વૈરાગ્યશતકમ્ · શ્લોક 1-20

શ્રીમદપ્પયદીક્ષિતવિરચિતં વૈરાગ્યશતકમ્ ।
આસ્તે કશ્ચન ભિક્ષુઃ સંગૃહ્ણન્નવ્યયાનિ દશ ।
ન મમેત્યવ્યયયુગલં યાચામસ્તં કિમસ્ત્યન્યત્

ધીસચિવં ધૈર્યબલં સંકલ્પવિરોધિ શાન્તિધનમ્ ।
વિશ્વત્રયવિષયમિદં વૈરાગ્યં નામ સામ્રાજ્યમ્

રાજ્ઞો બિભેતિ લોકો રાજાનઃ પુનરિતો ઽપિ વૈરિભ્યઃ ।
આ બ્રહ્મણઃ કૃતાન્તાદકુતોભયમસ્પૃહારાજ્યમ્

ભિક્ષાપ્રદા જનન્યઃ પિતરો ગુરવઃ કુમારકાઃ શિષ્યાઃ ।
એકાન્તરમણહેતુઃ શાન્તિર્દયિતા વિરક્તસ્ય

યે ન કિમપિ ચેષ્ટન્તે કાર્યપ્રતિકર્યયોર્વિરહાત્ ।
સન્તસ્ત એવ મુક્તાઃ સંદેહે ગૌતમઃ સાક્ષી

પતતુ નભઃ સ્ફુટતુ મહી ચલન્તુ ગિરયો મિલન્તુ વારિધયઃ ।
અધરોત્તરમસ્તુ જગત્કા હાનિર્વીતરાગસ્ય

કે ચોરાઃ કે પિશુનાહ કે રિપવઃ કે ઽપિ દાયાદાઃ ।
જગદખિલં તસ્ય વશે યસ્ય વશે સ્યાદિદં ચેતઃ

વિષયા ઉપતિષ્ઠન્તાં વિષયૈર્વા સમવયન્તુ કરણાનિ ।
આન્તરમેકં કરણં શાન્તં યદિ કા તતશ્ચિન્તા

કિં વિષયાન્પરિહર્તું વસ્તવ્યં મેરુકંદરેષ્વબુધૈઃ ।
નહ્યદ્ભિરનાસેક્તું ધાતુષુ રોહન્તિ પદ્માનિ

અજ્ઞાનમિહ નિદાનં પ્રાગ્રૂપં જનનમેવ ભવરોગે ।
પરિપાકઃ સંસરણં ભૈષજ્યં નૈષ્ઠિકી શાન્તિઃ

સ્વેનોપભુક્તમર્થં સૂકરજાતિસ્મરો મનુષ્ય ઇવ ।
દૂરે જુગુપ્સમાનો ધીરો વૈરાગ્યમદ્રિયતે

શૈશવમિવ કૌમારે તત્તરુણિમ્નીવ સ ઇવ વૃદ્ધત્વે ।
ન સ્વદતે ધીરાણાં કામસ્ય વિચેષ્ટિતં શાન્તૌ

શતશઃ પરીક્ષ્ય વિષયાન્સદ્યો જહતિ ક્વચિત્ક્વચિદ્ધવ્યાઃ ।
કાકા ઇવ વાન્તાશનમન્યે તાનેવ સેવન્તે

ચરમૌ માતાપિતરૌ ચરમા ગૃહિણી સુતાશ્ચરમાઃ ।
કર્તવ્યે ઽપિ પ્રેમણિ કથમિહ ધીરા વિરજ્યન્તે

તૃણવદ્ભ્રમન્તિ ચપલાઃ સ્ત્રીનામનિ ચણ્ડમારુતે ચલતિ ।
ધરણિધરા ઇવ સન્તસ્તત્ર ન કિંચિત્પ્રકમ્પન્તે

કામિજનપરમભોગ્યે કામસુખે ધારયન્તિ બીભત્સમ્ ।
સન્તઃ શમસુખરસિકાઃ સુધાશનાઃ સૂકરાન્ન ઇવ

વિક્ષેપમાત્રભાજો વિકાસકાષ્ટાગતજ્ઞાનાઃ ।
સ્વસ્યાપિ ચેષ્ટિતાનિ સ્વયમીક્ષન્તે પરસ્યેવ

અસ્થાને ઽભિનિવિષ્ટાન્મૂર્ખાનસ્થાન એવ સંતુષ્ટાન્ ।
અનુવર્તન્તે ધીરાઃ પિતર ઇવ ક્રીડતો બાલાન્

પુષ્ણતિ પુરુષે સલિલૈર્મુષ્ણતિ પુષ્પં ફલં ચ તરવ ઇવ ।
વર્તન્તે સન્તઃ સમમુપકર્તરિ ચાપકર્તરિ ચ

નિત્યાનિત્યવિવેકઃ સર્વેષાં ઘટઘટત્વયોરાસ્તે ।
સ વિવેકો યઃ શાન્તિકૃદવિવેકો ઽન્યઃ સમસ્તો ઽપિ