Vamana Purana · Chapter 22

itī śrīvāmanapurāṇe ekaviṃśo 'dhyāyaḥ
nārada uvāca /
pulastya kathyatāṃ tāvad devyā bhūyaḥ samudbhavaḥ /
mahatkautūhalaṃ me 'dya vistarād brahmavittama

pulastya uvāca /
śrūyatāṃ kathayiṣyāmi bhūyo 'syāḥ saṃbhavaṃ mune /
śumbhāsuravadhārthāya lokānāṃ hitakāmyayā

yā sā himavataḥ putrī bhavenoḍhā tapodhanā /
umā nāmnā ca tasyāḥ sā kośāñjātā tukauśikī

saṃbhīya vindhyaṃ gatvā ca bhṛyo bhūtagaṇairvṛtā /
śumbhaṃ caiva niśumbhaṃ ca vadhiṣyati varāyudhaiḥ

nārada uvāca /
brahmaṃstvayā samākhyātā mṛtā dakṣatmajā satī /
sā jātā himavatputrītyevaṃ me vaktumarhasi

yathā ca pārvatīkośāt samuddhabhūtā hi kauśikī /
yathā hatavatī śumbhaṃ nisumbhaṃ ca mahāsuram

kasya cemau sutau vīrau khyātau śumbhaniśumbhakau /
etad vistarataḥ sarvaṃ yathāvad vaktumarhasi

pulastya uvāca /
etatte kathayiṣyāmi pārvatyāḥ saṃbhavaṃ mune /
śṛṇuṣvāvahito bhūtvā skandotpattiṃ ca śāśvatīm

rudraḥ satyāṃ praṇaṣṭāyāṃ brahmacārivrate stitaḥ /
nirāśrayatvamāpannastapastaptuṃ vyavasthitaḥ

sa cāsīd devasenānīrdaityadarphavināśanaḥ

tato nirākṛtā devāḥ senānāthena śaṃbhunā /
dānavendreṇa vikramya mahiṣeṇa parājitāḥ

tato jagmuḥ mureśānaṃ draṣṭuṃ cakragadādharam /
śvetdavīpe mahāhaṃsaṃ prapannāḥ śaraṇaṃ harim

tānāgatān surān dṛṣṭvā tataḥ śakrapurogamān /
vihasya meghagambhīraṃ provāca puruṣottamaḥ

kiṃ jitāstvasurendreṇa mahiṣeṇa durātmanā /
yena sarve sametyaivaṃ mama pārśvamupāgatāḥ

tad yuṣmākaṃ hitārthāya yad vadāmi surottamāḥ /
tatkurudhvaṃ jayo yena samāśritya bhaveddhi vaḥ

ya ete pitaro divyāstvagniṣvātteti viśrutāḥ /
amīṣāṃ mānasī kanyā menā nāmnāsti devatāḥ

tāmārādhya mahātithyāṃ śraddhayā parayāmarāḥ /
prārthayadhvaṃ satīṃ menāṃ prāleyādrerihārthataḥ

tasyāṃ sā rūpasaṃyuktā bhaviṣyati tapasvinī /
dakṣakopād yayā muktaṃ malavajjīvitaṃ priyam

sā śaṅkarāt svatejoṃ'śaṃ janayiṣyati yaṃ sutam /
sa haniṣyati daityendraṃ mahiṣaṃ sapadānugam

tasmād gacchata puṇyaṃ tat kurukṣetraṃ mahāphalam /
tatra pṛthūdake tīrthe pūjyantāṃ pitaro 'vyayaḥ

mahātithyāṃ mahāpuṇye yadi śatruparābhavam /
jihāsatātmanaḥ sarve itthaṃ vai kriyatāmiti

pulastya uvāca /
ityuktvā vāsudevena devāḥ śakrapurogamāḥ /
kṛtāñjalipuṭā bhūtvā papracchuḥ paramśvaram

devā ūcuḥ /
ko 'yaṃ kurukṣetra iti yatra puṇyaṃ pṛthūdakam /
udbhavaṃ tasya tīrthasya bhagavān prabravītu naḥ

keyaṃ proktā mahāpuṇyā tithīnāmuttamā tithiḥ /
yasyāṃ hi pitaro divyāḥ pūjyāsmābhiḥ prayantataḥ

tataḥ surāṇāṃ vacanānmurāriḥ kaiṭabhārdanaḥ /
kurukṣetrodbhavaṃ puṇyaṃ proktavāṃstāṃ tithīmapi

śrībhagavānuvāca /
somavaṃśodbhavo rājā ṛkṣo nāma mahābalaḥ /
kṛsyādau samabhavadṛkṣāt saṃvaraṇo 'vat

sa ca pitrā nije rājye bāla evābhiṣecitaḥ /
bālye 'pi dharmanirato madbhaktaśca sadābhavat

purohitastu tasyāsīd vasiṣṭho varuṇātmajaḥ /
sa cāsyādhyāpayāmāsa sāṅgān vedānudāradhīḥ

tato jagāma cāraṇyaṃ tvanadhyāye nṛpātmajaḥ /
sarvakarmasu nikṣipya vasiṣṭhaṃ tapasāṃ nidhim

tato mṛgayāvyākṣepād ekākī vijanaṃ vanam /
vaibhrājaṃ sa jagāmātha athonmādanamabhyayāt

tatastu kautukāviṣṭaḥ sarvatukusume vane /
avitṛpataḥ sugandhasya samantād vyacarad vanam

sa vanantaṃ ca dadṛśe phullakokanadāvṛtam /
kahlārapadmakumudaiḥ kamalendīvarairapi

tatra krīḍanti satatamapsaro 'marakanyakāḥ /
tāsāṃ madhye dadarśātha kanyāṃ saṃvaraṇo 'dhikām

darśanādeva sa nṛpaḥ kāmamārgaṇapīḍitaḥ /
jātaḥ sā ca tamīkṣyaiva kāmabāṇāturābhavat

ubhau tau pīḍitau mohaṃ jagmatuḥ kāmamārgaṇaiḥ /
rājā calāsano bhūmyāṃ nipapāta turaṅgamāt

tamabhyetya mahātmāno gandharvāḥ kāmarūpiṇaḥ /
siṣicurvāriṇābhyetya labdhasaṃjño 'bhavat kṣaṇāt

sā cāpsarobhirutpātya nītā pitṛkulaṃ nijam /
tābhirāśvāsitā cāpi madhurairvacanāmbubhiḥ

sa cāpyaruhya turagaṃ pratiṣṭhānaṃ purottamam /
gatastu meruśikharaṃ kāmacārī yathāmaraḥ

yadāprabhṛti sā dṛṣṭā ārkṣiṇā tapatī girau /
tadāprabhṛti nāśnāti divā svapiti no niśi

tataḥ sarvavidavyagroviditvā varuṇātmajaḥ /
tapatītāpitaṃ vīraṃ pārthivaṃ tapasāṃ nidhiḥ

samutpatya mahāyogī gaganaṃ ravimaṇḍalam /
viveśa devaṃ tigmāṃśu dadarśa syandane sthitam

taṃ dṛṣṭvā bhāskaraṃ devaṃ praṇamad dvijasattamaḥ /
pratipraṇamitaścāsau bhāskareṇāviśad rathe

jvalajjaṭākalāpo 'sau divākarasamīpagaḥ /
śobhate vāruṇiḥ śrīmān dvitīya iva bhāskaraḥ

tataḥ saṃpūjitor'ghārbhāskareṇa tapodhanaḥ /
pṛṣṭaścāgamane hetuṃ pratyuvāca divākaram

samāyāto 'smi deveśa yācituṃ tvāṃ mahādyute /
sutāṃ saṃvaraṇasyārthe tasya tvaṃ dātumarhasi

tato vasiṣṭhāya divākareṇa niveditā sā tapatī tanūjā /
gṛhāgatāya dvijapuṅgavāya rājñor'thataḥ saṃvaraṇasya devāḥ

sāvitrimādāya tato vasiṣṭhaḥ svamāśramaṃ puṇyamupājagāma /
sā cāpi saṃsmṛtya nṛpātmajaṃ taṃ kṛtāñjalirvāruṇimāha devī

tapatyuvāca /
brahman mayā khedamupetya yo hi sahāpsarobhiḥ paricārikābhiḥ /
dṛṣṭo hyaraṇye 'maragarbhatulyo nṛpātmajo lakṣaṇato 'bhijāne

pādau śubhau cakragadāsicihnau jaṅghe tathorū karihastatulyau /
kaṭistathā siṃhakaṭiryathaiva kṣāmaṃ ca madhyaṃ tribalīnibaddham

grīvāsya śaṅkhākṛtimādadhāti bhujau ca pīnau kaṭhanausudīrghau /
hastau tathā padmadalodbhavāṅkau chatrākṛtistasya śiro vibhāti

nīlāśca keśāḥ kuṭilāśca tasya karṇau samāṃsau susamā ca nāsā /
dīrghāśca tasyāṅgulayaḥ suparvāḥ padbhyāṃ karābhyāṃ daśanāśca subhrāḥ

samunnataḥ ṣaḍbhirudāravīryastribhirgabhīrastripu ca pralambaḥ /
raktastathā pañcasu rājaputraḥ kṛṣṇaścaturbhistribhirānato 'pi

dvābhyāṃ ca śuklaḥ surābhiścaturbhiḥ dṛśyanti padmāni daśaiva cāsya /
vṛtaḥ sa bhartā bhagavān hi pūrvaṃ taṃ rājaputraṃ bhuvi saṃvicintya

dadasva māṃ nātha tapasvine 'smai guṇopapannāya samīhitāya /
nehānyakāmāṃ pravadanti santo dātuṃ tathānyasya vibho kṣamasva

devadeva uvāca /
ityevamuktaḥ savituśca putryā ṛṣistadā dhyānaparo babhūva /
jñātvā ca tatrārkasutāṃ sakāmāṃ mudā yuto vākyamidaṃ jagāda

sa eva putri nṛpatestanūjo dṛṣṭaḥ purā kāmayase yamadya /
sa eva cāyāti mamāśramaṃ vai ṛkṣātmajaḥ saṃvaraṇo hi nāmnā

athājagāma sa nṛpasya putrastamāśramaṃ brāhmaṇapuṅkavasya /
dṛṣṭvā vasiṣṭhaṃ praṇipatya mūrdhnā sthitastvapaśyat tapatīṃ narendraḥ

dṛṣṭvā ca tāṃ padmaviśālanetrāṃ tāṃ pūrvadṛṣṭāmiti cintayitvā /
papraccha keyaṃ lalanā dvijendra sa vāruṇiḥ prāha narādhipendram

iyaṃ vivasvadduhitā narendra nāmnā prasiddhā tapatī pṛthivyām /
mayā tavārthāya divākaro 'rthitaḥ prādānmayā tvāśramamānininye

tasmāt masuttiṣcha narendra devyāḥ pāṇiṃ tapatyā vidhivad gṛhāṇa /
ityevamukto nṛpatiḥ prahṛṣṭo jagrāha pāṇiṃ vidhivat tapatyāḥ

sā taṃ patiṃ prāpya mano 'bhirāmaṃ sūryāmajā śakrasamāprabhāvam /
rarāma tanvī bhavanottameṣu yatā mahaindraṃ divi daityakanyā