Vamana Purana · Chapter 5

iti śrīvāmanapurāṇe caturtho 'dhyāyaḥ
pulastya uvāca /
jaṭādharaṃ harirddaṣṭvā krodhādāraktalocanam /
tasmāt sthānādapākramya kubjāmre 'ntarhitaḥ sthitaḥ

vasavo 'ṣṭau haraṃ dṛṣṭvā susruvurvegato mune /
sā tu jātā saricchreṣṭhā sītā nāma sarasvatī

ekādaśa tathā rudrāstrinetrā vṛṣaketanāḥ /
kāndiśīkā layaṃ jagmuḥ samabhyetyaiva śaṅkaram

viśve 'śvinau caca sādhyāśca maruto 'nalabhāskarāḥ /
samāsādya puroḍāśaṃ bhakṣyāśca mahāmune

candraḥ samamṛkṣagaṇairniśāṃ samupadarśayan /
utpatyaruhya gaganaṃ svamadhiṣṭhānamāsthitaḥ

kaśyapādyāśca ṛṣayo japantaḥ śatarudriyam /
puṣpāñjalipuṭā bhūtvā praṇatāḥ saṃsthitā mune

asakṛd dakṣadayitā dṛṣṭvā rudraṃ balādhikam /
śakrādīnāṃ sureśānāṃ kṛpaṇaṃ vilalāpa ha

tataḥ krodhābhibhūtena śaṅkareṇa mahātmanā /
talaprahārairamarā bahavo vinipātitāḥ

pādaprahārairamarā triśulenāpare mune /
dṛṣṭyagninā tathaivānye devādyāḥ pralayīkṛtāḥ

tataḥ pūṣā haraṃ vīkṣya vinighnantaṃ surāsurān /
krodhād bāhū prasāryatha pradudrāva maheśvaram

tamāpatantaṃ bhagavān saṃnirīkṣya trilocanaḥ /
bāhubhyāṃ pratijagrāha kareṇaikena śaṅkaraḥ

karābhyāṃ pragṛhītasya śaṃbhunāṃśumato 'pi hi /
karāṅgulibhyo niścerurasṛgdhārāḥ samantataḥ

tato vegena mahatā aṃśumantaṃ divākaram /
bhrāmayāmāsa satataṃ siṃho mṛgaśiśuṃ yathā

bhrāmitasyātivegena nāradāṃśumato 'pi hi /
bhujau hasvatvamāpannau truṭitasnāyubandhanau

rudhirāplutasarvāṅgamaṃśumantaṃ maheśvaraḥ /
saṃnirībhyotsasarjainamanyato/bhijagāma ha

tatastu pūṣā vihasan daśanāni vidarśayan /
provācaihyehi kāpālin punaḥ punaratheśvaram

tataḥ krodhābhibhūtena pūṣṇe vegena śaṃbhunā /
muṣṭināhatya daśanāḥ pātitā dharaṇītale

bhagnadantastathā pūṣā śoṇitābhiplutānanaḥ /
papāta bhuvi niḥsaṃjño vajrāhata ivācalaḥ

bhago/bhivībhya pūṣāṇaṃ patitaṃ rudhirokṣitam /
netrābhyāṃ ghorarūpābhyāṃ vṛṣadhvajamavaikṣata

tripuraghnastataḥ kruddhastalenāhatya cakṣuṣī /
nipātayāmāsa bhuvi kṣobhayansarvadevatāḥ

tato divākarāḥ sarve puraskṛtya śatakratum /
marudbhiśca hutāśaiśca bhayājjagmurdiśo daśa / /
5.21 pratiyāteṣu deveṣu prahlādādyā ditīsvarāḥ /
namaskṛtya tataḥ sarve tasthuḥ prāñjalayo mune

tatastaṃ yajñavāṭaṃ tu śaṅkaro ghoracakṣuṣā /
dadarśa dagdhuṃ kopena sarvāṃścaiva surāmurān

tato nililyire vīrāḥ praṇemurdudrustathā /
bhayādanye haraṃ dṛṣṭvā gatā vaivasvatakṣayam

trayo 'gnayastribhirnerduḥsahaṃ samavaikṣata /
dṛṣṭamātrāstrinetreṇa bhasmībhūtābhavan kṣaṇāt

agnau praṇaṣṭe yajño 'pi bhūtvā divyavapurmṛgaḥ /
dudrāva viklavagatirdakṣiṇāsahito 'mbare

tamevānusasāreśaścāpamānamya vegavān /
śaraṃ pāśupataṃ kṛtvā kālarūpī maheśvaraḥ

arddhena yajñavāṭānte jaṭādhara iti śrutaḥ /
arddhena gagane śarvaḥ kālarūpī ca kathyate

nārada uvāca /
kālarūpī tvayākhyātaḥ śaṃbhurgaganagocaraḥ /
lakṣaṇaṃ ca svarūpaṃ ca sarvaṃ vyākhyātumarhasi

pulastya uvāca /
svarūpaṃ tripuraghnasya vadiṣye kālapūpiṇaḥ /
yenāmbaraṃ muniśreṣṭha vyāptaṃ lokahitepsunā

yatrāśvinī ca bharaṇī kuttikāyāstathāṃśakaḥ /
meṣo rāśiḥ kujakṣetraṃ tacchiraḥ kālarūpiṇaḥ

āgneyāśāstrayo brahman prājāpatyaṃ kavergṛham /
saumyārddha vṛṣanāmedaṃ vadanaṃ parikīrtitam

mṛgārddhamārdrādityāṃśāstrayaḥ saumyagṛhaṃ tvidam /
mithunaṃ bhujayostadasya gaganasthasya śūlinaḥ

ādityāṃśaśca puṣyaṃ ca āśleṣā śaśino gṛham /
rāśiḥ karkaṭako nāma pārśve makhavināśinaḥ/tha /
5.34 pitryarkṣaṃ bhagadaivatyamuttarāṃś ca kesarī /
sūryakṣetraṃ vibhorbrahman hṛdayaṃ parigīyate

uttarāṃśāstrayaḥ pāṇiścitrārdhaṃ kanyakā tviyam /
somaputrasya sadmaitad dvitīyaṃ jaṭharaṃ vibhoḥ

citrāṃśadvitayaṃ svātirviśākhāyāṃśakatrayam /
dvitīyaṃ sukrasadanaṃ tulā nābhirudāhṛtā

viśākhāṃśamanūrādhā jyeṣṭhā bhaumagṛhaṃ tvidam /
dvitīyaṃ vṛściko rāśirmeḍhraṃ kālasavarūpiṇaḥ

mūlaṃ pūrvottarāṃśaśca devācajāryagṛhaṃ dhanuḥ /
ūruyugalamīśasya amararṣe pragīyate

uttarāṃśāstrayo ṛkṣaṃ śravaṇaṃ makaro mune /
dhaniṣṭhārdhaṃ śatabhiṣā jānunī parameṣṭhinaḥ

dhaniṣṭhārdhaṃ śatabhiṣā prauṣṭhapadyāṃśakatrayam /
saureḥ sadmāparamidaṃ kumbho jaṅghe ca viśrate

proṣṭhapadyāṃśamekaṃ tu uttarā revatī tathā /
dvitīyaṃ jīvasadanaṃ mīnastu caraṇāvubhau

evaṃ kṛtvā kālarūpaṃ trinetro yajñaṃ krodhānmārgarājaghāna /
viddhaścāsau vedanābuddhimuktaḥ khe saṃtasthau tārakābhiścitāṅgaḥ

nārada uvāca /
rāśayo gaditā brahmaṃstvayā dvādaśa vai mama /
teṣāṃ viśeṣato brūhi lakṣaṇāni svarūpataḥ

pulastya uvāca /
svarūpaṃ tava vakṣyāmi rāśīnāṃ śṛṇu nārada /
yādṛśā yatra saṃcārā yasmin sthāne vasanti ca

meṣaḥ samānamūrtiśca ajāvikadhanādiṣu /
saṃcārasthānamevāsya dhānyaratnākarādiṣu

navaśādūlasaṃchannavasudhāyāṃ ca sarvaśaḥ /
nityaṃ carati phulleṣu sarasāṃ pulineṣu ca

vṛṣaḥ sadṛśarūpo hi carate gokulādiṣu /
tasyādhivāsabhūmittu kuṣīvaladharāśrayaḥ

strīpuṃsayoḥ samaṃ rūpaṃ śayyāsanaparigrahaḥ /
vīṇāvādyadhṛṅ mithunaṃ gītanartakaśilpiṣu

sthitaḥ krīḍāratirnityaṃ vihārāvanirasya tu /
mithunaṃ nāma vikhyātaṃ rāśirdvedhātmakaḥ sthitaḥ

karkiḥ kulīreṇa samaḥ salilasthaḥ prakīrtitaḥ /
kedāravāpīpuline viviktāvanireva ca

sihastu parvatāraṇyadurgakandarabhūmiṣu /
vasate vyādhapallīṣu gahvareṣu guhāsu ca

vrīhipradīpikakarā manāvārūḍhā ca kanyakā /
carate strīratisthāne vasate naḍvaleṣu ca

tulāpāṇiśca puruṣo vīthyāpaṇavicārakaḥ /
nagarādhvānaśālāsu vasate tatra nārada

śvabhravalmīkasaṃcārī vṛściko vṛścikākṛtiḥ /
viṣagomayakīṭādipāṣāṇādiṣu saṃsthitaḥ

dhanustu raṅgajaghano dīpyamāno dhanurdharaḥ /
vājiśūrāstravidvīraḥ sthāyī gajarathādiṣu

mṛgāsyo makaro brahman vṛṣaskandhekṣaṇāṅgajaḥ /
makaro 'sau nadīcārī vasate ca mahodadhau

riktamumbhaśca puruṣaḥ skandhadhārī jalāplutaḥ /
dyūtaśālācaraḥ kumbhaḥ sthāyī śauṇḍikasadmasu

mīnadvayamathāsaktaṃ mīnastīrthābdhisaṃcaraḥ /
vasate puṇyadeśeṣu devabrāhnaṇasadmasu

lakṣaṇā gaditāstubhyaṃ meṣādīnāṃ mahāmune /
na kasyacit tvayākhyeyaṃ guhyametatpurātanam

etan mayā te kathitaṃ surarṣe yathā trinetraḥ pramātha yajñam /
puṇyaṃ purāṇaṃ paramaṃ pavitramākhyātavānpāpaharaṃ śivaṃ ca