Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vamana Purana · Chapter 15

15.1

iti śrīvāmanapurāṇe caturdaśo 'dhyāyaḥ
ṛṣaya ūcuḥ /
yacca jarjyaṃ mahābāho sadādharmasthitairnaraiḥ /
yadbhojyaṃ ca samuddiṣṭaṃ kathayiṣyāmahe vayam

15.2

bhojyamannaṃ paryuṣitaṃ snehāktāṃ cirasaṃbhṛtam /
asnehā vrīhayaḥ ślakṣṇā vikārāḥ payasastathā

15.3

śaśakaḥ śalyako godhā śvāvidho matsyakacchapau /
tadvad dvidalakādīni bhojyāni manurabravīt

15.4

maṇiratnapravālānāṃ tadvanmuktāphalasya ca /
śailadārumayānāṃ ca tṛṇamūlauṣadhānyapi

15.5

śūrpadhānyājinānāṃ ca saṃhatānāṃ ca vāsasām /
valkalānāmaśeṣāṇāmambunā śuddhiriṣyate

15.6

sasnehānāmathoṣṇena tilakalkena vāriṇā /
kārpāsikānāṃ vastrāṇāṃ suddhiḥ syātsaha bhasmanā

15.7

nāgadantāsthiśṛṅgāṇāṃ takṣaṇācchuddhiriṣyate /
punaḥ pākena bhāṇḍānāṃ mṛnmayānāṃ ca medhyatā

15.8

śuci bhaikṣaṃ kāruhastaḥ paṇyaṃ yoṣinmukhaṃ tathā /
rathyāgatamavijñātaṃ dāsavargeṇa yatkṛtam

15.9

vākpraśastaṃ cirātītamanekāntaritaṃ laghu /
ceṣṭitaṃ bālavṛddhānāṃ bālasya ca mukhaṃ śuci

15.10

karmāntāṅgāraśālāsu stanandhayasutāḥ striyaḥ /
vāgvipruṣo dvijendrāṇāṃ saṃtaptāścāmbubindavaḥ

15.11

bhūmirviśudhyate khātadāhamārjanagokramaiḥ /
lepādullekhanāt sekād veśma saṃmārjanārjanāt

15.12

keśakīṭāvapanne 'nne goghrāte makṣikānvite /
mṛdambubhasmakṣārāṇi prakṣeptavyāni śuddhaye

15.13

audumbarāṇāṃ cāmlena kṣāreṇa trapusīsayoḥ /
bhasmāmbibhiśca kāṃsyānāṃ śuddhiḥ plāvodravasya ca

15.14

amedhyāktasya mṛttoyairgandhāpaharaṇena ca /
anyeṣāmapi dravyāṇāṃ śuddhirgandhāpahārataḥ

15.15

mātuḥ prasravaṇe vatsaḥ śakuniḥ phalapātane /
gardabho bhāravāhitve śvā mṛgagrahaṇe śuciḥ

15.16

rathyākardamatoyāni nāvaḥ pathi tṛṇāni ca /
mārutenaiva suddhyanti pakveṣṭakacitāni ca

15.17

śṛtaṃ droṇāḍhakasyānnamamedhyābhiplutaṃ bhavet /
agramuddhṛtya saṃtyājyaṃ śeṣasya prokṣaṇaṃ smṛtam

15.18

upavāsaṃ trirātraṃ vā dūṣitānnasya bhojane /
ajñāte jñātapūrve ca naiva śuddhirvidhīyate

15.19

udakyāśvānanagnāṃśca sūtikāntyāvasāyinaḥ /
spṛṣṭvā snāyīta śaucārthaṃ tathaiva mṛtahāriṇaḥ

15.20

sasnehamasthi saṃspṛsya savāsāḥ snānamācaret /
ācamyaiva tu niḥsnehaṃ gāmālabhyārkamīkṣya ca

15.21

na laṅghayetpurīṣāsṛkṣṭhīvanodvarttanāni ca /
gṛhāducchiṣṭaviṇmūtre pādāmbhāṃsi kṣiped bahiḥ

15.22

pañcapiṇḍānanuddhatya na snāyāt paravāriṇi /
snāyīta devakhāteṣu sarohadasaritsu ca

15.23

nodyānādau vikāleṣu prājñastiṣṭhet kadācana /
nālaped janavidviṣṭaṃ vīrahīnāṃ tathā striyam

15.24

devatāpitṛsacchāstrayajñavedādinindakaiḥ /
kṛtvā tu sparśamālāpaṃ śuddhyater'kāvalokanāt

15.25

abhojyāḥ sūtikāṣaṇḍhamārjārākhuśvakukkuṭāḥ /
patitāpaviddhanagnāścāṇḍālādyadhamāśca ye

15.26

sukeśiruvāca /
bhavadbhiḥ kīrtitābhojyā ya ete sūtikādayaḥ /
amīṣāṃ śrotumicchāmi tattvato lakṣaṇāni hi

15.27

ṛṣaya ūcuḥ /
brāhmaṇī brāhmaṇasyaiva yāvarodhatvamāgatā /
tāvubhau sūtiketyuktau tayorannaṃ vigarhitam

15.28

na juhotyucite kāle na snāti na dadāti ca /
pitṛdevārcanāddhīnaḥ sa ṣaṇḍhaḥ parigīyate

15.29

dambhārthaṃ japate yaśca tapyate yajate tathā /
na paratrārthamudyakto sa mārjāraḥ prakīrtitiḥ

15.30

vibhave sati naivātti na dadāti juhoti ca /
tamāhurākhuṃ tasyānnaṃ bhuktvā kṛcchreṇa suddhyati

15.31

yaḥ pareṣāṃ hi marmāṇi nikṛntanniva bhāṣate /
nityaṃ paraguṇadveṣī sa śvāna iti kathyate

15.32

sabhāgatānāṃ yaḥ sabhyaḥ pakṣapātaṃ samāśrayet /
tamāhuḥ kukkuṭaṃ devāstasyāpyannaṃ vigarhitam

15.33

svagharmaṃ yaḥ sutsṛjya paradharmaṃ samāśrayet /
anāpadi sa vidvadbhiḥ patitaḥ parikīrtyate

15.34

devatyāgī pitṛtyāgī gurubhaktyaratastathā /
gobrāhmaṇastrīvadhakṛdapaviddhaḥ sa kīrtyate

15.35

yeṣāṃ kule na vedo 'sti na sāstraṃ naiva ca vratam /
te nagnāḥ kīrtitāḥ sadbhis teṣāmannaṃ vigarhitam

15.36

āśārtānāmadātā ca dātuśca pratiṣedhakaḥ /
śaraṇāgataṃ yastyajati sa cāṇḍālo 'dhamo naraḥ

15.37

yo bāndhavaiḥ parityaktaḥ sādhubhirbrāhmaṇairapi /
kuṇḍāśī yaśca tasyānnaṃ bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret

15.38

yo nityakarmaṇo hāniṃ kuryānnaimittikasya ca /
bhuktvānnaṃ tasya śuddhyeta trirātropoṣito naraḥ

15.39

gaṇakasya niṣādasya gaṇikābhiṣajostathā /
kadaryasyāpi śuddhyeta trirātropoṣito naraḥ

15.40

nityasya karmaṇo hāniḥ kevalaṃ mṛtajanmasu /
na tu naimittikocchedaḥ karttavyo hi kathañcana

15.41

jāte putre pituḥ snānaṃ sacailasya vidhīyate /
mṛte ca sarvabandhūnāmityāha bhagavān bhṛguḥ

15.42

pretāya salilaṃ deyaṃ bahirdagdhvā tu gotrajaiḥ /
prame 'hni caturthe vā saptame vāsthisaṃcayam

15.43

ūrddhvaṃ saṃcayanātteṣāmaṅgasparśo vidhīyate /
sodakaistu kriyā kāryā saṃśuddhaistu sapiṇḍajaiḥ

15.44

viṣodbandhanaśastrāmbuvahnipātamṛteṣu ca /
bāle pravrāji saṃnyāse deśāntaramṛte tathā

15.45

sadyaḥ śaucaṃ bhavedvīra taccāpyuktaṃ caturvidham /
garbhasrāve tadevoktaṃ pūrṇakālena cetare

15.46

brahmaṇānāmahorātraṃ kṣatriyāṇāṃ dinatrayama /
ṣaḍrātraṃ caiva vaiśyānāṃ śūdrāṇāṃ dvādaśāhnikam

15.47

daśadvādaśamāsārddhamāsasaṃkhyairdiṃśca taiḥ /
svāḥ svāḥ karmakriyāḥ kuryuḥ sarve varṇā yathākrāmam

15.48

pretamuddisya karttavyamekoddiṣṭaṃ vidhānataḥ /
sapiṇḍīkaraṇaṃ kāryaṃ prete āvatsarānnaraiḥ

15.49

tataḥ pitṛtvamāpanne darśapūrṇādibhiḥ subhaiḥ /
prīṇanaṃ tasya karttavyaṃ yathā śrutinidarśanāt

15.50

piturarthaṃ samuddiśya bhūmidānādikaṃ svayam /
kuryādyenāsya suprītāḥ pitaro yānti rākṣasa

15.51

yad yadiṣṭatamaṃ kiñcid yaccāsya dayitaṃ gṛhe /
tattad guṇavate deyaṃ tadevākṣayamicchatā

15.52

adhyetavyā trayī nityaṃ bhāvyaṃ ca viduṣā sadā /
dharmato dhanamāhāryaṃ yaṣṭavyaṃ cāpi śaktitaḥ

15.53

yaccāpi kurvato nātmā jugupsāmeti rākṣasa /
tat karttavyamaśaṅkena yanna gopyaṃ mahājane

15.54

evamācarato loke puruṣasya gṛhe sataḥ /
dharmārthakāmasaṃprāptiḥ paratreha ca śobhanam

15.55

eṣa dūddeśataḥ prokto gṛsthāśrama uttamaḥ /
vānaprasthāśramaṃ dharmaṃ pravakṣyāmo 'vadhāryatām

15.56

apatyasaṃtatiṃ dṛṣṭvā prājño dehasya cānatim /
vānaprasthāśramaṃ dharmaṃ pravakṣyāmo 'vadhāryatām

15.57

tatrāraṇyopabhogaiśca tapobhiścātmakarṣaṇam /
bhūmau śayyā brahmacaryaṃ pitṛdevātithikriyā

15.58

homastriṣavaṇaṃ snānaṃ jaṭāvalkaladhāraṇam /
vanyasnehaniṣevitvaṃ vānaprasthavidhistvayam

15.59

sarvasaṅgaparityāgo brahmacaryamamānitā /
jitendriyatvamāvāse naikasmin vasatiściram

15.60

ananārambhastathāhāro bhaikṣānnaṃ nātikopitā /
ātmajñānāvabodhecchā tathā cātmāvabodhanam

15.61

caturthe tvāśrame dharmā asmābhiste prakīrtitāḥ /
varṇadharmāṇi cānyāni niśāmaya niśācara

15.62

gārhasthyaṃ brahmacaryaṃ ca vānaprasthaṃ trayāśramāḥ /
kṣatriyasyāpi kathitā ye cācārā dvijasya hi

15.63

vaikhānasatvaṃ gārhasthyamāśramadvitayaṃ viśaḥ /
gārhasthyayamuttamaṃ tvekaṃ śūdrasya kṣaṇadācara

15.64

svāni varṇāśramoktāni dharmāṇīha na hāpayet /
yo hāpayati tasyāsau parikupyati bhāskaraḥ

15.65

kupitaḥ kulanāśāya īśvaro rogavṛddhaye /
bhānurvai yatate tasya narasya kṣaṇadācara

15.66

tasmāt svaradharmaṃ na hi saṃtyajeta na hāpayeccāpi hi nātmavaṃśam /
yaḥ saṃtyajeccāpi nijaṃ hi dharmaṃ tasmai prakupyeta divākarastu

15.67

pulastya uvāca /
ityevamukto munibhiḥ sukeśī praṇamya tān brahmanidhīn maharṣīn /
jagāma cotpatya puraṃ svakīyaṃ muhurmuhurdharmamavekṣamāṇaḥ

Original text: Vāmanapurāṇa, 1-69 · Edition: A.S. Gupta, Varanasi : All India Kashiraj Trust 1967 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc