Vamana Purana · Chapter 34

iti śrīvāmnapurāṇe trayastriṃśoṃ'dhyāyaḥ
nārada uvāca /
kva gataḥ śaṅkaro hyāsīdyenāmbā nandinā saha /
anadhakaṃ yodhayāmāsa etanme vaktumarhasi

pulastya uvāca /
yadā varṣasahasraṃ tu mahāmohe sthito 'bhat /
tadāprabhṛti nistejāḥ kṣīṇavīryaḥ pradṛśyate

svamātmānaṃ nirīkṣyātha nistejoṅgaṃ maheśvaraḥ /
taporthāya tathā cakre matiṃ matimatāṃ varaḥ

sa mahāvratamutpādya samāśvāsyāmbikāṃ vibhuḥ /
śailādiṃ sthāpya goptāraṃ vicacāra mahītalam

mahāmudrārpitagrīvo mahāhikutakuṇḍalaḥ /
dhārayāṇaḥ kaṭīdeśe mahāśaṅkhasya mekhalām

kapālaṃ dakṣiṇe haste savye gṛhya kamaṇḍalum /
ekāhavāsī vṛkṣe hi śailasānunadīṣvaṭan

sthānaṃ trailokyamāsthāya mūlāhāro 'mbubhojanaḥ /
vāyvāhārastadā tasthau navavariṣaśataṃ kramāt

tato vīṭāṃ sukhe kṣipya nirucchvāso 'bhavad yatiḥ /
vistṛte himavatpuṣṭhe ramye samaśilātale

tato vīṭā vidāryaiva kapālaṃ parameṣṭhanaḥ /
sārciṣmatī jaṭāmadhyānniṣaṇṇā dharaṇītale

vīṭayā tu patantyādrirdāritaḥ kṣmāsamo 'bhavat /
jātastīrthavaraḥ pumyaḥ kedāra iti viśrutaḥ

tato haro varaṃ prādāt kedārāya vṛṣadhvajaḥ /
puṇyavṛddhikaraṃ brahman pāpaghnaṃ mokṣasādhanam

ye jalaṃ tāvake tīrthe pītvā saṃyamino narāḥ

ṣaṇmāsād dhārayiṣnti nivṛttāḥ parapākataḥ /
teṣāṃ hṛtpaṅkajeṣveva malliṅgaṃ bhavitā dhruvam

na cāsya pāpābhiratirbhaviṣyati kadācana /
pitṝṇāmakṣayaṃ śrāddhaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ

snānadānatapāṃsīha homajapyādikāḥ kriyāḥ /
bhaviṣyantyakṣayā nṝṇāṃ mṛtānāmapunarbhavaḥ

etad varaṃ harāt tīrthaṃ prāpya puṣṇāti devatāḥ /
punāti puṃsāṃ kedārastrinetravacanaṃ yathā

kedārāya varaṃ dattvā jagama tvarito haraḥ /
snātuṃ bhānusutāṃ devīṃ kālindīṃ pāpanāśinīm

tatra snātvā śucirbhūtvā jagāmātha sarasvatīm /
vṛtāṃ tīrthaśataiḥ puṇyaiḥ plakṣajāṃ pāpanāśinīm

avatīrmastataḥ snātuṃ nimagnaśca mahāmbhasi /
drupadāṃ nāma gāyatrīṃ jajāpāntarjale haraḥ

nimagne śaṅkare devyāṃ sarasvatyāṃ kalipriya /
sāgrāḥ saṃvatsaro jāto na conmajjata īśvaraḥ

etasminnantare brahman bhuvanāḥ sapta sārṇavāḥ /
celuḥ peturdharaṇyāṃ ca nakṣatrāstārakaiḥ saha

āsanebhyaḥ pracalitā devāḥ śakrapurogamāḥ /
svastyastu lokebhya iti japantaḥ paramarṣayaḥ

tataḥ kṣubdheṣu lokeṣu devā brahmāṇamāgaman /
dṛṣṭvocuḥ kimidaṃ lokāḥ kṣubdhāḥ saṃśayamāgatāḥ

tānāha padmasaṃbhūto naitad vedmi ca kāraṇam /
tadāgacchata vo yuktaṃ draṣṭuṃ cakragadādharam

pitāmahenaivamuktā devāḥ śakraṣurogamāḥ /
pitāmahaṃ puraskṛtya murārisadanaṃ gatāḥ

nārada uvāca /
ko 'sau surārirdevarṣe devo yakṣo nu kinnaraḥ /
daityo rākṣaso vāpi pārthivo vā taducyatām

pulastya uvāca /
yo 'sau murārirdevarṣe devo yakṣo nu kinnaraḥ /
daityo rākṣaso vāpi pārthivo vā taducyatām

nārada uvāca /
yau'sau mura iti khyātaḥ kasya putraḥ sa gīyate /
kathaṃ ca nahataḥ saṃkhye viṣṇunā tad vadasva me

pulastya uvāca /
śruyatāṃ kathayiṣyāmi murāsuranibarhaṇam /
vicitramidamākhyānaṃ puṇyaṃ pāpapraṇāśanam

kaśyapasyaurasaḥ putro muro nāma danudbhavaḥ /
sa dadarśa raṇe śastān ditiputrān surottamaiḥ

tataḥ sa maraṇād bhītastaptvā varṣagaṇānbahūn /
ārādhayāmāsa vibhuṃ brahmāṇamaparājitam

tato 'sya tuṣṭo varadaḥ prāha vatsa varaṃ vṛṇu /
sa ca vavre varaṃ daityo varamenaṃ pitāmahāt

yaṃ yaṃ karatalenāhaṃ spṛśeyaṃ samare vibho /
sa sa maddhastasaṃspṛṣṭastvamaro 'pi maratvataḥ

bāḍhamityāha bhagavān brahma lokapitāmahaḥ /
tato 'bhyāgānmahātejā muraḥ suragiriṃ balī

sametyāhvayate devaṃ yakṣaṃ kinnarameva vā /
na kaścid yuyudhe tena samaṃ daityena nārada

tato 'marāvatīṃ ṛddhaḥ sa gatvā śakramāhvayat /
na cāsya saha yoddhuṃ vai matiṃ cakre purandaraḥ

tataḥ sa karamudyamya praviveśāmarāvatīm /
praviśantaṃ na taṃ kaścinnivārayitumutsahet

sa gatvā śakrasadanaṃ provācendraṃ murastadā /
dehi yuddhaṃ sahasrākṣa no cet svargaṃ parityaja

ityevamukto muruṇā brahman harihayastadā /
svargarājyaṃ parityajya bhūcaraḥ samajāyata

tato gajendrakuliśau hṛtau śakrasya śatruṇā /
sakalatro mahātejāḥ saha devaiḥ sutena ca

kālindāyā dakṣime kūle niveśya svapuraṃ sthitaḥ /
muruścāpi mahābhogān bubhuje svargasaṃsthitaḥ

dānavāścāpare raudrā mayatārapurogamāḥ /
muramāsādya modante svarge sukutino yathā

sa kadācinmahīpṛṣṭhaṃ samāyāto mahāsuraḥ /
ekākī kuñjarārūḍhaṃ sarayūṃ nimnagāṃ prati

sa sarayvāstaṭe vīraṃ rājānaṃ sūryavaṃśajam /
dadṛśo raghunāmānaṃ dīkṣitaṃ yajñakarmaṇi

tamupotyāvravīd daityo yuddhaṃ me dīyatāmiti /
no cennivartatāṃ yajño neṣṭavyā devatāstvayā

tamupetya mahātejā mitrāvarumasaṃbhavaḥ /
provāca buddhimān brahman vasiṣṭhastapatāṃ varaḥ

kiṃ te jitairnarairdaitya ajitānanuśāsaya /
prahartumicchasi yadi taṃ nivāraya cāntakam

sa balī śāsanaṃ tubhyaṃ na karoti mahāsura /
tasmiñjite hi vijitaṃ sarvaṃ manyasva bhūtalam

sa tad vasiṣṭhavacanaṃ niśamya danupuṅgavaḥ /
jagāma dharmarājānaṃ vijetuṃ daṇḍapāṇinam

tamāyāntaṃ yamaḥ śrutvā matvāvadhyaṃ ca saṃyuge /
sa samāruhya mahiṣaṃ keśavāntikamāgamat

sametya cābhivādyainaṃ provāca muraceṣṭitam /
sa cāha gaccha māmadya prepayasva mahāsuram

sa vāsudevavacanaṃ śrutvābhyāgāt tvarānvitaḥ /
etasminnantare daityaḥ saṃprāpto nagarīṃ muraḥ

tamāgataṃ yamaḥ prāha kiṃ muro karttumicchasi /
vadasva vacanaṃ karttā tvadīyaṃ dānaveśvara

mururuvāca /
yama prajāsaṃyamānannivṛttiṃ karttumarhasi /
no cet tavādya chittvāhaṃ mūrdhānaṃ pātaye bhuvi

tamāha dharmarāḍ brahman yadi māṃ saṃyamād bhavān /
gopāyati muro satyaṃ kariṣye vacanaṃ tava/cha /
34.55 murastamāha bhavataḥ kaḥ saṃyantā vadasva māma /
ahamena parājitya vārayāmi na saṃśayaḥ

yamastaṃ prāhaṃ māṃ viṣṇurdevaścakragadādharaḥ /
śvetadvīpanivāsī yaḥ sa māṃ saṃyamate 'vyayaḥ

tamāha daityaśārdūlaḥ kvāsau vasati durjayaḥ /
svayaṃ tatra gamiṣyāmi tasya saṃyamanodyataḥ

tamuvāca yamo gaccha kṣīrodaṃ nāma sāgaram /
tatrāste bhagavān viṣṇurlokanātho jaganmayaḥ

murastadvākyamākarṇya prāha gacchāmi keśavam /
kiṃ tu tvayā na tāvaddhi saṃyamyā dharma mānavāḥ

sa prāha gaccha tvaṃ tāvat pravartiṣye jayaṃ prati /
saṃyanturvā yathā syāddhi tato yuddhaṃ samācara

ityevāmuktvā vacanaṃ dugdhābdhimagamanmuraḥ /
yatrāste śeṣaparyaṅke caturmūrtirjanārdanaḥ

nārada uvāca /
caturmūrttiḥ kathaṃ viṣṇureka eva nigadyate /
sarvagatvāt kathamapi avyaktatvācca tadvada

pulastya uvāca /
avyaktaḥ sarvago 'pīha eka eva mahāmune /
caturmūrtirjagannātho yatā brahmaṃstathā śṛṇu

apratarkyamanirdeśyaṃ śuklaṃ śāntaṃ paraṃ padam /
vāsudevākhyamāvyaktaṃ smṛtaṃ dvādaśapatrakam

nārada uvāca /
kathaṃ śuklaṃ kathaṃ śāntamapratarkyamaninditam /
kānyasya dvādaśaivoktā patrakā tāni me vada

pulastya uvāca /
śṛṇuṣva guhyaṃ paramaṃ parameṣṭhiprabhāṣitam /
śrataṃ sanatkumārema tenākhyātaṃ ca tanmama

nārada uvāca /
ko 'yaṃ sanatkumāreti yasyoktaṃ brahmaṇā svayam /
tavāpi tena gaditaṃ vada māmanupūrvaśaḥ

pulastya uvāca/ /
dharmasya bhāryāhiṃsākhyā tasyāṃ putracatuṣṭayam /
saṃjātaṃ munisārdula yogaśāstravicārakam

jyeṣṭhaḥ sanatkumāro 'bhūd dvitīyaśca sanātanaḥ /
tṛtīyaḥ sanako nāma caturthaśca sanandanaḥ

sāṃkhyevettāramaparaṃ kapilaṃ voḍhumāsurim /
dṛṣṭvā pañcaśikhaṃ śreṣṭhaṃ yogayuktaṃ taponidhim

jñānayogaṃ na te dadyurjyāyāṃso 'pi kanīyasām /
mānamuktaṃ mahāyogaṃ kapilādīnapāsataḥ

sanatkumāraś cābhyetya brahmāṇaṃ kamalodbhavam /
apṛcchad yogavijñānaṃ tamuvāca prajāpatiḥ

brahmovāca /
kathayiṣyāmi te sādhya yadi putratvamicchasi /
yasya kasya na vaktavyaṃ tatsatyaṃ nānyatheti hi

sanatkumāra uvāca/ /
putra evāsmi deveśa yataḥ śiṣyo 'smyahaṃ vibho /
na viseṣo 'sti putrasya śiṣyasya ca pitāmaha

brahmovāca /
viśeṣaḥ śiṣyaputrābhyāṃ vidyate dharmanandana /
dharmakarmasamāyoge tathāpi gadataḥ śruṇu

punnāmno narakāt trāti putrasteneha gīyate /
seṣapāpaharaḥ śiṣya itīyaṃ vaidikī śrutiḥ

sanatkumāra uvāca /
ko 'yaṃ punnāmako deva narakāt trāti putrakaḥ /
kasmāccheṣaṃ tataḥ pāpaṃ harecchiṣyaśca tadvada

brahmovāca /
etat purāṇaṃ paramaṃ maharṣe yogāṅgayuktaṃ ca sadaiva yacca /
tathaiva cograṃ bhayahāri mānavaṃ vadāmi te sādhya niśāmayainam