વામન પુરાણ · અધ્યાય 28

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
તતો ગિરૌ વસન્ રુદ્રઃ સ્વેચ્છયા વિચરન્ મુને ।
વિશ્વકર્માણમાહૂય પ્રોવાચ કુરુ મે ગુહમ્

તતશ્ચકાર શર્વસ્ય ગૃહં સ્વસ્તિકલક્ષણમ્ ।
યોજનાનિ ચતુઃષષ્ટિઃ પ્રમાણેન હિરણ્મયમ્

દન્તતોરમનિર્વ્યૂહં મુક્તાજાલાન્તરં શુભમ્ ।
શુદ્ધસ્ફટિકસોપાનં વૈડૂર્યકૃતપરૂપકમ્

સપ્તકક્ષં સુવિસ્તીર્ણં સર્વૈઃ સમુદિતં ગુણૈઃ ।
તતો દેવપતિશ્ચક્રે યજ્ઞં ગાર્હસ્થ્યલક્ષણમ્

તં પૂર્વચરિતં માર્ગમનુયાતિ સ્મ શઙ્કરઃ ।
તથા સતસ્ત્રિનેત્રસ્ય મહાન્ કાલો ઽભ્યગાન્મુને

રમતઃ સહ પાર્વત્યા ધર્માપેક્ષો જગત્પતિઃ ।
તતઃ કદાચિન્નર્માર્થં કાલીત્યુક્તા ભવેન હિ

પાર્વતી મન્યુનાવિષ્ટા શઙ્કરં વાક્યમબ્રવીત્ ।
સંરોહતીષુણા વિદ્ધં વનં પરશુના હતમ્ ।
વાચા દુરુક્તાં બીભત્સં ન પ્રરોહતિ વાક્ક્ષતમ્

વાક્સાયકા વદનાન્નિષ્પતન્તિ તૈરાહતઃ શોચતિ રાત્ર્યહાનિ ।
ન તાન્ વિમુઞ્ચેત હિ પણ્ડિતો જનસ્તમદ્ય ધર્મ વિતથં ત્વયા કૃતમ્

તસ્માદ્ વ્રજામિ દેવવેશ તપસ્તપ્તુમનુત્તમમ્ ।
તથા યતિષ્યે યથા ભવાન્ કાલીતિ વક્ષ્યતિ

ઇત્યેવમુક્ત્વા ગિરિજા પ્રણમ્ય ચ મહેશ્વરમ્ ।
અનુજ્ઞાતા ત્રિરિજા દિવમેવોત્પપાત હ

સમુત્પત્ય ચ વેગેન હિમાદ્રિશિખરં શિવમ્ ।
ટઙ્કચ્છિન્નં પ્રયત્નેન વિધાત્રા નિર્મિતં તથા

તતો ઽવતીર્ય સસ્માર જયાં ચ વિજયાં તથા ।
જયન્તીં ચ મહાપુણ્યાં ચતુર્થોમપરાજિતામ્

તાઃ સંસ્મૃતાઃ સમાજગ્મુઃ કાલીં દ્રષ્ટું હિ દેવતાઃ ।
અનુજ્ઞાતાસ્તથા દેવ્યા શુશ્રૂષાં ચક્રિરે શુભાઃ

તતસ્તપસિ પાર્વત્યાં સ્થિતાયાં હિમવદ્વનાત્ ।
સમાજગામ તં દેશં વ્યાઘ્રો દંષ્ટ્રાનખાયુધઃ

એકપાદસ્થિતાયાં તુ દેવ્યાં વ્યાઘ્રસ્ત્વચિન્તયત્ ।
યદા પતિષ્યતે ચેયં તદાદાસ્યામિ વૈ અહમ્

ઇત્યેવં ચિન્તયન્નેવ દત્તદૃષ્ટિર્મૃગાધિપઃ ।
પશ્યમાનસ્તુ વદનમેકદૃષ્ટિરજાયત

તતો વર્ષશતં દેવી ગૃણન્તી બ્રહ્મમઃ પદમ્ ।
તપો ઽવર્ષશતં દેવી ગૃણન્તી બ્રહ્મ ત્રિભુવનેશ્વરઃ

પિતામહસ્તતોવાચ દેવીં પ્રીતો ઽસ્મિ શાસ્વતે ।
તપસા ધૂતપાપાસિ વરં વૃણુ યથેપ્સિતમ્

અથોવાચ વચઃ કાલી વ્યાઘ્રસ્ય કમલોદ્ભવ ।
વરદો ભવ તેનાહં યાસ્યે પ્રીતિમનુત્તમામ્

તતઃ પ્રાદાદ્ વરં બ્રહ્મા વ્યાગ્રસ્યાદ્ભુતકર્મણઃ ।
ગાણપત્યં વિભૌ ભક્તિમજેયત્વં ચ ધર્મિતામ્

વરં વ્યાઘ્રાય દત્વૈવં શિવકાન્તામથાબ્રવીત્ ।
વૃણીષ્વ વરમવ્યગ્રા વરં દાસ્યે તવામ્બિકે

તતો વરં ગિરિસુતા પ્રાહ દેવી પિતામહમ્ ।
વરઃ પ્રદીયતાં મહ્યં વર્ણં કનકસંનિભમ્

તથેત્યુક્ત્વા ગતો બ્રહ્મા પર્વતી ચાભવત્ તતઃ ।
કોશં કૃષ્ણં પરિત્યજ્ય પદ્મકિઞ્જલ્કસન્નિભાઃ

તસ્માત્ કોશાચ્ચ સંજાતા ભૂયઃ કાત્યાયની મુને ।
તામભ્યેત્ય સહસ્રાક્ષઃ પ્રતિજગ્રાહ દક્ષિણામ્ ।
પ્રોવાચ ગિરિજાં દેવો વાક્યં સ્વાર્થાય વાસવઃ

ઇન્દ્ર ઉવાચ ।
ઇયં પ્રદીયતાં મહ્યં ભગિની મે ઽસ્તુ કૌશિકી ।
ત્વત્કોશસંભવા ચેયં કૌશિકી કૌશિકો ઽપ્યહમ્

તાં પ્રાદાદિતિ સંશ્રુત્ય કૌશિકીં રૂપસંયુતામ્ ।
સહસ્રાક્ષો ઽપિ તાં ગૃહ્ય વિન્ધ્યં વેગાજ્જગામ ચ

તત્ર ગત્વા ત્વથોવાચ તિષ્ઠસ્વાત્ર મહાબલે ।
પૂજ્યમાના સુરૈર્નામ્ના ખ્યાતા ત્વં વિન્ધ્યવાસિની

તત્ર સ્થાપ્ય હરિર્દેવીં દત્ત્વા સિંહં ચ વાહનમ્ ।
ભવામરારિહન્ત્રીતિ ઉક્ત્વા સ્વર્ગમુપાગમત્

ઉમાપિ તં વરં લબ્ધ્વા મન્દરં પુનેત્ય ચ ।
પ્રણમ્ય ચ મહેશાનં સ્થિતા સવિનયં મુને

તતો ઽમરગુરુઃ શ્રીમાન્ પાર્વત્યા સહિતો ઽવ્યયઃ ।
તસ્થૌ વ્રષસહસ્રં હિ મહામોહનકે મુને

મહામોહસ્થિતે રુદ્રે ભુવનાશ્ચેલુરુદ્ધતાઃ ।
ચક્ષુભુઃ સાગરાઃ સપ્ત દેવાશ્ ચ ભયમાગમન્

તતઃ સુરાઃ સહેન્દ્રેણ બ્રહ્મણઃ સદનં ગતાઃ ।
પ્રણમ્યોચુર્મહેશાનં જગત્ ક્ષુબ્ધં તુ કિં ત્વિદમ્

તાનુવાચ ભવો નૂનં મહામોહનકે સ્થિતઃ ।
તેનાક્રાન્તાસ્ત્વિમે લોકા જગ્મુઃ ક્ષોભં દુરત્યયમ્

ઇત્યુક્ત્વા સો ઽભવત્ તૂષ્ણીં તતો ઽપ્યૂચુઃ સુરા હરિમ્ ।
આગચ્છ શક્રર્ ગચ્છામો યાવત્ તન્ન સમાપ્યતે

સમાપ્તે મોહ્વને બાલો યઃ સમુત્પસ્યતે ઽવ્યયઃ ।
સ નૂનં દેવરાજસ્ય પદમૈન્દં હરિષ્યતિ

તતો ઽમરાણાં વચનાદ્ વિવેકો બલઘાતિનઃ ।
ભયાજ્જ્ઞાનં તતો નષ્ટં ભાવિકર્મપ્રચોદનાત્

તતઃ શક્રઃ સુરૈઃ સાર્ધં વહ્નિના ચ સહસ્રદૃક્ ।
જગામ મન્દરગિરિં તચ્છૃઙ્ગે ન્યવિશત્તતઃ

અશક્તાઃ સર્વ એવૈતે પ્રવેષ્ટું તદ્ભવાજિરમ્ ।
ચિન્તયિત્વા તુ સુચિરં પાવકં તે વ્યસર્જયન્

સ ચાભ્યેત્ય સુરશ્રેષ્ઠો દૃષ્ટ્વા દ્વારે ચ નન્દિનમ્ ।
દુષ્પ્રવેશં ચ તં મત્વા ચિન્તાં વહ્નિઃ પરાં ગતઃ

સ તુ ચિન્તાર્ણવે મગ્નઃ પ્રાપશ્યચ્છંભુસદ્મનઃ ।
નિષ્ક્રામનતીં મહાપઙ્ક્તિં હંસાનાં વિમલાં તથા

અસાવુપાય ઇત્યુક્ત્વા હંસરૂપો હુતાશનઃ ।
વઞ્ચયિત્વા પ્રતીહારં પ્રવિવેશ હરાજિરમ્

પ્રવિશ્ય સૂક્ષ્મમૂર્તિશ્ચ શિરોદેસે કપર્દિનઃ ।
પ્રાહ પ્રહસ્ય ગમ્ભીરં દેવા દ્વારિ સ્થિતા ઇતિ

તચ્છ્રત્વા સહસોત્થાય પરિત્યજ્ય ગિરેઃ સુતામ્ ।
વિનિષ્ક્રન્તો ઽજિરાચ્છર્વો વહ્નિના સહ નારદ

વિનિષ્ક્રાન્તે સુરપતૌ દેવા મુદિતમાનસાઃ ।
શિરોભિરવનીં જગ્મુઃ સેન્દ્રાર્કશશિપાવકાઃ

તતઃ પ્રીત્યા સુરાનાહ વદધ્વં કાર્યમાશુ મે ।
પ્રણામાવનતાનાં વો દાસ્યે ઽહં વરમુત્તમમ્

દેવા ઊચુઃ ।
યદિ તુષ્ટો ઽસિ દેવાનાં વરં દાતુમિહેચ્છસિ ।
તદિદં ત્યજ્યતાં તાવન્મહામૈથુનમીશ્વર

ઈશ્વર ઉવાચ ।
એવં ભવતુ સંત્યક્તો મયા ભાવો ઽમરોત્તમાઃ ।
મમેદં તેજ ઉદ્રિક્તં કશ્ચિદ્ દેવઃ પ્રતીચ્છતુ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
ઇત્યુક્તાઃ શંભુના દેવાઃ સેન્દ્રચન્દ્રદિવાકરાઃ ।
અસીદન્ત યથા મગ્નાઃ પઙ્કે વૃન્દારકા ઇવ

સીદસ્તુ દૈવતેષ્વેવં હુતાસો ઽભ્યેત્ય શઙ્કરમ્ ।
પ્રોવાચ મુઞ્ચ તેજસ્ત્વં પ્રતીચ્છામ્યેષ શઙ્કર

તતો મુમોચ ભગવાંસ્તદ્રેતઃ સ્કન્નમેવ તુ ।
જલં તૃષાનતે વૈ યદ્વત્ તૈલપાનં પિપાસિતઃ

તતઃ પીતે તેજસિ વૈ શાર્વે દેવેન વહ્નિના ।
સ્વસ્થાઃ સુરાઃ સમામન્ત્ર્ય હરં જગ્મુસ્ત્રિવિષ્ટપમ્

સંપ્રયાતેષુ દેવેષુ હરો ઽપિ નિજમન્દિરમ્ ।
સમભ્યેત્ય મહાદેવીમિદં વચનમબ્રવીત્

દેવિ દેવૈરિહાભ્યેત્ય યત્નાત્ પ્રેષ્ય હુતાશનમ્ ।
નીતઃ પ્રોક્તો નિષિદ્ધસ્તુ પુત્રોત્પત્તિં તવોદરાત્

સાપિ ભર્તુર્વચઃ શ્રુત્વા ક્રુદ્ધા રક્તાન્તલોચના ।
શશાપ દૈવતાન્ સર્વાન્ નષ્ટપુત્રોદ્ભવા શિવા

યસ્માન્નેચ્છન્તિ તે દુષ્ટા મમ પુત્રમથૌરસમ્ ।
તસ્માત્ તે ન જનષ્યન્તિસ્વાસુયોષિત્સુ પુત્રકાન્

એવં શપ્ત્વા સુરાન્ ગૌરી શૌચશાલામુપાગમત્ ।
આહૂય માલિનીં સ્વનાતું મતિં ચક્રે તપોધના

માલિની સુરભિં ગૃહ્ય શ્લક્ષ્ણમુદ્વર્તનં શુભા ।
દેવ્યઙ્ગમુદ્વિર્તયતે કરાભ્યાં કનકપ્રભમ્ ।
તત્સ્વેદં પાર્વતી ચૈવ મેને કીદૃગ્ગુણેન હિ

માલિની તૂર્ણમગમદ્ ગૃહં સ્નાનસ્ય કારણાત્ ।
તસ્યાં ગતાયાં શૈલેયી મલાચ્ચક્રે ગજાનનમ્

ચતુર્ભુજં પીનવક્ષં પુરુષં લક્ષણાન્વિતમ્ ।
કૃત્વોત્સસર્જ ભૂમ્યાં ચ સ્થિતા ભદ્રાસને પુનઃ

માલિની તચ્છિરઃક્નાનં દદૌ વિહસતી તદા ।
ઈષદ્ધાસામુમા દૃષ્ટ્વા માલિનીં પ્રાહ નારદ

કિમર્થં ભીરુ શનકૈર્હસસિ ત્વમતીવ ચ ।
સાથોવાચ હસામ્યેવં ભવત્યાસ્તનયઃ કિલ

ભવિષ્યતીતિ દેવેન પ્રોક્તો નન્દી ગણાધિપઃ ।
તચ્છુત્વા મમ હાસો ઽયં સંજાતો ઽદ્ય કૃશોદરિ

યસ્માદ્ દેવૈઃ પુત્રકામઃ શઙ્કરો વિનિવારિતઃ ।
એતચ્છ્રુત્વા વચો દેવી સસ્નૌ તત્ર વિધાનતઃ

સ્નાત્વાર્ચ્ય શઙ્કરં ભક્ત્યા સમભ્યાગાદ્ ગૃહં પ્રતિ ।
તતઃ શંભુઃ સમાગત્ય તસ્મિન્ ભદ્રાસને ત્વપિ

સ્નાતસ્તસ્ય તતો ઽધસ્તાત્ સ્થિતઃ સ મલપૂરુષઃ ।
ઉમાસ્વેદં ભવસ્વેદં જલભૂતિસમન્વિતમ્

તત્સંપર્કાત્ સમુત્તસ્થૌ ફૂત્કૃત્ય કરમુત્તમ્ ।
અપત્યં હિ વિદિત્વા ચ પ્રીતિમાન્ ભુવનેશ્વરઃ

તં ચાદાય હરો નન્દિમુવાચ ભગનેત્રહા ।
રુદ્રઃ સ્નાત્વર્ચ્ય દેવાદીન્ વાગ્ભિરદ્ભિઃ પિતૃનપિ

જપ્ત્વા સહસ્રનામાનમુમાપાર્શ્વમુપાગતઃ ।
સમેત્ય દેવીં વિહસન્ શઙ્કરઃ શૂલધૃગ્ વઃ

પ્રાહ ત્વં પશ્ય શૈલેયિ સ્વસુતં ગુમસંયુતમ્ ।
ઇત્યુક્તા પર્વતસુતા સમેત્યાપસ્યદદ્ભુતમ્

યત્તદઙ્ગમલાદ્દિવ્યં કૃતં ગજમુખં નરમ્ ।
તતઃ પ્રીતિ ગિરિસુતા તં પુત્રં પરિષષ્વજે

મૂર્ધ્નિ ચૈનમુપાઘ્રાય તતઃ શર્વો ઽબ્રવીદુમામ્ ।
નાયકેન વિના દેવિ તવ ભૂતો ઽપિ પુત્રકઃ

યસ્માજ્જાતસ્તતો નામ્ના ભવિષ્યતિ વિનાયકઃ ।
એષ વિઘ્નસહસ્રાણિ સુરાદીનાં કરિષ્યતિ

પૂજયિષ્યન્તિ ચૈવાસ્ય લોકા દેવિ ચરાચરાઃ ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા દેવ્યાસ્તુ દત્તવાંસ્તનયાય હિ

સહાયં તુ ગણશ્રેષ્ઠં નામ્ના ખ્યાતં ઘટોદરમ્ ।
તથા માતૃગણા ઘોરા ભૂતા વિઘ્નકરાશ્ચ યે

તે સર્વે પરમેશેન દેવ્યાઃ પ્રીત્યોપપાદિતાઃ ।
દેવી ચ સ્વસુતં દૃષ્ટ્વા પરાં મુદમવાપ ચ

રેમે ઽથ શંભુના સાર્ધં મન્દરે ચારુકન્દરે ।
એવં ભૂયો ઽભવદ્ દેવી ઇયં કાત્યાયની વિભો ।
યા જઘાન મહાદૈત્યૈ પુરા શુમ્ભનિશુમ્ભકૌ

એતત્ તવોક્તં વચનં શુભાખ્યં યથોદ્ભવં પર્વતતો મૃડાન્યાઃ ।
સ્વર્ગ્યં યશસ્યં ચ તથાઘહારિ આખ્યનમૂર્જસ્કરમદ્રિપુત્ર્યાઃ