Tantraloka · Chapter 8

deśādhvano@pyatha samāsavikāsayogātsaṃgīyate vidhirayaṃ śivaśāstradṛṣṭaḥ // 1b

vicārito@yaṃ kālādhvā kriyāśaktimayaḥ prabhoḥ /
mūrtivaicitryajastajjo deśādhvātha nirūpyate // 2

adhvā samasta evāyaṃ cinmātre saṃpratiṣṭhitaḥ /
yattatra nahi viśrāntaṃ tannabhaḥkusumāyate // 3

saṃviddvāreṇa tatsṛṣṭe śūnye dhiyi marutsu ca /
nāḍīcakrānucakreṣu barhirdehe@dhvasaṃsthitiḥ // 4

tatrādhvaivaṃ nirūpyo@yaṃ yatastatprakriyākramam /
anusaṃdadhadeva drāg yogī bhairavatāṃ vrajet // 5

didṛkṣayaiva sarvārthān yadā vyāpyāvatiṣṭhate /
tadā kiṃ bahunoktena ityuktaṃ spandaśāsane // 6

jñātvā samastamadhvānaṃ tadīśeṣu vilāpayet /
tān dehaprāṇadhīcakre pūrvavad gālayetkramāt // 7

tatsamastaṃ svasaṃvittau sā saṃvidbharitātmikā /
upāsyamānā saṃsārasāgarapralayānalaḥ // 8

śrīmahīkṣottare caitānadhveśān gururabravīt /
brahmānantātpradhānāntaṃ viṣṇuḥ puṃsaḥ kalāntagam // 9

rudro granthau ca māyāyāmīśaḥ sādākhyagocare /
anāśritaḥ śivastasmādvyāptā tadvyāpakaḥ paraḥ // 10

evaṃ śivatvamāpannamiti matvā nyarūpyata /
na prakriyāparaṃ jñānamiti svacchandaśāsane // 11

triśiraḥśāsane bodho mūlamadhyāgrakalpitaḥ /
ṣaṭtriṃśattattvasaṃrambhaḥ smṛtirbhedavikalpanā // 12

avyāhatavibhāgo@smibhāvo mūlaṃ tu bodhagam /
samastatattvabhāvo@yaṃ svātmanyevāvibhāgakaḥ // 13

bodhamadhyaṃ bhavetkiṃcidādhārādheyalakṣaṇam /
tattvabhedavibhāgena svabhāvasthitilakṣaṇam // 14

bodhāgraṃ tattu vidbodhaṃ nistaraṅgaṃ bṛhatsukham /
saṃvidekātmatānītabhūtabhāvapurādikaḥ // 15

avyavacchinnasaṃvittirbhairavaḥ parameśvaraḥ /
śrīdevyāyāmale coktaṃ ṣaṭtriṃśattattvasundaram // 16

adhvānaṃ ṣaḍvidhaṃ dhyāyansadyaḥ śivamayo bhavet /
yadyapyamuṣya nāthasya saṃvittyanatirekiṇaḥ // 17

pūrṇasyordhvādimadhyāntavyavasthā nāsti vāstavī /
tathāpi pratipattṝṇāṃ pratipādayitustathā // 18

svasvarūpānusāreṇa madhyāditvādikalpanāḥ /
tataḥ pramātṛsaṃkalpaniyamāt pārthivaṃ viduḥ // 19

tattvaṃ sarvāntarālasthaṃ yatsarvāvaraṇairvṛtam /
tadatra pārthive tattve kathyate bhuvanasthitiḥ // 20

netā kaṭāharudrāṇāmanantaḥ kāmasevinām /
potārūḍho jalasyāntarmadyapānavighūrṇitaḥ // 21

sa devaṃ bhairavaṃ dhyāyan nāgaiśca parivāritaḥ /
kālāgrerbhuvanaṃ cordhve koṭiyojanamucchritam // 22

lokānāṃ bhasmasādbhāvabhayānnordhva sa vīkṣate /
sa ca vyāptāpi viśvasya yasmātpluṣyannimāṃ bhuvam // 23

narakebhyaḥ purā vyaktastenāsau tadadho mataḥ /
daśa koṭyo vibhorjvālā tadardha śūnyamūrdhvataḥ // 24

tadūrdhve narakādhīśāḥ kramādduḥkhaikavedanāḥ /
śdho madhye tadūrdhve ca sthitā bhedāntarairvṛtāḥ // 25

avīcikumbhīpākākhyarauravāsteṣvanukramāt /
ekādaśaikādaśa ca daśetyantaḥ śarāgni tat // 26

pratyekameṣāmekonā koṭirucchritirantaram /
lakṣamatra khavedāsyasaṃkhyānāmantarā sthitiḥ // 27

kūṣmāṇḍa ūrdhve lakṣonakoṭisthānastadīśitā /
śāstraviruddhācaraṇāt kṛṣṇaṃ ye karma vidadhate // 28

tatra bhīmairlokapuruṣaiḥ pīḍyante bhogaparyantam /
ye sakṛdapi parameśaṃ śivamekāgreṇa cetasā śaraṇam // 29

yānti na te narakayujaḥ kṛṣṇaṃ teṣāṃ sukhālpatādāyi /
sahasranavakotsedhamekāntaramatha kramāt // 30

pātālāṣṭakamekaikamaṣṭame hāṭakaḥ prabhuḥ /
pratilokaṃ niyuktātmā śrīkaṇṭho haṭhato bahūḥ // 31

siddhīrdadātyasāvevaṃ śrīmadrauravaśāsane /
vratino ye cikarmasthā niṣiddhācārakāriṇaḥ // 32

dīkṣitā api ye luptasamayā naca kurvate /
prāyaścittāṃstathā tatsthā vāmācārasya dūṣakāḥ // 33

devāgnidravyavṛttyaṃśajīvinaścottamasthitāḥ /
adhaḥsthagāruḍādyanyamantrasevāparāyaṇāḥ // 34

te hāṭakavibhoragre kiṅkarā vividhātmakāḥ /
te tu tatrāpi deveśaṃ bhaktyā cetparyupāsate // 35

tadīśatattve līyante kramācca parame śive /
anyathā ye tu vartante tadbhoganiratātmakāḥ // 36

te kālavahnisaṃtāpadīnākrandaparāyaṇāḥ /
guṇatattve nilīyante tataḥ sṛṣṭimukhe punaḥ // 37

pātyante mātṛbhirghorayātanaughapurassaram /
adhamādhamadeheṣu nijakarmānurūpataḥ // 38

mānuṣānteṣu tatrāpi kecinmantravidaḥ kramāt /
mucyante@nye tu badhyante pūrvakṛtyānusārataḥ // 39

ityeṣa gaṇavṛttānto nāmnā hulahulādinā /
proktaṃ bhagavatā śrīmadānandādhikaśāsane // 40

pātālordhve sahasrāṇi viṃśatirbhūkaṭāhakaḥ /
siddhātantre tu pātālapṛṣṭhe yakṣīsamāvṛtam // 41

bhadrakālyāḥ puraṃ yatra tābhiḥ krīḍanti sādhakāḥ /
tatastamastaptabhūmistataḥśūnyaṃ tato@hayaḥ // 42

etāni yātanāsthānaṃ gurumantrādidūṣiṇām /
tato bhūmyūrdhva [madhya] to meruḥ sahasrāṇi sa ṣoḍaśa // 43

magnastanmūlavistārastaddvayenordhvavistṛtiḥ /
sahasrābdhivasūcchrāyo haimaḥ sarvāmarālayaḥ // 44

madhyordhvādhaḥ samudvṛttaśarāvacaturaśrakaḥ /
bhairavīyaṃ ca talliṅgaṃ dharaṇī cāsya pīṭhikā // 45

sarve devā nilīnā hi tatra tatpūjitaṃ sadā /
madhye merusabhā dhātustadīśadiśi ketanam // 46

jyotiṣkaśikharaṃ śaṃbhoḥ śrīkaṇṭhāṃśaśca sa prabhuḥ /
avaruhya sahasrāṇi manovatyāścaturdaśa // 47

cakravāṭaścaturdikko meruratra tu lokapāḥ /
amarāvatikendrasya pūrvasyāṃ dakṣiṇena tām // 48

atsaraḥsiddhasādhyāstāmuttareṇa vināyakāḥ /
tejovatī svadiśyagneḥ purī tāṃ paścimena tu // 49

viśvedevā viśvakarmā kramāttadanugāśca ye /
yāmyāṃ saṃyamanī tāṃ tu paścimena kramāt sthitāḥ // 50

mātṛnandā svasaṃkhyātā rudrāstatsādhakāstathā /
kṛṣṇāṅgārā nirṛtiśca tāṃ pūrveṇa piśācakāḥ // 51

rakṣāṃsi siddhagandharvāstūttareṇottareṇa tām /
vāruṇī śuddhavatyākhyā bhūtaugho dakṣiṇena tām // 52

uttareṇottareṇaināṃ vasuvidyādharāḥ kramāt /
vāyorgandhavatī tasyā dakṣiṇe kinnarāḥ punaḥ // 53

vīṇāsarasvatī devī nāradastumburustathā /
mahodayendorguhyāḥ syuḥ paścime@syāḥ punaḥ punaḥ // 54

kuberaḥ karmadevāśca tathā tatsādhakā api /
yaśasvinī maheśasya tasyāḥ paścimato hariḥ // 55

dakṣiṇe dakṣiṇe brahmāśvinau dhanvantariḥ kramāt /
mairave cakravāṭe@sminnevaṃ mukhyāḥ puro@ṣṭadhā // 56

antarālagatāstvanyāḥ punaḥ ṣaḍviṃśatiḥ smṛtāḥ /
iṣṭāpūrtaratāḥ puṇye varṣeye bhārate narāḥ // 57

te merugāḥ sakṛcchambhuṃ ye vārcanti yathocitam /
meroḥ pradakṣiṇāpyodagdikṣu viṣkambhaparvatāḥ // 58

mandaro gandhamādaśca vipulo@tha supārśvakaḥ /
sitapītanīlaraktāste kramātpādaparvatāḥ // 59

etairbhuvamavaṣṭabhya merustiṣṭhati niścalaḥ /
caitrarathanandanākhye vaiśrājaṃ pitṛvanaṃ vanānyāhuḥ // 60

raktodamānasasitaṃ bhadraṃ caitaccatuṣṭayaṃ sarasām /
vṛkṣāḥ kadambajambvaśvatthanyagrodhakāḥ kramaśaḥ // 61

eṣu ca caturṣvacaleṣu trayaṃ trayaṃ kramaśa etadāmnātam /
mervadho lavaṇābdhyantaṃ jambudvīpaḥ samantataḥ // 62

lakṣamātraḥ sa navadhā jāto maryādaparvataiḥ /
niṣadho hemakūṭaśca himavāndakṣiṇe trayaḥ // 63

lakṣaṃ sahasranavatistadaśītiriti kramāt /
nīlaḥ śvetastriśṛṅgaśca tāvantaḥ savyataḥ punaḥ // 64

meroḥ ṣaḍete maryādācalāḥ pūrvāparāyatāḥ /
pūrvato mālyavānpaścādgandhamādanasaṃjñitaḥ // 65

savyottarāyatau tau tu catustriṃśatsahasrakau /
aṣṭāvete tato@pyanyau dvau dvau pūrvādiṣu kramāt // 66

jāṭharaḥ kūṭahimavadyātrajārudhiśṛṅgiṇaḥ /
evaṃ sthito vibhāgo@tra varṣasiddhyai nirūpyate // 67

samantāccakravāṭādho@narkendu caturaśrakam /
sahasranavavistīrṇamilākhyaṃ trimukhāyuṣam // 68

meroḥ paścimato gandhamādo yastasya paścime /
ketumālaṃ kulādrīṇāṃ saptakena vibhūṣitam // 69

meroḥ pūrva mālyavānyo bhadrāśvastasya pūrvataḥ /
sahasradaśakāyustatsapañcakulaparvatam // 70

pūrvapaścimataḥ savyottarataśca kramādime /
dvātriṃśacca catustriṃśatsahasrāṇi nirūpite // 71

merorudak śṛṅgavānyastadbahiḥ kuruvarṣakam /
cāpavannavasāhasramāyustatra trayodaśa // 72

kuruvarṣasyottare@tha vāyavye@bdhau kramāccharāḥ /
daśa ceti sahasrāṇi dvīpau candro@tha bhadrakaḥ // 73

yau śvetaśṛṅgiṇau merorvāme madhye hiraṇmayam /
tayornavakavistīrṇamāyuścārdhatrayodaśa // 74

tatra vai vāmataḥ śvetanīlayo ramyako@ntare /
sahasranavavistīrṇamāyurdvādaśa tāni ca // 75

merordakṣiṇato hemaniṣadhau yau tadantare /
haryākhyaṃ navasāhasraṃ tatsahasrādhikāyuṣam // 76

tatraiva dakṣiṇe hemahimavaddvitayāntare /
kainnaraṃ navasāhasraṃ tatsahasrādhikāyuṣam // 77

tatraiva dakṣiṇe merorhimavānyasya dakṣiṇe /
bhārataṃ navasāhasraṃ cāpavatkarmabhogabhūḥ // 78

ilāvṛtaṃ ketubhadraṃ kuruhairaṇyaramyakam /
harikinnaravarṣe ca bhogabhūrna tu karmabhūḥ // 79

atra bāhulyataḥ karmabhūbhāvo@trāpyakarmaṇām /
paśūnāṃ karmasaṃskāraḥ syāttādṛgdṛḍhasaṃskṛteḥ // 80

saṃbhavantyapyasaṃskārā bhārate@nyatra cāpi hi /
dṛḍhaprāktanasaṃskārādīśecchātaḥ śubhāśubham // 81

sthānāntare@pi karmāsti dṛṣṭaṃ tacca purātane /
tatra tretā sadā kālo bhārate tu caturyugam // 82

bhārate navakhaṇḍaṃ ca sāmudreṇāmbhasātra ca /
sthalaṃ pañcaśatī tadvajjalaṃ ceti vibhajyate // 83

indraḥ kaśerustāmrābho nāgīyaḥ prāggabhastimān /
saumyagāndharvavārāhāḥ kanyākhyaṃ cāsamudrataḥ // 84

kanyādvīpe ca navame dakṣiṇenābdhimadhyagāḥ /
upadvīpāḥ ṣaṭ kulādrisaptakena vibhūṣite // 85

aṅgayavamalayaśaṅkuḥ kumudavarāhau ca malayago@gastya /
tatraiva ca trikūṭe laṅkā ṣaḍamī hyupadvīpāḥ // 86

dvīpopadvīpagāḥ prāyo mlecchā nānāvidhā janāḥ /
muktākāñcanaratnāḍhyā iti śrīruruśāsane // 87

bhārate yatkṛtaṃ karma kṣapitaṃ vāpyavīcitaḥ /
śivāntaṃ tena muktirvā kanyākhye tu viśeṣataḥ // 88

mahākālādikā rudrakoṭiratraiva bhārate /
gaṅgādipañcaśatikā janma tenātra durlabham // 89

anyavarṣeṣu paśuvad bhogātkarmātivāhanam /
prāpyaṃ manorathātītamapi bhāratajanmanām // 90

nānāvarṇāśramācārasukhaduḥkhavicitratā /
kanyādvīpe yatastena karmabhūḥ seyamuttamā // 91

puṃsā sitāsitānyatra kurvatāṃ kila siddhyataḥ /
parāparau svarnirayāviti rauravavārtike // 92

evaṃ meroradho jambūrabhito yaḥ sa vistarāt /
syāt saptadaśadhā khaṇḍairnavabhistu samāsataḥ // 93

manoḥ svāyaṃbhuvasyāsan sutā daśa tatastrayaḥ /
prāvrajannatha jambvākhye rājā yo@gnīdhranāmakaḥ // 94

tasyābhavannava sutāstato@yaṃ navakhaṇḍakaḥ /
nābhiryo navamastasya naptā bharata ārṣabhiḥ // 95

tasyāṣṭau tanayāḥ sākaṃ kanyayā navamoṃ@śakaḥ /
bhuktaistairnavadhā tasmāllakṣayojanamātrakāt // 96

lakṣaikamātro lavaṇastadbāhye@sya puro@drayaḥ /
ṛṣabho dundubhirdhūmraḥ kaṅkadroṇendavo hyudak // 97

varāhanandanāśokāḥ paścāt sahabalāhakau /
dakṣiṇa cakramainākau vāḍavo@ntastayoḥ sthitaḥ // 98

abdherdakṣiṇataḥ khākṣisahasrātikramād giriḥ /
vidyutvāṃstrisahasrocchridāyāmo@tra phalāśinaḥ // 99

maladigdhā dīrghakeśaśmaśravo gosadharmakāḥ /
nagnāḥ saṃvatsarāśītijīvinastṛṇabhojinaḥ // 100

niryantrāṇi sadā tatra dvārāṇi bilasiddhaye /
ityetad gurubhirgītaṃ śrīmadrauravaśāsane // 101

itthaṃ ya eṣa lavaṇasamudraḥ pratipāditaḥ /
tadbahiḥ ṣaḍamī dvīpāḥ pratyekaṃ svārṇavairvṛtāḥ // 102

kramadviguṇitāḥ ṣaḍbhirmanuputrairadhiṣṭhitāḥ /
śākakuśakrauñcāḥ śalmaligomedhābjamiti ṣaḍdvīpāḥ /
kṣīradadhisarpiraikṣavamadirāmadhurāmbukāḥ ṣaḍambudhayaḥ // 103

medhātithirvapuṣmāñjyotiṣmāndyutimatā havī rājā /
saṃvara iti śākādiṣu jambudvīpe nyarūpi cāgnīdhraḥ // 104

girisaptakaparikalpitatāvatkhaṇḍāstu pañca śākādyāḥ /
puṣkarasaṃjño dvidalo hariyamavaruṇendavo@tra pūrvādau // 105

tripañcāśacca lakṣāṇi dvikoṭyayutapañcakam /
svādvarṇavāntaṃ mervardhādyojananāmiyaṃ pramā // 106

saptamajaladherbāhye haimī bhūḥ koṭidaśakamatha lakṣam /
ucchrityā vistārādayutaṃ loketarācalaḥ kathitaḥ // 107

lokālokadigaṣṭaka saṃsthaṃ rudrāṣṭakaṃ salokeśam /
kevalamityapi kecillokālokāntare ravirna bahiḥ // 108

pitṛdevapathāvasyodagdakṣiṇagau svajātpare vīthyau /
bhānoruttaradakṣiṇamayanadvayametadeva kathayanti // 109

udayāstamayāvitthaṃ sūryasya paribhāvayet // 110

ardharātro@marāvatyāṃ yāmyāyāmastameva ca /
madhyandinaṃ tadvāruṇyāṃ saumye sūryodayaḥ smṛtaḥ // 111

udayo yo@marāvatyāṃ so@rdharātro yamālaye /
ke@staṃ saumye ca madhyāhna itthaṃ sūryagatāgate // 112

pañcatriṃ śatkoṭisaṃkhyā lakṣāṇyekonaviṃśatiḥ /
catvāriṃśatsahasrāṇi dhvāntaṃ lokācalādbahiḥ // 113

saptasāgaramānastu garbhodākhyaḥ samudrarāṭ /
lokālokasya parato yadgarbhe nikhilaiva bhūḥ // 114

siddhātantre@tra garbhābdhestīre kauśeyasaṃjñitam /
maṇḍalaṃ garuḍastatra siddhapakṣasamāvṛtaḥ // 115

krīḍantiṃ parvatāgre te nava cātra kulādrayaḥ /
tata uṣṇodakāstriṃśannadyaḥpātālagāstataḥ // 116

caturdiṅnaimirodyānaṃ yoginīsevitaṃ sadā /
tato merustato nāgā meghā hemāṇḍakaṃ tataḥ // 117

brahmaṇo@ṇḍakaṭāhena merorardhena koṭayaḥ /
pañcāśadevaṃ daśasu dicu bhūrlokasaṃjñitam // 118

paśukhagamṛgatarumānuṣasarīsṛpaiḥ ṣaḍbhireṣa bhūrlokaḥ /
vyāptaḥ piśācarakṣogandharvāṇāṃ sayakṣāṇām // 119

vidyābhṛtāṃ ca kiṃ vā bahunā sarvasya bhūtasargasya /
abhimānato yatheṣṭaṃ bhogasthānaṃ nivāsaśca // 120

bhuvarlokastathā tvārkāllakṣamekaṃ tadantare /
daśa vāyupathāste ca pratyekamayutāntarāḥ // 121

ādyo vāyupathastatra vitataḥ paricarcyate /
pañcāśadyojanordhve syādṛtarddhirnāma mārutaḥ // 122

āpyāyakaḥ sa jantūnāṃ tataḥ prācetaso bhavet /
pañcāśadyojanādūrdhva tasmādūrdhva śatena tu // 123

senānīvāyuratraite mūkameghāstaḍinmucaḥ /
ye mahyāḥ krośamātreṇa tiṣṭhanti jalavarṣiṇaḥ // 124

tebhya ūrdhva śatānmeghā bhekādiprāṇivarṣiṇaḥ /
pañcāśadūrdhvamogho@tra viṣavāripravarṣiṇaḥ // 125

meghāḥ skandodbhavāścānye piśācā oghamārute /
tataḥ pañcāśadūrdhvaṃ syurmeghā mārakasaṃjñakāḥ // 126

tatra sthāne mahādevajanmānaste vināyakāḥ /
ye haranti kṛtaṃ karma narāṇāmakṛtātmanām // 127

pañcāśadūrdhvaṃ vajrāṅko vāyuratropalāmbudāḥ /
vidyādharādhamāścātra vajrāṅke saṃpratiṣṭhitāḥ // 128

ye vidyāpauruṣe ye ca śmaśānādiprasādhane /
mṛtāstatsiddhisiddhāste vajrāṃke maruti sthitāḥ // 129

pañcāśadūrdhvaṃ vajrāṃkādvaidyuto@śanivarṣiṇaḥ /
abdā apsarasaścātra ye ca puṇyakṛto narāḥ // 130

bhṛgau vahnau jale ye ca saṃgrāme cānivartinaḥ /
gograhe vadhyamokṣe vā mṛtāste vaidyute sthitāḥ // 131

vaidyutādraivatastāvāṃstatra puṣṭivahāmbudāḥ /
ūrdhvaṃ ca rogāmbumucaḥ saṃvartāstadanantare // 132

rocanāñjanabhasmādisiddhāstatraiva raivate /
krodhodakamucāṃ sthānaṃ viṣāvartaḥ sa mārutaḥ // 133

pañcāśadūrdhvaṃ tatraiva durdinābdā hutāśajāḥ /
vidyādharaviśeṣāśca tathā ye parameśvaram // 134

gāndharveṇa sadārcanti viṣāvarte@tha te sthitāḥ /
viṣāvartācchatādūrdhva durjayaḥ śvāsasaṃbhavaḥ // 135

brahmaṇo@tra sthitā meghāḥ pralaye vātakāriṇaḥ /
puṣkarābdā vāyugamā gandharvāśca parāvahe // 136

jīmūtameghāstatsaṃjñāstathā vidyādharottamāḥ /
ye ca rūpavratā lokā āvahe te pratiṣṭhitāḥ // 137

mahāvahe tvīśakṛtāḥ prajāhitakarāmbudāḥ /
mahāparivahe meghāḥ kapālotthā maheśituḥ // 138

mahāparivahānto@yamṛtarddheḥ prāṅmarutpathaḥ /
agnikanyā mātaraśca rudraśaktyā tvadhiṣṭhitāḥ // 139

dvitīye tatpare siddhacāraṇā nijakarmajāḥ /
turye devāyudhānyaṣṭau diggajāḥ pañcame punaḥ // 140

ṣaṣṭhe garutmānanyasmiṅgaṅgānyatra vṛṣo vibhuḥ /
dakṣastu navame brahmaśaktyā samadhiti[ni]ṣṭhitaḥ // 141

daśame vasavo rudrā ādityāśca marutpathe /
navayojanasāhasro vigraho@rkasya maṇḍalam // 142

triguṇaṃ jñānaśaktiḥ sā tapatyarkatayā prabhoḥ /
svarlokastu bhuvarlokāddhruvāntaṃ paribhāṣyate // 143

sūryāllakṣeṇa śītāṃśuḥ kriyāśaktiḥ śivasya sā /
candrāllakṣeṇa nākṣatraṃ tato lakṣadvayena tu // 144

pratyekaṃ bhaumataḥ sūryasutānte pañcakaṃ viduḥ /
saurāllakṣeṇa saptarṣivargastasmāddhruvastathā // 145

brahmaivāpararūpeṇa brahmasthāne dhruvo@calaḥ /
medhībhūto vimānānāṃ sarveṣāmupari dhruvaḥ // 146

atra baddhāni sarvāṇyapyūhyante@nilamaṇḍale /
svassapta mārutaskandhā āmeghādyāḥ pradhānataḥ // 147

itaśca kratuhotrādi kṛtvā jñānavivarjitāḥ /
svaryānti tatkṣaye lokaṃ mānuṣyaṃ puṇyaśeṣataḥ // 148

evaṃ bhūmerdhruvāntaṃ syāllakṣāṇi daśa pañca ca /
dve koṭī pañca cāśītirlakṣāṇi svargato mahān // 149

mārkaṇḍādyā ṛṣimunisiddhāstatra pratiṣṭhitāḥ /
nivartitādhikārāśca devā mahati saṃsthitāḥ // 150

mahāntarāle tatrānye tvadhikārabhujo janāḥ /
aṣṭau koṭyo mahallokājjano@tra kapilādayaḥ // 151

tiṣṭhanti sādhyāstatraiva bahavaḥ sukhabhāginaḥ /
janāttaporkakoṭyo@tra sanakādyā mahādhiyaḥ // 152

prajāpatīnāṃ tatrādhikāro brahmātmajanmanām /
brahmālayastu tapasaḥ satyaḥ ṣoḍaśa koṭayaḥ // 153

tatra sthitaḥ sa svayambhūrviśvamāviṣkarotyadaḥ /
satye vedāstathā cānye karmadhyānena bhāvitāḥ // 154

ānandaniṣṭhāstatrordhvekoṭirvairiñcamāsanam /
brahmāsanātkoṭiyugmaṃ puraṃ viṣṇornirūpitam // 155

dhyānapūjājapairviṣṇorbhaktā gacchanti tatpadam /
vaiṣṇavātsaptakoṭībhirbhuvanaṃ parameśituḥ // 156

rudrasya sṛṣṭisaṃhārakarturbrahmāṇḍavartmani /
dīkṣājñānavihīnā ye liṅgārādhanatatparāḥ // 157

te yāntyaṇḍāntare raudraṃ puraṃ nādhaḥ kadācana /
tatsthāḥ sarve śivaṃ yānti rudrāḥ śrīkaṇṭhadīkṣitāḥ // 158

adhikārakṣaye sākaṃ rudrakanyāgaṇena te /
puraṃ puraṃ ca rudrordhvamuttarottaravṛddhitaḥ // 159

brahmāṇḍādhaśca rudrordhva daṇḍapāṇeḥ puraṃ sa ca /
śivecchayā dṛṇātyaṇḍaṃ mokṣamārga karoti ca // 160

śarvarudrau bhīmabhavāvugro devo mahānatha /
īśāna iti bhūrlokāt sapta lokeśvarāḥ śivāḥ // 161

sthūlairviśeṣairārabdhāḥ sapta lokāḥ pare punaḥ /
sūkṣmairiti guruścaiva rurau samyaṅnyarūpayat // 162

ye brahmaṇādisarge svaśarīrānnirmitāḥ prabhūtākhyāḥ /
sthūlāḥ pañca viśeṣāḥ saptāmī tanmayā lokāḥ // 163

parato liṅgādhāraiḥ sūkṣmaistanmātrajairmahābhūtaiḥ /
lokānāmāvaraṇairviṣṭabhya parasperaṇa gandhādyaiḥ // 164

kālāgnerdaṇḍapāṇyantamaṣṭānavatikoṭayaḥ /
ata ūrdhvaṃ kaṭāho@ṇḍe sa ghanaḥ koṭiyojanam // 165

pañcāśatkoṭayaścordhvaṃ bhūpṛṣṭhādadharaṃ tathā /
evaṃ koṭiśataṃ bhūḥ syāt sauvarṇastaṇḍulastataḥ // 166

śatarudrāvadhirhuphaṭ bhedayettattu duḥśamam /
pratidikkaṃ daśa daśetyevaṃ rudraśataṃ bahiḥ // 167

brahmāṇḍādhārakaṃ tacca svaprabhāveṇa sarvataḥ /
aṇḍasvarūpaṃ gurubhiścoktaṃ śrīrauravādiṣu // 168

vyakterabhimukhībhūtaḥ pracyutaḥ śaktirūpataḥ /
āvāpavānanirbhakto vastupiṇḍo@ṇḍa ucyate // 169

tamoleśānuviddhasya kapālaṃ sattvamuttaram /
rajo@nuviddhaṃ nirmṛṣṭaṃ sattvamasyādharaṃ tamaḥ // 170

vastupiṇḍa iti proktaṃ śivaśaktisamūhabhāk /
aṇḍaḥ syāditi tadvyaktau saṃmukhībhāva ucyate // 171

tathāpi śivamagnānāṃ śaktīnāmaṇḍatā bhavet /
tadartha vākyamaparaṃ tā hi na cyutaśaktitaḥ // 172

tanvakṣādau mā prasāṅkṣīdaṇḍateti padāntaram /
tanvakṣādiṣu naivāste kasyāpyāvāpanaṃ yataḥ // 173

tanvakṣasamudāyatve kathamekatvamityataḥ /
anirbhakta iti proktaṃ sājātyaparidarśakam // 174

vināpi vastupiṇḍākhyapadenaikaikaśo bhavet /
tattveṣvaṇḍasvabhāvatvaṃ nanvevamapi kiṃ na tat // 175

guṇatanmātrabhūtaughamaye tattve prasajyate /
ucyate vastuśabdena tanvakṣabhuvanātmakam // 176

rūpamuktaṃ yatastena tatsamūho@ṇḍa ucyate /
bhavecca tatsamūhatvaṃ patyurviśvavapurbhṛtaḥ // 177

tadartha bhedakānyanyānyupāttānīti darśitam /
tāvanmātrāsvavasthāsu māyādhīne@dhvamaṇḍale // 178

mā bhūdaṇḍatvamityāhuranye bhedakayojanam /
itthamuktaviriñcāṇḍamṛto rudrāḥ śataṃ hi yat // 179

teṣāṃ sve patayo rudrā ekādaśa mahārciṣaḥ /
ananto@tha kapālyāgniryamanairṛtakau balaḥ // 180

śīghro nidhīśo vidyeśaḥ śambhuḥ savīrabhadrakaḥ /
madhu madhukṛtaḥ kadambaṃ kesarajālāni yadvadāvṛṇate // 181

tadvatte śivarudrā brahmāṇḍamasaṃkhyaparivārāḥ /
śarāṣṭaniyutaṃ koṭirityeṣāṃ sanniveśanam // 182

śrīkaṇṭhādhiṣṭhitāste ca sṛjanti saṃharanti ca /
īśvaratvaṃ diviṣadāmiti rauravavārtike // 183

siddhātantre tu hemāṇḍācchatakoṭerbahiḥ śatam /
aṇḍānāṃ kramaśo dvidviguṇaṃ rūpyādiyojitam // 184

teṣu krameṇa brahmāṇaḥ saṃsyurdviguṇajīvitāḥ /
kṣīyante kramaśaste ca tadante tattvamammayam // 185

dharāto@tra jalādi syāduttarottarataḥ kramāt /
daśadhāhaṅkṛtāntaṃ dhīstasyāḥ syācchatadhā tataḥ // 186

sahasradhā vyaktamataḥ pauṃsnaṃ daśasahasradhā /
niyatirlakṣadhā tasmāttasyāstu daśalakṣadhā // 187

kalāntaṃ koṭidhā tasmānmāyā viddaśakoṭidhā /
īśvaraḥ śatakoṭiḥ syāttasmātkoṭisahasradhā // 188

sādākhyaṃ vyaśnute tacca śaktirvṛndena saṃkhyayā /
vyāpinī sarvamadhvānaṃ vyāpyadevī vyavasthitā // 189

aprameyaṃ tataḥ śuddhaṃ śivatattvaṃ paraṃ viduḥ /
jalādeḥ śivatattvāntaṃ na dṛṣṭaṃ kenacicchivāt // 190

ṛte tataḥ śivajñānaṃ paramaṃ mokṣakāraṇam /
tathā cāha mahādevaḥ śrīmatsvacchandaśāsane // 191

nānyathā mokṣamāyāti paśurjñānaśatairapi /
śivajñānaṃ na bhavati dīkṣāmaprāpya śāṅkarīm // 192

prāktanī pārameśī sā pauruṣeyī ca sā punaḥ /
śatarudrordhvato bhadrakālyā nīlaprabhaṃ jayam // 193

na yajñadānatapasā prāpyaṃ kālyāḥ puraṃ jayam /
tadbhaktāstatra gacchanti tanmaṇḍalasudīkṣitāḥ // 194

nirbījadīkṣayā mokṣaṃ dadāti parameśvarī /
vidyeśāvaraṇe dīkṣāṃ yāvatīṃ kurute nṛṇām // 195

tāvatīṃ gatimāyānti bhuvane@tra niveśitāḥ /
tataḥ koṭyā vīrabhadro yugāntāgnisamaprabhaḥ // 196

vijayākhyaṃ puraṃ cāsya ye smaranto maheśvaram /
jaleṣu maruṣu cāgnau śiraśchedena vā mṛtāḥ // 197

te yānti bodhamaiśānaṃ vīrabhadraṃ mahādyutim /
vairabhadrordhvataḥ koṭirviṣkambhādvistṛtaṃ tridhā // 198

rudrāṇḍaṃ sālilaṃ tvaṇḍaṃ śakracāpākṛti sthitam /
ā vīrabhadrabhuvanādbhadrakālyālayāttathā // 199

trayodaśabhiranyaiśca bhuvanairupaśobhitam /
tato bhuvaḥ sahādreḥ pūrgandhatanmātradhāraṇāt // 200

mṛtā gacchanti tāṃ bhūmiṃ dharitryāḥ paramāṃ budhāḥ /
abdheḥ puraṃ tatastvāpyaṃ rasatanmātradhāraṇāt // 201

tataḥ śriyaḥ puraṃ rudrakrīḍāvataraṇeṣvatha /
prayāgādau śrīgirau ca viśeṣānmaraṇena tat // 202

sārasvataṃ puraṃ tasmācchabdabrahmavidāṃ padam /
rudrocitāstā mukhyatvādrudrebhyo@nyāstathā sthitāḥ // 203

pureṣu bahudhā gaṅgā devādau śrīḥ sarasvatī /
lakulādyamareśāntā aṣṭāvapsu surādhipāḥ // 204

tatastu taijasaṃ tattvaṃ śivāgneratra saṃsthitiḥ /
te cainaṃ vahnimāyānti vāhnīṃ ye dhāraṇāṃ śritāḥ // 205

bhairavādiharīndvantaṃ taijase nāyakāṣṭakam /
prāṇasya bhuvanaṃ vāyordaśadhā daśadhā tu tat // 206

dhyātvā tyaktvātha vā prāṇān kṛtvā tatraiva dhāraṇām /
taṃ viśanti mahātmāno vāyubhūtāḥ khamūrtayaḥ // 207

bhīmādigayaparyantamaṣṭakaṃ vāyutattvagam /
khatattve bhuvanaṃ vyomnaḥ prāpyaṃ tadvyomadhāraṇāt // 208

vastrāpadāntaṃ sthāṇvādi vyomatattve surāṣṭakam /
adīkṣitā ye bhūteṣu śivatattvābhimāninaḥ // 209

jñānahīnā api prauḍhadhāraṇāste@ṇḍato bahiḥ /
dharābdhitejo@nilakhapuragā dīkṣitāśca vā // 210

tāvatsaṃskārayogārthaṃ na paraṃ padamīhitum /
tathāvidhāvatāreṣu mṛtāścāyataneṣu ye // 211

tatpadaṃ te samāsādya kramādyānti śivātmatām /
punaḥ punaridaṃ coktaṃ śrīmaddevyākhyayāmale // 212

śrīkāmikāyāṃ kaśmīravarṇane coktavānvibhuḥ /
sureśvarīmahādhāmni ye mriyante ca tatpure // 213

brāhmaṇādyāḥ saṅkarāntāḥ paśavaḥ sthāvarāntagāḥ /
rudrajātaya evaite ityāha bhagavāñchivaḥ // 214

ākāśāvaraṇādūrdhvamahaṅkārādadhaḥ priye /
tanmātrādimano@ntānāṃ purāṇi śivaśāsane // 215

pañcavarṇayutaṃ gandhatanmātramaṇḍalaṃ mahat /
ācchādya yojanānekakoṭibhiḥ sthitamantarā // 216

evaṃ rasādimātrāṇāṃ maṇḍalāni svavarṇata /
śarvo bhavaḥ paśupatirīśo bhīma iti kramāt // 217

tanmātreśā yadicchātaḥ śabdādyāḥ khādikāriṇaḥ /
tataḥ sūryenduvedānāṃ maṇḍalāni vibhurmahān // 218

ugraścetyeṣu patayastebhyo@rkendū sayājakau /
ityaṣṭau tanavaḥ śaṃbhoryāḥ parāḥ parikīrtitāḥ // 219

aparā brahmaṇo@ṇḍe tā vyāpya sarvaṃ vyavasthitāḥ /
kalpe kalpe prasūyante dharādyāstābhya eva tu // 220

tato vāgādikarmākṣayuktaṃ karaṇamaṇḍalam /
agnīndraviṣṇumitrāḥ sabrahmāṇasteṣu nāyakāḥ // 221

prakāśamaṇḍalaṃ tasmācchrutaṃ buddhyakṣapañcakam /
digvidyudarkavaruṇabhuvaḥ śrotrādidevatāḥ // 222

prakāśamaṇḍalādūrdhvaṃ sthitaṃ pañcārthamaṇḍalam /
manomaṇḍalametasmāt somenādhiṣṭhitaṃ yataḥ // 223

bāhyadeveṣvadhiṣṭhātā sāmyaiśvaryasukhātmakaḥ /
manodevastato divyaḥ somo vibhurudīritaḥ // 224

tato@pi sakalākṣāṇāṃ yonerbuddhyakṣajanmanaḥ /
sthūlādicchagalāntāṣṭayuktaṃ cāhaṅkṛteḥ puram // 225

buddhitattvaṃ tato devayonyaṣṭakapurādhipam /
paiśācaprabhṛtibrāhmaparyantaṃ tacca kīrtitam // 226

etāni devayonīnāṃ sthānānyeva purāṇyataḥ /
avatīryātmajanmānaṃ dhyāyantaḥ saṃbhavanti te // 227

parameśaniyogācca codyamānāśca māyayā /
niyāmitā niyatyā ca brahmaṇo@vyaktajanmanaḥ // 228

vyajyante tena sargādau nāmarūpairanekadhā /
svāṃśanaiva mahātmāno na tyajanti svaketanam // 229

uktaṃ ca śivatanāvidamadhikārapadasthitena guruṇā naḥ /
aṣṭānāṃ devānāṃ śaktyāvirbhāvayonayo hyetāḥ // 230

tanubhogāḥ punareṣāmadhaḥ prabhūtātmakāḥ proktāḥ /
catvāriṃśattulyopabhogadeśādhikāni bhuvanāni // 231

sādhanabhedātkevalamaṣṭakapañcakatayoktāni /
etāni bhaktiyogaprāṇatyāgādigamyāni // 232

teṣūmāpatireva prabhuḥ svatantrendriyo vikaraṇātmā /
taratamayogena tato@pi devayonyaṣṭakaṃ lakṣyaṃ tu // 233

lokānāmakṣāṇi ca viṣayaparicchittikaraṇāni /
gandhādermahadantādekādhikyena jātamaiśvaryam // 234

aṇimādyātmakamasminpaiśācādye viriñcānte /
jñātvaivaṃ śodhayedbuddhiṃ sārdhaṃ puryaṣṭakendriyaiḥ // 235

krodheśāṣṭakamānīlaṃ saṃvartādyaṃ tato viduḥ /
tejoṣṭakaṃ balādhyakṣaprabhṛtikrodhanāṣtakāt // 236

akṛtādi tato buddhau yogāṣṭakamudāhṛtam /
svacchandaśāsane tattu mūle śrīpūrvaśāsane // 237

yogāṣṭakapade yattu some śraikaṇṭhameva ca /
tato māyāpuraṃ bhūyaḥ śrīkaṇṭhasya ca kathyate // 238

tena dvitīyaṃ bhuvanaṃ tayoḥ pratyekamucyate /
tatra māyāpuraṃ devyā yayā viśvamadhiṣṭhitam // 239

pratikalpaṃ nāmabhedairbhaṇyate sā maheśvarī /
umāpateḥ puraṃ paścānmātṛbhiḥ parivāritam // 240

śrīkaṇṭha eva parayā mūrtyomāpatirucyate /
brāhmyaiśī skandajā hārī vārāhyaindrī saviccikā [carcikā] // 241

pītā śuklā pītanīle nīlā śuklāruṇā kramāt /
agnīśasaumyayāmyāpyapūrvanairṛtagāstu tāḥ // 242

aṃśena mānuṣe loke dhātrā tā hyavatāritāḥ /
svacchandāstāḥ parāścānyāḥ pare vyomni vyavasthitāḥ // 243

svacchandaṃ tā niṣevante saptadheyamumā yataḥ /
umāpatipurasyordhva sthitaṃ mūrtyaṣṭakaṃ param // 244

śarvādikaṃ yasya sṛṣṭirdharādyā yājakāntataḥ /
tābhya īśānamūrtiryā sā merau saṃpratiṣṭhitā // 245

śrīkaṇṭhaḥ sphaṭikādrau sā vyāptā tanvaṣṭakairjagat /
ye yogaṃ saguṇaṃ śambhoḥ saṃyatāḥ paryupāsate // 246

tanmaṇḍalaṃ vā dṛṣṭvaiva muktadvaitā hṛtatrayāḥ /
guṇānāmādharauttaryācchuddhāśuddhatvasaṃsthiteḥ // 247

tāratamyācca yogasya bhedātphalavicitratā /
tato bhogaphalāvāptibhedādbhedo@yamucyate // 248

mūrtyaṣṭakopariṣṭāttu suśivā dvādaśoditāḥ /
vāmādyekaśivāntāste kuṅkumābhāḥ sutejasaḥ // 249

tadūrdhva vīrabhadrākhyo maṇḍalādhipatiḥ sthitaḥ /
yatta [sta] tsāyujyamāpannaḥ sa tena saha modate // 250

tato@pyaṅguṣṭhamātrāntaṃ mahādevāṣṭakaṃ bhavet /
buddhitattvamidaṃ proktaṃ devayonyaṣṭakāditaḥ // 251

mahādevāṣṭakānte tad yogāṣṭakamihoditam /
tatra śraikaṇṭhamuktaṃ yat tasyaivomāpatistathā // 252

mūrtayaḥ suśivā vīro mahādevāṣṭakaṃ vapuḥ /
upariṣṭāddhiyo@dhaśca prakṛterguṇasaṃjñitam // 253

tattvaṃ tatra tu saṃkṣubdhā guṇāḥ prasuvate dhiyam /
na vaiṣamyamanāpannaṃ kāraṇaṃ kāryasūtaye // 254

guṇasāmyatmikā tena prakṛtiḥ kāraṇaṃ bhavet /
nanvevaṃ sāpi saṃkṣobhaṃ vinā tānviṣamānguṇān // 255

kathaṃ suvīta tatrādye kṣobhe syādanavasthitiḥ /
sāṃkhyasya doṣa evāyaṃ yadi vā tena te guṇāḥ // 256

avyaktamiṣṭāḥ sāmyaṃ tu saṅgamātraṃ na cetarat /
asmākaṃ tu svatantreśatathecchākṣobhasaṃgatam // 257

avyaktaṃ buddhitattvasya kāraṇaṃ kṣobhitā guṇāḥ /
nanu tattveśvarecchāto yaḥ kṣobhaḥ prakṛteḥ purā // 258

tadeva buddhitattvaṃ syāt kimanyaiḥ kalpitairguṇaiḥ /
naitatkāraṇatārūpaparāmarśāvarodhi yat // 259

kṣobhāntaraṃ tataḥ kārya bījocchūnāṅkurādivat /
kramāttamorajaḥsattve gurūṇāṃ paṅktayaḥ sthitāḥ // 260

tisro dvātriṃśadekātastriṃśadapyekaviṃśatiḥ /
svajñanayogabalataḥ krīḍanto daiśikottamāḥ // 261

trinetrāḥ pāśanirmuktāste@trānugrahakāriṇaḥ /
buddheśca guṇaparyantamubhe saptādhike śate // 262

rudrāṇāṃ bhuvanānāṃ ca mukhyato@nye tadantare /
yogāṣṭakaṃ guṇaskandhe proktaṃ śivatanau punaḥ // 263

yonīratītya gauṇe skandhe syuryogadātāraḥ /
akṛtakṛtavibhuviriñcā harirguhaḥ kramavaśāttato devī // 264

karaṇānyaṇimādiguṇāḥ kāryāṇi pratyayaprapañcaśca /
avyaktādutpannā guṇāśca sattvādayo@mīṣām // 265

dharmajñānavirāgānaiśvaryaṃ tatphalāni vividhāni /
yacchanti guṇebhyo@mī puruṣebhyo yogadātāraḥ // 266

tebhyaḥ parato bhuvanaṃ sattvādiguṇāsanasya devasya /
sakalajagadekamāturbhartuḥ śrīkaṇṭhanāthasya // 267

yenomāguhanīlabrahmaṛbhukṣakṛtākṛtādibhuvaneṣu /
graharūpiṇyā śaktyā prābhvyādhiṣṭhāni bhūtāni // 268

upasaṃjihīrṣuriha yaścaturānanapaṅkajaṃ samāviśya /
dagdhvā caturo lokāñjanalokānnirmiṇoti punaḥ // 269

yasyecchātaḥ sattvādiguṇaśarīrā visṛjati rudrāṇī /
anukalpo rudrāṇyā vedī tatrejyate@nukalpena // 270

paśupatirindropendraviriñcairatha tadupalambhato devaiḥ /
gandharvayakṣarākṣasapitṛmunibhiścitritāstathā yāgāḥ // 271

guṇānāṃ yatparaṃ sāmyaṃ tadavyaktaṃ guṇordhvataḥ /
krodheśacaṇḍasaṃvartā jyotiḥpiṅgalasūrakau // 272

pañcāntakaikavīrau ca śikhodaścāṣṭa tatra te /
gahanaṃ puruṣanidhānaṃ prakṛtirmūlaṃ pradhānamavyaktam // 273

guṇakāraṇamityete māyāprabhavasya paryāyāḥ /
yāvantaḥ kṣetrajñāḥ sahajāgantukamalopadigdhacitaḥ // 274

te sarve@tra vinihitā rudrāśca tadutthabhogabhujaḥ /
mūḍhavivṛttavilīnaiḥ karaṇaiḥ kecittu vikaraṇakāḥ // 275

akṛtādhiṣṭhānatayā kṛtyāśaktāni mūḍhāni /
pratiniyataviṣayabhāñji sphuṭāni śāstre vivṛttāni // 276

bhagnāni mahāpralaye sṛṣṭau notpāditāni līnāni /
icchādhīnāni punarvikaraṇasaṃjñāni kāryamapyevam // 277

puṃstattve tuṣṭinavakaṃ siddhayo@ṣṭau ca tatpuraḥ /
tāvatya evāṇimādibhuvanāṣṭakameva ca // 278

atattve tattvabuddhyā yaḥ santoṣastuṣṭiratra sā /
heye@pyādeyadhīḥ siddhiḥ tathā coktaṃ hi kāpilaiḥ // 279

ādhyātmikāścatasraḥ prakṛtyupādānakālabhāgyākhyāḥ /
pañca viṣayoparamato@rjanarakṣāsaṅgasaṃkṣayavighātaiḥ // 280

ūhaḥ śabdo@dhyayanaṃ duḥkhavighātāstrayaḥ suhṛtprāptiḥ /
dānaṃ ca siddhayo@ṣṭau siddheḥ pūrvo@ṅkuśastrividhaḥ // 281

aṇimādyūrdhvatastisraḥ paṅktayo guruśiṣyagāḥ /
tatrāpi triguṇacchāyāyogāt tritvamudāhṛtam // 282

nāḍīvidyāṣṭakaṃ cordhvaṃ paṅktīnāṃ syādiḍādikam /
puṃsi nādamayī śaktiḥ prasarākhyā ca yatsthitā // 283

na hyakartā pumānkartuḥ kāraṇatvaṃ ca saṃsthitam /
akartaryapi vā puṃsi sahakāritayā sthite // 284

śeṣakāryātmataiṣṭavyānyathā satkāryahānitaḥ /
tasmāttathāvidhe kārye yā śaktiḥ puruṣasya sā // 285

tāvanti rūpāṇyādāya pūrṇatāmadhigacchati /
nāḍyaṣṭakordhve kathitaṃ vigrahāṣṭakamucyate // 286

kāryaṃ heturduḥkhaṃ sukhaṃ ca vijñānasādhyakaraṇāni /
sādhanamiti vigrahatāyugaṣṭakaṃ bhavati puṃstattve // 287

bhuvanaṃ dehadharmāṇāṃ daśānāṃ vigrahāṣṭakāt /
ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmākalkākrudho guroḥ // 288

śuśrūṣāśaucasantoṣā ṛjuteti daśoditāḥ /
puṃstattva eva gandhāntaṃ sthitaṃ ṣoḍaśakaṃ punaḥ // 289

ārabhya dehapāśākhyaṃ puraṃ buddhiguṇāstataḥ /
tatraivāṣṭāvahaṃkārastridhā kāmādikāstathā // 290

pāśā āgantukagāṇeśavaidyeśvarabheditāḥ /
trividhāste sthitāḥ puṃsi mokṣamārgoparodhakāḥ // 291

yatkiṃcitparamādvaitasaṃvitsvātantryasundarāt /
parācchivāduktarūpādanyattatpāśa ucyate // 292

tadevaṃ puṃstvamāpanne pūrṇe@pi parameśvare /
tatsvarūpāparijñānaṃ citraṃ hi puruṣāstataḥ // 293

uktānuktāstu ye pāśāḥ paratantroktalakṣaṇāḥ /
te puṃsi sarve tāṃstatra śodhayanmucyate bhavāt // 294

puṃsa ūrdhva tu niyatistatrasthāḥ śaṃkarā daśa /
hemābhāḥ susitāḥ kālatattve tu daśa te śivāḥ // 295

koṭiḥ ṣoḍaśasāhasraṃ pratyekaṃ parivāriṇaḥ /
rāge vīreśabhuvanaṃ gurvantevāsināṃ puram // 296

puraṃ cāśuddhavidyāyāṃ syācchaktinavakojjvalam /
manonmanyantagāstāśca vāmādyāḥ parikīrtitāḥ // 297

kalāyāṃ syānmahādevatrayasya puramuttamam /
tato māyā tripuṭikā mukhyato@nantakoṭibhiḥ // 298

ākrāntā sā bhagabilaiḥ proktaṃ śaivyāṃ tanau punaḥ /
aṅguṣṭhamātraparyantaṃ mahādevāṣṭakaṃ niśi // 299

cakrāṣṭakādhipatyena tathā śrīmālinīmate /
vāmādyāḥ puruṣādau ye proktāḥ śrīpūrvaśāsane // 300

te māyātattva evoktāstanau śaivyāmanantataḥ /
kapālavratinaḥ svāṅgahotāraḥ kaṣṭatāpasāḥ // 301

sarvābhayāḥ khaḍgadhārāvratāstattattvavedinaḥ /
kramāttattattvamāyānti yatreśo@nanta ucyate // 302

uktaṃ ca tasya parataḥ sthānamanantādhipasya devasya /
sthitivilayasargakarturguhābhagadvārapālasya // 303

dharmānaṇimādiguṇāñjñānāni tapaḥsukhāni yogāṃśca /
māyābilātpradatte puṃsāṃ niṣkṛṣya niṣkṛṣya // 304

tacchaktīddhasvabalā guhādhikārāndhakāraguṇadīpāḥ /
sarve@nantapramukhā dīpyante śatabhavapramukhāntāḥ // 305

so@vyaktamadhiṣṭhāya prakaroti jaganniyogataḥ śambhoḥ /
śuddhāśuddhasroto@dhikārahetuḥ śivo yasmāt // 306

śivaguṇayoge tasmin mahati pade ye pratiṣṭhitāḥ prathamam /
te@nantāderjagataḥ sargasthitivilayakartāraḥ // 307

māyābilamidamuktaṃ paratastu guhā jagadyoniḥ /
utpattyā teṣvasyāḥ patiśaktikṣobhamanuvidhīyamāneṣu // 308

yonivivareṣu nānākāmasamṛddheṣu bhagasaṃjñā /
kāmayate patirenāmicchānuvidhāyinīṃ yadā devīm // 309

pratibhagamavyaktādyāḥ prajāstadāsyāḥ prajāyante /
teṣāmatisūkṣmāṇāmetāvattvaṃ na varṇyate vidhiṣu // 310

avavarakāṇyekasminyadvatsāle bahūni baddhāni /
yonibilānyekasmiṃstadvanmāyāśiraḥsāle // 311

māyāpaṭalaiḥ sūkṣmaiḥ kuḍyaiḥ pihitāḥ parasparamadṛśyāḥ /
nivasanti tatra rudrāḥ sukhinaḥ pratibilamasaṃkhyātāḥ // 312

sthāne sāyujyagatāḥ sāmīpyagatāḥ pare salokasthāḥ /
pratibhuvanamevamayaṃ nivāsināṃ gurubhiruddiṣṭaḥ // 313

api sarvasiddhavācaḥ kṣīyerandīrghakālamudgīrṇāḥ /
na punaryonyānantyāducyante srotasāṃ saṃkhyāḥ // 314

tasmānnirayādyekaṃ yatproktaṃ dvārapālaparyantam /
srotastenānyānyapi tulyavidhānāni vedyāni // 315

avyaktakale guhayā prakṛtikalābhyāṃ vikāra ātmīyaḥ /
otaḥ proto vyāptaḥ kalitaḥ pūrṇaḥ parikṣiptaḥ // 316

madhye puṭatrayaṃ tasyā rudrāḥ ṣaḍadhare@ntare /
eka ūrdhve ca pañceti dvādaśaite nirūpitāḥ // 317

gahanāsādhyau hariharadaśeśvarau trikalagopatī ṣaḍime /
madhye@nantaḥ kṣemo dvijeśavidyeśaviśvaśivāḥ // 318

iti pañca teṣu pañcasu ṣaṭsu ca puṭageṣu tatparāvṛttyā /
parivarttate sthitiḥ kila devo@nantastu sarvathā madhye // 319

ūrdhvādharagakapālakapuṭaṣaṭkayugena tatparāvṛttyā /
madhyato@ṣṭābhirdiksthairvyāpto granthirmataṅgaśāstroktaḥ // 320

śrīsāraśāsane punareṣā ṣaṭpuṭatayā vinirdiṣṭā /
granthyākhyamidaṃ tattvaṃ māyākāryaṃ tato māyā // 321

māyātattvaṃ vibhu kila gahanamarūpaṃ samastavilayapadam /
tatra na bhuvanavibhāgo yukto granthāvasau tasmāt // 322

māyātattvādhipatiḥ so@nantaḥ samuditānvicāryāṇūn /
yugapatkṣobhayati niśāṃ sā sūte saṃpuṭairanantaiḥ svaiḥ // 323

tena kalādidharāntaṃ yaduktamāvaraṇajālamakhilaṃ tat /
niḥsaṃkhyaṃ ca vicitraṃ māyaivaikā tvabhinneyam // 324

uktaṃ śrīpūrvaśāstre ca dharāvyaktātmakaṃ dvayam /
asaṃkhyātaṃ niśāśaktisaṃjñaṃ tvekasvarūpakam // 325

pāśāḥ puroktāḥ praṇavāḥ pañcamānāṣṭakaṃ muneḥ /
kulaṃ yoniśca vāgīśī yasyāṃ jāto na jāyate // 326

dīkṣākāle@dharādhvasthaśuddhau yaccādharādhvagam /
anantasya samīpe tu tatsarvaṃ pariniṣṭhitam // 327

sādhyo dātā damano dhyāno bhasmeti bindavaḥ pañca /
pañcārthaguhyarudrāṅkuśahṛdayalakṣaṇaṃ ca savyūham // 328

ākarṣādarśau cetyaṣṭakametatpramāṇānām /
aluptavibhavāḥ sarve māyātattvādhikāriṇaḥ // 329

māyāmayaśarīrāste bhogaṃ svaṃ paribhuñjate /
pralayānte hyanantena saṃhṛtāste tvaharmukhe // 330

anyānantaprasādena vibudhā api taṃ param /
suptabuddhaṃ manyamānāḥ svatantrammanyatājaḍāḥ // 331

svātmānameva jānanti hetuṃ māyāntarālagāḥ /
ataḥ paraṃ sthitā māyā devī jantuvimohinī // 332

devadevasya sā śaktiratidurghaṭakāritā /
nirvairaparipanthinyā tayā bhramitabuddhayaḥ // 333

idaṃ tattvamidaṃ neti vivadantīha vādinaḥ /
gurudevāgniśāstreṣu ye na bhaktā narādhamāḥ // 334

satpathaṃ tānparityājya sotpathaṃ nayati dhruvam /
asadyuktivicārajñāñchuṣkatarkāvalambinaḥ // 335

bhramayatyeva tānmāyā hyamokṣe mokṣalipsayā /
śivadīkṣāsinā cchinnā śivajñānāsinā tathā // 336

na prarohetpunarnānyo hetustacchedanaṃ prati /
mahāmāyordhvataḥ śuddhā mahāvidyātha mātṛkā // 337

vāgīśvarī ca tatrasthaṃ vāmādinavasatpuram /
vāmā jyeṣṭhā raudrī kālī kalavikaraṇībalavikārike tathā // 338

mathanī damanī manonmanī ca tridṛśaḥ pītāḥ samastāstāḥ /
saptakoṭyo mukhyamantrā vidyātattve@tra saṃsthitāḥ // 339

ekaikārbudalakṣāṃśāḥ padmākārapurā iha /
vidyārājñyastriguṇyādyāḥ sapta saptārbudeśvarāḥ // 340

vidyātattvordhvamaiśaṃ tu tattvaṃ tatra kramordhvagam /
śikhaṇḍyādyamanantāntaṃ purāṣṭakayutaṃ puram // 341

śikhaṇḍī śrīgalo mūrtirekanetraikarudrakau /
śivottamaḥ sūkṣmarudro@nanto vidyeśvarāṣṭakam // 342

kramādūrdhvordhvasaṃsthānaṃ saptānāṃ nāyako vibhuḥ /
ananta eva dhyeyaśca pūjyaścāpyuttarottaraḥ // 343

mukhyamantreśvarāṇāṃ yat sārdhaṃ koṭitrayaṃ sthitam /
tannāyakā ime tena vidyeśāścakravartinaḥ // 344

uktaṃ ca gurubhiritthaṃ śivatanvādyeṣu śāsaneṣvetat /
bhagabilaśatakalitaguhāmūrdhāsanago@ṣṭaśaktiyugdevaḥ // 345

gahanādyaṃ nirayāntaṃ sṛjati ca rudrāṃśca viniyuṅkte /
uddharati manonmanyā puṃsasteṣveva bhavati madhyasthaḥ // 346

te tenodastacitaḥ paratattvālocane@bhiniviśante /
sa punaradhaḥ pathavartiṣvadhikṛta evāṇuṣu śivena // 347

avasitapativiniyogaḥ sārdhamanekātmamantrakoṭībhiḥ /
nirvātyanantanāthastaddhāmāviśati sūkṣmarudrastu // 348

anugṛhyāṇumapūrvaṃ sthāpayati patiḥ śikhaṇḍinaḥ sthāne /
ityaṣṭau paripāṭyā yāvaddhāmāni yāti gururekaḥ // 349

tāvadasaṃkhyātānāṃ jantūnāṃ nirvṛtiṃ kurute /
te@ṣṭāvapi śaktyaṣṭakayogāmalajalaruhāsanāsīnāḥ // 350

ālokayanti devaṃ hṛdayasthaṃ kāraṇaṃ paramam /
taṃ bhagavantamanantaṃ dhyāyantaḥ svahṛdi kāraṇaṃ śāntam // 351

saptānudhyāyantyapi mantrāṇāṃ koṭayaḥ śuddhāḥ /
māyādiravīcyanto bhavastvanantādirucyate@pyabhavaḥ // 352

śivaśuddhaguṇādhīkārāntaḥ so@pyeṣa heyaśca /
atrāpi yato dṛṣṭānugrāhyāṇāṃ niyojyatā śaivī // 353

iṣṭā ca tannivṛttirhyabhavastvadhare na bhūyate yasmāt /
patyurapasarpati yataḥ kāraṇatā kāryatā ca siddhebhyaḥ // 354

kañcukavacchivasiddhau tāvatibhavasaṃjñayātimadhyasthau /
dharmajñānavirāgaiśyacatuṣṭayapuraṃ tu yat // 355

rūpāvaraṇasaṃjñaṃ tattattve@sminnaiśvare viduḥ /
vāmā jyeṣṭhā ca raudrīti bhuvanatrayaśobhitam // 356

sūkṣmāvaraṇamākhyātamīśatattve gurūttamaiḥ /
aiśātsādāśivaṃ jñānakriyāyugalamaṇḍitam // 357

śuddhāvaraṇamityāhuruktā śuddhāvṛteḥ param /
vidyāvṛtistato bhāvābhāvaśaktidvayojjvalā // 358

śaktyāvṛtiḥ pramāṇākhyā tataḥ śāstre nirūpitā /
śaktyāvṛtestu tejasvidhruveśābhyāmalaṅkṛtam // 359

tejasvyāvaraṇaṃ vedapurā mānāvṛtistataḥ /
mānāvṛteḥ suśuddhāvṛtpuratritayaśobhitā // 360

suśuddhāvaraṇādūrdhva śaivamekapuraṃ bhavet /
śivāvṛterūrdhvamāhurmokṣāvaraṇasaṃjñitam // 361

asyāṃ mokṣāvṛtau rudrā ekādaśa nirūpitāḥ /
mokṣāvaraṇatastvekapuramāvaraṇaṃ dhruvam // 362

ūrdhve dhruvāvṛtericchāvaraṇaṃ tatra te śivāḥ /
īśvarecchāgṛhāntasthāstatpuraṃ caikamucyate // 363

icchāvṛteḥ prabuddhākhyaṃ digrudrāṣṭakacarcitam /
prabuddhāvaraṇādūrdhva samayāvaraṇaṃ mahat // 364

bhuvanaiḥ pañcabhirgarbhīkṛtānantasamāvṛti /
sāmayātsauśivaṃ tatra sādākhyaṃ bhuvanaṃ mahat // 365

tasminsadāśivo devastasya savyāpasavyayoḥ /
jñānakriye parecchā tu śaktirutsaṅgagāminī // 366

sṛṣṭyādipañcakṛtyāni kurute sa tayecchayā /
pañca brahmāṇyaṅgaṣaṭkaṃ sakalādyaṣṭakaṃ śivāḥ // 367

daśāṣṭādaśa rudrāśca taireva suśivo vṛtaḥ /
sadyo vāmāghorau puruṣeśau brahmapañcakaṃ hṛdayam // 368

mūrdhaśikhāvarmadṛgastramaṅgāni ṣaṭ prāhuḥ /
sakalākalaśūnyaiḥ saha kalāḍhyakhamalaṅkṛte kṣapaṇamantyam // 369

kaṇṭhyauṣṭhyamaṣṭamaṃ kila sakalāṣṭakametadāmnātam /
oṃ kāraśivau dīpto hetvīśadaśeśakau suśivakālau // 370

sūkṣmasutejaḥśarvāḥ śivāḥ daśaite@tra pūrvādeḥ /
vijayo niḥśvāsaśca svāyambhuvo vahnivīrarauravakāḥ // 371

mukuṭavisarenduvinduprodgītā lalitasiddharudrau ca /
santānaśivau parakiraṇapārameśā iti smṛtā rudrāḥ // 372

sarveṣāmeteṣāṃ jñānāni viduḥ svatulyanāmāni /
mantramunikoṭiparivṛta matha vibhuvāmādirudratacchaktiyutam // 373

tārādiśaktijuṣṭaṃ suśivāsanamatisitakajamasaṃkhyadalam /
yaḥ śaktirudravargaḥ parivāre viṣṭare ca suśivasya // 374

pratyekamasya nijanijaparivāre parārdhakoṭayo@saṃkhyāḥ /
māyāmalanirmuktāḥ kevalamadhikāramātrasaṃrūḍhāḥ // 375

suśivāvaraṇe rudrāḥ sarvajñāḥ sarvaśaktisampūrṇāḥ /
adhikārabandhavilaye śāntāḥ śivarūpiṇo punarbhavinaḥ // 376

ūrdhve bindvāvṛtirdīptā tatra tatra padmaṃ śaśiprabham /
śāntyatītaḥ śivastatra tacchaktyutsaṅgabhūṣitaḥ // 377

nivṛttyādikalāvargaparivārasamāvṛtaḥ /
asaṃkhyarudratacchaktipurakoṭibhirāvṛtaḥ // 378

śrīmanmataṅgaśāstre ca layākhyaṃ tattvamuttamam /
pāribhāṣikamityetannāmnā bindurihocyate // 379

caturmūrtimayaṃ śubhraṃ yattatsakalaniṣkalam /
tasminbhogaḥ samuddiṣṭa ityatredaṃ ca varṇitam // 380

nivṛttyādeḥ susūkṣmatvāddharādyārabdhadehatā /
mātuḥ sphūrjanmahājñānalīnatvānna vibhāvyate // 381

udrikta taijasatvena hemno bhūparamāṇavaḥ /
yathā pṛthaṅna bhāntyevamūrdhvādhorudradehagāḥ // 382

bindūrdhve@rdhenduretasya kalā jyotsnā ca tadvatī /
kāntiḥ prabhā ca vimalā pañcaitā rodhikāstataḥ // 383

rundhanī rodhanī roddhrī jñānabodhā tamopahā /
etāḥ pañca kalāḥ prāhurnirodhinyāṃ gurūttamāh // 384

ardhamātraḥ smṛto bindurvyomarūpī catuṣkalaḥ /
tadardhamardhacandrastadaṣṭāṃśena nirodhikā // 385

hetūnbrahmādikān runddhe rodhikāṃ tāṃ tyajettataḥ /
nirodhikāmimāṃ bhittvā sādākhyaṃ bhuvanaṃ param // 386

pararūpeṇa yatrāste pañcamantramahātanuḥ /
ityardhendunirodhyantabindvāvṛtyūrdhvato mahān // 387

nādaḥ kiñjalkasadṛśo mahadbhiḥ puruṣairvṛtaḥ /
catvāri bhuvanānyatra dikṣu madhye ca pañcamam // 388

indhikā dīpikā caiva rodhikā mocikordhvagā /
madhye@tra padmaṃ tatrordhvagāmī tacchaktibhirvṛtaḥ // 389

nādordhvatastu sauṣumnaṃ tatra tacchaktibhṛtprabhuḥ /
tadīśaḥ piṅgalelābhyāṃ vṛtaḥ savyāpasavyayoḥ // 390

yā prabhoraṅkagā devī suṣumnā śaśisaprabhā /
grathito@dhvā tayā sarva ūrdhvaścādhastanastathā // 391

nādaḥsuṣumnādhārastu bhittvā viśvamidaṃ jagat /
adhaḥśaktyā vinirgacchedūrdhvaśaktyā ca mūrdhataḥ // 392

nāḍyā brahmabile līnaḥ so@vyaktadhvanirakṣaraḥ /
nadansarveṣu bhūteṣu śivaśaktyā hyadhiṣṭhitaḥ // 393

suṣumnordhve brahmabilasaṃjñayāvaraṇaṃ tridṛk /
tatra brahmā sitaḥ śūlī pañcāsyaḥ śaśiśekharaḥ // 394

tasyotsaṅge parā devī brahmāṇī mokṣamārgagā /
roddhrī dātrī ca mokṣasya tāṃ bhittvā cordhvakuṇḍalī // 395

śaktiḥ suptāhisadṛśī sā viśvādhāra ucyate /
tasyāṃ sūkṣmā susūkṣmā ca tathānye amṛtāmite // 396

madhyato vyāpinī tasyāṃ vyāpīśo vyāpinīdharaḥ /
śaktitattvamidaṃ yasya prapañco@yaṃ dharāntakaḥ // 397

śivatattvaṃ tatastatra caturdikkaṃ vyavasthitāḥ /
vyāpī vyomātmako@nanto@nāthastacchaktibhāginaḥ // 398

madhye tvanāśritaṃ tatra devadevo hyanāśritaḥ /
tacchaktyutsaṅgabhṛtsūryaśatakoṭisamaprabhaḥ // 399

śivatattvordhvataḥ śaktiḥ parā sā samanāhvayā /
sarveṣāṃ kāraṇānāṃ sā kartṛbhūtā vyavasthitā // 400

bibhartyaṇḍānyanekāni śivena samadhiṣṭhitā /
tadārūḍhaḥ śivaḥ kṛtyapañcakaṃ kurute prabhuḥ // 401

samanā karaṇaṃ tasya hetukarturmahośituḥ /
anāśritaṃ tu vyāpāre nimittaṃ heturucyate // 402

tayādhitiṣṭhati vibhuḥ kāraṇānāṃ tu pañcakam /
anāśrito@nāthamayamanantaṃ khavapuḥ sadā // 403

sa vyāpinaṃ prerayati svaśaktyā karaṇena tu /
karmarūpā sthitā māyā yadadhaḥ śaktikuṇḍalī // 404

nādabindvādikaṃ kāryamityādijagadudbhavaḥ /
yatsadāśivaparyantaṃ pārthivādyaṃ ca śāsane // 405

tatsarva prākṛtaṃ proktaṃ vināśotpattisaṃyutam /
atha sakalabhuvanamānaṃ yanmahyaṃ nigaditaṃ nijairgurubhiḥ // 406

tadvakṣyate samāsādbuddhau yenāśu saṅkrāmet /
aṇḍasyāntaranantaḥ kālaḥ kūṣmāṇḍahāṭakau brahmaharī // 407

rudrāḥ śataṃ savīraṃ bahirnivṛttistu sāṣṭaśatabhuvanā syāt /
jalatejaḥsamīranabho@haṃkṛddhīmūlasaptake pratyekam // 408

aṣṭau ṣaṭpañcāśadbhuvanā tena pratiṣṭheti kalā kathitā /
atra prāhuḥ śodhyānaṣṭau kecinnijāṣṭakādhipatīn // 409

anye tu samastānāṃ śodhyatvaṃ varṇayanti bhuvanānām /
śrībhūtirājamiśrā guravaḥ prāhuḥ punarbahī rudraśatam // 410

aṣṭāvantaḥ sākaṃ śarveṇetīdṛśī nivṛttiriyaṃ syāt /
rudrāḥ kālī vīro dharābdhilakṣmyaḥ sarasvatī guhyam // 411

ityaṣṭakaṃ jale@nau vahnyatiguhyadvayaṃ maruti vāyoḥ /
svapuraṃ gayādi khe ca vyoma pavitrāṣṭakaṃ ca bhuvanayugam // 412

abhimāne@haṅkāracchagalādyaṣṭakamathāntarā nabho@haṃkṛt /
tanmātrārkenduśratipurāṣṭakaṃ buddhikarmadevānām // 413

daśa tanmātrasamūhe bhuvanaṃ punarakṣavargavinipatite /
manasaścetyabhimāne dvāviṃśatireva bhuvanānām // 414

dhiyi daivīnāmaṣṭau kruttejoyogasaṃjñakaṃ trayaṃ tadumā /
tatpatiratha mūrtyaṣṭakasuśivadvādaśakavīrabhadrāḥ syuḥ // 415

tadatha mahādevāṣṭakamiti buddhau saptadaśa saṃkhyā /
guṇatattve paṅktitrayamiti ṣaṭpañcāśataṃ purāṇi viduḥ // 416

yadyapi guṇasāmyātmani mūle krodheśvarāṣṭakaṃ tathāpi dhiyi /
tacchodhitamiti gaṇanāṃ na punaḥ prāptaṃ pratiṣṭhāyām // 417

iti jalatattvānmūlaṃ tattvacaturviṃśatiḥ pratiṣṭhāyām /
ambādituṣṭivargastārādyāḥ siddhayo@ṇimādigaṇaḥ // 418

guravo guruśiṣyā ṛṣivarga iḍādiśca vigrahāṣṭakayuk /
gandhādivikārapuraṃ buddhiguṇāṣṭakamahaṃkriyā viṣayaguṇāḥ // 419

kāmādisaptaviṃśakamāgantu tathā gaṇeśavidyeśamayau /
iti pāśeṣu puratrayamitthaṃ puruṣe@tra bhuvanaṣoḍaśakam // 420

niyatau śaṅkaradaśakaṃ kāle śivadaśakamiti puradvitayam /
rāge suhṛṣṭabhuvanaṃ guruśiṣyapuraṃ ca vitkalāyugale // 421

bhuvanaṃ bhuvanaṃ niśi puṭapuratrayaṃ vākpuraṃ pramāṇapuram /
iti saptaviṃśatipurā vidyā puruṣāditattvasaptakayuk // 422

vāmeśarūpasūkṣmaṃ śuddhaṃ vidyātha śaktitejasvimitiḥ /
suviśuddhiśivau mokṣa dhuveṣisaṃbuddhasamayasauśivasaṃjñāḥ // 423

saptadaśapurā śāntā vidyeśasadāśivapuratritayayuktā /
bindvardhendunirodhyaḥ parasauśivamindhikādipurasauṣumne // 424

paranādo brahmabilaṃ sūkṣmādiyutordhvakuṇḍalī śaktiḥ /
vyāpivyomānantānāthānāśritapurāṇi pañca tataḥ // 425

ṣaṣṭhaṃ ca paramamanāśritamatha samanābhuvanaṣoḍaśī yadi vā /
bindvāvaraṇaṃ parasauśivaṃ ca pañcendhikādibhuvanāni // 426

sauṣumnaṃ brahmabilaṃ kuṇḍalinī vyāpipañcakaṃ samanā /
iti ṣoḍaśabhuvaneyaṃ tattvayugaṃ śāntyatītā syāt // 427

śrīmanmataṅgaśāstre ca kramo@yaṃ purapūgagaḥ /
kālāgnirnarakāḥ khābdhiyutaṃ mukhyatayā śatam // 428

kūṣmāṇḍaḥ saptapātālī saptalokī maheśvaraḥ /
ityaṇḍamadhyaṃ tadbāhye śataṃ rudrā iti sthitāḥ // 429

sthānānāṃ dviśatī bhūmiḥ saptapañcāśatā yutā /
pañcāṣṭakasya madhyāddvātriṃśadbhūtacatuṣṭaye // 430

tanmātreṣu ca pañca syurviśvedevāstato@ṣṭakam /
pañcamaṃ sendriye garve buddhau devāṣṭakaṃ guṇe // 431

yogāṣṭakaṃ krodhasaṃjñaṃ mūle kāle sanaiyate /
patadrugādyāścāṅguṣṭhamātrādyā rāgatattvagāḥ // 432

dvādaśaikaśivādyāḥ syurvidyāyāṃ kalane daśa /
vāmādyāstriśatī seyaṃ triparvaṇyabdhirasyayuk // 433

śaivāḥ kecidihānantāḥ śraikaṇṭhā iti saṃgrahaḥ /
yatra yadā parabhogān bubhukṣate tatra yojanaṃ kāryam // 434

śodhanamatha taddhānau śeṣaṃ tvantargataṃ kāryam /
ityāgamaṃ prathayituṃ darśitametadvikalpitaṃ tena // 435

anye@pi bahuvikalpāḥ svadhiyācāryaiḥ samabhyūhyāḥ /
śrīpūrvaśāsane punaraṣṭādaśādhikaṃ śataṃ kathitam // 436

tadiha pradhānamadhikaṃ saṃkṣepeṇocyate śodhyam /
kālāgniḥ kūṣmāṇḍo narakeśo hāṭako@tha bhūtalapaḥ // 437

brahmā munilokeśo rudrāḥ pañcāntarālasthāḥ /
adhare@nantaḥ prācyāḥ kapālivahnyantanirṛtibalākhyāḥ // 438

laghunidhipatividyādhipaśambhūrdhvāntaṃ savīrabhadrapati /
ekādaśabhirbāhye brahmāṇḍaṃ pañcabhistathāntarikaiḥ // 439

iti ṣoḍaśapurametannivṛttikalayeha kalanīyam /
lakulīśabhārabhūtī diṇḍyāṣāḍhī ca puṣkaranimeṣau // 440

prabhāsasureśāviti salile pratyātmakaṃ saparivāre /
bhairavakedāramahākālā madhyāmrajalpākhyāḥ // 441

śrīśailahariścandrāviti guhyāṣṭakamidaṃ mahasi /
bhīmendrāṭṭahāsavimalakanakhalanākhalakurusthitigayākhyāḥ // 442

atiguhyāṣṭakametanmaruti ca satanmātrake ca sākṣe ca /
sthāṇusuvarṇākhyau kila bhadro gokarṇako mahālayakaḥ // 443

avimuktarudrakoṭī vastrāpada ityadaḥ pavitraṃ khe /
sthūlasthūleśaśaṅkuśrutikālañjarāśca maṇḍalabhṛt // 444

mākoṭāṇḍadvitayacchagalāṇḍā aṣṭakaṃ hyahaṅkāre /
anye@haṅkārāntastanmātrāṇīndriyāṇi cāpyāhuḥ // 445

dhiyi yonyaṣṭakamuktaṃ prakṛtau yogāṣṭakaṃ kilākṛtaprabhṛti /
iti saptāṣṭakabhuvanā pratiṣṭhitiḥ salilato hi mūlāntā // 446

nari vāmo bhīmograu bhaveśavīrāḥ pracaṇḍagaurīśau /
ajasānantaikaśivau vidyāyāṃ krodhacaṇḍayugmaṃ syāt // 447

saṃvarto jyotiratho kalāniyatyāṃ ca sūrapañcāntau /
vīraśikhīśaśrīkaṇṭhasaṃjñametattrayaṃ ca kāle syāt // 448

samahātejā vāmo bhavodbhavaścaikapiṅgaleśānau /
bhuvaneśapuraḥsarakāvaṅguṣṭha ime niśi sthitā hyaṣṭau // 449

aṣṭāviṃśatibhuvanā vidyā puruṣānniśāntamiyam /
hālāhalarudrakrudambikāghorikāḥ savāmāḥ syuḥ // 450

vidyāyāṃ vidyeśāstvaṣṭāvīśe sadāśive pañca /
vāmā jyeṣṭhā raudrī śaktiḥ sakalā ca śontayam // 451

aṣṭādaśa bhuvanā syāt śāntyatītā tvabhuvanaiva /
iti deśādhvavibhāgaḥ kathitaḥ śrīśambhunā samādiṣṭaḥ // 452