Vamana Purana · Chapter 2

iti śrīvāmanapurāṇe prathamo 'dhyāyaḥ
pulastya uvāca
tatastrinetrasya gataḥ prāvṛṭkālo ghanopari /
lokānndakarī ramyā śarat samabhavanmune

tyajanti nīlāmbudharā nabhastalaṃ vṛkṣāṃśca kaṅkāḥ saritastaṭāni /
padmāḥ sugandhaṃ nilayāni vāyasā rururviṣāṇaṃ kaluṣaṃ jalāśayaḥ

vikāsamāyanti ta paṅkājāni candrāṃśavo bhānti latāḥ supuṣpāḥ /
nandanti hṛṣṭānyapi gokulāni santaśca saṃtoṣamanuvrajanti

sarassu padma gagane ca tārakā jalāśayeṣveva tathā payāṃsi /
satāṃ ca cittaṃ hi diśāṃ mukhaiḥ samaṃ vaimalyamāyānti śaśaṅkakāntayaḥ

e tādṛśe haraḥ kāle maghapṛṣṭhādhivāsinīm /
satīmādāya śailendraṃ mandaraṃ samupāyayau

tato mandarapṛṣṭhe 'sau sthitaḥ samaśilātale /
rarāma śaṃbhurbhagavān satyā saha mahādyutiḥ

tato vyatīte śaradi pratibuddhe ca keśave /
dakṣaḥ prajāpatiśreṣṭho yaṣṭumārabhata kratum

dvādaśeva sa cādityāñ śakrādīṃś ca surottamān /
sakaśyapān samāmantrya sadasyān samacīkarat

arundhatya ca sahitaṃ vasiṣṭhaṃ śaṃsitavratam /
sahānasūyayātriṃ ca saha dhṛtyā ca kauśikam

ahalyayā gautamaṃ ca bharadvājamamāyayā /
candrayā sahitaṃ brahmannṛṣimaṅgīrasaṃ tathā

āmantrya kṛtāvāndakṣaḥ sadasyān yajñasaṃsadi /
vidvān guṇasaṃpannān vedavedāḍgapāragān

dharmaṃ ca sa samāhūya bhāryayāhiṃsayā saha /
nimantrya yajñavāṭasya dvārapālatvamādiśat

ariṣṭaneminaṃ cakre idhmāharaṇakāriṇam /
bhṛguṃ ca mantrasaṃskāre samyag dakṣaṃ prayuktavān

tathā candramasaṃ devaṃ rohiṇyā sahitaṃ śucim /
dhanānāmādhipatye ca yuktavān hi prajāpatiḥ

jāmātṛduhitṛśvaiva dauhitrāṃśca prajāpatiḥ /
saśaṅkarāṃ satīṃ muktvā makhe sarvān nyamantrayat

nārada uvāca
kimarthaṃ lokapatinā dhanādhyakṣo maheśvaraḥ /
jyeṣṭhaḥ śreṣṭho variṣṭho 'pi ādyo 'pi na nimantritaḥ

pulastya uvāca
jyeṣṭhaḥ śreṣṭho variṣṭho 'pi ādyo 'pi bhagavāñśivaḥ /
kapālīli viditveśo dakṣeṇa na nimantritaḥ

nārada uvāca
kimarthaṃ devatāśreṣṭhaḥ śūlapāṇistrilocanaḥ kapālī bhagavāñjātaḥ karmaṇā kena śaṅkaraḥ

śṛṇuṣvāvahito bhūtvā kathāmetāṃ purātanīm /
proktamādipurāṇe ca brahmaṇāvyaktamūrttinā

purā tvekārṇavaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam /
naṣṭaṭandrārkanakṣatraṃ praṇaṣṭapavanānalam

apratarkyamavijñeyaṃ bhāvābhāvavivarjitam /
nimagnuparvatataru tamobhūtaṃ sudurdasam

tasmin sa śete bhagavān nidrāṃ varṣasahasrikīm /
rātryante sṛjate lokān rājasaṃ rūpāsthitaḥ

rājasaḥ pañcavadano vedavedāṅgapāragaḥ /
sraṣṭā carācarasyāsya jagato 'dbhutadarśanaḥ

tamomayastathaivānyaḥ samudbhūtastrilocanaḥ /
śūlapāṇiḥ kaparddī ca akṣamālāṃ ca darśayan

tato mahātmā hyasṛjadahaṅkāraṃ sudāruṇam /
yenākrāntāv ubhau devau tāveva brahmaśaṅkarau

ahaṅkārāvṛto rudraḥ pratyuvāca pitāmaham /
ko bhavāniha saṃprāptaḥ kena sṛṣṭo 'si māṃ vada

pitāmaho 'pyahaṅkārāt pratyuvācātha ko bhavān /
bhavato janakaḥ ko 'tra jananī vā taducyatām

ityanyonyaṃ purā tābhyāṃ brahmeśābhyāṃ kalipriya /
parivādo 'bhavat tatra utpattirbhavato 'bhavat

bhavānpyantarikṣaṃ hi jātamātrastadotpatat /
dhārayannatulāṃ vīṇāṃ kurvan kilakilādhvanim

tato vinirjitaḥ śaṃbhurmāninā padmayoninā /
tasthāvadhomukho dīno grahākrānto yathā śaśī

parājite lokapatau devena parameṣṣinā /
krodhāndhakāritaṃ rudraṃ pañcamo 'tha mukho 'brovīt

ahaṃ te pratijānāmi tamomūrto trilocana /
digvāsā vṛṣabhārūḍho lokakṣayakaro bhavān

ityuktāḥ śaṅkaraḥ kruddho vadanaṃ ghoracakṣuṣā /
nirdagdhukāmastvaniśaṃ dadarśa bhagavānajaḥ

tatastrinetrasya samudbhavanti vaktrāṇi pañcātha sudarśanāni /
śvetaṃ ca raktaṃ kanakāvadātaṃ nīlaṃ tathā piṅgajaṭaṃ ca śubhram

vaktrāṇi dṛṣṭvār'kasamāni sadyaḥ paitāmahaṃ vaktramuvāca vākyam /
samāhatasyātha jalasya budbudā bhavanti kiṃ teṣu parākramo 'sti

tacchrutvā krodhayuktena śaṅkareṇa mahātmanā /
nakhāgreṇa śiraśchinnaṃ brāhmaṃ paruṣavādinam

tacchinnaṃ śaṅkarasyaiva savye karatale 'patat /
patate na kadācicca tacchaṅkarakarācchiraḥ

atha krodhāvṛtenāpi brahmaṇādbhuvatakarmaṇā /
sṛṣṭastu puruṣo dhīmān kavacī kuṇḍalī śarī

dhanuṣpāṇirmahābāhurbāṇaśaktidharo 'vyayaḥ /
caturbhujo mahātūṇī ādityasamadarśanaḥ

sa prāha gaccha durbuddhe mā tvāṃ śūlin nipātaye /
bhavān pāpasamāyuktaḥ pāpiṣṭhaṃ ko jighāṃsati

ityuktāḥ śekarastena puruṣeṇa mahātmanā /
trapāyukto jagāmātha rudro badarikāśramam

naranārāyaṇasthānaṃ parvate hi himāśraye /
sarasvatī yatra puṇyā standane saritāṃ varā

tatra gatvā ca taṃ dṛṣṭvā nārāyaṇamuvāca ha /
bhikṣāṃ prayaccha bhagavan mahākāpāliko 'smi bhoḥ

ityukto dharmaputrastu rudraṃ vacanamabravīt /
savyaṃ bhujaṃ tāḍayasva triśūlena maheśvara

nārāyaṇavacaḥ śrutvā triśūlena trilocanaḥ /
savyaṃ nārāyaṇabhujaṃ tāḍayāmāsa vegavān

triśūlābhihatānmārgāt tisro dhārā viniryayuḥ /
ekā gaganamākramya sthitā tārābhimamḍitā

dvitīyā nyapatad bhūmau tāṃ jagrāha tapodhanaḥ /
atristasmāt samudbhūto durvāsāḥ śaṅkarāṃśataḥ

tṛtīyā nyapatad dhārā kapāle raudradarśane /
tasmācchiśuḥ samabhavat saṃnaddhakavaco yuvā

śyāmāvadātaḥ śaracāpapāṇir garjanyathā prāvṛṣi toyado 'sau /
itthaṃ bruvan kasya viśātayāmi skandhācchiras tālaphalaṃ yathaiva

taṃ śakaro 'bhyetya vaco vabhāṣe naraṃ hi nārāyaṇabāhujātam /
nipātayainaṃ nara duṣṭavākyaṃ brahmātmajaṃ sūryaśataprakāśam

ityevamuktaḥ sa tu śaṅkareṇa ādyaṃ dhanustvājagavaṃ prasiddham /
jagrāha tūṇāni tathākṣayāṇi yuddhāya vīraḥ sa matiṃ cakāra

tataḥ prayuddhau subhṛśaṃ mahābalau1 brahmātmajo bāhubhavaśca śārvaḥ /
divyaṃ sahasraṃ parivatsarāṇāṃ tato haro 'bhyetya virañcimūce

jitastvadīyaḥ puruṣaḥ pitāmaha nareṇa divyadbhutakarmaṇā balī /
mahāpṛṣatkairabhipatya tāḍitastadadbhutaṃ ceha diśo daśaiva

brahma tamīśaṃ vacanaṃ babhāṣe nehāsya janmānyajitasya śaṃbho /
parājitaśceṣyate 'sau tvadīyo naro madīyaḥ puruṣo mahātmā

ityevamukto vacanaṃ trinetraścikṣepa sūrye puruṣaṃ viriñceḥ /
naraṃ narasyaiva tadā sa vigrahe cikṣepa dharmaprabhavasya devaḥ