Vairāgyaśatakam · Verses 1-20
śrīmadappayadīkṣitaviracitaṃ vairāgyaśatakam /
āste kaścana bhikṣuḥ saṃgṛhṇannavyayāni daśa /
na mametyavyayayugalaṃ yācāmastaṃ kimastyanyat
dhīsacivaṃ dhairyabalaṃ saṃkalpavirodhi śāntidhanam /
viśvatrayaviṣayamidaṃ vairāgyaṃ nāma sāmrājyam
rājño bibheti loko rājānaḥ punarito 'pi vairibhyaḥ /
ā brahmaṇaḥ kṛtāntādakutobhayamaspṛhārājyam
bhikṣāpradā jananyaḥ pitaro guravaḥ kumārakāḥ śiṣyāḥ /
ekāntaramaṇahetuḥ śāntirdayitā viraktasya
ye na kimapi ceṣṭante kāryapratikaryayorvirahāt /
santasta eva muktāḥ saṃdehe gautamaḥ sākṣī
patatu nabhaḥ sphuṭatu mahī calantu girayo milantu vāridhayaḥ /
adharottaramastu jagatkā hānirvītarāgasya
ke corāḥ ke piśunāha ke ripavaḥ ke 'pi dāyādāḥ /
jagadakhilaṃ tasya vaśe yasya vaśe syādidaṃ cetaḥ
viṣayā upatiṣṭhantāṃ viṣayairvā samavayantu karaṇāni /
āntaramekaṃ karaṇaṃ śāntaṃ yadi kā tataścintā
kiṃ viṣayānparihartuṃ vastavyaṃ merukaṃdareṣvabudhaiḥ /
nahyadbhiranāsektuṃ dhātuṣu rohanti padmāni
ajñānamiha nidānaṃ prāgrūpaṃ jananameva bhavaroge /
paripākaḥ saṃsaraṇaṃ bhaiṣajyaṃ naiṣṭhikī śāntiḥ
svenopabhuktamarthaṃ sūkarajātismaro manuṣya iva /
dūre jugupsamāno dhīro vairāgyamadriyate
śaiśavamiva kaumāre tattaruṇimnīva sa iva vṛddhatve /
na svadate dhīrāṇāṃ kāmasya viceṣṭitaṃ śāntau
śataśaḥ parīkṣya viṣayānsadyo jahati kvacitkvaciddhavyāḥ /
kākā iva vāntāśanamanye tāneva sevante
caramau mātāpitarau caramā gṛhiṇī sutāścaramāḥ /
kartavye 'pi premaṇi kathamiha dhīrā virajyante
tṛṇavadbhramanti capalāḥ strīnāmani caṇḍamārute calati /
dharaṇidharā iva santastatra na kiṃcitprakampante
kāmijanaparamabhogye kāmasukhe dhārayanti bībhatsam /
santaḥ śamasukharasikāḥ sudhāśanāḥ sūkarānna iva
vikṣepamātrabhājo vikāsakāṣṭāgatajñānāḥ /
svasyāpi ceṣṭitāni svayamīkṣante parasyeva
asthāne 'bhiniviṣṭānmūrkhānasthāna eva saṃtuṣṭān /
anuvartante dhīrāḥ pitara iva krīḍato bālān
puṣṇati puruṣe salilairmuṣṇati puṣpaṃ phalaṃ ca tarava iva /
vartante santaḥ samamupakartari cāpakartari ca
nityānityavivekaḥ sarveṣāṃ ghaṭaghaṭatvayorāste /
sa viveko yaḥ śāntikṛdaviveko 'nyaḥ samasto 'pi
Original text: Vairāgyaśatakam · Edition: Pdt. Durgaprasad and Kasinath Pandurang Parab, Kavyamala [old, cumulative series], vol. 1, 1886 (3rd ed., 1929), pp. 91-99. · Data entry Dhaval Patel · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0