotrataś cāpi vāruṇaḥ

52.59

tasya putradvayaṃ jātaṃ mandaprajñaṃ suduḥkhitam /
tatra jyeṣṭho mama bhrātā kanīyānaparastvaham

52.60

netrabhāsa iti khyāto jyeṣṭho bhrātā mamāsura /
mama nāma pitā cakre gatibhāseti kautukāt

52.61

ramyaścāvasatho bandho śubhaścāsīt piturmama /
triviṣṭapaguṇairyuktaścārurūpo mahāsura

52.62

tataḥ kālena mahatā āvayoḥ sa pitā mṛtaḥ /
tasyordhvadehikaṃ kṛtvā gṛhamāvāṃ samāgatau

52.63

tato mayoktaḥ sa bhrātā vibhajāma gṛhaṃ vayam /
tenokto naiva bhavato vidyate bhāgā ityaham

52.64

kubjavāmanakhañjānāṃ klībānāṃ śvitriṇāmapi /
unmattānāṃ tathāndhānāṃ dhanabhāgo na vidyate

52.65

śayyāsanasthānamātraṃ svecchayānnabhujakriyā /
etāvad dīyate tebhyo nārthabhāgaharā hi te

52.66

evamukte mayā soktaḥ kimarthaṃ paitṛkād gṛhāt /
dhanārthabhāgamarhāmi nāhaṃ nyāyena kena vai

52.67

ityuktāvati vākye 'sau bhrātā me kopasaṃyutaḥ /
samutkṣipyākṣipannadyāmasyāṃ māmiti kāraṇāt

52.68

mamāsyāṃ nimnagāyāṃ tu madhyena plavato gataḥ /
kālaḥ saṃvatsarākhyastu yuṣmābhiriha coddhṛtaḥ

52.69

ke bhavanto 'tra saṃprāptāḥ sasnehā bāndhavā iva /
ko 'yaṃ ca śakrapratimo dīkṣito yo mahābhujaḥ

52.70

tanme sarvaṃ samākhyātā yāthātathyaṃ tapodhanāḥ /
maharddhisaṃyutā yūyaṃ sānukampāśca me bhṛśam

52.71

tad vāmanavacaḥ śrutvā bhārgavā dvijasattamāḥ /
procurvaṃ dvijā brahman gotraścāpi bhārgavāḥ

52.72

asāvapi mahātejā dhundhurnāma mahāsuraḥ /
dātā bhoktā vibhaktā ca dīkṣito yajñakarmaṇi

52.73

ityevamuktvā deveśaṃ vāmanaṃ bhārgavāstataḥ /
procurdaityapatiṃ sarve vāmanārthakaraṃ vacaḥ

52.74

dīyatāmasya daityendra sarvopaskarasaṃyutam /
śrīmadāvasathaṃ dāsyo ratnāni vividhāni ca

52.75

iti dvijānāṃ vacanaṃ śrutvā daityapatirvacaḥ /
prāha dvijendra te dadmi yāvadicchasi vai dhanam

52.76

dāste gṛhaṃ hiraṇyaṃ ca vājinaḥ syandanān gajān /
prayacchāmyadya bhavato vriyatāmīpsitaṃ vibho

52.77

tadvākyaṃ dānavapateḥ śrutvā devo 'tha vāmanaḥ /
prāhāsurapatiṃ dhundhuṃ svārthasiddhikaraṃ vacaḥ

52.78

sodareṇāpi hi bhrātrā hriyante yasya saṃpadaḥ /
tasyākṣamasya yaddattaṃ kimanyo na hariṣyati

52.79

dāsīdāsāṃśca bhṛtyāṃśca gṛhaṃ ratnaṃ paricchadam /
samartheṣu dvijendreṣu prayacchasva mahābhuja

52.80

mama pramāṇamālokya māmakaṃ ca padatrayam /
saṃprayacchasva daityendra nādhikaṃ rakṣituṃ kṣamaḥ

52.81

ityevamukte vacane mahātmanā vihasya daityādhipatiḥ saṛtvijaḥ /
prādād dvijendrāya padatrayaṃ tadā yadā sa nānyaṃ pragṛhāṇa kiñcit

52.82

kramatrayaṃ tāvadavekṣya dattaṃ mahāsurendreṇa vibhuryaśasvī /
cakre tato laṅghayituṃ trivikramaṃ rūpamanantaśaktiḥ

52.83

kṛtvā ca rūpaṃ ditijāṃśca hatvā praṇamya carṣin prathamakrameṇa /
mahīṃ mahīdhraiḥ sahitāṃ sahārmavāṃ jahāra ratnākarapattanairyutām

52.84

bhuvaṃ sanākaṃ tridasādhivāsaṃ somārkaṛkṣair abhimaṇḍitaṃ nabhaḥ /
devo dvitīyena jahāra vegāt krameṇa devapriyamīpsurīśvaraḥ

52.85

kramaṃ tṛtīyaṃ na yadāsya pūritaṃ tadātikopād danupuṅgavasya /
papāta pṛṣṭhe bhagavāṃstrivikramo merupramāṇena tu vigraheṇa

52.86

patatā vāsudevena dānavopari nārada /
triṃśadyojanasāhasrī bhūmergartā dṛḍhīkṛtā

52.87

tato daityaṃ samutpāṭya tasyāṃ prakṣipya vegataḥ /
avarṣat sikatāvṛṣṭyā tāṃ gartāmapūrayata

52.88

tataḥ svargaṃ sahasrākṣo vāsudevaprasādataḥ /
surāśca sarve trailokyamavāpurnirupadravāḥ

52.89

bhagavānapi daityendraṃ pa3kṣipya sikatārṇave /
kālindya rūpamādhāya tatraivāntaradhīyata

52.90

evaṃ purā viṣṇurabhūcca vāmano dhundhuṃ vijetuṃ ca trivikramo 'bhūt /
yasmin sa daityendrasuto jagāma mahāśrame puṇyayuto maharṣe

Original text: Vāmanapurāṇa, 1-69 · Edition: A.S. Gupta, Varanasi : All India Kashiraj Trust 1967 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc