Vamana Purana · Chapter 41
iti śrīvāmanapurāṇe catvāriśo 'dhyāyaḥ
pulāstya uvāca /
haro 'pi śambare yāte samāhūyātha nandinam /
prāhāmantraya śailāde ye sthitāstava śāsane
tato maheśavacanānnandī tūrṇataraṃ gataḥ /
upaspṛśya jalaṃ śrīmān sasmāra gaṇanāyakān
nandinā saṃsmṛtāḥ sarve gaṇanāthāḥ sahasraśaḥ /
samutpatya tvarāyuktāḥ praṇatāstridaseśvaram
āgatāṃśca gaṇānnandī kṛtāñjalipuṭo 'vyayaḥ /
sarvān nivedayāmāsa śaṅkarāya mahātmane
nandyuvāca /
yānetān paśyase śaṃbho trinetrāñjaṭilāñśucīn /
ete rudrā iti khyātāḥ koṭya ekādaśaiva tu
vānarāsyān paśyase yān śārdūlasamavikramān /
eteṣāṃ dvārapālāste mannamāno yaśodhanāḥ
ṣaṇmukhān paśyase yāṃśca śaktipāṇīñśikhidhvajān /
ṣaṭ ca ṣaṣṭistathā koṭyaḥ skandanāmnaḥ kumārakān
etāvatyastathā koṭya śākhā nāma ṣaḍānanāḥ /
viśākhāstāvadevoktā naigameyāśca śaṅkara
saptakoṭiśataṃ śaṃbho amī vai pramathottamāḥ /
ekaikaṃ prati deveśa tāvatyo hyapi mātaraḥ
bhasmāruṇitadehāśca trinetrāḥ śūlapāṇayaḥ /
ete śaivā iti proktāstava bhaktā gaṇeśvarāḥ
tathā pāśupatāścānye bhasmaprahāraṇā vibho /
ete gaṇāstvasaṃkhyātāḥ sahāyārthaṃ samāgatāḥ
pinākadhāriṇo raudrā gaṇāḥ kālamukhāpare /
tava bhaktāḥ samāyātā jaṭāmaṇḍalinodbhutāḥ
khaṭvāṅgayodhino vīrā raktacarmasamāvṛtāḥ /
ime prāptā gaṇā yoddhuṃ mahāvratina uttamāḥ
digvāsaso mauninaśca ghaṇṭāpraharaṇāstathā /
nirāśrayā nāma gaṇāḥ samāyātā jagadguro
sārdhadvinetrāḥ padmākṣāḥ śrīvatsāṅkitavakṣasaḥ /
samāyātāḥ khagārūḍhā vṛṣabhadhvajino 'vyayāḥ
mahāpāśupatā nāma cakraśūladharāstathā /
bhairavo viṣṇunā sārddhamabhedenārcito hi yai
ime mṛgondravadanāḥ śūlabāṇadhanurdharāḥ /
gaṇāstvadromasaṃbhūtā vīrabhadrapurogamāḥ
ete cānye ca bahavaḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ /
sahāyārthaṃ tavāyātā yathāprītyādiśasva tān
tato 'bhyetya gaṇāḥ sarve praṇemurvṛṣabhadhvajam /
tān kareṇaiva bhagavān samāśvāsyopaveśayat
mahāpāśupatān dṛṣṭvā samutthāya maheśvaraḥ /
saṃpariṣvajatādhyakṣāṃste praṇemurmaheśvaram
tatastadadbhutatamaṃ dṛṣṭvā sarve gaṇeśvarāḥ suciraṃ vismitākṣāśca vailakṣyamagamat param
vismitākṣān gaṇān dṛṣṭvā sailadiryogināṃ varaḥ /
prāha prahasya deveśaṃ śūlapāṇiṃ gaṇādhipam
vismitāmī gaṇā deva sarva eva maheśvara /
mahāpāśupatānāṃ hi yat tvayāliṅganaṃ kṛtam
tadeteṣāṃ mahādeva sphuṭaṃ trailokyavindakam /
rūpaṃ jñānaṃ vivekaṃ ca vadasva svecchayā vibho
pramathādhipatervākyaṃ viditvā bhūtabhāvanaḥ /
babhāṣe tān gaṇān sarvān bhāvābhāvavicāriṇaḥ
rudra uvāca/ /
bhavdbhirbhaktisaṃyuktairharo bhāvena pūjitaḥ /
ahaṅkāravimūḍhaiśca nindadbhirvaiṣṇavaṃ padam
tenājñānena bhavatonādṛtyānuvirodhitāḥ /
yo 'haṃ sa bhagavān viṣṇurviṣṇuryaḥ so 'hamavyayaḥ
nāvayorvai viśeṣo 'sti ekā mūrtirdvidhā sthitā /
tadamībhirnaravyāghrairbhaktibhāvayutairgaṇaiḥ
yathāhaṃ vai parijñāto na bhavadbhistathā dhruvam /
yenāhaṃ nindito nityaṃ bhavadbhirmūḍhabuddhibhiḥ
tena jñānaṃ hi vai naṣṭaṃ nātastvāliṅgitā mayā /
ityevamukte vacane gaṇāḥ procurmaheśvaram
kathaṃ bhavān yathaikyena saṃsthito 'sti janārdanaḥ /
bhavān hi nirmalaḥ suddhaḥ śāntaḥ suklo nirañjanaḥ
sa cāpyañjanasaṃkāśaḥ kathaṃ teneha yujyate /
teṣāṃ vacanamarthāḍhyaṃ śrutvā jīmūtavāhanaḥ
vihasya meghagambhīraṃ gaṇānidamuvāca ha /
śrūyatāṃ sarvamākhyāsye svayaśovarddhanaṃ vacaḥ
na tveva yogyā yūyaṃ hi mahājñānasya karhicit /
apavādabhayād guhyaṃ bhavatāṃ hi prakāśaye
priyadhvamapi caitena yanmaccittāstu nityaśaḥ /
ekarūpātmakaṃ dehaṃ kurudhyaṃ yatnamāsthitāḥ
payasā haviṣādyaiśca snāpanena prayatnataḥ /
candanādibhirekāgrairna me prītiḥ prajāyate
yatnāt krakacamādāya chindadhvaṃ mama vigraham /
narakārhā bhavadbhaktā rakṣāmi svayaśor'thataḥ
māyaṃ vadiṣyate loko mahāntamapavādinam /
yathā patanti narake harabhaktāstapasvinaḥ
vrajanti narakaṃ ghoraṃ ityevaṃ parivādinaḥ /
ator'thaṃ na kṣipāmyadya bhavato narake 'dbhute
yannindadhvaṃ jagannāthaṃ puṣkarākṣaṃ ca manmayam /
sa caiva sadṛśo loke vidyate sacarācare /
śvetamūrtiḥ sa gavān pīto rakto 'ñjanaprabhaḥ
na tasya sadṛśo loke vidyate sacarācare /
śvetamūrtiḥ sa bhagavān pīto rakto 'ñjanaprabhaḥ
tasmāt parataraṃ loke nānyad dharma hi vidyate /
sāttvikaṃ rājasaṃ caiva tāmasaṃ miśrakaṃ tathā /
sa eva dhatte bhagavān sarvapūjyaḥ sadāśivaḥ
śaṅkarasya vacaḥ śrutvā śaivādyā pramathottamāḥ /
pratyūcurbhagavan brūhi sadāśivaviśeṇam
teṣāṃ tad bhāṣitaṃ śrutvā pramathānāmatheśvaraḥ /
darśayāmāsa tadrūpaṃ sadāśaivaṃ nirañjanam
tataḥ paśyanti hi gaṇāḥ tamīsaṃ vai śahasraśaḥ /
sahasravaktracaraṇaṃ sahastrabhujamīśvaram
daṇḍapāṇiṃ sudurdṛśyaṃ lokairvyāptaṃ samantataḥ /
daṇḍasaṃsthāsya dṛśyante devapraharaṇāstathā
tata ekamukhaṃ bhūyo dadṛśuḥ śaṅkaraṃ gaṇāḥ /
raudraiśca vaiṣṇavaiścaiva vṛtaṃ cihnaiḥ sahasraśaḥ
arddhena vaiṣṇavavapurddhena haravigrahaḥ /
khagadhvajaṃ vṛṣārūḍhaṃ vṛṣadhvajam
yathā yathā trinayano rūpaṃ dhatte guṇāgraṇīḥ /
tathā tathā tvajāyanta mahāpāśupatā gaṇāḥ
tato 'bhavaccaikarūpī śaṅkaro bahurūpavān /
dvirūpaścābhavad yogī ekarūpo 'pyarūpavān /
kṣaṇācchvetaḥ kṣaṇād raktaḥ pīto nīlaḥ kṣaṇādapi
miśrako varṇahīnaśca mahāpāśupatastathā /
kṣaṇād bhavati rudrendraḥ kṣaṇācchaṃbhuḥ prabhākaraḥ
kṣaṇārddhācchaṅkaro viṣṇuḥ kṣaṇāccharvaḥ pitāmahaḥ /
tatastadadbhutatamaṃ dṛṣṭvā śaivādayo gaṇāḥ
ajānanta tadaikyena brahmaviṣṇvīśabhāskarān /
yadābhinnamamanyanta devedevaṃ sadāśivam
tadā nirdhūtapāpāste samajāyanta pārṣadāḥ /
teṣvevaṃ dhūtapāpeṣu abhinneṣu harīśvaraḥ
prītātmā vibabho śaṃśuḥ prītīyukto 'bravīd vacaḥ /
parituṣṭo 'smi vaḥ sarve jñānenānena suvratāḥ
vṛṇudhvaṃ varamānantyaṃ dāsye vo manasepsitam /
ūcuste dehi bhagavan varamasmākamīśvara /
bhinnadṛṣṭyudbhavaṃ pāpaṃ yattad bhraṃśaṃ prayātu naḥ
pulastya uvāca /
bāḍhamityabravīccharvaścakre nirdhūtakalpaṣān /
saṃpariṣvajatāvyaktastān sarvān gaṇayūthapān
iti vibhunā praṇatārtihareṇa gaṇapatayo vṛṣamegharathena /
śrutigaditānugameneva mandaraṃ girimavatatya samadhyavasantam
ācchādito girivaraḥ pramathairghanābhai rābhāti śuklatanurīśvarapādajuṣṭaḥ /
nīlājinātatatanuḥ śaradabhravarṇo yadvad vibhāti balavān vṛṣabho harasya
Original text: Vāmanapurāṇa, 1-69 · Edition: A.S. Gupta, Varanasi : All India Kashiraj Trust 1967 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0