Upadesha Sahasri · Part 120

Śaṃkara: Upadeśasāhasrī
caitanyaṃ sarvagaṃ sarvaṃ sarvabhūtaguhāśayam /
yat sarvaviṣayātītaṃ tasmai sarvavide namaḥ // SamUpad_I,1.1 //
samāpayya kriyāḥ sarvā dārāgnyādhānapūrvikāḥ /
brahmavidyām athedānīṃ vaktuṃ vedaḥ pracakrame // SamUpad_I,1.2 //
karmāṇi dehayogārthaṃ dehayoge priyāpriye /
dhruve syātāṃ tato rāgo dveṣaś caiva tataḥ kriyāḥ // SamUpad_I,1.3 //
dharmādharmau tato 'jñasya dehayogas tathā punaḥ
evaṃ nityapravṛtto 'yaṃ saṃsāraś cakravad bhṛśam // SamUpad_I,1.4 //
ajñānaṃ tasya mūlaṃ syād iti taddhānam iṣyate /
brahmavidyāta ārabdhā tato niḥśreyasaṃ bhavet // SamUpad_I,1.5 //
vidyaivājñānahānāya na karmāpratikūlataḥ /
nājñānasyāprahāṇe hi rāgadveṣakṣayo bhavet // SamUpad_I,1.6 //
rāgadveṣakṣayābhāve karma doṣodbhavaṃ dhruvam /
tasmān niḥśreyasārthāya vidyaivātra vidhīyate // SamUpad_I,1.7 //
nanu karma tathā nityaṃ kartavyaṃ jīvane sati /
vidyāyāḥ sahakāritvaṃ mokṣaṃ prati hi tad vrajet // SamUpad_I,1.8 //
yathā vidyā tathā karma coditatvāviśeṣataḥ /
pratyavāyasmṛteś caiva kāryaṃ karma mumukṣubhiḥ // SamUpad_I,1.9 //
nanu dhruvaphalā vidyā nānyat kiṃcid apekṣate /
nāgniṣṭomo yathaivānyad dhruvakāryo 'py apekṣate // SamUpad_I,1.10 //
tathā dhruvaphalā vidyā karma nityam apekṣate /
ity evaṃ kecid icchanti na karma pratikūlataḥ // SamUpad_I,1.11 //
vidyāyāḥ pratikūlaṃ hi karma syāt sābhimānataḥ /
nirvikārātmabuddhiś ca vidyetīha prakīrtitā // SamUpad_I,1.12 //
ahaṃ kartā mamedaṃ syād iti karma pravartate /
vastvadhīnā bhaved vidyā kartradhīno bhaved vidhiḥ // SamUpad_I,1.13 //
kārakāṇy upamṛdnāti vidyābbuddhim ivoṣare /
tatsatyamatim ādāya karma kartuṃ vyavasyati // SamUpad_I,1.14 //
viruddhatvād ataḥ śakyaṃ karma kartuṃ na vidyayā /
sahaivaṃ viduṣā tasmāt karma heyaṃ mumukṣuṇā // SamUpad_I,1.15 //
dehādyair aviśeṣeṇa dehino grahaṇaṃ nijam /
prāṇināṃ tad avidyotthaṃ tāvat karmavidhir bhavet // SamUpad_I,1.16 //
neti netīti dehādīn apohyātmāvaśeṣitaḥ /
aviśeṣātmabodhārthaṃ tenāvidyā nivartitā // SamUpad_I,1.17 //
nivṛttā sā kathaṃ bhūyaḥ prasūyeta pramāṇataḥ /
asaty evāviśeṣe hi pratyagātmani kevale // SamUpad_I,1.18 //
na ced bhūyaḥ prasūyeta kartā bhokteti dhīḥ katham /
sad asmīti ca vijñāne tasmād vidyāsahāyikā // SamUpad_I,1.19 //
atyarecayad ity ukto nyāsaḥ śrutyāta eva hi /

karmabhyo mānasāntebhya etāvad iti vājinām // SamUpad_I,1.20 //
amṛtatvaṃ śrutaṃ tasmāt tyājyaṃ karma mumukṣubhiḥ /
agniṣṭomavad ity uktaṃ tatredam abhidhīyate // SamUpad_I,1.21 //
naikakārakasādhyatvāt phalānyatvāc ca karmaṇaḥ /
vidyā tadviparītāto dṛṣṭānto viṣamo bhavet // SamUpad_I,1.22 //
kṛṣyādivat phalārthatvād anyakarmopabṛṃhaṇam /
agniṣṭomas tv apekṣeta vidyānyat kim apekṣate // SamUpad_I,1.23 //
pratyavāyas tu tasyaiva yasyāhaṃkāra iṣyate /
ahaṃkāraphalārthitve vidyete nātmavedinaḥ // SamUpad_I,1.24 //
tasmād ajñānahānāya saṃsāravinivṛttaye /
brahmavidyāvidhānāya prārabdhopaniṣat tv iyam // SamUpad_I,1.25 //
sader upanipūrvasya kvipi copaniṣad bhavet /
mandīkaraṇabhāvāc ca garbhādeḥ śātanāt tathā // SamUpad_I,1.26 //
iti caitanyaprakaraṇam // SamUpad_I,1 //
pratiṣeddhum aśakyatvān neti netīti śeṣitam /
idaṃ nāham idaṃ nāham ity addhā pratipadyate // SamUpad_I,2,1 //
idaṃdhīr idamātmotthā vācārambhaṇagocarā /
niṣiddhātmodbhavatvāt sā na punar mānatāṃ vrajet // SamUpad_I,2.2 //
pūrvabuddhim abādhitvā nottarā jāyate matiḥ /
dṛśir ekaḥ svayaṃsiddhaḥ phalatvāt sa na bādhyate // SamUpad_I,2.3 //
idaṃvanam atikramya śokamohādidūṣitam /
vanād gāndhārako yadvat svam ātmānaṃ prapadyate // SamUpad_I,2.4 //
iti pratiṣedhaprakaraṇam // SamUpad_I,2 //
īśvaraś ced anātmā syān nāsāv asmīti dhārayet /
ātmā ced īśvaro 'smīti vidyā sānyanivartikā // SamUpad_I,3.1 //
ātmano 'nyasya ced dharmā asthūlatvādayo matāḥ /
ajñeyatve 'sya kiṃ taiḥ syād ātmatve tv anyadhīhnutiḥ // SamUpad_I,3.2 //
mithyādhyāsaniṣedhārthaṃ tato 'sthūlādi gṛhyatām /
paratra cen niṣedhārthaṃ śūnyatāvarṇanaṃ hi tat // SamUpad_I,3.3 //
bubhutsor yadi cānyatra pratyagātmana iṣyate /
aprāṇo hy amanāḥ śubhra iti cānarthakaṃ vacaḥ // SamUpad_I,3.4 //
itīśvaraprakaraṇam // SamUpad_I,3 //
ahaṃpratyayabījaṃ yad ahaṃpratyayavatsthitam /
nāhaṃpratyayavahnyuṣṭaṃ kathaṃ karma prarohati // SamUpad_I,4.1 //
dṛṣṭavac cet prarohaḥ syān nānyakarmā sa iṣyate /
tannirodhe kathaṃ tat syāt pṛcchāmo vas tad ucyatām // SamUpad_I,4.2 //
dehādyārambhasāmarthyāj jñānaṃ sadviṣayaṃ tvayi /
abhibhūya phalaṃ kuryāt karmānte jñānam udbhavet // SamUpad_I,4.3 //
ārabdhasya phale hy ete bhogo jñānaṃ ca karmaṇaḥ /
avirodhas tayor yukto vaidharmyaṃ cetarasya tu // SamUpad_I,4.4 //

dehātmajñānavaj jñānaṃ dehātmajñānabādhakam /
ātmany eya bhaved yasya sa necchann api mucyate // SamUpad_I,4.5 //
[tataḥ sarvam idaṃ siddhaṃ prayogo 'smābhir īritaḥ // SamUpad_I,4.5 //]
ity ahaṃpratyayaprakaraṇam // SamUpad_I,4 //
mūtrāśaṅko yathodaṅko nāgrahīd amṛtaṃ muniḥ /
karmanāśabhayāj jantor ātmajñānāgrahas tathā // SamUpad_I,5.1 //
buddhisthaś calatīvātmā dhyāyatīva ca dṛśyate /
naugatasya yathā vṛkṣās tadvat saṃsāravibhramaḥ // SamUpad_I,5.2 //
nausthasya prātilomyena nagānāṃ gamanaṃ yathā /
ātmanaḥ saṃsṛtis tadvad dhyāyatīveti hi śrutiḥ // SamUpad_I,5.3 //
caitanyapratibimbena vyāpto bodho hi jāyate /
buddheḥ śabdādinirbhāsas tena momuhyate jagat // SamUpad_I,5.4 //
caitanyābhāsatāhamas tādarthyaṃ ca tad asya yat /
idamaṃśaprahāṇe na paraḥ so 'nubhavo bhavet // SamUpad_I,5.5 //
iti mūtrāśaṅkaprakaraṇam // SamUpad_I,5 //
chittvā tyaktena hastena svayaṃ nātmā viśeṣyate /
tathā śiṣṭena sarveṇa yena yena viśeṣyate // SamUpad_I,6.1 //
tasmāt tyaktena hastena tulyaṃ sarvaṃ viśeṣaṇam /
anātmatvena tasmāj jño muktaḥ sarvaviśeṣaṇaiḥ // SamUpad_I,6.2 //
viśeṣaṇam idaṃ sarvaṃ sādhvalaṃkaraṇaṃ yathā /
avidyāstam ataḥ sarvaṃ jñāta ātmany asad bhavet // SamUpad_I,6.3 //
jñātaivātmā sadā grāhyo jñeyam utsṛjya kevalaḥ /
aham ity api yad grāhyaṃ vyapetāṅgasamaṃ hi tat // SamUpad_I,6.4 //
yāvān syād idamaṃśo yaḥ sa svato 'nyo viśeṣaṇam /
viśeṣaprakṣayo yatra siddho jñaś citragur yathā // SamUpad_I,6.5 //
idam aṃśo 'ham ity atra tyājyo nātmeti paṇḍitaiḥ /
ahaṃ brahmeti śiṣṭo 'ṃśo bhūtapūrvagater bhavet // SamUpad_I,6.6 //
iti chittvāprakaraṇam // SamUpad_I,6 //
buddhyārūḍhaṃ sadā sarvaṃ dṛśyate yatra tatra vā /
mayā tasmāt paraṃ brahma sarvajñaś cāsmi sarvagaḥ // SamUpad_I,7.1 //
yathātmabuddhicārāṇāṃ sākṣī tadvat pareṣv api /
naivāpoḍhuṃ na vādātuṃ śakyas tasmāt paro hy aham // SamUpad_I,7.2 //
vikāritvam aśuddhatvaṃ bhautikatvaṃ na cātmanaḥ /
aśeṣabuddhisākṣitvād buddhivac cālpavedanā // SamUpad_I,7.3 //
maṇau prakāśyate yadvad raktādyākāratātape /
mayi saṃdṛśyate sarvam ātapeneva tan mayā // SamUpad_I,7.4 //
buddhau dṛśyaṃ bhaved buddhau satyāṃ nāsti viparyaye /
draṣṭā yasmāt sadā draṣṭā tasmād dvaitaṃ na vidyate // SamUpad_I,7.5 //
avivekāt parābhāvaṃ yathā buddhir avet tathā /
vivekāt tu parād anyaḥ svayaṃ cāpi na vidyate // SamUpad_I,7.6 //

iti buddhyārūḍhaprakaraṇam // SamUpad_I,7 //
citisvarūpaṃ svata eva me mate rasādiyogas tava mohakāritaḥ /
ato na kiṃcit tava ceṣṭitena me phalaṃ bhavet sarvaviśeṣahānataḥ // SamUpad_I,8.1 //
vimucya māyāmayakāryatām iha praśāntim āyāhy asadīhitāt sadā /
ahaṃ paraṃ brahma sadā vimuktavat tathājam ekaṃ dvayavarjitaṃ yataḥ // SamUpad_I,8.2 //
sadā ca bhūteṣu samo 'smi kevalo yathā ca khaṃ sarvagam akṣaraṃ śivam /
nirantaraṃ niṣkalam akriyaṃ paraṃ tato na me 'stīha phalaṃ tavehitaiḥ // SamUpad_I,8.3 //
ahaṃ mamaiko na tadanyad iṣyate tathā na kasyāpy aham asmy asaṅgataḥ /
asaṅgarūpo 'ham ato na me tvayā kṛtena kāryaṃ tava cādvayatvataḥ // SamUpad_I,8.4 //
phale ca hetau ca jano viṣaktavān iti pracintyāham ato vimokṣaṇe /
janasya saṃvādam imaṃ prakḷptavān svarūpatattvārthavibodhakāraṇam // SamUpad_I,8.5 //
saṃvādam etaṃ yadi cintayen naro vimucyate 'jñānamahābhayāgamāt /
vimuktakāmaś ca tathā janaḥ sadā caraty aśokaḥ sama ātmavit sukhī // SamUpad_I,8.6 //
iti citisvarūpaprakaraṇam // SamUpad_I,8 //
sūkṣmatāvyāpite jñeye gandhāder uttarottaram /
pratyagātmāvasāneṣu pūrvapūrvaprahāṇataḥ // SamUpad_I,9.1 //
śārīrā pṛthivī tāvad yāvad bāhyā pramāṇataḥ /
abādīni ca tattvāni tāvaj jñeyāni kṛtsnaśaḥ // SamUpad_I,9.2 //
vāyvādīnāṃ yathotpatteḥ pūrvaṃ khaṃ sarvagaṃ tathā /
aham ekaḥ sadā sarvaś cinmātraḥ sarvago 'dvayaḥ // SamUpad_I,9.3 //
brahmādyāḥ sthāvarāntā ye prāṇino mama pūḥ smṛtāḥ /
kāmakrodhādayo doṣā jāyeran me kuto 'nyataḥ // SamUpad_I,9.4 //
bhūtadoṣaiḥ sadāspṛṣṭaṃ sarvabhūtastham īśvaram /
nīlaṃ vyoma yathā bālo duṣṭaṃ māṃ vīkṣate janaḥ // SamUpad_I,9.5 //
maccaitanyāvabhāsyatvāt sarvaprāṇidhiyāṃ sadā /
pūr mama prāṇinaḥ sarve sarvajñasya vipāpmanaḥ // SamUpad_I,9.6 //
janimaj jñānavijñeyaṃ svapnajñānavad iṣyate /
nityaṃ nirviṣayaṃ jñānaṃ tasmād dvaitaṃ na vidyate // SamUpad_I,9.7 //
jñātur jñātir hi nityoktā suṣupte tv anyaśūnyataḥ /
jāgrajjñātis tv avidyātas tad grāhyaṃ cāsad iṣyatām // SamUpad_I,9.8 //
rūpavattvādyasattvān na dṛṣṭyādeḥ karmatā yathā /
evaṃ vijñānakarmatvaṃ bhūmno nāstīti gamyate // SamUpad_I,9.9 //
iti sūkṣmatāprakaraṇam // SamUpad_I,9 //
dṛśisvarūpaṃ gaganopamaṃ paraṃ sakṛdvibhātaṃ tv ajam ekam akṣaram /
alepakaṃ sarvagataṃ yad advayaṃ tad eva cāhaṃ satataṃ vimukta om // SamUpad_I,10.1 //
dṛśis tu śuddho 'ham avikriyātmako na me 'sti kaścid viṣayaḥ svabhāvataḥ /
puras tiraś cordhvam adhaś ca sarvataḥ supūrṇabhūmā tv aja ātmani sthitaḥ // SamUpad_I,10.2 //
ajo 'maraś caiva tathājaro 'mṛtaḥ svayaṃprabhaḥ sarvagato 'ham advayaḥ /
na kāraṇaṃ kāryam atīva nirmalaḥ sadaiva tṛptaś ca tato vimukta om // SamUpad_I,10.3 //
suṣuptajāgratsvapataś ca darśanaṃ na me 'sti kiṃcit svam iveha mohanam /

svataś ca teṣāṃ parato 'py asattvatas turīya evāsmi sadā dṛg advayaḥ // SamUpad_I,10.4 //
śarīrabuddhīndriyaduḥkhasaṃtatir na me na cāhaṃ mama nirvikārataḥ /
asattvahetoś ca tathaiva saṃtater asattvam asyāḥ svapato hi dṛśyavat // SamUpad_I,10.5 //
idaṃ tu satyaṃ mama nāsti vikriyā vikārahetur na hi me 'dvayatvataḥ /
na puṇyapāpe na ca mokṣabandhane na cāsti varṇāśramatāśarīrataḥ // SamUpad_I,10.6 //
anādito nirguṇato na karma me phalaṃ ca tasmāt paramo 'ham advayaḥ /
yathā nabhaḥ sarvagataṃ na lipyate tathā hy ahaṃ dehagato 'pi sūkṣmataḥ // SamUpad_I,10.7 //
sadā ca bhūteṣu samo 'ham īśvaraḥ kṣarākṣarābhyāṃ paramo hy athottamaḥ /
parātmatattvaś ca tathādvayo 'pi san viparyayeṇābhivṛtas tv avidyayā // SamUpad_I,10.8 //
avidyayā bhāvanayā ca karmabhir vivikta ātmāvyavadhiḥ sunirmalaḥ /
dṛgādiśaktipracito 'ham advayaḥ sthitaḥ svarūpe gaganaṃ yathācalam // SamUpad_I,10.9 //
ahaṃ paraṃ brahma viniścayātmadṛṅ na jāyate bhūya iti śruter vacaḥ /
na caiva bīje tv asati prajāyate phalaṃ na janmāsti tato hy amohatā // SamUpad_I,10.10 //
mamedam itthaṃ ca tavāda īdṛśaṃ tathāham evaṃ na paro 'pi cānyathā /
vimūḍhataivāsya janasya kalpanā sadā same brahmaṇi vādvaye śive // SamUpad_I,10.11 //
yad advayaṃ jñānam atīva nirmalaṃ mahātmanāṃ tatra na śokamohatā /
tayor abhāve na hi karma janma vā bhaved ayaṃ vedavidāṃ viniścayaḥ // SamUpad_I,10.12 //
suṣuptavaj jāgrati yo na paśyati dvayaṃ tu paśyann api cādvayatvataḥ /
tathā ca kurvann api niṣkriyaś ca yaḥ sa ātmavin nānya itīha niścayaḥ // SamUpad_I,10.13 //
itīdam uktaṃ paramārthadarśanaṃ mayā hi vedāntaviniścitaṃ param /
vimucyate 'smin yadi niścito bhaven na lipyate vyomavad eva karmabhiḥ // SamUpad_I,10.14 //
iti dṛśiprakaraṇam // SamUpad_I,10 //
īkṣitṛtvaṃ svataḥsiddhaṃ jantūnāṃ ca tato 'nyatā /
ajñānād ity ato 'nyatvaṃ sad asīti nivartyate // SamUpad_I,11.1 //
etāvad dhy amṛtatvaṃ na kiṃcid anyat sahāyakam /
jñānasyeti bruvac chāstraṃ saliṅgaṃ karma bādhate // SamUpad_I,11.2 //
sarveṣāṃ manaso vṛttam aviśeṣeṇa paśyataḥ /
tasya me nirvikārasya viśeṣaḥ syāt kathaṃcana // SamUpad_I,11.3 //
manovṛttaṃ manaś caiva svapnavaj jāgratīkṣituḥ /
saṃprasāde dvayāsattvāc cinmātraḥ sarvago 'dvayaḥ // SamUpad_I,11.4 //
svapnaḥ satyo yathābodhād dehātmatvaṃ tathaiva ca /
pratyakṣādeḥ pramāṇatvaṃ jāgrat syād ātmavedanāt // SamUpad_I,11.5 //
vyomavat sarvabhūtastho bhūtadoṣair vivarjitaḥ /
sākṣī cetāguṇaḥ śuddho brahmaivāsmīti kevalaḥ // SamUpad_I,11.6 //
nāmarūpakriyābhyo 'nyo nityamuktasvarūpavān /
aham ātmā paraṃ brahma cinmātro 'haṃ sadādvayaḥ // SamUpad_I,11.7 //
ahaṃ brahmāsmi kartā ca bhoktā cāsmīti ye viduḥ /
te naṣṭā jñanakarmabhyāṃ nāstikāḥ syur na saṃśayaḥ // SamUpad_I,11.8 //
dharmādharmaphalair yoga iṣṭo 'dṛṣṭo yathātmanaḥ /
śāstrād brahmatvam apy asya mokṣo jñānāt tatheṣyatām // SamUpad_I,11.9 //

yā māhārajanādyās tā vāsanāḥ svapnadarśibhiḥ /
anubhūyanta eveha tato 'nyaḥ kevalo dṛśiḥ // SamUpad_I,11.10 //
kośād iva viniṣkṛṣṭaḥ kāryakāraṇavarjitaḥ /
yathāsir dṛśyate svapne tadvad boddhā svayaṃprabhaḥ // SamUpad_I,11.11 //
āpeṣāt pratibuddhasya jñasya svābhāvikaṃ padam /
uktaṃ netyādivākyena kalpitasyāpanetṛṇā // SamUpad_I,11.12 //
mahārājādayo lokā mayi yadvat prakalpitāḥ /
svapne tadvad dvayaṃ vidyād rūpaṃ vāsanayā saha // SamUpad_I,11.13 //
dehaliṅgātmanā kāryā vāsanārūpiṇā kriyā /
netinetyātmarūpatvān na me kāryā kriyā kvacit // SamUpad_I,11.14 //
na tato 'mṛtatāśāsti karmaṇo 'jñānahetutaḥ /
mokṣasya jñānahetutvān na tadanyad apekṣate // SamUpad_I,11.15 //
amṛtaṃ cābhayaṃ nārtaṃ netītyātmā priyo mama /
viparītam ato 'nyad yat tyajet tat sakriyaṃ tataḥ // SamUpad_I,11.16 //
itīkṣitṛtvaprakaraṇam // SamUpad_I,11 //
prakāśasthaṃ yathā dehaṃ sālokam abhimanyate /
draṣṭrābhāsaṃ tathā cittaṃ draṣṭāham iti manyate // SamUpad_I,12.1 //
yad eva dṛṣyate loke tenābhinnatvam ātmanaḥ /
prapadyate tato mūḍhas tenātmānaṃ na vindati // SamUpad_I,12.2 //
daśamasya navātmatvapratipattivad ātmanaḥ /
dṛśyeṣu tadvad evāyaṃ mūḍho loko na cānyathā // SamUpad_I,12.3 //
tvaṃ kuru tvaṃ tad eveti pratyayāv ekakālikau /
ekanīḍau kathaṃ syātāṃ viruddhau nyāyato vada // SamUpad_I,12.4 //
dehābhimānino duḥkhaṃ nādehasya svabhāvataḥ /
svāpavat tatprahāṇāya tat tvam ity ucyate dṛśeḥ // SamUpad_I,12.5 //
dṛśeś chāyā yadārūḍhā mukhacchāyeva darśane /
paśyaṃs taṃ pratyayaṃ yogī dṛṣṭa atmeti manyate // SamUpad_I,12.6 //
taṃ ca mūḍhaṃ ca yady anyaṃ pratyayaṃ vetti no dṛśeḥ /
sa eva yogināṃ śreṣṭho netaraḥ syān na saṃśayaḥ // SamUpad_I,12.7 //
vijñāter yas tu vijñātā sa tvam ity ucyate yataḥ /
sa syād anubhavas tasya tato 'nyo 'nubhavo mṛṣā // SamUpad_I,12.8 //
dṛśirūpe sadā nitye darśanādarśane mayi /
kathaṃ syātāṃ tato nānya iṣyate 'nubhavas tataḥ // SamUpad_I,12.9 //
yatsthas tāpo raver dehe dṛśeḥ sa viṣayo yathā /
sattvasthas tadvad eveha dṛśeḥ sa viṣayas tathā // SamUpad_I,12.10 //
pratiṣiddhedamaṃśo jñaḥ kham ivaikaraso 'dvayaḥ /
nityamuktas tathā śuddhaḥ so 'haṃ brahmāsmi kevalaḥ // SamUpad_I,12.11 //
vijñātur naiva vijñātā paro 'nyaḥ saṃbhavaty ataḥ /
vijñātāhaṃ paro muktaḥ sarvabhūteṣu sarvadā // SamUpad_I,12.12 //
yo vedāluptadṛṣṭitvam ātmano 'kartṛtāṃ tathā /

brahmavittvaṃ tathā muktvā sa ātmajño na cetaraḥ // SamUpad_I,12.13 //
jñātaivāham avijñeyaḥ śuddho muktaḥ sadety api /
vivekī pratyayo buddher dṛśyatvān nāśavattvataḥ // SamUpad_I,12.14 //
aluptā tv ātmano dṛṣṭir notpādyā kārakair yataḥ /
dṛśyayā cānyayā dṛṣṭyā janyatāsyāḥ prakalpitā // SamUpad_I,12.15 //
dehātmabuddhyapekṣatvād ātmanaḥ kartṛtā mṛṣā /
naiva kiṃcit karomīti satyā buddhiḥ pramāṇajā // SamUpad_I,12.16 //
kartṛtvaṃ kārakāpekṣam akartṛtvaṃ svabhāvataḥ /
kartā bhokteti vijñānaṃ mṛṣaiveti suniścitam // SamUpad_I,12.17 //
evaṃ śāstrānumānābhyāṃ svarūpe 'vagate sati /
niyojyo 'ham iti hy eṣā satyā buddhiḥ kathaṃ bhavet // SamUpad_I,12.18 //
yathā sarvāntaraṃ vyoma vyomno 'py abhyantaro hy aham /
nirvikāro 'calaḥ śuddho 'jaro muktaḥ sadādvayaḥ // SamUpad_I,12.19 //
iti prakāśasthaprakaraṇam // SamUpad_I,12 //
acakṣuṣṭvān na dṛṣṭir me tathāśrotrasya kā śrutiḥ /
avāktvān na tu vaktiḥ syād amanastvān matiḥ kutaḥ // SamUpad_I,13.1 //
aprāṇasya na karmāsti buddhyabhāve na veditā /
vidyāvidye tato na staś cinmātrajyotiṣo mama // SamUpad_I,13.2 //
nityamuktasya śuddhasya kūṭasthasyāvicālinaḥ /
amṛtasyākṣarasyaivam aśarīrasya sarvadā // SamUpad_I,13.3 //
jighatsā vā pipāsā vā śokamohau jarāmṛtī /
na vidyante 'śarīratvād vyomavad vyāpino mama // SamUpad_I,13.4 //
asparśatvān na me spṛṣṭir nājihvatvād rasajñatā /
nityavijñānarūpasya jñānājñāne na me sadā // SamUpad_I,13.5 //
yā tu syān mānasī vṛttiś cākṣuṣkā rūparañjanā /
nityam evātmano dṛṣṭyā nityayā dṛśyate hi sā // SamUpad_I,13.6 //
tathānyendriyayuktā yā vṛttayo viṣayāñjanāḥ /
smṛtī rāgādirūpa ca kevalāntar manasy api // SamUpad_I,13.7 //
mānasyas tadvad anyasya dṛśyante svapnavṛttayaḥ /
draṣṭur dṛṣṭis tato nityā śuddhānantā ca kevalā // SamUpad_I,13.8 //
anityā sāviśuddheti gṛhyate 'trāvivekataḥ /
sukhī duḥkhī tathā cāhaṃ dṛśyayopādhibhūtayā // SamUpad_I,13.9 //
mūḍhayā mūḍha ity evaṃ śuddhayā śuddha ity api /
manyate sarvaloko 'yaṃ yena saṃsāram ṛcchati // SamUpad_I,13.10 //
acakṣuṣṭvādiśāstroktaṃ sabāhyābhyantaraṃ hy ajam /
nityamuktam ihātmānaṃ mumukṣuś cet sadā smaret // SamUpad_I,13.11 //
acakṣuṣṭvādiśāstrāc ca nendriyāṇi sadā mama /
aprāṇo hy amanāḥ śubhra iti cātharvaṇe vacaḥ // SamUpad_I,13.12 //
śabdādīnām abhāvaś ca śrūyate mama kāṭhake /
aprāṇo hy amanā yasmād avikārī sadā hy aham // SamUpad_I,13.13 //

vikṣepo nāsti tasmān me na samādhis tato mama /
vikṣepo vā samādhir vā manasaḥ syād vikāriṇaḥ // SamUpad_I,13.14 //
amanaskasya śuddhasya kathaṃ tat syād dvayaṃ mama /
amanastvāvikāritve videhavyāpino mama // SamUpad_I,13.15 //
ity etad yāvad ajñānaṃ tāvat kāryaṃ mamābhavat /
nityamuktasya śuddhasya buddhasya ca sadā mama // SamUpad_I,13.16 //
samādhir vāsamādhir vā kāryaṃ vānyat kuto bhavet /
maṃ hi dhyātvā ca buddhvā ca manyante kṛtakṛtyatām // SamUpad_I,13.17 //
ahaṃ brahmāsmi sarvo 'smi śuddho buddho 'sitaḥ sadā /
ajaḥ sarvaga evāham ajaraś cāmṛto 'kṣayaḥ // SamUpad_I,13.18 //
madanyaḥ sarvabhūteṣu boddhā kaścin na vidyate /
karmādhyakṣaś ca sākṣī ca cetā nityo 'guṇo 'dvayaḥ // SamUpad_I,13.19 //
na sac cāhaṃ na cāsac ca nobhayaṃ kevalaḥ śivaḥ /
na me saṃdhyā na rātrir vā nāhar vā sarvadā dṛśeḥ // SamUpad_I,13.20 //
sarvamūrtiviyuktaṃ yad yathā khaṃ sūkṣmam advayam /
tenāpy asmi vinābhūtaṃ brahmaivāhaṃ tathādvayam // SamUpad_I,13.21 //
mamātmāsya ta ātmeti bhedo vyomno yathā bhavet /
ekasya suṣibhedena tathā mama vikalpitaḥ // SamUpad_I,13.22 //
bhedo 'bhedas tathā caiko nānā ceti vikalpitam /
jñeyaṃ jñātā gatir gantā mayy ekasmin kuto bhavet // SamUpad_I,13.23 //
na me heyaṃ na cādeyam avikārī yato hy aham /
sadā muktas tathā śuddhaḥ sadā buddho 'guṇo 'dvayaḥ // SamUpad_I,13.24 //
ity evaṃ sarvadātmānaṃ vidyāt sarvaṃ samāhitaḥ /
viditvā māṃ svadehastham ṛṣir mukto dhruvo bhavet // SamUpad_I,13.25 //
kṛtakṛtyaś ca siddhaś ca yogī brāhmaṇa eva ca /
yadaivaṃ veda tattvārtham anyathā hy ātmahā bhavet // SamUpad_I,13.26 //
vedārtho niścito hy eṣa samāsena mayoditaḥ /
saṃnyāsibhyaḥ pravaktavyaḥ śāntebhyaḥ śiṣṭabuddhinā // SamUpad_I,13.27 //
ity acakṣuṣṭvaprakaraṇam // SamUpad_I,13 //
svapnasmṛtyor ghaṭāder hi rūpābhāsaḥ pradṛśyate /
purā nūnaṃ tadākarā dhīr dṛṣṭety anumīyate // SamUpad_I,14.1 //
bhikṣām aṭan yathā svapne dṛṣṭo deho na sa svayam /
jāgraddṛśyāt tathā dehād draṣṭṛtvād anya eva saḥ // SamUpad_I,14.2 //
mūṣāsiktaṃ yathā tāmraṃ tannibhaṃ jāyate tathā /
rūpādīn vyāpnuvac cittaṃ tannibhaṃ dṛśyate dhruvam // SamUpad_I,14.3 //
vyañjako vā yathāloko vyaṅgyasyākāratām iyāt /
sarvārthavyañjakatvād dhīr arthākarā pradṛśyate // SamUpad_I,14.4 //
dhir evārthasvarūpā hi puṃsā dṛṣṭā purāpi ca /
na cet svapne kathaṃ paśyet smarato vākṛtiḥ kutaḥ // SamUpad_I,14.5 //
vyañjakatvaṃ tad evāsya rūpādyākāradṛśyatā /

draṣṭṛtvaṃ ca dṛśes tadvad vyāptiḥ syād dhiya udbhave // SamUpad_I,14.6 //
cinmātrajyotiṣā sarvaḥ sarvadeheṣu buddhayaḥ /
mayā yasmāt prakāśyante sarvasyātmā tato hy aham // SamUpad_I,14.7 //
karaṇaṃ karma kartā ca kriyā svapne phalaṃ ca dhīḥ /
jāgraty evaṃ yato dṛṣṭā draṣṭā tasmāt tato 'nyathā // SamUpad_I,14.8 //
buddhyādīnām anātmatvaṃ heyopādeyarūpataḥ /
hānopādānakartātmā na tyājyo na ca gṛhyate // SamUpad_I,14.9 //
sabāhyābhyantare śuddhe prajñānaikarase ghane /
bāhyam ābhyantaraṃ cānyat kathaṃ heyaṃ prakalpyate // SamUpad_I,14.10 //
ya ātmā neti netīti parāpohena śeṣitaḥ /
sa ced brahmavidātmeṣṭo yatetātaḥ paraṃ katham // SamUpad_I,14.11 //
aśanāyādyatikrāntaṃ brahmaivāsmi nirantaram /
kāryavān syāṃ kathaṃ cāhaṃ vimṛśed evam añjasā // SamUpad_I,14.12 //
pāragas tu yathā nadyās tatsthaḥ paraṃ yiyāsati /
ātmajñaś cet tathā kāryaṃ kartum anyad ihecchati // SamUpad_I,14.13 //
ātmajñasyāpi yasya syād dhānopādānatā yadi /
na mokṣārhaḥ sa vijñeyo vānto 'sau brahmaṇā dhruvam // SamUpad_I,14.14 //
sādityaṃ hi jagat prāṇas tasmān nāhar niśaiva vā /
prāṇajñasyāpi na syātāṃ kuto brahmavido 'dvaye // SamUpad_I,14.15 //
na smaraty ātmano hy ātmā vismared vāpy aluptacit /
mano 'pi smaratīty etaj jñānam ajñānahetujam // SamUpad_I,14.16 //
jñātur jñeyaḥ paro hy ātmā so 'vidyākalpitaḥ smṛtaḥ /
apoḍhe vidyayā tasmin rajjvāṃ sarpa ivādvayaḥ // SamUpad_I,14.17 //
kartṛkarmaphalābhāvāt sabāhyābhyantaraṃ hy ajam /
mamāhaṃ ceti yo bhāvas tasmin kasya kuto bhavet // SamUpad_I,14.18 //
ātmā hy ātmīya ity eṣa bhāvo 'vidyāprakalpitaḥ /
ātmaikatve hy asau nāsti bījabhāve kutaḥ phalam // SamUpad_I,14.19 //
draṣṭṛ srotṛ tathā mantṛ vijñātṛ eva tad akṣaram /
draṣṭrādyanyan na tad yasmāt tasmād draṣṭāham akṣaram // SamUpad_I,14.20 //
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva draṣṭṛtvādikriyāyutam /
sarvam akṣaram evātaḥ sarvasyātmākṣaraṃ tv aham // SamUpad_I,14.21 //
akāryaśeṣam ātmānam akriyātmakriyāphalam /
nirmamaṃ nirahaṃkāraṃ yaḥ paśyati sa paśyati // SamUpad_I,14.22 //
mamāhaṃkārayatnecchāḥ śūnyā eva svabhāvataḥ /
ātmanīti yadi jñātam ādhvaṃ svasthāḥ kim īhitaiḥ // SamUpad_I,14.23 //
yo 'haṃkartāram ātmānaṃ tathā vettāram eva yaḥ /
vetty anātmajña evāsau yo 'nyathājñaḥ sa ātmavit // SamUpad_I,14.24 //
yathānyatve 'pi tādātmyaṃ dehādiṣv ātmano matam /
tathākartur avijñānāt phalakarmātmatātmanaḥ // SamUpad_I,14.25 //
dṛṣṭiḥ śrutir matir jñātiḥ svapne dṛṣṭā janaiḥ sadā /

tāsām ātmasvarūpatvād ataḥ pratyakṣatātmanaḥ // SamUpad_I,14.26 //
paralokabhayaṃ yasya nāsti mṛtyubhayaṃ tathā /
tasyātmajñasya śocyaḥ syuḥ sabrahmendrā apīśvarāḥ // SamUpad_I,14.27 //
īśvaratvena kiṃ tasya brahmendratvena vā punaḥ /
tṛṣṇā cet sarvataś chinnā sarvadainyodbhavāśubhā // SamUpad_I,14.28 //
aham ity ātmadhīr yā ca mamety ātmīyadhīr api /
arthaśūnye yadā yasya sa ātmajño bhavet tadā // SamUpad_I,14.29 //
buddhyādau saty upādhau ca tathāsaty aviśeṣatā /
yasya ced ātmano jñātā tasya kāryaṃ kathaṃ bhavet // SamUpad_I,14.30 //
prasanne vimale vyomni prajñānaikarase 'dvaye /
utpannātmadhiyo brūta kim anyat kāryam iṣyate // SamUpad_I,14.31 //
ātmānaṃ sarvabhūtastham amitraṃ cātmano 'pi yaḥ /
paśyann icchaty asau nūnaṃ śītīkartuṃ vibhāvasum // SamUpad_I,14.32 //
prajñāprāṇānukāry ātmā chāyevākṣādigocaraḥ /
dhyāyatīveti cokto hi śuddho muktaḥ svato hi saḥ // SamUpad_I,14.33 //
aprāṇasyāmanaskasya tathāsaṃsargiṇo dṛśeḥ /
vyomavad vyāpino hy asya kathaṃ kāryaṃ bhaven mama // SamUpad_I,14.34 //
asamādhiṃ na paśyāmi nirvikārasya sarvadā /
brahmaṇo me viśuddhasya śodhyaṃ cānyad vipāpmanaḥ // SamUpad_I,14.35 //
gantavyaṃ ca tathaivāhaṃ sarvagasyācalasya ca /
nordhvaṃ nādhas tiro vāpi niṣkalasyāguṇatvataḥ // SamUpad_I,14.36 //
cinmātrajyotiṣo nityaṃ tamas tasmin na vidyate /
kathaṃ kāryaṃ mamaivādya nityamuktasya śiṣyate // SamUpad_I,14.37 //
amanaskasya kā cintā kriyā vānindriyasya kā /
aprāṇo hy amanāḥ śubhra iti satyaṃ śruter vacaḥ // SamUpad_I,14.38 //
akālatvād adeśatvād adiktvād animittataḥ /
ātmano naiva kālāder apekṣā dhyāyataḥ sadā // SamUpad_I,14.39 //
yasmin devāś ca vedāś ca pavitraṃ kṛtsnam ekatām /
vrajet tan mānasaṃ tīrthaṃ yasmin snātvāmṛto bhavet // SamUpad_I,14.40 //
na cāsti śabdādir ananyavedanaḥ paraspareṇāpi na caiva dṛśyate /
pareṇa dṛśyās tu yathā rasādayas tathaiva dṛśyatvata eva daihikāḥ // SamUpad_I,14.41 //
ahaṃ mamety eṣaṇayatnavikriyāḥ sukhādayas tadvad iha pradṛśyataḥ /
dṛśyatvayogāc ca paraspareṇa te na dṛśyatāṃ yānti tataḥ paro bhavet // SamUpad_I,14.42 //
ahaṃkriyādyā hi samastavikriyā sakartṛkā karmaphalena saṃhitā /
citisvarūpeṇa samantato 'rkavat prakāśyamānāsitatātmano hy ataḥ // SamUpad_I,14.43 //
dṛśisvarūpeṇa hi sarvadehināṃ viyad yathā vyāpya manāṃsy avasthitaḥ /
ato na tasmād aparo 'sti veditā paro 'pi tasmād ata eka īśvaraḥ // SamUpad_I,14.44 //
śarīrabuddhyor yadi cānyadṛśyatā nirātmavādāḥ sunirākṛṭā mayā /
paraś ca siddho hy aviśuddhikarmataḥ sunirmalaḥ sarvagato 'sito 'dvayaḥ // SamUpad_I,14.45 //
ghaṭādirūpaṃ yadi te na gṛhyate manaḥ pravṛttaṃ bahudhā svavṛttibhiḥ /

aśuddhyacidrūpavikāradoṣatā mater yathā vārayituṃ na pāryate // SamUpad_I,14.46 //
yathā viśuddhaṃ gaganaṃ nirantaraṃ na sajjate nāpi ca lipyate tathā /
samastabhūteṣu sadaiva teṣv ayaṃ samaḥ sadātmā hy ajaro 'maro 'bhayaḥ // SamUpad_I,14.47 //
amūrtamūrtāni ca karmavāsanā dṛśisvarūpasya bahiḥ prakalpitāḥ /
avidyayā hy ātmani mūḍhadṛṣṭibhir apohya netīty avaśeṣito dṛśiḥ // SamUpad_I,14.48 //
prabodharūpaṃ manaso 'rthayogajaṃ smṛtau ca suptasya ca dṛśyate 'rthavat /
tathaiva dehapratimānataḥ pṛthag dṛśeḥ śarīraṃ ca manaś ca dṛśyataḥ // SamUpad_I,14.49 //
svabhāvaśuddhe gagane ghanādike male 'payāte sati cāviśeṣatā /
yathā ca tadvac chrutivāritadvaye sadāviśeṣo gaganopame dṛśau // SamUpad_I,14.50 //
iti svapnasmṛtiprakaraṇam // SamUpad_I,14 //
nānyad anyad bhaved yasmān nānyat kiṃcid vicintayet /
anyasyānyatvabhāve hi nāśas tasya dhruvo bhavet // SamUpad_I,15.1 //
smarato dṛśyate dṛṣṭaṃ paṭe citram ivārpitam /
yatra yena ca tau jñeyau sattvakṣetrajñasaṃjñakau // SamUpad_I,15.2 //
phalāntaṃ cānubhūtaṃ yad yuktaṃ kartrādikārakaiḥ /
smaryamāṇaṃ hi karmasthaṃ pūrvaṃ karmaiva tat tataḥ // SamUpad_I,15.3 //
draṣṭuś cānyad bhaved dṛśyaṃ dṛśyatvād ghaṭavat sadā /
dṛśyād draṣṭāsajātīyo na dhīvat sākṣitānyathā // SamUpad_I,15.4 //
svātmabuddhim apekṣyāsau vidhīnāṃ syāt prayojakaḥ /
jātyādiḥ śavavat tena tadvan nānātmatānyathā // SamUpad_I,15.5 //
na priyāpriya ity ukter nādehatvaṃ kriyāphalam /
dehayogaḥ kriyāhetus tasmād vidvān kriyās tyajet // SamUpad_I,15.6 //
karmasv ātmā svatantraś cen nivṛttau ca tatheṣyatām /
adehatve phale 'kārye jñāte kuryāt kathaṃ kriyāḥ // SamUpad_I,15.7 //
jātyādin saṃparityajya nimittaṃ karmaṇāṃ budhaḥ /
karmahetuviruddhaṃ yat svarūpaṃ śāstrataḥ smaret // SamUpad_I,15.8 //
ātmaikaḥ sarvabhūteṣu tāni tasmiṃś ca khe yathā /
paryagād vyomavat sarvaṃ śukraṃ dīptimad iṣyate // SamUpad_I,15.9 //
vraṇasnāyvor abhāvena sthūlaṃ dehaṃ nivārayet /
śuddhāpāpatayā lepaṃ liṅgaṃ cākāyam ity uta // SamUpad_I,15.10 //
vāsudevo yathāśvatthe svadehe cābravit samam /
tadvad vetti ya ātmānaṃ samaṃ sa brahmavittamaḥ // SamUpad_I,15.11 //
yathā hy anyaśarīreṣu mamāhantā na ceṣyate /
asmiṃś cāpi tathā dehe dhīsākṣitvāviśeṣataḥ // SamUpad_I,15.12 //
rūpasaṃskāratulyādhi rāgadveṣau bhayaṃ ca yat /
gṛhyate dhīśrayaṃ tasmāj jñātā śuddho 'bhayaḥ sadā // SamUpad_I,15.13 //
yanmanās tanmayo 'nyatve nātmatvāptau kriyātmani /
ātmatve cānapekṣatvāt sāpekṣaṃ hi na tat svayam // SamUpad_I,15.14 //
kham ivaikarasā jñaptir avibhaktājarāmalā /
cakṣurādyupadhānāt sā viparītā vibhāvyate // SamUpad_I,15.15 //

dṛśyatvād aham ity eṣa nātmadharmo ghaṭādivat /
tathānye pratyayā jñeyā doṣāś cātmāmalo hy ataḥ // SamUpad_I,15.16 //
sarvapratyayasākṣitvād avikārī ca sarvagaḥ /
vikriyeta yadi draṣṭā buddhyādīvālpavid bhavet // SamUpad_I,15.17 //
na dṛṣṭir lupyate draṣṭuś cakṣurāder yathaiva tu /
nahi draṣṭur iti hy uktaṃ tasmād draṣṭā sadaiva bhuk // SamUpad_I,15.18 //
saṃghāto vāsmi bhūtānāṃ karaṇānāṃ tathaiva ca /
vyastaṃ vānyatamo vāsmi ko āsmīti vicārayet // SamUpad_I,15.19 //
vyastaṃ nāhaṃ samastaṃ vā bhūtam indriyam eva vā /
jñeyatvāt karaṇatvāc ca jñātānyo 'smād ghaṭādivat // SamUpad_I,15.20 //
ātmāgner indhanā buddhir avidyākāmakarmabhiḥ /
dīpitā prajvalaty eṣa dvāraiḥ śrotrādibhiḥ sadā // SamUpad_I,15.21 //
dakṣiṇākṣipradhāneṣu yadā buddhir viceṣṭate /
viṣayair haviṣā dīptā ātmāgniḥ sthūlabhuk tadā // SamUpad_I,15.22 //
hūyante tu havīṃṣīti rūpādigrahaṇe smaran /
arāgadveṣa ātmāgnau jāgraddoṣair na lipyate // SamUpad_I,15.23 //
mānase tu gṛhe vyaktā avidyākarmavāsanāḥ /
paśyaṃs taijasa ātmoktaḥ svayaṃjyotiḥprakāśitāḥ // SamUpad_I,15.24 //
viṣayā vāsanā vāpi codyante naiva karmabhiḥ /
yadā buddhau tadā jñeyaḥ prājña ātmā hy ananyadṛk // SamUpad_I,15.25 //
manobuddhīndriyāṇāṃ yā avasthāḥ karmacoditāḥ /
caitanyenaiva bhāsyante raviṇeva ghaṭādayaḥ // SamUpad_I,15.26 //
tatraivaṃ sati buddhīr jña ātmabhāsāvabhāsayan /
kartā tāsāṃ yadarthās tā mūḍhair evābhidhīyate // SamUpad_I,15.27 //
sarvajño 'py ata eva syāt svena bhāsāvabhāsayan /
sarvaṃ sarvakriyāhetoḥ sarvakṛttvaṃ tathātmanaḥ // SamUpad_I,15.28 //
sopādhiś caivam ātmokto nirupākhyo 'nupādhikaḥ /
niṣkalo nirguṇaḥ śuddhas taṃ mano vāk ca nāpnutaḥ // SamUpad_I,15.29 //
cetano 'cetano vāpi kartākartā gato 'gataḥ /
baddho muktas tathā caiko naikaḥ śuddho 'nyatheti vā // SamUpad_I,15.30 //
aprāpyaiva nivartante vāco dhībhiḥ sahaiva tu /
nirguṇatvāt kriyābhāvād viśeṣāṇāṃ hy abhāvataḥ // SamUpad_I,15.31 //
vyāpakaṃ sarvato vyoma mūrtaiḥ sarvair viyojitam /
yathā tadvad ihātmānaṃ vidyāc chuddhaṃ paraṃ padam // SamUpad_I,15.32 //
dṛṣṭaṃ hitvā smṛtiṃ tasmin sarvagraś ca tamas tyajet /
sarvadṛg jyotiṣā yukto dinakṛc chārvaraṃ yathā // SamUpad_I,15.33 //
rūpasmṛtyandhakārārthāḥ pratyayā yasya gocarāḥ /
sa evātmā samo draṣṭā sarvabhūteṣu sarvagaḥ // SamUpad_I,15.34 //
ātmabuddhimanaścakṣurviṣayālokasaṃgamāt /
vicitro jāyate buddheḥ pratyayo 'jñānalakṣaṇaḥ // SamUpad_I,15.35 //

vivicyāsmāt svam ātmānaṃ vidyāc chuddhaṃ paraṃ padam /
draṣṭāraṃ sarvabhūtasthaṃ samaṃ sarvabhayātigam // SamUpad_I,15.36 //
samastaṃ sarvagaṃ śāntaṃ vimalaṃ vyomavat sthitam /
niṣkalaṃ niṣkriyaṃ sarvaṃ nityaṃ dvandvair vivarjitam // SamUpad_I,15.37 //
sarvapratyayasākṣī jñaḥ kathaṃ jñeyo mayety uta /
vimṛśyaivaṃ vijānīyāj jñātaṃ brahma na veti vā // SamUpad_I,15.38 //
adṛṣṭaṃ draṣṭr avijñātaṃ dabhram ityādiśāsanāt /
naiva jñeyaṃ mayānyair vā paraṃ brahma kathaṃcana // SamUpad_I,15.39 //
svarūpāvyavadhānābhyāṃ jñānālokasvabhāvataḥ /
anyajñānānapekṣatvāj jñātaṃ caiva sadā mayā // SamUpad_I,15.40 //
nānyena jyotiṣā kāryaṃ raver ātmaprakāśane /
svabodhān nānyabodhecchā bodhasyātmaprakāśane // SamUpad_I,15.41 //
na tasyaivānyato 'pekṣā svarūpaṃ yasya yad bhavet /
prakāśāntaradṛśyo na prakāśo hy asti kaścana // SamUpad_I,15.42 //
vyaktiḥ syād aprakāśasya prakāśātmasamāgamāt /
prakāśas tv arkakāryaḥ syād iti mithya vaco hy ataḥ // SamUpad_I,15.43 //
yato 'bhūtvā bhaved yac ca tasya tat kāryam iṣyate /
svarūpatvād abhūtvā na prakāśo jāyate raveḥ // SamUpad_I,15.44 //
sattāmātre prakāśasya kartādityādir iṣyate /
ghaṭādivyaktito yadvat tadvad bodhātmanīṣyatām // SamUpad_I,15.45 //
bilāt sarpasya niryāṇe sūryo yadvat prakāśakaḥ /
prayatnena vinā tadvaj jñātātmā bodharūpataḥ // SamUpad_I,15.46 //
dagdhaivam uṣṇaḥ sattāyāṃ tadvad bodhātmanīṣyatām /
saty eva yad upādhau tu jñāte sarpa ivotthite // SamUpad_I,15.47 //
jñātāyatno 'pi tadvaj jñaḥ kartā bhrāmakavad bhavet /
svarūpeṇa svayaṃ nātmā jñeyo 'jñeyo 'thavā tataḥ // SamUpad_I,15.48 //
viditāviditābhyāṃ tad anyad eveti śāsanāt /
bandhamokṣādayo bhāvās tadvad ātmani kalpitāḥ // SamUpad_I,15.49 //
nāhorātre yathā sūrye prabhārūpāviśeṣataḥ /
bodharūpāviśeṣān na bodhābodhau tathātmani // SamUpad_I,15.50 //
yathoktaṃ brahma yo veda hānopādānavarjitam /
yathoktena vidhānena sa satyaṃ naiva jāyate // SamUpad_I,15.51 //
janmamṛtyupravāheṣu patito naiva śaknuyāt /
ita uddhartum ātmānaṃ jñānād anyena kenacit // SamUpad_I,15.52 //
"bhidyate hṛdayagranthiś chidyante sarvasaṃśayāḥ /
kṣīyante cāsya karmāṇi tasmin dṛṣṭa" iti śruteḥ // SamUpad_I,15.53 //
mamāham ity etad apohya sarvato vimuktadehaṃ padam ambaropamam /
sudṛṣṭaśāstrānumitibhya īritaṃ vimucyate 'smin yadi niścito naraḥ // SamUpad_I,15.54 //
iti nānyadanyatprakaraṇam // SamUpad_I,15 //
pārthivaḥ kaṭhino dhātur dravo dehe smṛto 'mmayaḥ /

pakticeṣṭāvakāśāḥ syur vahnivāyvambarodbhavāḥ // SamUpad_I,16.1 //
ghrāṇādīni tadarthāś ca pṛthivyādiguṇāḥ kramāt /
rūpālokavad iṣṭaṃ hi sajātīyārtham indriyam // SamUpad_I,16.2 //
buddhyarthāny āhur etāni vākpāṇyādīni karmaṇe /
tadvikalpārtham antasthaṃ mana ekādaśaṃ bhavet // SamUpad_I,16.3 //
niścayārthā bhaved buddhis tāṃ sarvārthānubhāvinīm /
jñātātmoktaḥ svarūpeṇa jyotiṣā vyañjayan sadā // SamUpad_I,16.4 //
vyañjakas tu yathāloko vyaṅgyasyākāratāṃ gataḥ /
vyatikīrṇo 'py asaṃkīrṇas tadvaj jñaḥ pratyayaiḥ sadā // SamUpad_I,16.5 //
sthito dīpo yathāyatnaḥ prāptaṃ sarvaṃ prakāśayet /
śabdādyākārabuddhīr jñaḥ prāptās tadvat prapaśyati // SamUpad_I,16.6 //
śarīrendriyasaṃghāta ātmatvena gatāṃ dhiyam /
nityātmajyotiṣā dīptāṃ viśiṃṣanti sukhādayaḥ // SamUpad_I,16.7 //
śiroduḥkhādinātmānaṃ duḥkhy asmīti hi paśyati /
draṣṭānyo duḥkhino dṛśyād draṣṭṛtvac ca na duḥkhy asau // SamUpad_I,16.8 //
duḥkhī syād duḥkhyahaṃmānād duḥkhino darśanān na vā /
saṃhate 'ṅgādibhir draṣṭā duḥkhī duḥkhasya naiva saḥ // SamUpad_I,16.9 //
cakṣurvat karmakartṛtvaṃ syāc cen nānekam eva tat /
saṃhataṃ ca tato nātmā draṣṭṛtvāt karmatāṃ vrajet // SamUpad_I,16.10 //
jñānayatnādyanekatvam ātmano 'pi mataṃ yadi /
naikajñānaguṇatvāt tu jyotirvat tasya karmatā // SamUpad_I,16.11 //
jyotiṣo dyotakatve 'pi yadvan nātmaprakāśanam /
bhede 'py evaṃ samatvāj jña ātmānaṃ naiva paśyati // SamUpad_I,16.12 //
yaddharmā yaḥ padārtho na tasyaiveyāt sa karmatām /
na hy ātmānaṃ dahaty agnis tathā naiva prakāśayet // SamUpad_I,16.13 //
etenaivātmanātmano graho buddher nirākṛtaḥ /
aṃśo 'py evaṃ samatvād dhi nirbhedatvān na yujyate // SamUpad_I,16.14 //
śūnyatāpi na yuktaivaṃ buddher anyena dṛśyatā /
uktāto ghaṭavat tasyāḥ prāk siddheś ca vikalpataḥ // SamUpad_I,16.15 //
avikalpaṃ tad asty eva yat pūrvaṃ syād vikalpataḥ /
vikalpotpattihetutvād yady asyaiva ca kāraṇam // SamUpad_I,16.16 //
ajñānaṃ kalpanāmūlaṃ saṃsārasya niyāmakam /
hitvātmānaṃ paraṃ brahma vidyān muktaṃ sadābhayam // SamUpad_I,16.17 //
jāgratsvapnau tayor bījaṃ suṣuptākhyaṃ tamomayam /
anyonyasminn asattvāc ca nāstīty etat trayaṃ tyajet // SamUpad_I,16.18 //
ātmabuddhimanaścakṣurālokārthādisaṃkarāt
bhrāntiḥ syād ātmakarmeti kriyāṇāṃ saṃnipātataḥ // SamUpad_I,16.19 //
nimīlonmīlane sthāne vāyavye te na cakṣuṣaḥ /
prakāśatvān manasy evaṃ buddhau na staḥ prakāśataḥ // SamUpad_I,16.20 //
saṃkalpādhyavasāyau tu manobuddhyor yathākramāt /

netaretaradharmatvaṃ sarvaṃ cātmani kalpitam // SamUpad_I,16.21 //
sthānāvacchedadṛṣṭiḥ syād indriyāṇāṃ tadātmatām /
gatā dhīs taṃ hi paśyañ jño dehamātra ivekṣyate // SamUpad_I,16.22 //
kṣaṇikaṃ hi tad atyarthaṃ dharmamātraṃ nirantaram /
sādṛśyād dīpavat taddhīs tacchāntiḥ puruṣārthatā // SamUpad_I,16.23 //
svākārānyāvabhāsaṃ ca yeṣāṃ rūpādi vidyate /
yeṣāṃ nāsti tataś cānyat pūrvāsaṃgatir ucyate // SamUpad_I,16.24 //
bāhyākāratvato jñapteḥ smṛtyabhāvaḥ sadā kṣaṇāt /
kṣaṇikatvāc ca saṃskāraṃ naivādhatte kvacit tu dhiḥ // SamUpad_I,16.25 //
ādhārasyāpy asattvāc ca tulyatānirnimittataḥ /
sthāne vā kṣaṇikatvasya hānaṃ syān na tad iṣyate // SamUpad_I,16.26 //
śānteś cāyatnasiddhatvāt sādhanoktir anarthikā /
ekaikasmin samāptatvāc chānter anyānapekṣatā // SamUpad_I,16.27 //
apekṣā yadi bhinne 'pi parasaṃtāna iṣyatām /
sarvārthe kṣaṇike kasmiṃs tathāpy anyānapekṣatā // SamUpad_I,16.28 //
tulyakālasamudbhūtāv itaretarayoginau /
yogāc ca saṃskṛto yas tu so 'nyaṃ hīkṣitum arhati // SamUpad_I,16.29 //
mṛṣādhyāsas tu yatra syāt tannāśas tatra no mataḥ /
sarvanāśo bhaved yasya mokṣaḥ kasya phalaṃ vada // SamUpad_I,16.30 //
asti tāvat svayaṃ nāma jñānaṃ vātmānyad eva vā /
bhāvābhāvajñatas tasya nābhāvas tv adhigamyate // SamUpad_I,16.31 //
yenādhigamyate 'bhāvas tat sat syāt tan na ced bhavet /
bhāvābhāvānabhijñatvaṃ lokasya syān na ceṣyate // SamUpad_I,16.32 //
sad asat sadasac ceti vikalpāt prāg yad iṣyate /
tad advaitaṃ samatvāt tu nityaṃ cānyad vikalpitāt // SamUpad_I,16.33 //
vikalpodbhavato 'sattvaṃ svapnadṛśyavad iṣyatām /
dvaitasya prāg asattvāc ca sadasattvādikalpanāt // SamUpad_I,16.34 //
vācārambhaṇaśāstrāc ca vikārāṇāṃ hy abhāvatā /
mṛtyoḥ sa mṛtyum ityāder mama māyeti ca smṛteḥ // SamUpad_I,16.35 //
viśuddhiś cāta evāsya vikalpāc ca vilakṣaṇāt /
upādeyo na heyo 'ta ātmā nānyair akalpitaḥ // SamUpad_I,16.36 //
aprakāśo yathāditye nāsti jyotiḥsvabhāvataḥ /
nityabodhasvarūpatvān nājñānaṃ tadvad ātmani // SamUpad_I,16.37 //
tathāvikriyarūpatvān nāvasthāntaram ātmanaḥ /
avasthāntaravattve hi nāśo 'sya syān na saṃśayaḥ // SamUpad_I,16.38 //
mokṣo 'vasthāntaraṃ yasya kṛtakaḥ sa calo hy ataḥ /
na saṃyogo viyogo vā mokṣo yuktaḥ kathaṃcana // SamUpad_I,16.39 //
saṃyogasyāpy anityatvād viyogasya tathaiva ca /
gamanāgamane caiva svarūpaṃ tu na hīyate // SamUpad_I,16.40 //
svarūpasyānimittatvāt sanimittā hi cāpare /

anupāttaṃ svarūpaṃ hi svenātyaktaṃ tathaiva ca // SamUpad_I,16.41 //
svarūpatvān na sarvasya tyaktuṃ śakyo hy ananyataḥ /
gṛhītuṃ vā tato nityo 'viṣayatvāpṛthaktvataḥ // SamUpad_I,16.42 //
ātmārthatvāc ca sarvasya nitya ātmaiva kevalaḥ /
tyajet tasmāt kriyāḥ sarvāḥ sādhanaiḥ saha mokṣavit // SamUpad_I,16.43 //
ātmalābhaḥ paro lābha iti śāstropapattayaḥ /
alābho 'nyātmalābhas tu tyajet tasmād anātmatām // SamUpad_I,16.44 //
guṇānāṃ samabhāvasya bhraṃśo na hy upapadyate /
avidyādeḥ prasuptatvān na cānyo hetur iṣyate // SamUpad_I,16.45 //
itaretarahetutve pravṛttiḥ syāt sadā na vā /
niyamo na pravṛttīnāṃ guṇeṣv ātmani vā bhavet // SamUpad_I,16.46 //
viśeṣo muktabaddhānāṃ tādarthye ca na yujyate /
arthārthinoś ca saṃbandho nārthī jño netaro 'pi vā // SamUpad_I,16.47 //
pradhānasya ca pārārthyaṃ puruṣasyāvikārataḥ /
na yuktaṃ sāṃkhyaśāstre 'pi vikāre 'pi na yujyate // SamUpad_I,16.48 //
saṃbandhānupapatteś ca prakṛteḥ puruṣasya ca /
mitho 'yuktaṃ tadarthatvaṃ pradhānasyācititvataḥ // SamUpad_I,16.49 //
kriyotpattau vināśitvaṃ jñānamātre ca pūrvavat /
nirnimitte tv anirmokṣaḥ pradhānasya prasajyate // SamUpad_I,16.50 //
na prakāśyaṃ yathoṣṇatvaṃ jñānenaivaṃ sukhādayaḥ /
ekanīḍatvato 'grāhyāḥ syuḥ kaṇādādivartmanām // SamUpad_I,16.51 //
yugapac cāsametatvāt sukhavijñānayor api /
manoyogaikahetutvād agrāhyatvaṃ sukhasya ca // SamUpad_I,16.52 //
tathānyeṣāṃ ca bhinnatvād yugapajjanma neṣyate /
guṇānāṃ samavetatvaṃ jñānaṃ cen na viśeṣaṇāt // SamUpad_I,16.53 //
jñānenaiva viśeṣyatvāj jñānāpyatvaṃ smṛtes tathā /
sukhaṃ jñātaṃ mayety evaṃ tavājñānātmakatvataḥ // SamUpad_I,16.54 //
sukhāder nātmadharmatvam ātmanas te 'vikārataḥ /
bhedād anyasya kasmān na manaso vāviśeṣataḥ // SamUpad_I,16.55 //
syān mālāparihāryā tu jñānaṃ cej jñeyatāṃ vrajet /
yugapad vāpi cotpattir abhyupete 'nta iṣyate // SamUpad_I,16.56 //
anavasthāntaratvāc ca bandho nātmani vidyate /
nāśuddhiś cāpy asaṅgatvād asaṅgo hīti ca śruteḥ // SamUpad_I,16.57 //
sūkṣmaikāgocarebhyaś ca na lipyata iti śruteḥ /
evaṃ tarhi na mokṣo 'sti bandhābhāvāt kathaṃcana // SamUpad_I,16.58 //
śāstrānarthakyam evaṃ syān na buddher bhrāntir iṣyate /
bandho mokṣaś ca tannāśaḥ sa yathokto na cānyathā // SamUpad_I,16.59 //
bodhātmajyotiṣā dīptā bodham ātmani manyate /
buddhir nānyo 'sti boddheti seyaṃ bhrāntir hi dhīgatā // SamUpad_I,16.60 //
bodhasyātmasvarūpatvān nityaṃ tatropacaryate /

aviveko 'py anādyo 'yaṃ saṃsāro nānya iṣyate // SamUpad_I,16.61 //
mokṣas tannāśa eva syān nānyathānupapattitaḥ /
yeṣāṃ vastvantarāpattir mokṣo nāśas tu tair mataḥ // SamUpad_I,16.62 //
avasthāntaram apy evam avikārān na yujyate /
vikāre 'vayavitvaṃ syāt tato nāśo ghaṭādivat // SamUpad_I,16.63 //
tasmād bhrāntir ato 'nyā hi bandhamokṣādikalpanāḥ /
sāṃkhyakāṇādabauddhānāṃ mīmāṃsāhatakalpanāḥ // SamUpad_I,16.64 //
śāstrayuktivirodhāt tā nādartavyāḥ kadācana /
śakyante śataśo vaktuṃ doṣās tāsāṃ sahasraśaḥ // SamUpad_I,16.65 //
api nindopapatteś ca yāny ato 'nyāni cety ataḥ /
tyaktvāto hy anyaśāstroktīr matiṃ kuryād dṛḍhāṃ budhaḥ // SamUpad_I,16.66 //
śraddhābhaktī puraskṛtya hitvā sarvam anārjavam /
vedāntasyaiva tattvārthe vyāsasyāpi matau tathā // SamUpad_I,16.67 //
iti praṇunnā dvayavādakalpanā nirātmavādāś ca tathā hi yuktitaḥ /
vyapetaśaṅkāḥ paravādataḥ sthirā mumukṣavo jñānapathe syur ity uta // SamUpad_I,16.63 //
svasākṣikaṃ jñānam atīva nirmalaṃ vikalpanābhyo viparītam advayam /
avāpya samyag yadi niścito bhaven niranvayo nirvṛtim eti śāśvatīm // SamUpad_I,16.69 //
idaṃ rahasyaṃ paramaṃ parāyaṇaṃ vyapetadoṣair abhimānavarjitaiḥ /
samīkṣya kāryā matir ārjave sadā na tattvadṛk svānyamatir hi kaścana // SamUpad_I,16.70 //
anekajanmāntarasaṃcitair naro vimucyate 'jñānanimittapātakaiḥ /
idaṃ viditvā paramaṃ hi pāvanaṃ na lipyate vyoma iveha karmabhiḥ // SamUpad_I,16.71 //
praśāntacittāya jitendriyāya ca prahīṇadoṣāya yathoktakāriṇe /
guṇānvitāyānugatāya sarvadā pradeyam etat satataṃ mumukṣave // SamUpad_I,16.72 //
parasya dehe na yathābhimānitā parasya tadvat paramārtham īkṣya ca /
idaṃ hi vijñānam atīva nirmalaṃ saṃprāpya mukto 'tha bhavec ca sarvataḥ // SamUpad_I,16.73 //
na hīha lābho 'bhyadhiko 'sti kaścana svarūpalābhāt sa ita hi nānyataḥ /
na deyam aindrād api rājyato 'dhikaṃ svarūpalābhaṃ tv aparīkṣya yatnataḥ // SamUpad_I,16.74 //
iti pārthivaprakaraṇam // SamUpad_I,16 //
ātmā jñeyaḥ paro hy ātmā yasmād anyan na vidyate /
sarvajñaḥ sarvadṛk śuddhas tasmai jñeyātmane namaḥ // SamUpad_I,17.1 //
padavākyapramāṇajñair dīpabhūtaiḥ prakāśitam /
brahma vedarahasyaṃ yais tān nityaṃ praṇato 'smy aham // SamUpad_I,17.2 //
yadvāksūryāṃśusaṃpātapraṇaṣṭadhvāntakalmaṣaḥ /
praṇamya tān gurūn vakṣye brahmavidyāviniścayam // SamUpad_I,17.3 //
ātmalābhāt paro nānyo lābhaḥ kaścana vidyate /
yadarthā vedavādāś ca smārtāś cāpi tu yāḥ kriyāḥ // SamUpad_I,4 //
ātmārtho 'pi hi yo lābhaḥ sukhāyeṣṭo viparyayaḥ /
ātmalābhaḥ paraḥ prokto nityatvād brahmavedibhiḥ // SamUpad_I,17.5 //
svayaṃ labdhasvabhāvatvāl lābhas tasya na cānyataḥ /
anyāpekṣas tu yo lābhaḥ so 'nyadṛṣṭisamudbhavaḥ // SamUpad_I,17.6 //

anyadṛṣṭis tv avidyā syāt tannāśo mokṣa ucyate /
jñānenaiva tu so 'pi syād virodhitvān na karmaṇā // SamUpad_I,17.7 //
karmakāryas tv anityaḥ syād avidyākāmakāraṇaḥ /
pramāṇaṃ veda evātra jñānasyādhigame smṛtaḥ // SamUpad_I,17.8 //
jñānaikārthaparatvāt taṃ vākyam ekaṃ tato viduḥ /
ekatvaṃ hy ātmano jñeyaṃ vākyārthapratipattitaḥ // SamUpad_I,17.9 //
vācyabhedāt tu tadbhedaḥ kalpyo vācyo 'pi tacchruteḥ /
trayaṃ tv etat tataḥ proktaṃ rūpaṃ nāma ca karma ca // SamUpad_I,17.10 //
asad etat trayaṃ tasmād anyonyena hi kalpitam /
kṛto varṇo yathā śabdāc chruto 'nyatra dhiyā bahiḥ // SamUpad_I,17.11 //
dṛṣṭaṃ cāpi yathā rūpaṃ buddheḥ śabdāya kalpate /
evam etaj jagat sarvaṃ bhrāntibuddhivikalpitam // SamUpad_I,17.12 //
asad etat tato yuktaṃ saccinmātraṃ na kalpitam /
vedaś cāpi sa evādyo vedyaś cānyas tu kalpitaḥ // SamUpad_I,17.13 //
yena vetti sa vedaḥ syāt svapne sarvaṃ tu māyayā /
yena paśyati tac cakṣuḥ śṛṇoti śrotram ucyate // SamUpad_I,17.14 //
yena svapnagato vakti sā vāg ghrāṇaṃ tathaiva ca /
rasanasparśane caiva manaś cānyat tathendriyam // SamUpad_I,17.15 //
kalpyopādhibhir evaitad bhinnaṃ jñānam anekadhā /
ādhibhedād yathā bhedo maṇer ekasya jāyate // SamUpad_I,17.16 //
jāgrataś ca tathā bhedo jñānasyāsya vikalpitaḥ /
buddhisthaṃ vyākaroty arthaṃ bhrāntyā tṛṣṇodbhavakriyaḥ // SamUpad_I,17.17 //
svapne yadvat prabodhe ca bahiś cāntas tathaiva ca /
ālekhyādhyayane yadvat tad anyonyadhiyodbhavam // SamUpad_I,17.18 //
yadāyaṃ kalpayed bhedaṃ tatkāmaḥ san yathākratuḥ /
yatkāmas tatkratur bhūtvā kṛtaṃ yat tat prapadyate // SamUpad_I,17.19 //
avidyāprabhavaṃ sarvam asat tasmād idaṃ jagat /
tadvatā dṛśyate yasmāt suṣupte na ca gṛhyate // SamUpad_I,17.20 //
vidyāvidye śrutiprokte ekatvānyadhiyau hi naḥ /
tasmāt sarvaprayatnena śāstre vidyā vidhīyate // SamUpad_I,17.21 //
citte hy ādarśavad yasmāc chuddhe vidyā prakāśate /
yamair nityaiś ca yajñaiś ca tapobhis tasya śodhanam // SamUpad_I,17.22 //
śārīrāditapaḥ kuryāt tadviśuddhyartham uttamam /
manaādisamādhānaṃ tattaddehaviśoṣaṇam // SamUpad_I,17.23 //
dṛṣṭaṃ jāgaritaṃ vidyāt smṛtaṃ svapnaṃ tad eva tu /
suṣuptaṃ tadabhavaṃ ca svam ātmānaṃ paraṃ padam // SamUpad_I,17.24 //
suṣuptākhyaṃ tamo 'jñānaṃ bījaṃ svapnaprabodhayoḥ /
svātmabodhapradagdhaṃ syād bījaṃ dagdhaṃ yathābhavam // SamUpad_I,17.25 //
tad evaikaṃ tridhā jñeyaṃ māyābījaṃ punaḥ kramāt /
māyāvy ātmāvikāro 'pi bahudhaiko jalārkavat // SamUpad_I,17.26 //

bījaṃ caikaṃ yathā bhinnaṃ prāṇasvapnādibhis tathā /
svapnajāgraccharīreṣu tadvac cātmā jalenduvat // SamUpad_I,17.27 //
māyāhastinam āruhya māyāvy eko yathā vrajet /
āgacchaṃs tadvad evātmā prāṇasvapnādigo 'calaḥ // SamUpad_I,17.28 //
na hastī na tadārūḍho māyāvy anyo yathā sthitaḥ /
na prāṇādi na taddraṣṭā tathā jño 'nyaḥ sadā dṛśiḥ // SamUpad_I,17.29 //
abaddhacakṣuṣo nāsti māyā māyāvino 'pi vā /
baddhākṣasyaiva sā māyāmāyāvy eva tato bhavet // SamUpad_I,17.30 //
sākṣād eva sa vijñeyaḥ sākṣād ātmeti ca śruteḥ /
bhidyate hṛdayagranthir na ced ityāditaḥ śruteḥ // SamUpad_I,17.31 //
aśabdāditvato nāsya grahaṇaṃ cendriyair bhavet /
sukhādibhyas tathānyatvād buddhyā vāpi kathaṃ bhavet // SamUpad_I,17.32 //
adṛśyo 'pi yathā rāhuś candre bimbaṃ yathāmbhasi /
sarvago 'pi tathaivātmā buddhāv eva sa gṛhyate // SamUpad_I,17.33 //
bhānor bimbaṃ yathā cauṣṇyaṃ jale dṛṣṭaṃ na cāmbhasaḥ /
buddhau bodho na taddharmas tathaiva syād vidharmataḥ // SamUpad_I,17.34 //
cakṣuryuktā dhiyo vṛttir yā tāṃ paśyann aluptadṛk /
dṛṣṭer draṣṭā bhaved ātmā śruteḥ śrotā tathā śruteḥ // SamUpad_I,17.35 //
kevalāṃ manaso vṛttiṃ paśyan mantā mater ajaḥ /
vijñātāluptaśaktitvāt tathā śāstraṃ na hīty ataḥ // SamUpad_I,17.36 //
dhyāyatīty avikāritvaṃ tathā lelāyatīty api /
atra steneti śuddhatvaṃ tathānanvāgataṃ śruteḥ // SamUpad_I,17.37 //
śaktyalopāt suṣupte jñas tathā bodhe 'vikārataḥ /
jñeyasyaiva viśeṣas tu yatra veti śruter mataḥ // SamUpad_I,17.38 //
vyavadhānād dhi pārokṣyaṃ lokadṛṣṭer anātmanaḥ /
dṛṣṭer ātmasvarūpatvāt pratyakṣaṃ brahma tat smṛtam // SamUpad_I,17.39 //
na hi dīpāntarāpekṣā yadvad dīpaprakāśane /
bodhasyātmasvarūpatvān na bodho 'nyas tatheṣyate // SamUpad_I,17.40 //
viṣayatvaṃ vikāritvaṃ nānātvaṃ vā na hīṣyate /
na heyo nāpy upādeya ātmā nānyena vā tataḥ // SamUpad_I,17.41 //
sabāhyābhyantaro 'jīrṇo janmamṛtyujarātigaḥ /
aham ātmeti yo vetti kuto nv eva bibheti saḥ // SamUpad_I,17.42 //
prāg evaitadvidheḥ karma varṇitvāder apohanāt /
tad asthūlādiśāstrebhyas tat tvam eveti niścayāt // SamUpad_I,17.43 //
pūrvadehaparityāge jātyādīnāṃ prahāṇataḥ /
dehasyaiva tu jātyādis tasyāpy evaṃ hy anātmatā // SamUpad_I,17.44 //
mamāhaṃ cety ato 'vidyā śarīrādiṣv anātmasu /
ātmajñānena heyā syād asurāṇām iti śruteḥ // SamUpad_I,17.45 //
daśāhāśaucakāryāṇāṃ pārivrājye nivartanam /
yathā jñānasya saṃprāptau tadvaj jātyādikarmaṇām // SamUpad_I,17.46 //

yatkāmas tatkratur bhūtvā kṛtaṃ tv ajñaḥ prapadyate /
yadā svātmadṛśaḥ kāmāḥ pramucyante 'mṛtas tadā // SamUpad_I,17.47 //
ātmarūpavidheḥ kāryaṃ kriyādibhyo nivartanam /
na sādhyaṃ sādhanaṃ vātmā nityatṛptaḥ śruter mataḥ // SamUpad_I,17.48 //
utpādyāpyavikāryāṇi saṃskāryaṃ ca kriyāphalam /
nāto 'nyat karmaṇaḥ kāryaṃ tyajet tasmāt sasādhanam // SamUpad_I,17.49 //
tāpāntatvād anityatvād ātmārthatvāc ca yā bahiḥ /
saṃhṛtyātmani tāṃ prītiṃ satyārthī gurum āśrayet // SamUpad_I,17.50 //
śāntaṃ prājñaṃ tathā muktaṃ niṣkriyaṃ brahmaṇi sthitam /
śruter ācāryavān veda tad viddhīti smṛtes tathā // SamUpad_I,17.51 //
sa gurus tārayed yuktaṃ śiṣyaṃ śiṣyaguṇānvitam /
brahmavidyāplavenāśu svāntadhvāntamahodadhim // SamUpad_I,17.52 //
dṛṣṭiḥ spṛṣṭiḥ śrutir ghrātir matir vijñātir eva ca /
śaktayo 'nyāś ca bhidyante cidrūpatve 'py upādhibhiḥ // SamUpad_I,17.53 //
apāyodbhūtihīnābhir nityaṃ dīpyan ravir yathā /
sarvagaḥ sarvadṛk śuddhaḥ sarvaṃ jānāti sarvadā // SamUpad_I,17.54 //
anyadṛṣṭiḥ śarīrasthas tāvanmātro hy avidyayā /
jalendvādyupamābhis tu taddharmā ca vibhāvyate // SamUpad_I,17.55 //
dṛṣṭvā bāhyaṃ nimīlyātha smṛtvā tat pravihāya ca /
athonmīlyātmano dṛṣṭiṃ brahma prāpnoty anadhvagaḥ // SamUpad_I,17.56 //
prāṇādy evaṃ trikaṃ hitvā tīrṇo 'jñānamahodadhim /
svātmastho nirguṇaḥ śuddho buddho muktaḥ svato hi saḥ // SamUpad_I,17.57 //
ajo 'haṃ cāmaro 'mṛtyur ajaro 'bhaya eva ca /
sarvajñaḥ sarvadṛk śuddha iti buddho na jāyate // SamUpad_I,17.58 //
pūrvoktaṃ yat tamobījaṃ tan nāstīti viniścayaḥ /
tadabhāve kuto janma brahmaikatvaṃ vijānataḥ // SamUpad_I,17.59 //
kṣīrāt sarpir yathoddhṛtya kṣiptaṃ tasmin na pūrvavat /
buddhyāder jñas tathāsatyān na dehī pūrvavad bhavet // SamUpad_I,17.60 //
satyaṃ jñānam anantaṃ ca rasādeḥ pañcakāt param /
syām adṛśyādiśāstroktam ahaṃ brahmeti nirbhayaḥ // SamUpad_I,17.61 //
yasmād bhītāḥ pravartante vāṅmanaḥpāvakādayaḥ /
tadātmānandatattvajño na bibheti kutaścana // SamUpad_I,17.62 //
nāmādibhyaḥ pare bhūmni svārājye cet sthito 'dvaye /
praṇamet kaṃ tadātmajño na kāryaṃ karmaṇā tadā // SamUpad_I,17.63 //
virāḍ vaiśvānaro bāhyaḥ smarann antaḥ prajāpatiḥ /
pravilīne tu sarvasmin prājño 'vyākṛtam ucyate // SamUpad_I,17.64 //
vācārambhaṇamātratvāt suṣuptāditrikaṃ tv asat /
satyo jñaś cāham ity evaṃ satyasandho vimucyate // SamUpad_I,17.65 //
bhārūpatvād yathā bhānor nāhorātre tathaiva tu /
jñānājñāne na me syātāṃ cidrūpatvāviśeṣataḥ // SamUpad_I,17.66 //