Tantraloka · Chapter 10

ucyate trikaśāstrekarahasyaṃ tattvabhedanam // 1b

teṣāmamīṣāṃ tattvānāṃ svavargeṣvanugāminām /
bhedāntaramapi proktaṃ śāstre@tra śrītrikābhidhe // 2

śaktimacchaktibhedena dharādyaṃ mūlapaścimam /
bhidyate pañcadaśadhā svarūpeṇa sahānarāt // 3

kalāntaṃ bhedayugghīnaṃ rudravatpralayākalaḥ /
tadvanmāyā ca navadhā jñākalāḥ saptadhā punaḥ // 4

mantrāstadīśāḥ pāñcadhye mantreśapatayastridhā /
śivo na bhidyate svaikaprakāśaghanacinmayaḥ // 5

śivo mantramaheśeśamantrā akalayukkalī /
śaktimantaḥ sapta tathā śaktayastaccaturdaśa // 6

svaṃ svarūpaṃ pañcadaśaṃ tadbhūḥ pañcadaśātmikā /
tathāhi tisro devasya śaktayo varṇitāḥ purā // 7

tā eva mātṛmāmeyatrairūpyeṇa vyavasthitāḥ /
parāṃśo mātṛrūpo@tra pramāṇāṃśaḥ parāparaḥ // 8

meyo@paraḥ śaktimāṃśca śaktiḥ svaṃ rūpamityadaḥ /
tatra svarūpaṃ bhūmeryatpṛthagjaḍamavasthitam // 9

mātṛmānādyupadhibhirasaṃjātoparāgakam /
sakalādiśivāntaistu mātṛbhirvedyatāsya yā // 10

śaktimadbhiranudbhūtaśaktibhiḥ sapta tadbhidaḥ /
sakalādiśivāntānāṃ śaktiṣūdrecitātmasu // 11

vedyatājanitāḥ sapta bhedā iti caturdaśa /
sakalasya pramāṇāṃśo yo@sau vidyākalātmakaḥ // 12

sāmānyātmā sa śaktitve gaṇito natu tadbhidaḥ /
layākalasya mānāṃśaḥ sa eva paramasphuṭaḥ // 13

jñānākalasya mānaṃ tu galadvidyākalāvṛti /
aśuddhavidyākalanādhvaṃsasaṃskārasaṃgatā // 14

prabubhutsuḥ śuddhavidyā santrāṇāṃ karaṇaṃ bhavet /
prabuddhā śuddhavidyā tu tatsaṃskāreṇa saṃgatā // 15

mānaṃ mantreśvarāṇāṃ syāttatsaṃskāravivarjitā /
mānaṃ mantramaheśānāṃ karaṇaṃ śaktirucyate // 16

svātantryamātrasadbhāvā yā tvicchā śaktiraiśvarī /
śivasya saiva karaṇaṃ tayā vetti karoti ca // 17

ā śivātsakalāntaṃ ye mātāraḥ sapta te dvidhā /
nyagbhūtodriktaśaktitvāttadbhedo vedyabhedakaḥ // 18

tathāhi vedyatā nāma bhāvasyaiva nijaṃ vapuḥ /
caitreṇa vedyaṃ vedmīti kiṃhyatra pratibhāsatām // 19

nanu caitrīyavijñānamātramatra prakāśate /
vedyatākhyastu no dharmo bhāti bhāvasya nīlavat // 20

vedyatā ca svabhāvena dharmo bhāvasya cettataḥ /
sarvānpratyeva vedyaḥ syāddhaṭanīlādidharmavat // 21

atha vedakasaṃvittibalādvedyatvadharmabhāk /
bhāvastathāpi doṣo@sau kuvindakṛtavastravat // 22

vedyatākhyastu yo dharmaḥ so@vedyaścetkhapuṣpavat /
vedyaścedasti tatrāpi vedyetatyanavasthitiḥ // 23

tato na kiṃcidvedyaṃ syānmūrchitaṃ tu jagadbhavet /
nanu vijñātrupādhyaṃ śo paskṛtaṃ vapurucyatām // 24

bhāvasyārthaprakāśātma yathā jñānamidaṃ tvasat /
ekavijñātṛvedyatve na jñātrantaravedyatā // 25

samastajñātṛvedyatve naikavijñātṛvedyatā /
tasmānna vedyatā nāma bhāvadharmo@sti kaścana // 26

bhāvasya vedyatā saiva saṃvido yaḥ samudbhavaḥ /
arthagrahaṇarūpaṃ hi yatra vijñānamātmani // 27

samavaiti prakāśyo@rthastaṃ pratyeṣaiva vedyatā /
atra brūmaḥ padārthānāṃ na dharmo yadi vedyatā // 28

avedyā eva te saṃsyurjñāne satyapi varṇite /
yathāhi pṛthubudhnādirūpe kumbhasya satyapi // 29

atadātmā paṭo naiti pṛthubudhnādirūpatām /
tathā satyapi vijñāne vijñātṛsamavāyini // 30

avedyadharmakā bhāvāḥ kathaṃ vedyatvamāpnuyuḥ /
anarthaḥ sumahāṃścaiṣa dṛśyatāṃ vastu yatsvayam // 31

prakāśātma na tatsaṃviccāprakāśā tadāśrayaḥ /
aprakāśo manodīpacakṣurādi tathaiva tat // 32

kiṃ tatprakāśatāṃ nāma supte jagati sarvataḥ /
jñānasyārthaprakāśatvaṃ nanu rūpaṃ pradīpavat // 33

apūrvamatra viditaṃ narīnṛtyāmahe tataḥ /
arthaprakāśo jñānasya yadrūpaṃ tannirūpyatām // 34

arthaḥ prakāśaścedrūpamartho vā jñānameva vā /
athārthasya prakāśo yastadrūpamiti bhaṇyate // 35

ṣaṣṭhī kartari cedukto doṣa eva duruddharaḥ /
atha karmaṇi ṣaṣṭhyeṣā ṇyarthastatra hṛdi sthitaḥ // 36

tathā cedaṃ darśayāmaḥ kiṃ prakāśaḥ prakāśate /
aprakāśo@pi naivāsau tathāpi ca na kiṃcana // 37

tarhi loke kathaṃ ṇyarthaḥ ucyate cetanasthitau /
mukhyo ṇyarthasya viṣayo jaḍeṣu tvaupacārikaḥ // 38

tathāhi gantuṃ śakto@pi caitro@nyāyattatāṃ gateḥ /
manvāna eva vaktyasmi gamitaḥ svāmineti hi // 39

svāmyapyasya gatau śaktiṃ buddhvā svādhīnatāṃ sphuṭam /
paśyannivṛttimāśaṃkya gamayāmīti bhāṣate // 40

preryaprerakayorevaṃ maulikī ṇyarthasaṃgatiḥ /
tadabhiprāyato@nyo@pi loke vyavaharettathā // 41

śaraṃ gamayatītyatra punarvegākhyasaṃskriyām /
vidadhatprerakammanya upacāreṇa jāyate // 42

vāyuradriṃ pātayatītyatra dvāvapi tau jaḍau /
draṣṭṛbhiḥ prerakapreryavapuṣā parikalpitau // 43

itthaṃ jaḍena saṃbandhe na mukhyā ṇyarthasaṃgatiḥ /
āstāmanyatra vitatametadvistarato mayā // 44

arthe prakāśanā seyamupacārastato bhavet /
astu cedbhāsate tarhi sa eva patadadrivat // 45

upacāre nimittena kenāpi kila bhūyate /
vāyuḥ pātayatītyatra nimittaṃ tatkṛtā kriyā // 46

girau yenaiṣa saṃyoganāśādbhraṃśaṃ prapadyate /
iha tu jñānamarthasya na kiṃcitkarameva tat // 47

upacāraḥ kathaṃ nāma bhavetso@pi hyavastusan /
aprakāśita evārthaḥ prakāśatvopacārataḥ // 48

tādṛgeva śiśuḥ kiṃ hi dahatyagnyupacārataḥ /
śiśau vahnyupacāre yadbījaṃ taikṣṇyādi tacca sat // 49

prakāśatvopacāre tu kiṃ bījaṃ yatra satyatā /
siddhe hi cetane yukta upacāraḥ sa hi sphuṭam // 50

adhyāropātmakaḥ so@pi pratisaṃdhānajīvitaḥ /
na cādyāpi kimapyasti cetanaṃ jñānamapyadaḥ // 51

aprakāśaṃ tadanyena tatprakāśe@pyayaṃ vidhiḥ /
nanu pradīpo rūpasya prakāśaḥ kathamīdṛśam // 52

atrāpi na vahantyetāḥ kiṃ nu yuktivikalpanāḥ /
yādṛśā svena rūpeṇa dīpo rūpaṃ prakāśayet // 53

tādṛśā svayamapyeṣa bhāti jñānaṃ tu no tathā /
pradīpaścaiṣa bhāvānāṃ prakāśatvaṃ dadā[dhā]tyalam // 54

anyathā na prakāśerannabhede cedṛśo vidhiḥ /
tasmātprakāśa evāyaṃ pūrvoktaḥ paramaḥ śivaḥ // 55

yathā yathā prakāśeta tattadbhāvavapuḥ sphuṭam /
evaṃ ca nīlatā nāma yathā kācitprakāśate // 56

tadvaccakāsti vedyatvaṃ tacca bhāvāṃśapṛṣṭhagam /
phalaṃ prakaṭatārthasya saṃvidveti dvayaṃ tataḥ // 57

vipakṣato rakṣitaṃ ca saṃdhānaṃ cāpi tanmithaḥ /
tathāhi nibhṛtaścauraścaitravedyamiti sphuṭam // 58

buddhvā nādatta evāśu parīpsāvivaśo@pi san /
seyaṃ paśyati māṃ netratribhāgeneti sādaram // 59

svaṃ dehamamṛteneva siktaṃ paśyati kāmukaḥ /
na caitajjñānasaṃvittimātraṃ bhāvāṃśapṛṣṭhagam // 60

arthakriyākaraṃ taccenna dharmaḥ konvasau bhavet /
yaccoktaṃ vedyatādharmā bhāvaḥ sarvānapi prati // 61

syādityetatsvapakṣaghnaṃ duṣprayogāstravattava /
asmākaṃ tu svaprakāśaśivatāmātravādinām // 62

anyaṃ prati cakāstīti vaca eva na vidyate /
sarvānprati ca tannīlaṃ sa ghaṭaśceti yadvacaḥ // 63

tadapyaviditaprāyaṃ gṛhītaṃ mugdhabuddhibhiḥ /
nahi kālāgnirudrīyakāyāvagatanīlimā // 64

tava nīlaḥ kiṃ nu pīto maivaṃ bhūnnatu nīlakaḥ /
na kaṃcitprati nīlo@sau nīlo vā yaṃ prati sthitaḥ // 65

taṃ pratyeva sa vedyaḥ syātsaṃkalpadvārako@ntataḥ /
yathā cārthaprakāśātma jñānaṃ saṃgīryate tvayā // 66

tathā tajjñātṛvedyatvaṃ bhāvīyaṃ rūpamucyatām /
na ca jñātātra niyataḥ kaścijjñāne yathā tava // 67

arthe jñātā yadā yo yastadvedyaṃ vapurucyatām /
tattadvijñātṛvedyatvaṃ sarvānpratyeva bhāsatām // 68

ityevaṃ codayanmanye vrajedbadhiradhuryatām /
nahyanyaṃ prati vai kaṃcidbhāti sā vedyatā tathā // 69

bhāvasya rūpamityukte keyamasthānavaidhurī /
anena nītimārgeṇa nirmūlamapasāritā // 70

anavasthā tathā hyanyairnīlādyaiḥ sadṛśī na sā /
vedyatā kiṃtu dharmo@sau yadyogātsarvadharmavān // 71

dharmī vedyatvamabhyeti sa sattāsamavāyavat /
brūṣe yathā hi kurute sattā satyasataḥ sataḥ // 72

samavāyo@pi saṃśliṣṭaḥ śliṣṭānaśliṣṭatājuṣaḥ /
antyo viśeṣo vyāvṛttirūpo vyāvṛttivarjitān // 73

vyāvṛttān śvetimā śuklamaśuklaṃ gamanaṃ tathā /
tadvannīlādidharmāṃśayukto dharmī svayaṃ sthitaḥ // 74

avedyo vedyatārūpāddharmādvedyatvamāgataḥ /
vedyatā bhāsamānā ca svayaṃ nīlādidharmavat // 75

aprakāśā svaprakāśāddharmādeti prakāśatām /
prakāśe khalu viśrāntiṃ viśvaṃ śrayati cettataḥ // 76

nānyā kācidapekṣāsya kṛtakṛtyasya sarvataḥ /
yathā ca śivanāthena svātantryādbhāsyate bhidā // 77

nīlādivattathaivāyaṃ vedyatā dharma ucyate /
evaṃ siddhaṃ hi vedyatvaṃ bhāvadharmo@stu kā ghṛṇā // 78

idaṃ tu cintyaṃ sakalaparyantoktapramātṛbhiḥ /
vedyatvamekarūpaṃ syāccāturdaśyamataḥ kutaḥ // 79

ucyate paripūrṇaṃ cedbhāvīyaṃ rūpamucyate /
tadvibhurbhairavo devo bhagavāneva bhaṇyate // 80

atha tannijamāhātmyakalpitoṃ@śāṃśikākramaḥ /
sahyate kiṃ kṛtaṃ tarhi proktakalpanayānayā // 81

ata eva yadā yena vapuṣā bhāti yadyathā /
tadā tathā tattadrūpamityeṣopaniṣatparā // 82

caitreṇa vedyaṃ jānāmi dvābhyāṃ bahubhirapyatha /
mantreṇa tanmaheśena śivenodriktaśaktinā // 83

anyādṛśena vetyevaṃ bhāvo bhāti yathā tathā /
arthakriyādivaicitryamabhyetyaparisaṃkhyayā // 84

tathā hyekāgrasakalasāmājikajanaḥ khalu /
nṛttaṃ gītaṃ sudhāsārasāgaratvena manyate // 85

tata evocyate mallanaṭaprekṣopadeśane /
sarvapramātṛtādātmyaṃ pūrṇarūpānubhāvakam // 86

tāvanmātrārthasaṃvittituṣṭāḥ pratyekaśo yadi /
kaḥ saṃbhūya guṇasteṣāṃ pramātraikyaṃ bhavecca kim // 87

yadā tu tattadvedyatvadharmasaṃdarbhagarbhitam /
tadvastu śuṣkātprāgrūpādanyadyuktamidaṃ tadā // 88

śāstre@pi tattadvedyatvaṃ viśiṣṭārthakriyākaram /
bhūyasaiva tathāca śrīmālinīvijayottare // 89

tathā ṣaḍvidhamadhvānamanenādhiṣṭhitaṃ smaret /
adhiṣṭhānaṃ hi devena yadviśvasya pravedanam // 90

tadīśavedyatvenetthaṃ jñātaṃ prakṛtakāryakṛt /
evaṃ siddhaṃ vedyatākhyo dharmo bhāvasya bhāsate // 91

tadanābhāsayoge tu svarūpamiti bhaṇyate /
upādhiyogitāśaṅkāmapahastayato@sphuṭam // 92

svātmano yena vapuṣā bhātyarthastatsvakaṃ vapuḥ /
jānāmi ghaṭamityatra vedyatānuparāgavān // 93

ghaṭa eva svarūpeṇa bhāta ityapadiśyate /
nanu tatra svayaṃvedyabhāvo mantrādyapekṣayā // 94

api cāstyeva nanvastu natu sanpratibhāsate /
avedyameva kālāgnivapurmeroḥ parā diśaḥ // 95

mameti saṃvidi paraṃ śuddhaṃ vastu prakāśate /
bhātatvādvedyamapi tanna vedyatvena bhāsanāt // 96

avedyameva bhānaṃ hi tathā kamanuyuñjmahe /
evaṃ pañcadaśātmeyaṃ dharā tadvajjalādayaḥ // 97

avyaktāntā yato@styeṣāṃ sakalaṃ prati vedyatā /
yattūcyate kalādyena dharāntena samanvitāḥ // 98

sakalā iti tatkośaṣaṭkodrekopalakṣaṇam /
udbhūtāśuddhacidrāgakalādirasakañcukāḥ // 99

sakalālayasaṃjñāstu nyagbhūtākhilakañcukāḥ /
jñānākalāstu dhvastaitatkañcukā iti nirṇayaḥ // 100

tena pradhāne vedye@pi pumānudbhūtakañcukaḥ /
pramātāstyeva sakalaḥ pāñcadaśyamataḥ sthitam // 101

pāñcadaśyaṃ dharādhantarniviṣṭe sakale@pi ca /
sakalāntaramastyeva prameye@trāpi mātṛ hi // 102

sthūlāvṛtādisaṃkocatadanyavyāptṛtājuṣaḥ /
pītādyāḥ sthirakampratvāccaturdaśa dharādiṣu // 103

svarūpībhūtajaḍatāḥ prāṇadehapathe tataḥ /
pramātṛtājuṣaḥ proktā dhāraṇā vijayottare // 104

yadā tu meyatā puṃsaḥ kalāntasya prakalpyate /
tadudbhūtaḥ kañcukāṃśo meyo nāsya pramātṛtā // 105

ataḥ sakalasaṃjñasya pramātṛtvaṃ na vidyate /
trayodaśatvaṃ tacchaktiśaktimaddvayavarjanāt // 106

nyagbhūtakañcuko mātā yukta[yata]statra layākalaḥ /
māyāniviṣṭo vijñānākalādyāḥ prāgvadeva tu // 107

māyātattve jñeyarūpe kañcukanyagbhavo@pi yaḥ /
so@pi meyaḥ kañcukaikyaṃ yato māyā susūkṣmikā // 108

vijñānākala evātra tato mātāpakañcukaḥ /
māyāniviṣṭe@pyakale tathetyekādaśātmatā // 109

vijñānakevale vedye kañcukadhvaṃsasusthite /
udbubhūṣuprabodhānāṃ mantrāṇāmeva mātṛtā // 110

te@pi mantrā yadā meyāstadā mātā tadīśvaraḥ /
sa hyudbhavātpūrṇabodhastasminprāpte tu meyatām // 111

udbhūtapūrṇarūpo@sau mātā mantramaheśvaraḥ /
tasminvijñeyatāṃ prāpte svaprakāśaḥ paraḥ śivaḥ // 112

pramātā svakatādātmyabhāsitākhilavedyakaḥ /
śivaḥ pramātā no meyo hyanyādhīnaprakāśatā // 113

meyatā sā na tatrāsti svaprakāśo hyasau prabhuḥ /
svaprakāśe@tra kasmiṃścidanabhyupagate sati // 114

aprakāśātprakāśatve hyanavasthā duruttarā /
tataśca suptaṃ viśvaṃ syānna caivaṃ bhāsate hi tat // 115

anyādhīnaprakāśaṃ hi tadbhātyanyastvasau śivaḥ /
ityasya svaprakāśatve kimanyairyuktiḍambaraiḥ // 116

mānānāṃ hi paro jīvaḥ sa evetyuktamāditaḥ /
nanvasti svaprakāśe@pi śive vedyatvamīdṛśaḥ // 117

upadeśo[śyo]padeṣṭṛtvavyavahāro@nyathā katham /
satyaṃ sa tu tathā sṛṣṭaḥ parameśena vedyatām // 118

nīto mantramaheśādikakṣyāṃ samadhiśāyyate /
tathābhūtaśca vedyo@sau nānavacchinnasaṃvidaḥ // 119

pūrṇasya vedyatā yuktā parasparavirodhataḥ /
tathā vedyasvabhāve@pi vastuto na śivātmatām // 120

ko@pi bhāvaḥ projjhatīti satyaṃ tadbhāvanā phalet /
śrīpūrvaśāstre tenoktaṃ śivaḥ sākṣānna bhidyate // 121

sākṣātpadenāyamarthaḥ samastaḥ prasphuṭīkṛtaḥ /
nanvekarūpatāyuktaḥ śivastadvaśato bhavet // 122

trivedatāmantramahānāthe kātra vivāditā /
maheśvareśamantrāṇāṃ tathā kevalinordvayoḥ // 123

anantabhedataikaikaṃ sthitā sakalavatkila /
tato layākale meye pramātāsti layākalaḥ // 124

atastrayodaśatvaṃ syāditthaṃ naikādaśātmatā /
vijñānākalavedyatve@pyanyo jñānākalo bhavet // 125

mātā tadekādaśatā syānnaiva tu navātmatā /
evaṃ mantratadīśānāṃ mantreśāntarasaṃbhave // 126

vedyatvānnava sapta syuḥ sapta pañca tu te katham /
ucyate satyamastyeṣā kalanā kiṃtu susphuṭaḥ // 127

yathātra sakale bhedo na tathā tvakalādike /
anantāvāntaredṛkṣayonibhedavataḥ sphuṭam // 128

caturdaśavidhasyāsya sakalasyāsti bheditā /
layākale tu saṃskāramātrātsatyapyasau bhidā // 129

akalena viśeṣāya sakalasyaiva yujyate /
vijñānakevalādīnāṃ tāvatyapi na vai bhidā // 130

śivasvācchandyamātraṃ tu bhedāyaiṣāṃ vijṛmbhate /
ityāśayena saṃpaśyanviśeṣaṃ sakalādiha // 131

layākalādau novāca trāyodaśyādikaṃ vibhuḥ /
nanvastu vedyatā bhāvadharmaḥ kiṃtu layākalau // 132

manvāte neha vai kiṃcittadapekṣā tvasau katham /
śrūyatāṃ saṃvidaikātmyatattve@sminsaṃvyavasthite // 133

jaḍe@pi citirastyeva bhotsyamāne tu kā kathā /
svabodhāvasare tāvadbhotsyate layakevalī // 134

dvividhaśca prabodho@sya mantratvāya bhavāya ca /
bhāvanādibalādanyavaiṣṇavādinayoditāt // 135

yathāsvamādharauttaryavicitrātsaṃskṛtastathā /
līnaḥ prabuddho mantratvaṃ tadīśatvamathaiti vā // 136

svātantryavarjitā ye tu balānmohavaśīkṛtāḥ /
layākalātsvasaṃskārātprabuddhyante bhavāya te // 137

jñānākalo@pi mantreśamaheśatvāya budhyate /
mantrāditvāya vā jātu jātu saṃsṛtaye@pi vā // 138

avatāro hi vijñāniyogibhāve@sya bhidyate /
uktaṃ ca bodhayāmāsa sa sisṛkṣurjagatprabhuḥ // 139

vijñānakevalānaṣṭāviti śrīpūrvaśāsane /
ataḥ prabhotsyamānatve yānayorbodhayogyatā // 140

tadbalādvedyatāyogyabhāvenaivātra vedyatā /
tathāhi gāḍhanidre@pi priye@nāśaṅkitāgatām // 141

māṃ drakṣyatīti nāṅgeṣu sveṣu mātyabhisārikā /
evaṃ śivo@pi manute etasyaitatpravedyatām // 142

yāsyatīti sṛjāmīti tadānīṃ yogyataiva sā /
vedyatā tasya bhāvasya bhoktṛtā tāvatī ca sā // 143

layākalasya citro hi bhogaḥ kena vikalpyate /
yathā yathā hi samvittiḥ sa hi bhogaḥ sphuṭo@sphuṭaḥ // 144

smṛtiyogyo@pyanyathā vā bhogyabhāvaṃ na tūjjhati /
gāḍhanidrāvimūḍho@pi kāntāliṅgitavigrahaḥ // 145

bhoktaiva bhaṇyate so@pi manute bhoktṛtāṃ purā /
utprekṣāmātrahīno@pi kāṃcitkulavadhūṃ puraḥ // 146

saṃbhokṣyamāṇāṃ dṛṣṭvaiva rabhasādyāti saṃmadam /
tāmeva dṛṣṭvā ca tadā samānāśayabhāgapi // 147

anyastathā na saṃvitte kamatropalabhāmahe /
loke rūḍhamidaṃ dṛṣṭirasminkāraṇamantarā // 148

prasīdatīva magneva nirvātīvetivādini /
itthaṃ vistaratastattvabhedo@yaṃ samudāhṛtaḥ // 149

śaktiśaktimatāṃ bhedādanyonyaṃ tatkṛteṣvapi /
bhedeṣvanyonyato bhedāttathā tattvāntaraiḥ saha // 150

bhedopabhedagaṇanāṃ karvato nāvadhiḥ kvacit /
tata eva vicitro@yaṃ bhuvanādividhiḥ sthitaḥ // 151

pārthivatve@pi no sāmyaṃ rudravaiṣṇavalokayoḥ /
kā kathānyatra tu bhavedbhoge vāpi svarūpake // 152

sa ca no vistaraḥ sākṣācchakyo yadyapi bhāṣitum /
tathāpi mārgamātreṇa kathyamāno vivicyatām // 153

saptānāṃ mātṛśaktīnāmanyonyaṃ bhedane sati /
rūpamekānnapañcāśatsvarūpaṃ cādhikaṃ tataḥ // 154

sarvaṃ sarvātmakaṃ yasmāttasmātsakalamātari /
layākalādiśaktīnāṃ saṃbhavo@styeva tattvataḥ // 155

sa tvasphuṭo@stu bhedāṃśaṃ dātuṃ tāvatprabhurbhavet /
teṣāmapi ca bhedānāmanyonyaṃ bahubhedatā // 156

mukhyānāṃ bhedabhedānāṃ jalādyairbhedane sati /
mukhyabhedaprakāreṇa vidherānantyamucyate // 157

sakalasya samudbhūtāścakṣurādisvaśaktayaḥ /
nyagbhūtāśca pratanvanti bhedāntaramapi sphuṭam // 158

evaṃ layākalādīnāṃ tatsaṃskārapadoditāt /
pāṭavātprakṣayādvāpi bhedāntaramudīyate // 159

nyakkṛtāṃ śaktimāsthāyāpyudāsīnatayā sthitim /
anāviśyeva yadvetti tatrānyā vedyatā khalu // 160

āviśyeva nimajjyeva vikāsyeva vighūrṇya ca /
vidato vedyatānyaiva bhedo@trārthakriyocitaḥ // 161

anyaśaktitirobhāve kasyāścitsusphuṭodaye /
bhedāntaramapi jñeyaṃ vīṇāvādakadṛṣṭivat // 162

tirobhāvodbhavau śakteḥ svaśaktyantarato@nyataḥ /
cetyamānādacetyādvā tanvāte bahubhedatām // 163

evametaddharādīnāṃ tattvānāṃ yāvatī daśā /
kācidasti ghaṭākhyāpi tatra saṃdarśitā bhidaḥ // 164

atrāpi vedyatā nāma tādātmyaṃ vedakaiḥ saha /
tataḥ sakalavedyo@sau ghaṭaḥ sakala eva hi // 165

yāvacchivaikavedyo@sau śiva evāvabhāsate /
tāvadekaśarīro hi bodho bhātyeva yāvatā // 166

adhunātra samastasya dharātattvasya darśyate /
sāmastya evābhihitaṃ pāñcadaśyaṃ puroditam // 167

dharātattvāvibhedena yaḥ prakāśaḥ prakāśate /
sa eva śivanātho@tra pṛthivī brahma tanmatam // 168

dharātattvagatāḥ siddhīrvitarītuṃ samudyatān /
prerayanti śivecchāto ye te mantramaheśvarāḥ // 169

preryamāṇāstu mantreśā mantrāstadvācakāḥ sphuṭam /
dharātattvagataṃ yogamabhyasya śivavidyayā // 170

na tu pāśavasāṃkhyīyavaiṣṇavādidvitādṛśā /
aprāptadhruvadhāmāno vijñānākalatājuṣaḥ // 171

tāvattattvopabhogena ye kalpānte layaṃ gatāḥ /
sauṣuptāvasthayopetāste@tra pralayakevalāḥ // 172

sauṣupte tattvalīnatvaṃ sphuṭameva hi lakṣyate /
anyathā niyatasvapnasaṃdṛṣṭirjāyate kutaḥ // 173

sauṣuptamapi citraṃ ca svacchāsvacchādi bhāsate /
asvāpsaṃ sukhamityādismṛtivaicitryadarśanāt // 174

yadaiva sa kṣaṇaṃ sūkṣmaṃ nidrāyaiva prabuddhyate /
tadaiva smṛtireṣeti nārthajajñānajā smṛtiḥ // 175

tena mūḍhairyaducyeta prabuddhasyāntarāntarā /
tūlikādisukhasparśasmṛtireṣeti tatkutaḥ // 176

māhākarmasamullāsasaṃmiśritamalābilāḥ /
dharādhirohiṇo jñeyāḥ sakalā iha pudgalāḥ // 177

asyaiva saptakasya svasvavyāpāraprakalpane /
prakṣobho yastadevoktaṃ śaktīnāṃ saptakaṃ sphuṭam // 178

śivo hyacyutacidrūpastisrastacchaktayastu yāḥ /
tāḥ svātantryavaśopāttagrahītrākāratāvaśāt // 179

tridhā mantrāvasānāḥ syurudāsīnā iva sthitāḥ /
grāhyākāroparāgāttu grahītrākāratāvaśāt // 180

sakalāntāstu tāstisra icchājñānakriyā matāḥ /
saptadhetthaṃ pramātṛtvaṃ tatkṣobho mānatā tathā // 181

yattu grahītṛtārūpasaṃvitsaṃsparśavarjitam /
śuddhaṃ jaḍaṃ tatsvarūpamitthaṃ viśvaṃ trikātmakam // 182

evaṃ jalādyapi vadedbhedairbhinnaṃ mahāmatiḥ /
anayā tu diśā prāyaḥ sarvabhedeṣu vidyate // 183

bhedo mantramaheśānteṣveṣa pañcadaśātmakaḥ /
tathāpi sphuṭatābhāvātsannapyeṣa na carcitaḥ // 184

etacca sūtritaṃ dhātrā śrīpūrve yadbravīti hi /
savyāpārādhipatvenetyādinā jāgradāditām // 185

abhinne@pi śive@ntaḥsthasūkṣmabodhānusārataḥ /
adhunā prāṇaśaktisthe tattvajāle vivicyate // 186

bhedo@yaṃ pāñcadaśyādiryathā śrīśaṃbhurādiśat /
samaste@rthe@tra nirgrāhye tuṭayaḥ ṣoḍaśa kṣaṇāḥ // 187

ṣaṭtriṃśadaṅgule cāre sāṃśadvyaṅgulakalpitāḥ /
tatrādyaḥ paramādvaito nirvibhāgarasātmakaḥ // 188

dvitīyo grāhakollāsarūpaḥ prativibhāvyate /
antyastu grāhyatādātmyātsvarūpībhāvamāgataḥ // 189

pravibhāvyo na hi pṛthagupāntyo grāhakaḥ kṣaṇaḥ /
tṛtīyaṃ kṣaṇamārabhya kṣaṇaṣaṭkaṃ tu yatsthitam // 190

tannirvikalpaṃ prodgacchadvikalpācchādanātmakam /
tadeva śivarūpaṃ hi paraśaktyātmakaṃ viduḥ // 191

dvitīyaṃ madhyamaṃ ṣaṭkaṃ parāparapadātmakam /
vikalparūḍhirapyeṣā kramātprasphuṭatāṃ gatā // 192

ṣaṭke@tra prathame devyastisraḥ pronmeṣavṛttitām /
nimeṣavṛttitāṃ cāśu spṛśantyaḥ ṣaṭkatāṃ gatāḥ // 193

evaṃ dvitīyaṣaṭke@pi kiṃ tvatra grāhyavartmanā /
uparāgapadaṃ prāpya parāparatayā sthitāḥ // 194

ādye@tra ṣaṭke tā devyaḥ svātantryollāsamātrataḥ /
jighṛkṣite@pyupādhau syuḥ pararūpādavicyutāḥ // 195

asti cātiśayaḥ kaścittāsāmapyuttarottaram /
yo vivekadhanairdhīraiḥ sphuṭīkṛtyāpi darśyate // 196

kecittvekāṃ tuṭiṃ grāhye caikāmapi grahītari /
tādātmyena vinikṣipya saptakaṃ saptakaṃ viduḥ // 197

tadasyāṃ sūkṣmasaṃvittau kalanāya samudyatāḥ /
saṃvedayante yadrūpaṃ tatra kiṃ vāgvikatthanaiḥ // 198

evaṃ dharādimūlāntaṃ prakriyā prāṇagāminī /
guruparvakramātproktā bhede pañcadaśātmake // 199

kramāttu bhedanyūnatve nyūnatā syāttuṭiṣvapi /
tasyāṃ hrāso vikalpasya sphuṭatā cāvikalpinaḥ // 200

yathā hi ciraduḥkhārtaḥ paścādāttasukhasthitiḥ /
vismaratyeva tadduḥkhaṃ sukhaviśrāntivartmanā // 201

tathā gatavikalpe@pi rūḍhāḥ saṃvedane janāḥ /
vikalpaviśrāntibalāttāṃ sattāṃ nābhimanvate // 202

vikalpanirhrāsavaśena yāti vikalpavandhyā paramārthasatyā /
saṃvitsvarūpaprakaṭatvamitthaṃ tatrāvadhāne yatatāṃ subuddhiḥ // 203

grāhyagrāhakasaṃvittau saṃbandhe sāvadhānatā /
iyaṃ sā tatra tatroktā sarvakāmadughā yataḥ // 204

evaṃ dvayaṃ dvayaṃ yāvannyūnībhavati bhedagam /
tāvattuṭidvayaṃ yāti nyūnatāṃ kramaśaḥ sphuṭam // 205

ata eva śivāveśe dvituṭiḥ parigīyate /
ekā tu sā tuṭistatra pūrṇā śuddhaiva kevalam // 206

dvitīyā śiva(śakti)rūpaiva sarvajñānakriyātmikā /
tasyāmavahito yogī kiṃ na vetti karoti vā // 207

tathā coktaṃ kallaṭena śrīmatā tuṭipātagaḥ /
lābhaḥ sarvajñakartṛtve tuṭeḥ pāto@parā tuṭiḥ // 208

ādyāyāṃ tu tuṭau sarvaṃ sarvataḥ pūrṇamekatām /
gataṃ kiṃ tatra vedyaṃ vā kāryaṃ vā vyapadeśabhāk // 209

ato bhedasamullāsakalāṃ prāthamikīṃ budhāḥ /
cinvanti pratibhāṃ devīṃ sarvajñatvādisiddhaye // 210

saiva śaktiḥ śivasyoktā tṛtīyādituṭiṣvatha /
mantrādi(dhi)nāthatacchaktimantreśādyāḥ kramoditāḥ // 211

tāsu saṃdadhataścittamavadhānaikadharmakam /
tattatsiddhisamāveśaḥ svayamevopajāyate // 212

ata eva yathā bhedabahutvaṃ dūratā tathā /
saṃvittau tuṭibāhulyādakṣārthāsaṃnikarṣavat // 213

yathā yathā hi nyūnatvaṃ tuṭīnāṃ hrāsato bhidaḥ /
tathā tathātinaikaṭyaṃ saṃvidaḥ syācchivāvadhi // 214

śivatattvamataḥ proktamantikaṃ sarvato@mutaḥ /
ata eva prayatno@yaṃ tatpraveśe na vidyate // 215

yathā yathā hi dūratvaṃ yatnayogastathā tathā /
bhāvanākaraṇādīnāṃ śive niravakāśatām // 216

ata eva hi manyante saṃpradāyadhanā janāḥ /
tathā hi dṛśyatāṃ loko ghaṭādervedane yathā // 217

prayatnavānivābhāti tathā kiṃ sukhavedane /
āntaratvamidaṃ prāhuḥ saṃvinnaikaṭyaśālitām // 218

tāṃ ca cidrūpatonmeṣaṃ bāhyatvaṃ tannimeṣatām /
bhavināṃ tvantiko@pyevaṃ na bhātītyatidūratā // 219

dūre@pi hyantikībhūte bhānaṃ syāttvatra tatkatham /
na ca bījāṅkuralatādalapuṣpaphalādivat // 220

kramikeyaṃ bhavetsaṃvitsūtastatra kilāṅkuraḥ /
bījāllatā tvaṅkurānno bījādiha sarvataḥ // 221

saṃvittattvaṃ bhāsamānaṃ paripūrṇaṃ hi sarvataḥ /
sarvasya kāraṇaṃ proktaṃ sarvatraivoditaṃ yataḥ // 222

tata eva ghaṭe@pyeṣā prāṇavṛttiryadi sphuret /
viśrāmyeccāśu tatraiva śivabīje layaṃ vrajet // 223

na tu kramikatā kācicchivātmatve kadācana /
anyanmantrādi(dhi)nāthādi kāraṇaṃ tattu saṃnidheḥ // 224

śivābhedācca kiṃ cātha dvaite naikaṭyavedanāt /
anayā ca diśā sarva sarvadā pravivecayan // 225

bhairavāyata eva drāk ciccakreśvaratāṃ gataḥ /
sa itthaṃ prāṇago bhedaḥ khecarīcakragopitaḥ // 226

mayā prakaṭitaḥ śrīmacchāmbhavājñānuvartinā /
atraivādhvani vedyatvaṃ prāpte yā saṃvidudbhavet // 227

tasyāḥ svakaṃ yadvaicitryaṃ tadavasthāpadābhidham /
jāgratsvapnaḥ suṣuptaṃ ca turyaṃ ca tadatītakam // 228

iti pañca padānyāhurekasminvedake sati /
tatra yaiṣā dharātattvācchivāntā tattvapaddhatiḥ // 229

tasyāmekaḥ pramātā cedavaśyaṃ jāgradādikam /
taddarśyate śaṃbhunāthaprasādādviditaṃ mayā // 230

yadadhiṣṭheyameveha nādhiṣṭhātṛ kadācana /
saṃvedanagataṃ vedyaṃ tajjāgratsamudāhṛtam // 231

caitramaitrādibhūtāni tattvāni ca dharāditaḥ /
abhidhākaraṇībhūtāḥ śabdāḥ kiṃ cābhidhā pramā // 232

pramātṛmeyatanmānapramārūpaṃ catuṣṭayam /
viśvametadadhiṣṭheyaṃ yadā jāgrattadā smṛtam // 233

tathā hi bhāsate yattannīlamantaḥ pravedane /
saṃkalparūpe bāhyasya tadadhiṣṭhātṛ bodhakam // 234

yattu bāhyatayā nīlaṃ cakāstyasya na vidyate /
kathaṃcidapyadhiṣṭhātṛbhāvastajjāgraducyate // 235

tatra caitre bhāsamāne yo dehāṃśaḥ sa kathyate /
abuddho yastu mānāṃśaḥ sa buddho mitikārakaḥ // 236

prabuddhaḥ suprabuddhaśca pramāmātreti ca kramaḥ /
cāturvidhyaṃ hi piṇḍasthanāmni jāgrati kīrtitam // 237

jāgradādi catuṣkaṃ hi pratyekamiha vidyate /
jāgrajjāgradabuddhaṃ tajjāgratsvapnastu buddhatā // 238

ityādi turyātītaṃ tu sarvagatvātpṛthakkutaḥ /
uktaṃ ca piṇḍagaṃ jāgradabuddhaṃ buddhameva ca // 239

prabuddhaṃ suprabuddhaṃ ca caturvidhamidaṃ smṛtam /
meyabhūmiriyaṃ mukhyā jāgradākhyānyadantarā // 240

bhūtatattvābhidhānānāṃ yoṃ@śo@dhiṣṭheya ucyate /
piṇḍasthamiti taṃ prāhuriti śrīmālinīmate // 241

laukikī jāgradityeṣā saṃjñā piṇḍasthamityapi /
yogināṃ yogasiddhyarthaṃ saṃjñeyaṃ paribhāṣyate // 242

adhiṣṭheyasamāpattimadhyāsīnasya yoginaḥ /
tādātmyaṃ kila piṇḍasthaṃ mitaṃ piṇḍaṃ hi piṇḍitam // 243

prasaṃkhyānaikarūḍhānāṃ jñānināṃ tu taducyate /
sarvatobhadramāpūrṇaṃ sarvato vedyasattayā // 244

sarvasattāsamāpūrṇa viśvaṃ paśyedyato yataḥ /
jñānī tatastataḥ saṃvittatvamasya prakāśate // 245

lokayogaprasaṃkhyānatrairūpyavaśataḥ kila /
nāmāni trīṇi bhaṇyante svapnādiṣvapyayaṃ vidhiḥ // 246

yattvadhiṣṭhānakaraṇabhāvamadhyāsya vartate /
vedyaṃ satpūrvakathitaṃ bhūtatattvābhidhāmayam // 247

tatsvapno mukhyato jñeyaṃ tacca vaikalpike pathi /
vaikalpikapathārūḍhavedyasāmyāvabhāsanāt // 248

lokarūḍho@pyasau svapnaḥ sāmyaṃ cābāhyarūpatā /
utprekṣāsvapnasaṃkalpasmṛtyunmādādidṛṣṭiṣu // 249

vispaṣṭaṃ yadvedyajātaṃ jāgranmukhyatayaiva tat /
yattu tatrāpyavispaṣṭaṃ spaṣṭādhiṣṭhātṛ bhāsate // 250

vikalpāntaragaṃ vedyaṃ tatsvapnapadamucyate /
tadaiva tasya vettyeva svayameva hyabāhyatām // 251

pramātrantarasādhārabhāvahānyasthirātmate /
tatrāpi cāturvidhyaṃ tat prāgdiśaiva prakalpayet // 252

gatāgataṃ suvikṣiptaṃ saṃgataṃ susamāhitam /
atrāpi pūrvavannāma laukikaṃ svapna ityadaḥ // 253

bāhyābhimatabhāvānāṃ svāpo hyagrahaṇaṃ matam /
sarvādhvanaḥ padaṃ prāṇaḥ saṃkalpo@vagamātmakaḥ // 254

padaṃ ca tatsamāpatti padasthaṃ yogino viduḥ /
vedyasattāṃ bahirbhūtāmanapekṣyaiva sarvataḥ // 255

vedye svātantryabhāg jñānaṃ svapnaṃ vyāptitayā bhajet /
mānabhūmiriyaṃ mukhyā svapno hyāmarśanātmakaḥ // 256

vedyacchāyo@vabhāso hi meye@dhiṣṭhānamucyate /
yattvadhiṣṭhātṛbhūtādeḥ pūrvoktasya vapurdhruvam // 257

bījaṃ viśvasya tattūṣṇīṃbhūtaṃ sauṣuptamucyate /
anubhūtau vikalpe ca yo@sau draṣṭā sa eva hi // 258

na bhāvagrahaṇaṃ tena suṣṭhu suptatvamucyate /
tatsāmyāllaukikīṃ nidrāṃ suṣuptaṃ manvate budhāḥ // 259

bījabhāvo@thāgrahaṇaṃ sāmyaṃ tūṣṇīṃsvabhāvatā /
mukhyā mātṛdaśā seyaṃ suṣuptākhyā nigadyate // 260

rūpakatvācca rūpaṃ tattādātmyaṃ yoginaḥ punaḥ /
rūpasthaṃ tatsamāpattyaudāsīnyaṃ rūpiṇāṃ viduḥ // 261

prasaṃkhyānavataḥ kāpi vedyasaṃkocanātra yat /
nāsti tena mahāvyāptiriyaṃ tadanusārataḥ // 262

udāsīnasya tasyāpi vedyaṃ yena caturvidham /
bhūtādi tadupādhyutthamatra bhedacatuṣṭayam // 263

uditaṃ vipulaṃ śāntaṃ suprasannamathāparam /
yattu pramātmakaṃ rūpaṃ pramāturupari sthitam // 264

pūrṇatāgamanaunmukhyamaudāsīnyātparicyutiḥ /
tatturyamucyate śaktisamāveśo hyasau mataḥ // 265

sā saṃvitsvaprakāśā tu kaiściduktā prameyataḥ /
mānānmātuśca bhinnaiva tadarthaṃ tritayaṃ yataḥ // 266

meyaṃ māne mātari tat so@pi tasyāṃ mitau sphuṭam /
viśrāmyatīti saivaiṣā devī viśvaikajīvitam // 267

rūpaṃ dṛśāhamityaṃśatrayamuttīrya vartate /
dvāramātrāśritopāyā paśyāmītyanupāyikā // 268

pramātṛtā svatantratvarūpā seyaṃ prakāśate /
saṃvitturīyarūpaivaṃ prakāśātmā svayaṃ ca sā // 269

tatsamāveśatādātmye mātṛtvaṃ bhavati sphuṭam /
tatsamāveśoparāgānmānatvaṃ meyatā punaḥ // 270

tatsamāveśanaikaṭyāttrayaṃ tattadanugrahāt /
vedyādibhedagalanāduktā seyamanāmayā // 271

mātrādyanugrahādā(dhā)nātsavyāpāreti bhaṇyate /
jāgradādyapi devasya śaktitvena vyavasthitam // 272

aparaṃ parāparaṃ ca dvidhā tatsā parā tviyam /
rūpakatvādudāsīnāccyuteyaṃ pūrṇatonmukhī // 273

daśā tasyāṃ samāpattī rūpātītaṃ tu yoginaḥ /
pūrṇataunmukhyayogitvādviśvaṃ paśyati tanmayaḥ // 274

prasaṃkhyātā pracayatasteneyaṃ pracayo matā /
naitasyāmaparā turyadaśā saṃbhāvyate kila // 275

saṃvinna kila vedyā sā vittvenaiva hi bhāsate /
jāgradādyāstu saṃbhāvyāstisro@syāḥ prāgdaśā yataḥ // 276

tritayānugrahātseyaṃ tenoktā trikaśāsane /
manonmanamanantaṃ ca sarvārthamiti bhedataḥ // 277

yattu pūrṇānavacchinnavapurānandanirbharam /
turyātītaṃ tu tatprāhustadeva paramaṃ padam // 278

nātra yogasya sadbhāvo bhāvanāderabhāvataḥ /
aprameye@paricchinne svatantre bhāvyatā kutaḥ // 279

yogādyabhāvatastena nāmāsminnādiśadvibhuḥ /
prasaṃkhyānabalāttvetadrūpaṃ pūrṇatvayogataḥ // 280

anuttarādiha proktaṃ mahāpracayasaṃjñitam /
pūrṇatvādeva bhedānāmasyāṃ saṃbhāvanā na hi // 281

tannirāsāya naitasyāṃ bheda ukto viśeṣaṇam /
satatoditamityetatsarvavyāpitvasūcakam // 282

na hyeka eva bhavati bhedaḥ kvacana kaścana /
turyātīte bheda ekaḥ satatodita ityayam // 283

mūḍhavādastena siddhamavibheditvamasya tu /
śrīpūrvaśāstre tenoktaṃ padasthamaparaṃ viduḥ // 284

mantrāstatpatayaḥ seśā rūpasthamiti kīrtyate /
rūpātītaṃ parā śaktiḥ savyāpārāpyanāmayā // 285

niṣprapañco nirābhāsaḥ śuddhaḥ svātmanyavasthitaḥ /
sarvātītaḥ śivo jñeyo yaṃ viditvā vimucyate // 286

iti śrīsumatiprajñācandrikāśāntatāmasaḥ /
śrīśaṃbhunāthaḥ sadbhāvaṃ jāgradādau nyarūpayat // 287

anye tu kathayantyeṣāṃ bhaṅgīmanyādṛśīṃ śritāḥ /
yadrūpaṃ jāgradādīnāṃ tadidānīṃ nirūpyate // 288

tatrākṣavṛttimāśritya bāhyākāragraho hi yaḥ /
tajjāgratsphuṭamāsīnamanubandhi punaḥ punaḥ // 289

ātmasaṃkalpanirmāṇaṃ svapno jāgradviparyayaḥ /
layākalasya bhogo@sau malakarmavaśānnatu // 290

sthirībhavenniśābhāvātsuptaṃ saukhyādyavedane /
jñānākalasya malataḥ kevalādbhogamātrataḥ // 291

bhedavantaḥ svato@bhinnāścikīrṣyante jaḍājaḍāḥ /
turye tatra sthitā mantratannāthādhīśvarāstrayaḥ // 292

yāvadbhairavabodhāntaḥpraveśanasahiṣṇavaḥ /
bhāvā vigaladātmīyasārāḥ svayamabhedinaḥ // 293

turyātītapade saṃsyuriti pañcadaśātmake /
yasya yadyatsphuṭaṃ rūpaṃ tajjāgraditi manyatām // 294

yadevāsthiramābhāti sapūrvaṃ svapna īdṛśaḥ /
asphuṭaṃ tu yadābhāti suptaṃ tattatpuro@pi yat // 295

trayasyāsyānusaṃdhistu yadvaśādupajāyate /
sraksūtrakalpaṃ tatturyaṃ sarvabhedeṣu gṛhyatām // 296

yattvadvaitabharollāsadrāvitāśeṣabhedakam /
turyātītaṃ tu tatprāhuritthaṃ sarvatra yojayet // 297

layākale tu svaṃ rūpaṃ jāgrattatpūrvavṛtti tu /
svapnādīti kramaṃ sarvaṃ sarvatrānusaredbudhaḥ // 298

ekatrāpi prabhau pūrṇe citturyātītamucyate /
ānandasturyamicchaiva bījabhūmiḥ suṣuptatā // 299

jñānaśaktiḥ svapna uktaḥ kriyāśaktistu jāgṛtiḥ /
na caivamupacāraḥ syātsarvaṃ tatraiva vastutaḥ // 300

na cenna kvāpi mukhyatvaṃ nopacāro@pi tatkvacit /
etacchrīpūrvaśāstre ca sphuṭamuktaṃ maheśinā // 301

tatra svarūpaṃ śaktiśca sakalaśceti tattrayam /
iti jāgradavastheyaṃ bhede pañcadaśātmake // 302

akalau svapnasauṣupte turyaṃ mantrādivargabhāk /
turyātītaṃ śaktiśaṃbhū trayodaśābhidhe punaḥ // 303

svarūpaṃ jāgradanyattu prāgvatpralayakevale /
svaṃ jāgratsvapnasupte dve turyādyatra ca pūrvavat // 304

vijñānākalabhede@pi svaṃ mantrā mantranāyakāḥ /
tadīśāḥ śaktiśaṃbhvitthaṃ pañca syurjāgradādayaḥ // 305

saptabhede tu mantrākhye svaṃ mantreśā maheśvarāḥ /
śaktiḥ śaṃbhuśca pañcoktā avasthā jāgradādayaḥ // 306

svarūpaṃ mantramāheśī śaktirmantramaheśvaraḥ /
śaktiḥ śaṃbhurimāḥ pañca mantreśe pañcabhedake // 307

svaṃ kriyā jñānamicchā ca śaṃbhuratra ca pañcamī /
maheśabhede trividhe jāgradādi nirūpitam // 308

vyāpārādādhipatyācca taddhānyā prerakatvataḥ /
icchānivṛtteḥ svasthatvācchiva eko@pi pañcadhā // 309

ityeṣa darśito@smābhistattvādhvā vistarādatha /