Vamana Purana · Chapter 28

pulastya uvāca /
tato girau vasan rudraḥ svecchayā vicaran mune /
viśvakarmāṇamāhūya provāca kuru me guham

tataścakāra śarvasya gṛhaṃ svastikalakṣaṇam /
yojanāni catuḥṣaṣṭiḥ pramāṇena hiraṇmayam

dantatoramanirvyūhaṃ muktājālāntaraṃ śubham /
śuddhasphaṭikasopānaṃ vaiḍūryakṛtaparūpakam

saptakakṣaṃ suvistīrṇaṃ sarvaiḥ samuditaṃ guṇaiḥ /
tato devapatiścakre yajñaṃ gārhasthyalakṣaṇam

taṃ pūrvacaritaṃ mārgamanuyāti sma śaṅkaraḥ /
tathā satastrinetrasya mahān kālo 'bhyagānmune

ramataḥ saha pārvatyā dharmāpekṣo jagatpatiḥ /
tataḥ kadācinnarmārthaṃ kālītyuktā bhavena hi

pārvatī manyunāviṣṭā śaṅkaraṃ vākyamabravīt /
saṃrohatīṣuṇā viddhaṃ vanaṃ paraśunā hatam /
vācā duruktāṃ bībhatsaṃ na prarohati vākkṣatam

vāksāyakā vadanānniṣpatanti tairāhataḥ śocati rātryahāni /
na tān vimuñceta hi paṇḍito janastamadya dharma vitathaṃ tvayā kṛtam

tasmād vrajāmi devaveśa tapastaptumanuttamam /
tathā yatiṣye yathā bhavān kālīti vakṣyati

ityevamuktvā girijā praṇamya ca maheśvaram /
anujñātā tririjā divamevotpapāta ha

samutpatya ca vegena himādriśikharaṃ śivam /
ṭaṅkacchinnaṃ prayatnena vidhātrā nirmitaṃ tathā

tato 'vatīrya sasmāra jayāṃ ca vijayāṃ tathā /
jayantīṃ ca mahāpuṇyāṃ caturthomaparājitām

tāḥ saṃsmṛtāḥ samājagmuḥ kālīṃ draṣṭuṃ hi devatāḥ /
anujñātāstathā devyā śuśrūṣāṃ cakrire śubhāḥ

tatastapasi pārvatyāṃ sthitāyāṃ himavadvanāt /
samājagāma taṃ deśaṃ vyāghro daṃṣṭrānakhāyudhaḥ

ekapādasthitāyāṃ tu devyāṃ vyāghrastvacintayat /
yadā patiṣyate ceyaṃ tadādāsyāmi vai aham

ityevaṃ cintayanneva dattadṛṣṭirmṛgādhipaḥ /
paśyamānastu vadanamekadṛṣṭirajāyata

tato varṣaśataṃ devī gṛṇantī brahmamaḥ padam /
tapo 'varṣaśataṃ devī gṛṇantī brahma tribhuvaneśvaraḥ

pitāmahastatovāca devīṃ prīto 'smi śāsvate /
tapasā dhūtapāpāsi varaṃ vṛṇu yathepsitam

athovāca vacaḥ kālī vyāghrasya kamalodbhava /
varado bhava tenāhaṃ yāsye prītimanuttamām

tataḥ prādād varaṃ brahmā vyāgrasyādbhutakarmaṇaḥ /
gāṇapatyaṃ vibhau bhaktimajeyatvaṃ ca dharmitām

varaṃ vyāghrāya datvaivaṃ śivakāntāmathābravīt /
vṛṇīṣva varamavyagrā varaṃ dāsye tavāmbike

tato varaṃ girisutā prāha devī pitāmaham /
varaḥ pradīyatāṃ mahyaṃ varṇaṃ kanakasaṃnibham

tathetyuktvā gato brahmā parvatī cābhavat tataḥ /
kośaṃ kṛṣṇaṃ parityajya padmakiñjalkasannibhāḥ

tasmāt kośācca saṃjātā bhūyaḥ kātyāyanī mune /
tāmabhyetya sahasrākṣaḥ pratijagrāha dakṣiṇām /
provāca girijāṃ devo vākyaṃ svārthāya vāsavaḥ

indra uvāca /
iyaṃ pradīyatāṃ mahyaṃ bhaginī me 'stu kauśikī /
tvatkośasaṃbhavā ceyaṃ kauśikī kauśiko 'pyaham

tāṃ prādāditi saṃśrutya kauśikīṃ rūpasaṃyutām /
sahasrākṣo 'pi tāṃ gṛhya vindhyaṃ vegājjagāma ca

tatra gatvā tvathovāca tiṣṭhasvātra mahābale /
pūjyamānā surairnāmnā khyātā tvaṃ vindhyavāsinī

tatra sthāpya harirdevīṃ dattvā siṃhaṃ ca vāhanam /
bhavāmarārihantrīti uktvā svargamupāgamat

umāpi taṃ varaṃ labdhvā mandaraṃ punetya ca /
praṇamya ca maheśānaṃ sthitā savinayaṃ mune

tato 'maraguruḥ śrīmān pārvatyā sahito 'vyayaḥ /
tasthau vraṣasahasraṃ hi mahāmohanake mune

mahāmohasthite rudre bhuvanāśceluruddhatāḥ /
cakṣubhuḥ sāgarāḥ sapta devāś ca bhayamāgaman

tataḥ surāḥ sahendreṇa brahmaṇaḥ sadanaṃ gatāḥ /
praṇamyocurmaheśānaṃ jagat kṣubdhaṃ tu kiṃ tvidam

tānuvāca bhavo nūnaṃ mahāmohanake sthitaḥ /
tenākrāntāstvime lokā jagmuḥ kṣobhaṃ duratyayam

ityuktvā so 'bhavat tūṣṇīṃ tato 'pyūcuḥ surā harim /
āgaccha śakrar gacchāmo yāvat tanna samāpyate

samāpte mohvane bālo yaḥ samutpasyate 'vyayaḥ /
sa nūnaṃ devarājasya padamaindaṃ hariṣyati

tato 'marāṇāṃ vacanād viveko balaghātinaḥ /
bhayājjñānaṃ tato naṣṭaṃ bhāvikarmapracodanāt

tataḥ śakraḥ suraiḥ sārdhaṃ vahninā ca sahasradṛk /
jagāma mandaragiriṃ tacchṛṅge nyaviśattataḥ

aśaktāḥ sarva evaite praveṣṭuṃ tadbhavājiram /
cintayitvā tu suciraṃ pāvakaṃ te vyasarjayan

sa cābhyetya suraśreṣṭho dṛṣṭvā dvāre ca nandinam /
duṣpraveśaṃ ca taṃ matvā cintāṃ vahniḥ parāṃ gataḥ

sa tu cintārṇave magnaḥ prāpaśyacchaṃbhusadmanaḥ /
niṣkrāmanatīṃ mahāpaṅktiṃ haṃsānāṃ vimalāṃ tathā

asāvupāya ityuktvā haṃsarūpo hutāśanaḥ /
vañcayitvā pratīhāraṃ praviveśa harājiram

praviśya sūkṣmamūrtiśca śirodese kapardinaḥ /
prāha prahasya gambhīraṃ devā dvāri sthitā iti

tacchratvā sahasotthāya parityajya gireḥ sutām /
viniṣkranto 'jirāccharvo vahninā saha nārada

viniṣkrānte surapatau devā muditamānasāḥ /
śirobhiravanīṃ jagmuḥ sendrārkaśaśipāvakāḥ

tataḥ prītyā surānāha vadadhvaṃ kāryamāśu me /
praṇāmāvanatānāṃ vo dāsye 'haṃ varamuttamam

devā ūcuḥ /
yadi tuṣṭo 'si devānāṃ varaṃ dātumihecchasi /
tadidaṃ tyajyatāṃ tāvanmahāmaithunamīśvara

īśvara uvāca /
evaṃ bhavatu saṃtyakto mayā bhāvo 'marottamāḥ /
mamedaṃ teja udriktaṃ kaścid devaḥ pratīcchatu

pulastya uvāca /
ityuktāḥ śaṃbhunā devāḥ sendracandradivākarāḥ /
asīdanta yathā magnāḥ paṅke vṛndārakā iva

sīdastu daivateṣvevaṃ hutāso 'bhyetya śaṅkaram /
provāca muñca tejastvaṃ pratīcchāmyeṣa śaṅkara

tato mumoca bhagavāṃstadretaḥ skannameva tu /
jalaṃ tṛṣānate vai yadvat tailapānaṃ pipāsitaḥ

tataḥ pīte tejasi vai śārve devena vahninā /
svasthāḥ surāḥ samāmantrya haraṃ jagmustriviṣṭapam

saṃprayāteṣu deveṣu haro 'pi nijamandiram /
samabhyetya mahādevīmidaṃ vacanamabravīt

devi devairihābhyetya yatnāt preṣya hutāśanam /
nītaḥ prokto niṣiddhastu putrotpattiṃ tavodarāt

sāpi bharturvacaḥ śrutvā kruddhā raktāntalocanā /
śaśāpa daivatān sarvān naṣṭaputrodbhavā śivā

yasmānnecchanti te duṣṭā mama putramathaurasam /
tasmāt te na janaṣyantisvāsuyoṣitsu putrakān

evaṃ śaptvā surān gaurī śaucaśālāmupāgamat /
āhūya mālinīṃ svanātuṃ matiṃ cakre tapodhanā

mālinī surabhiṃ gṛhya ślakṣṇamudvartanaṃ śubhā /
devyaṅgamudvirtayate karābhyāṃ kanakaprabham /
tatsvedaṃ pārvatī caiva mene kīdṛgguṇena hi

mālinī tūrṇamagamad gṛhaṃ snānasya kāraṇāt /
tasyāṃ gatāyāṃ śaileyī malāccakre gajānanam

caturbhujaṃ pīnavakṣaṃ puruṣaṃ lakṣaṇānvitam /
kṛtvotsasarja bhūmyāṃ ca sthitā bhadrāsane punaḥ

mālinī tacchiraḥknānaṃ dadau vihasatī tadā /
īṣaddhāsāmumā dṛṣṭvā mālinīṃ prāha nārada

kimarthaṃ bhīru śanakairhasasi tvamatīva ca /
sāthovāca hasāmyevaṃ bhavatyāstanayaḥ kila

bhaviṣyatīti devena prokto nandī gaṇādhipaḥ /
tacchutvā mama hāso 'yaṃ saṃjāto 'dya kṛśodari

yasmād devaiḥ putrakāmaḥ śaṅkaro vinivāritaḥ /
etacchrutvā vaco devī sasnau tatra vidhānataḥ

snātvārcya śaṅkaraṃ bhaktyā samabhyāgād gṛhaṃ prati /
tataḥ śaṃbhuḥ samāgatya tasmin bhadrāsane tvapi

snātastasya tato 'dhastāt sthitaḥ sa malapūruṣaḥ /
umāsvedaṃ bhavasvedaṃ jalabhūtisamanvitam

tatsaṃparkāt samuttasthau phūtkṛtya karamuttam /
apatyaṃ hi viditvā ca prītimān bhuvaneśvaraḥ

taṃ cādāya haro nandimuvāca bhaganetrahā /
rudraḥ snātvarcya devādīn vāgbhiradbhiḥ pitṛnapi

japtvā sahasranāmānamumāpārśvamupāgataḥ /
sametya devīṃ vihasan śaṅkaraḥ śūladhṛg vaḥ

prāha tvaṃ paśya śaileyi svasutaṃ gumasaṃyutam /
ityuktā parvatasutā sametyāpasyadadbhutam

yattadaṅgamalāddivyaṃ kṛtaṃ gajamukhaṃ naram /
tataḥ prīti girisutā taṃ putraṃ pariṣaṣvaje

mūrdhni cainamupāghrāya tataḥ śarvo 'bravīdumām /
nāyakena vinā devi tava bhūto 'pi putrakaḥ

yasmājjātastato nāmnā bhaviṣyati vināyakaḥ /
eṣa vighnasahasrāṇi surādīnāṃ kariṣyati

pūjayiṣyanti caivāsya lokā devi carācarāḥ /
ityevamuktvā devyāstu dattavāṃstanayāya hi

sahāyaṃ tu gaṇaśreṣṭhaṃ nāmnā khyātaṃ ghaṭodaram /
tathā mātṛgaṇā ghorā bhūtā vighnakarāśca ye

te sarve parameśena devyāḥ prītyopapāditāḥ /
devī ca svasutaṃ dṛṣṭvā parāṃ mudamavāpa ca

reme 'tha śaṃbhunā sārdhaṃ mandare cārukandare /
evaṃ bhūyo 'bhavad devī iyaṃ kātyāyanī vibho /
yā jaghāna mahādaityai purā śumbhaniśumbhakau

etat tavoktaṃ vacanaṃ śubhākhyaṃ yathodbhavaṃ parvatato mṛḍānyāḥ /
svargyaṃ yaśasyaṃ ca tathāghahāri ākhyanamūrjaskaramadriputryāḥ