Vamana Purana · Chapter 16

pulastya uvāca /
tataḥ sukeśirdevarṣe gatvā svapuramuttamam /
samhūyābravīt sarvān rākṣasān dhārmikaṃ vacaḥ

ahiṃsā satyamasteyaṃ śaucamindriyasaṃyamaḥ /
dānaṃ dayā ca kṣāntiśva brahmacaryamamānitā

śubhā satyā ca madhurā vāṅ nityaṃ satkriyā ratiḥ /
sadācāraniṣevitvaṃ paralokapradāyakāḥ

ityūcurmunayo mahyaṃ dharmamādyaṃ purātanam /
sohamājñāpaye sarvān kriyatāmavikalpataḥ

pulastya uvāca /
tataḥ sukeśivacanāt sarva eva niśācarāḥ /
trayodaśāṅgaṃ te dharma cakrurmuditamānasāḥ

tataḥ pravṛddhiṃ sutarāmagacchanta niśācarāḥ /
putrapautrārthasaṃyuktāḥ sadāṭārasamanvitāḥ

tajjayotistejasteṣāṃ rākṣasānaṃ mahātmanām /
gantuṃ nāśaktuvan sūryo nakṣatrāṇi na candramāḥ

tatastribhuvane brahman niśācarapuro 'bhavat /
divā candrasya sadṛśaḥ kṣaṇadāyāṃ ca sūryavat

na jñāyate gatirvyomni bhāskarasya tato 'mbare /
śaśaṅkamiti tejastvādamanyanta purottamam

svaṃ vikāsaṃ vimuñcanti niśāmiti vyacintayan /
kamalākareṣu kamalā mitramityavagamya hi /
rātrau vikasitā brahman vibhūtiṃ dātumīpsavaḥ

kauśikā rātrisamayaṃ buddhvā niragaman kila /
tān vāyasāstadā jñātvā divā nighnanti kauśikān

snātakāstvāpagāsveva snānajapyaparāyaṇāḥ /
ākaṇṭhamagnāstiṣṭhanti rātrau jñātvātha vāsaram

na vyayujyanta cakraāśca tadā vai puradarśane /
manmānāstu divasamidamuccairbruvanti ca

nūnaṃ kāntāvihīnena kenaciccakrapattriṇā /
utsṛṣṭaṃ jīvitaṃ śūnye phūtkṛtya saritastaṭe

tato 'nukṛpayāviṣṭo vivasvāstīvraraśmibhiḥ /
saṃtāpayañjagat sarvaṃ nāstameti kathañcana

anye vadanti cakraāhvo nṛnaṃ kaścin mṛto bhavet /
tatkāntayā tapastaptaṃ bhartṛśokārttayā bata

ārādhitastu bhagavāṃstapasā vai divākaraḥ /
tenāsau śaśinirjetā nāstameti ravirdhruvam

yajvino homaśālāsu saha ṛtvigbhiradhvare /
prāvarttayanta karmāṇi rātrāvapi mahāmune

mahābhāgavatāḥ pūjāṃ viṣṇoḥ kurvanti bhaktitaḥ /
ravau śaśini caivānye brahmaṇo 'nye harasya ca

kāminaścāpyamanyanta sādhu candramasā kṛtam /
yadiyaṃ rajanī ramyā kṛtā satatakaumudī

anye 'bruvaṃllokagururasmābhiścakrabhṛd vaśī /
nirvyājena mahāgandhairarcitaḥ kusumaiḥ śubhaiḥ

saha lakṣmyā mahāyogī nabhasyādicaturṣvapi /
aśūnyaśayanā nāma dvitīyā sarvakāmadā

tenāsau bhagavān prītaḥ prādācchayanamuttamam /
aśūnyaṃ ca mahābhogairanastamitaśekharam

anaye 'bruvan dhruvaṃ devyā rohiṇyāśaśinaḥ kṣayam /
dṛṣṭvā taptaṃ tapo ghoraṃ rudrārādhanakāmyayā

puṇyāyāmakṣayāṣṭamyāṃ vedoktavidhinā svayam /
tuṣṭena śaṃbhunā dattaṃ varaṃ cāsyai yadṛcchayā

anye 'bruvan candramasā dhruvamārādhito hariḥ /
vrateneha tvakhaṇḍena tenākhaṇḍaḥ śaśī divi

anye 'bravañchaśāṅkena dhruvaṃ rakṣā kṛtātmanaḥ /
padadvayaṃ samabhyarcya viṣṇoramitatejasaḥ

tenāsau dīptimāṃścandraḥ paribhūya divākaram /
asmākamānandakaro divā tapati sūryavat

lakṣyate kāraṇairanyairbahubhiḥ satyameva hi /
śaśaṅkanirjitaḥ sūryo na vibhāti yathā purā

yathāmī kamalāḥ ślakṣṇā raṇadbhṛṅgaṇāvṛtāḥ /
vikacāḥ pratibhāsante jātaḥ sūryodayo dhruvam

yathā cāmī vibhāsanti vikacāḥ kumudākarāḥ /
ato vijñāyate candra uditaśca pratāpavān

evaṃ saṃbhāṣatāṃ tatra sūryo vākyānī nārada /
amanyata kimetaddhi loko vakti śubhāśubham

evaṃ saṃcintya bhagavān dadhyau dhyānaṃ divākaraḥ /
āsamantājjagad grastaṃ trailokyaṃ rajanīcaraiḥ

tatastu bhagavāñjñātvā tedajaso 'pyasahiṣṇutām /
niśācarasya vṛddhiṃ tāmacintayata yogavit

tato 'jñāsīcca tān sarvān sadācāraratāñśucīn /
devabrāhmaṇapūjāsu saṃsaktān dharmasaṃyutān

tatastu rakṣaḥkṣayakṛt timiradvipakesarī /
mahāṃśunakharaḥ sūryastadvighātamacintayat

jñātavāṃśca tataśchidraṃ rākṣasānāṃ divaspatiḥ /
svadharmavicyutirnāma sarvadharmavighātakṛt

tataḥ krodhābhibhūtena bhānunā ripubhedibhiḥ /
bhānubhī rākṣasapuraṃ tad dṛṣṭaṃ ca yathaicchayā

sa bhānunā tadā dṛṣṭaḥ krodhādhmātena catruṣā /
nipapātāmbarād bhraṣṭaḥ kṣīṇapuṇya iva grahaḥ

patamānaṃ samālokya puraṃ śālakaṭaṅkaṭaḥ /
namo bhavāya śarvāya idamuccairudīrayat

tamākranditamākarṇya cāraṇā gaganecarāḥ /
hā deti cukruśuḥ sarve harabhaktaḥ patatyasau

taccāraṇavacaḥ śarvaḥ śrutavān sarvago 'vyayaḥ /
śrutvā saṃcintayāmāsa kenāsau pātyate bhuvi

jñātavān devapatinā sahasrakiraṇena tat /
pātitaṃ rākṣasapuraṃ tataḥ kruddhastrilocanaḥ

kruddhastu bhagavantaṃ taṃ bhānumantamapaśyata /
dṛṣṭamātrastriṇetreṇa nipapāta tato 'mabarāt

gaganāt sa paribhraṣṭaḥ pathi vāyuniṣevite /
yadṛcchayā nipatito yantramukto yathopalaḥ

tato vāyupathānmuktaḥ kiṃśukojjvalavigrahaḥ /
nipapātāntarikṣāt sa vṛtaḥ kinnaracāraṇaiḥ

cāraṇerveṣṭito bhānuḥ pravibhātyambarāt patan /
arddhapakvaṃ yathā tālāt phalaṃ kapibhirāvṛtam

tatastu ṛṣayo 'bhyetya pratyūcurbhānumālinam /
nipatasva harikṣetre yadi śreyo 'bhivāñchasi

tato 'vravīt patanneva vivasvāṃstāṃstapodhanān /
kiṃ tat kṣetraṃ hareḥ puṇyaṃ vadadhvaṃ śīghrameva me

tamūcurmunayaḥ sūryaṃ śṛṇu kṣetraṃ mahāphalam /
sāmprataṃ vāsudevasya bhāvi tacchaṅkarasya ca

yogaśāyinamārabhya yāvat keśavadarśanam /
etat kṣetraṃ hareḥ puṇyaṃ nāmnā vārāṇasī purī

tacchrutvā bhagavān bhānurbhavanetrāgnitāpitaḥ /
varaṇāyāstathaivāsyāstvantare nipapāta ha

tataḥ pradahyati tanau nimajyāsyāṃ lulad raviḥ /
varaṇāyāṃ samabhyetya nyamajjata yathecchayā

bhuyo 'siṃ varaṇāṃ bhūyo bhūyo 'pi varaṇāmasim /
lulaṃstriṇetravahnyārtto bhramate 'lātacakravat

etasminnantare brahman ṛṣayo yakṣarākṣasāḥ /
nāgā vidyādharāścāpi pakṣiṇo 'psarasastathā

yāvanto bhāskararathe bhūtapretādayaḥ sthitāḥ /
tāvanto brahmasadanaṃ gatā vedayituṃ mune

tato brahma surapatiḥ suraiḥ sārdha samabhyagātaṭ /
ramyaṃ maheśvarāvāsaṃ mandaraṃ ravikāraṇāt

gatvā dṛṣṭvā ca deveśaṃ śaṅkaraṃ śūlapāṇinam /
prasādya bhāskarārthāya vārāṇasyāmupānayat

tato divākaraṃ bhūyaḥ pāṇinādāya śaṅkaraḥ /
kṛtvā nāmāsya loleti rathamāropayat punaḥ

āropite dinakare brahmābhyetya sukeśinam /
sabāndhavaṃ sanagaraṃ punarāropayad divi

samāropya sukeśiṃ ca pariṣvajya ca śaṅkaram /
praṇamya keśavaṃ devaṃ vairājaṃ svagṛhaṃ gataḥ

evaṃ purā nārada bhāskareṇa puraṃ sukeśerbhuvi sannipātitam /
divākaro bhūmitale bhavena kṣiptastu dṛṣṭyā na ca saṃpradagdhaḥ

āropito bhṛmitalād bhavena bhūyo 'pi bhānuḥ pratibhāsanāya /
svayaṃbhuvā cāpi niśācarendras tvāropitaḥ khe sapuraḥ sabandhuḥ