Vamana Purana · Chapter 21

iti śrīvāmanapurāṇe viṃśo 'dhyāyaḥ
nārada uvāca /
kathaṃ kātyāyanī devī sānagaṃ mahiṣāsuram /
savāhanaṃ hatavatī tathā vistarato vāda

etacca saṃśayaṃ brahman hṛdi me parivartate /
vidyāmāneṣu śastreṣu yatpadbhyāṃ tamamardayat

pulastya uvāca /
śṛṇuṣvāvahito bhūtvā kathāmetāṃ purātanīm /
vṛttāṃ devayugasyādau puṇyāṃ pāpabhayāpahām

evaṃ sa namaraḥ kruddhaḥ samāpatata vegavān /
sagajāśvaratho brahman dṛṣṭo devyā yathecchayā

tato bāṇagaṇairdaityaḥ samānamyātha kārmukam /
vavarṣa śailaṃ dhāraughairdyairivāmbudavṛṣṭibhiḥ

śaravarṣeṇa tenātha vilokyādriṃ samāvṛtam /
kruddhā bhagavatī vegādācakarṣa dhanurvaram

taddhanurdānave sainye durgayā nāmitaṃ balān /
suvarṇapṛṣṭhaṃ vibabhau vidyudambudhareṣviva

bāṇaiḥ suraripūnanyān khaḍgenānyān śubhavrata /
gadayā musalenānyāṃścarmaṇānyānapātayat

eko 'pyasau bahūn devyāḥ kesarī kālasaṃnibhaḥ /
vidhunvan kesarasaṭāṃ niṣūdayati dānavān

kuliśābhihatā daityāḥ śaktyā nirbhinnavakṣasaḥ /
lāṅgalairdāritagrīvā vinikṛttāḥ paraśvadhaiḥ

daṇḍanirbhiṃnnaśirasaścakravicchinnabandhanāḥ /
celuḥ petuśca mamluś ca tatyajuścāpare raṇam

te vadhyamānā raudraya durgayā daityadānavāḥ /
kālarātriṃ manyamānā dudruvurbhayapīḍitāḥ

sainyāgraṃ bhagnamālokya durgāmagre tathā sthitām /
dṛṣṭvājagāma namaro mattakuñjarasaṃsthitaḥ

samāgamya ca vegena devyāḥ śaktiṃ mumoca ha /
triśulamapi siṃhāya prāhiṇod dānavo raṇe

tāvāpatantau devyā tu huṅkāreṇātha bhasmasāt /
kṛtāvatha gajendreṇa gṛhīto madhyato hariḥ

athotpatya ca vegena talenāhtaya dānavam /
gatāsuḥ suñjaraskandhāt kṣipya daivyai niveditaḥ

gṛhītvā dānavaṃ madhye brahman kātyāyanī ruṣā /
savyena pāṇinā bhrāmya vādayat pahaṃ yathā

tato 'ṭṭahāsaṃ mumuce tādṛśe vādyatāṃ gate /
hāsyāt samudbhavaṃstasyā bhūtā nānāvidhādbhutāḥ

kecid vyāghramukhā raudrā vṛkākārāstathā pare /
hayāsyā mahiṣāsyāśca varāhavadanāḥ pare

ākhukukkuṭavaktrāśca go 'jāvikamukhāstathā /
nānāvaktrākṣicaraṇā nānāyudhadharāstathā

gāyantyanye hasantyanye pamantyanye tu saṃghaśaḥ /
vādayantyapare tatra stuvantyanye tathāmbikām

sā tairbhūtagaṇairdevī sārddha taddānavaṃ balam /
śātayāmāsa cākramya yathā sasyaṃ mahāśaniḥ

senāgre nihate tasmin tathā senāgragāmini /
cikṣuraḥ sainyapālastu yodhayāmāsa devatāḥ

kārmukaṃ dṛḍhamākarṇamākṛṣya rathināṃ varaḥ /
vavarṣa śarajālāni yathā megho vasundharām

tān durgā svaśaraiśchittvā śarasaṃghān suparvabhiḥ /
sauvarṇapuṅkhānaparāñśarān jagrāha ṣoḍaśa

tataścaturbhiścaturasturaṅganapi bhāminī /
hatvā sārathimekena dhvajamekena cicchide

tatastu saśaraṃ cāpaṃ cicchedaikeṣuṇāmbikā /
chinne dhanuṣu khaṅgaṃ ca carma cādattavān balī

taṃ khaṅga carmaṇā sārdha daityasyādhunvato balāt /
śaraiścaturbhiściccheda tataḥ śūlaṃ samādade

samudbhrāmya mahacchūlaṃ saṃprādravadathāmbikām /
kroṣṭuko mudito 'raṇye mṛgarājavadhūṃ yathā

tasyābhipatataḥ pādau karau śīrṣa ca pañcabhiḥ /
śaraiścicchada saṃkruddhā nyapatinnihato 'suraḥ

tasmin senāpatau kṣuṇṇe tadogrāsyo mahāsuraḥ /
samādravata vegena karālāsyaśca dānavaḥ

bāṣkalaścoddhataścaiva udagrākhyograkārmukaḥ /
durddharo durmukhaścaiva biḍālanayano 'paraḥ

ete 'nye ca mahātmāno dānavā balināṃ varāḥ /
kātyāyanīmādravanta nānāśastrāstrapāṇayaḥ

tān dṛṣṭvā līlayā durgā vīṇāṃ jagrāha pāṇinā /
vādayāmāsa hasatī tathā ḍamarukaṃ varam

yathā yathā vādayate devī vādyāni tāni tu /
tathā tathā bhūtagaṇā nṛtyanti ca hasnti ca

tato 'surāḥ śastradharāḥ samabhyetya sarasvatīm /
abhyaghnaṃstāṃś ca jagrāha keśeṣu parameśvarī

prahṛhya keśeṣu mahāsurāṃstān utpatya siṃhāttu nagasya sānum /
nanarta vīṇāṃ parivādayantī papau ca pānaṃ jagato janitrī

tatastu devyā balino mahāsurā dordaṇḍanirdhūtaviśīrmadarpāḥ /
visrastavastrā vyasavaśca jātāḥ tatastu tān vīkṣya mahāsurendrān

devyā mahaujā mahiṣāsurastu vyadrāvayad bhūtagaṇān khurāgraiḥ /
tuṇḍena pucchena tathorasānyān niḥśvāsavātena ca bhūtasaṃghān

nādena caivāśanisannibhena viṣāṇākoṭyā tvaparān pramathya /
dudrāva siṃhaṃ yudhi hantukāmaḥ tato 'mbakā krodhavaśaṃ jagāma

tataḥ sa kopādatha tīkṣṇaśṛṅgaḥ kṣipraṃ girīn bhūmimaśīrṇayacca /
saṃkṣobhayayayaṃstoyanidhīn ghanāṃś ca vidhvaṃsayan prādvatātha gurgām

sā cātha pāśena babandha duṣṭaṃ sa cāpyabhūt klinnakaṭaḥ karīndraḥ /
karaṃ praciccheda ca hastino 'graṃ sa cāpi bhṛyo mahiṣo 'bhijātaḥ

tato 'sya śūlaṃ vyasṛjanyamṛḍānī sa śīrṇamūlo nyapatat pṛthivyām /
śaktiṃ pracikṣepa hutāśadattāṃ sā kuṇṭhitāgrā nyapatanamārṣe

cakraṃ harerdānapacakrahantuḥ kṣiptaṃ tvacakratvamupāgataṃ hi /
gadāṃ samāvidhya dhaneśvarasya kṣiptātu bhagnā nyapatat pṛthivyām

jaleśapāśo 'pi mahāsureṇa viṣāṇatuṇḍāgrakhurapraṇunnaḥ /
nirasya tatkopitayā ca mukto daṇḍastu yāmyo bahukhaṇḍatāṃ gataḥ

vajraṃ surendrasya ca vigrahe 'sya muktaṃ susūkṣmatvamupājagāma /
saṃtyajya siṃhaṃ mahiṣāsurasya durgādhirūḍhā sahasaiva pṛṣṭham

pṛṣṭhasthitāyāṃ mahiṣāsuro 'pi poplūyate vīryamadānmṛḍānyām /
sā cāpi padbhyāṃ mṛdukomalābhyāṃ mamarda taṃ klinnamivājinaṃ hi

sa mṛdyamāno dharaṇīdharābho devyā balī hīnabalo babhūva /
tato 'sya śūlena bibeda kaṇṭhaṃ tasmāt pumān khaṅgadharo vinirgataḥ

niṣkrāntamātraṃ hṛdaye padā tam āhatya saṃgṛhya kaceṣu kopāt /
śiraḥ praciccheda varāsināsya hāhākṛtaṃ daityabalaṃ tadābhūt

sacaṇḍamuṇḍāḥ samayāḥ satārāḥ sahāsilomnā bhayakātarākṣāḥ /
saṃtāḍyamānāḥ pramathairbhavānyāḥ pātalamevāviviśurbhayārtāḥ

devyā jayaṃ devāgaṇā vilokya stuvanti devīṃ stutibhirmaharṣe /
nārāyaṇīṃ sarvajagatpratiṣṭhāṃ kātyāyanīṃ ghoramukhīṃ surūpām

saṃstūyamānā surasiddhasaṃghairnniṣaṇṇabhūtā harapādamule /
bhūyo bhaviṣyāmyamarārthamevamuktvā surāṃstān praviveśa durgā