Taittiriya Samhita · Chapter 2.6

2.6 prapāṭhaka: 6 prakṛteṣṭau śeṣavidhīnāmanubrāhmaṇam
2.6.1 anuvāka 1 prayājavidhiḥ
1 samidho yajati vasantam evartūnām ava runddhe tanūnapātaṃ yajati grīṣmam evāva runddhe / iḍo yajati varṣā evāva runddhe barhir yajati śaradam evāva runddhe svāhākāraṃ yajati hemantam evāva runddhe tasmāt svāhākṛtā heman paśavo 'va sīdanti samidho yajaty uṣasa eva devatānām ava runddhe tanūnapātaṃ yajati yajñam evāva runddhe
2 iḍo yajati paśūn evāva runddhe barhir yajati prajām evāva runddhe samānayata upabhṛtas tejo vā ājyam prajā barhiḥ prajāsv eva tejo dadhāti svāhākāraṃ yajati vācam evāva runddhe daśa sam padyante daśākṣarā virāḍ virājaivānnādyam ava runddhe samidho yajaty asminn eva loke prati tiṣṭhati tanūnapātaṃ yajati
3 yajña evāntarikṣe prati tiṣṭhati / iḍo yajati paśuṣv eva prati tiṣṭhati barhir yajati ya eva devayānāḥ panthānas teṣv eva prati tiṣṭhati svāhākāraṃ yajati suvarga eva loke prati tiṣṭhati / etāvanto vai devalokās teṣv eva yathāpūrvam prati tiṣṭhati devāsurā eṣu lokeṣv aspardhanta te devāḥ prayājair ebhyo lokebhyo 'surān prāṇudanta tat prayājānām
4 prayājatvam / yasyaivaṃ viduṣaḥ prayājā ijyante praibhyo lokebhyo bhrātṛvyān nudate / abhikrāmaṃ juhoti / abhijityai yo vai prayājānām mithunaṃ veda pra prajayā paśubhir mithunair jāyate samidho bahvīr iva yajati tanūnapātam ekam iva mithunaṃ tat / iḍo bahvīr iva yajati barhir ekam iva mithunaṃ tat / etad vai prayājānām mithunam / ya evaṃ veda pra
5 prajayā paśubhir mithunair jāyate devānāṃ vā aniṣṭā devatā āsan / athāsurā yajñam ajighāꣳsan te devā gāyatrīṃ vyauhan pañcākṣarāṇi prācīnāni trīṇi pratīcīnāni tato varma yajñāyābhavad varma yajamānāya yat prayājānūyājā ijyante varmaiva tad yajñāya kriyate varma yajamānāya bhrātṛvyābhibhūtyai tasmād varūtham purastād varṣīyaḥ paścād dhrasīyaḥ / devā vai purā rakṣobhyaḥ
6 iti svāhākāreṇa prayājeṣu yajñaꣳ saꣳsthāpyam apaśyan taꣳ svāhākāreṇa prayājeṣu sam asthāpayan vi vā etad yajñaṃ chindanti yat svāhākāreṇa prayājeṣu saꣳsthāpayanti prayājān iṣṭvā havīꣳṣy abhi ghārayati yajñasya saṃtatyai / atho havir evākar atho yathāpūrvam upaiti pitā vai prayājāḥ prajānūyājāḥ / yat prayājān iṣṭvā havīꣳṣy abhighārayati pitaiva tat putreṇa sādhāraṇam
7 kurute tasmād āhur yaś caivaṃ veda yaś ca na kathā putrasya kevalaṃ kathā sādhāraṇam pitur iti / askannam eva tad yat prayājeṣv iṣṭeṣu skandati gāyatry eva tena garbhaṃ dhatte sā prajām paśūn yajamānāya pra janayati //
2.6.2 anuvāka 2 ājyabhāgau
1 cakṣuṣī vā ete yajñasya yad ājyabhāgau yad ājyabhāgau yajati cakṣuṣī eva tad yajñasya prati dadhāti pūrvārdhe juhoti tasmāt pūrvārdhe cakṣuṣī prabāhug juhoti tasmāt prabāhuk cakṣuṣī devalokaṃ vā agninā yajamāno 'nu paśyati pitṛlokaꣳ somena / uttarārdhe 'gnaye juhoti dakṣiṇārdhe somāya / evam iva hīmau lokāv anayor lokayor anukhyātyai rājānau vā etau devatānām //
2 yad agnīṣomau / antarā devatā ijyete devatānāṃ vidhṛtyai tasmād rājñā manuṣyā vidhṛtāḥ / brahmavādino vadanti kiṃ tad yajñe yajamānaḥ kurute yenānyatodataś ca paśūn dādhārobhayatodataś ceti / ṛcam anūcyājyabhāgasya juṣāṇena yajati tenānyatodato dādhāra / ṛcam anūcya haviṣa ṛcā yajati tenobhayatodato dādhāra mūrdhanvatī puro'nuvākyā bhavati mūrdhānam evainaꣳ samānānāṃ karoti /
3 niyutvatyā yajati bhrātṛvyasyaiva paśūn ni yuvate keśinaꣳ ha dārbhyaṃ keśī sātyakāmir uvāca saptapadāṃ te śakvarīꣳ śvo yajñe prayoktāse yasyai vīryeṇa pra jātān bhrātṛvyān nudate prati janiṣyamāṇān yasyai vīryeṇobhayor lokayor jyotir dhatte yasyai vīryeṇa pūrvārdhenānaḍvān bhunakti jaghanārdhena dhenur iti purastāllakṣmā puro'nuvākyā bhavati jātān eva bhrātṛvyān pra ṇudate / upariṣṭāllakṣmā
4 yājyā janiṣyamāṇān eva prati nudate purastāllakṣmā puro'nuvākyā bhavaty asminn eva loke jyotir dhatte / upariṣṭāllakṣmā yājyāmuṣminn eva loke jyotir dhatte jyotiṣmantāv asmā imau lokau bhavato ya evaṃ veda purastāllakṣmā puro'nuvākyā bhavati tasmāt pūrvardhenānaḍvān bhunakti / upariṣṭāllakṣmā yājyā tasmāj jaghanārdhena dhenuḥ / ya evaṃ veda bhuṅkta enam etau vajra ājyaṃ vajra ājyabhāgau /
5 vajro vaṣaṭkāras trivṛtam eva vajraꣳ sambhṛtya bhrātṛvyāya pra haraty acchambaṭkāram apagurya vaṣaṭ karoti stṛtyai gāyatrī puro'nuvākyā bhavati triṣṭug yājyā brahmann eva kṣatram anvārambhayati tasmād brāhmaṇo mukhyaḥ / mukhyo bhavati ya evaṃ veda praivainam puro'nuvākyayā''ha pra ṇayati yājyayā gamayati vaṣaṭkāreṇa / aivainam puro'nuvākyayā datte pra yacchati yājyayā prati
6 vaṣaṭkāreṇa sthāpayati tripadā puro'nuvākyā bhavati traya ime lokāḥ / eṣv eva lokeṣu prati tiṣṭhati catuṣpadā yājyā catuṣpada eva paśūn ava runddhe dvyakṣaro vaṣaṭkāro dvipād yajamānaḥ paśuṣv evopariṣṭāt prati tiṣṭhati gāyatrī puro'nuvākyā bhavati triṣṭug yājyā / eṣā vai saptapadā śakvarī yad vā etayā devā aśikṣan tad aśaknuvan ya evaṃ veda śaknoty eva yac chikṣati //
2.6.3 anuvāka 3 āgneyapuroḍāśaḥ
1 prajāpatir devebhyo yajñān vyādiśat sa ātmann ājyam adhatta taṃ devā abruvann eṣa vāva yajño yad ājyam apy eva no'trāstv iti so 'bravīd yajān va ājya bhāgāv upa stṛṇān abhi ghārayān iti tasmād yajanty ājyabhāgāv upa stṛṇanty abhi ghārayanti brahmavādino vadanti kasmāt satyād yātayāmāny anyāni havīꣳṣy ayātayāmam ājyam iti prājāpatyam i
2.ti brūyād ayātayāmā hi devānām prajāpatir iti chandāꣳsi devebhyo 'pākrāman na vo 'bhāgāni havyaṃ vakṣyāma iti tebhya etac caturavattam adhārayan puro'nuvākyāyai yājyāyai devatāyai vaṣaṭkārāya yac caturavattaṃ juhoti chandāꣳsy eva tat prīṇāti tāny asya prītāni devebhyo havyaṃ vahanti / aṅgiraso vā ita uttamāḥ suvargaṃ lokam āyan tad ṛṣayo yajñavāstv abhyavāyan te
3 apaśyan puroḍāśaṃ kūrmam bhūtaꣳ sarpantaṃ tam abruvann indrāya dhriyasva bṛhaspataye dhriyasva viśvebhyo devebhyo dhriyasveti sa nādhriyata tam abruvann agnaye dhriyasveti so 'gnaye 'dhriyata yad āgneyo 'ṣṭākapālo 'māvāsyāyāṃ ca paurṇamāsyāṃ cācyuto bhavati suvargasya lokasyābhijityai tam abruvan kathā'hāsthā ity anupākto 'bhūvam ity abravīd yathākṣo 'nupāktaḥ
4 avārchaty evam avā''ram ity upariṣṭād abhyajyādhastād upānakti suvargasya lokasya samaṣṭyai sarvāṇi kapālāny abhi prathayati tāvataḥ puroḍāśān amuṣmim̐ loke 'bhi jayati yo vidagdhaḥ sa nairṛto yo 'śṛtaḥ sa raudro yaḥ śṛtaḥ sa sadevas tasmād avidahatā śṛtaṃkṛtyaḥ sadevatvāya bhasmanābhi vāsayati tasmān māꣳsenāsthi channaṃ vedenābhi vāsayati tasmāt

5 keśaiḥ śiraś channam pracyutaṃ vā etad asmāl lokād agataṃ devalokaṃ yac chṛtaꣳ havir anabhighāritam abhighāryod vāsayati devatraivainad gamayati yady ekaṃ kapālaṃ naśyed eko māsaḥ saṃvatsarasyānavetaḥ syād atha yajamānaḥ pra mīyeta yad dve naśyetāṃ dvau māsau saṃvatsarasyānavetau syātām atha yajamānaḥ pra mīyeta saṃkhyāyod vāsayati yajamānasya
6 gopīthāya yadi naśyed āśvinaṃ dvikapālaṃ nir vaped dyāvāpṛthivyām ekakapālam aśvinau vai devānām bhiṣajau tābhyām evāsmai bheṣajaṃ karoti dyāvāpṛthivya ekakapālo bhavaty anayor vā etan naśyati yan naśyaty anayor evainad vindati pratiṣṭhityai //
2.6.4 anuvāka 4 vediḥ
1 devasya tvā savituḥ prasava iti sphyam ā datte prasūtyai / aśvinor bāhubhyām ity āhāśvinau hi devānām adhvaryū āstām pūṣṇo hastābhyām ity āha yatyai / śatabhṛṣṭir asi vānaspatyo dviṣato vadha ity āha vajram eva tat saꣳ śyati bhrātṛvyāya prahariṣyant / stambayajur haraty etāvatī vai pṛthivī yāvatī vedis tasyā etāvata eva bhrātṛvyaṃ nir bhajati
2 tasmān nābhāgaṃ nir bhajanti / trir harati traya ime lokā ebhya evainaṃ lokebhyo nir bhajati tūṣṇīṃ caturthaꣳ haraty aparimitād evainaṃ nirbhajati / ud dhanti yad evāsyā amedhyaṃ tad apa hanti / ud dhanti tasmād oṣadhayaḥ parā bhavanti mūlaṃ cchinatti bhrātṛvyasyaiva mūlaṃ cchinatti pitṛdevatyā'tikhāteyatīṃ khanati prajāpatinā
3 yajñamukhena sammitām ā pratiṣṭhāyai khanati yajamānam eva pratiṣṭhāṃ gamayati dakṣiṇato varṣīyasīṃ karoti devayajanasyaiva rūpam akaḥ purīṣavatīṃ karoti prajā vai paśavaḥ purīṣam prajayaivainam paśubhiḥ purīṣavantaṃ karoti / uttaram parigrāham pari gṛhṇāty etāvatī vai pṛthivī yāvatī vedis tasyā etāvata eva bhrātṛvyaṃ nirbhajyātmana uttaram parigrāham pari gṛhṇāti krūram iva vai
4 etat karoti yad vediṃ karoti dhā asi svadhā asīti yoyupyate śāntyai prokṣaṇīr ā sādayaty āpo vai rakṣoghnī rakṣasām apahatyai sphyasya vartmant sādayati yajñasya saṃtatyai yaṃ dviṣyāt taṃ dhyāyec chucaivainam arpayati //
2.6.5 anuvāka 5 barhiḥ prayogaḥ
1 brahmavādino vadanti / adbhir havīꣳṣi praukṣīḥ kenāpa iti brahmaṇeti brūyāt / adbhir hy eva havīꣳṣi prokṣati brahmaṇāpaḥ / idhmābarhiḥ prokṣati medhyam evainat karoti vedim prokṣati / ṛkṣā vā eṣā'lomakā'medhyā yad vediḥ / medhyām evaināṃ karoti dive tvāntarikṣāya tvā pṛthivyai tveti barhir āsādya pra
2 ukṣati / ebhya evainal lokebhyaḥ prokṣati krūram iva vā etat karoti yat khanati / apo ni nayati śāntyai purastāt prastaraṃ gṛhṇāti mukhyam evainaṃ karoti / iyantaṃ gṛhṇāti prajāpatinā yajñamukhena sammitam barhiḥ stṛṇāti prajā vai barhiḥ pṛthivī vediḥ prajā eva pṛthivyām prati ṣṭhāpayati / 0 anatidṛśnaꣳ stṛṇāti 1 prajayaivainam paśubhir anatidṛśnaṃ karoti
3 uttaram barhiṣaḥ prastaraꣳ sādayati prajā vai barhir yajamānaḥ prastaraḥ / yajamānam evāyajamānād uttaraṃ karoti tasmād yajamāno 'yajamānād uttaraḥ / antar dadhāti vyāvṛttyai / anakti haviṣkṛtam evainaꣳ suvargaṃ lokaṃ gamayati tredhā'nakti traya ime lokāḥ / ebhya evainaṃ lokebhyo 'nakti na prati śṛṇāti yat pratiśṛṇīyād anūrdhvambhāvukaṃ yajamānasya syāt / uparīva pra harati
4 uparīva hi suvargo lokaḥ / ni yacchati vṛṣṭim evāsmai ni yacchati nātyagram pra haret / yad atyagram prahared atyāsāriṇy adhvaryor nāśukā syāt / na purastāt praty asyet / yat purastāt pratyasyāt suvargāl lokād yajamānam prati nudet prāñcam pra harati yajamānam eva suvargaṃ lokaṃ gamayati na viṣvañcaṃ vi yuyāt / yad viṣvañcaṃ viyuyāt //
5 stry asya jāyeta / ūrdhvam ud yauti / ūrdhvam iva hi puꣳsaḥ pumān evāsya jāyate yat sphyena vopaveṣeṇa vā yoyupyeta stṛtir evāsya sā hastena yoyupyate yajamānasya gopīthāya brahmavādino vadanti kiṃ yajñasya yajamāna iti prastara iti tasya kva suvargo loka iti / āhavanīya iti brūyāt / yat prastaram āhavanīye praharati yajamānam eva
6 suvargaṃ lokaṃ gamayati vi vā etad yajamāno liśate yat prastaraṃ yoyupyante barhir anu praharati śāntyai / anārambhaṇa iva vā etarhy adhvaryuḥ sa īśvaro vepano bhavitoḥ / dhruvā'sītīmām abhi mṛśati / iyaṃ vai dhruvā / asyām eva prati tiṣṭhati na vepano bhavati / agā3n agnīd ity āha yad brūyāt / agann agnir ity agnāv agniṃ gamayen nir yajamānaꣳ suvargāl lokād bhajet / agann ity eva brūyād yajamānam eva suvargaṃ lokaṃ gamayati //
2.6.6 anuvāka 6 upāṃśuyāja sviṣṭakṛtau
1 agnes trayo jyāyāꣳso bhrātara āsan te devebhyo havyaṃ vahantaḥ prāmīyanta so 'gnir abibhed itthaṃ vāva sya ārtimā'riṣyatīti sa nilāyata so 'paḥ prāviśat taṃ devatāḥ praiṣam aicchan tam matsyaḥ prābravīt tam aśapad dhiyādhiyā tvā vadhyāsur yo mā prāvoca iti tasmān matsyaṃ dhiyādhiyā ghnanti śaptaḥ
2 hi tam anv avindan tam abruvann upa na ā vartasva havyaṃ no vaheti so 'bravīd varaṃ vṛṇai yad eva gṛhītasyāhutasya bahiḥparidhi skandāt tan me bhrātṛṇām bhāgadheyam asad iti tasmād yad gṛhītasyāhutasya bahiḥparidhi skandati teṣāṃ tad bhāgadheyaṃ tān eva tena prīṇāti paridhīn pari dadhāti rakṣasām apahatyai saꣳ sparśayati
3 rakṣasām ananvavacārāya na purastāt pari dadhāty ādityo hy evodyan purastād rakṣāꣳsy apahanti /
ūrdhve samidhāv ā dadhāty upariṣṭād eva rakṣāꣳsy apa hanti yajuṣānyāṃ tūṣṇīm anyām mithunatvāya dve ā dadhāti dvipād yajamānaḥ pratiṣṭhityai brahmavādino vadanti sa tvai yajeta yo yajñasyā''rtyā vasīyant syād iti bhūpataye svāhā bhuvanapataye svāhā bhūtānām
4 pataye svāheti skannam anu mantrayeta yajñasyaiva tad ārtyā yajamāno vasīyān bhavati bhūyasīr hi devatāḥ prīṇāti jāmi vā etad yajñasya kriyate yad anvañcau puroḍāśau / upāꣳśuyājam antarā yajaty ajāmitvāyātho mithunatvāya / agnir amuṣmim̐ loka āsīd yamo 'smin te devā abruvann etemau vi pary ūhāmeti / annādyena devā agnim //
5 upāmantrayanta rājyena pitaro yamaṃ tasmād agnir devānām annādo yamaḥ pitṛṇāꣳ rājā ya evaṃ veda pra rājyam annādyam āpnoti tasmā etad bhāgadheyam prāyacchan yad agnaye sviṣṭakṛte 'vadyanti yad agnaye sviṣṭakṛte 'vadyati bhāgadheyenaiva tad rudraꣳ sam ardhayati sakṛtsakṛd ava dyati sakṛd iva hi rudraḥ / uttarārdhād ava dyaty eṣā vai rudrasya
6 dik svāyām eva diśi rudraṃ niravadayate dvir abhi ghārayati caturavattasyāptyai paśavo vai pūrvā āhutayaḥ / eṣa rudro yad agniḥ / yat pūrvā āhutīr abhi juhuyād rudrāya paśūn api dadhyāt / apaśur yajamānaḥ syāt / atihāya pūrvā āhutīr juhoti paśūnāṃ gopīthāya //
2.6.7 anuvāka 7 iḍopāhvānam

1 manuḥ pṛthivyā yajñiyam aicchat sa ghṛtaṃ niṣiktam avindat so 'bravīt ko 'syeśvaro yajñe 'pi kartor iti tāv abrūtām mitrāvaruṇau gor evā''vam īśvarau kartoḥ sva iti tau tato gāꣳ sam airayatām / sā yatrayatra nyakrāmat tato ghṛtam apīḍyata tasmād ghṛtapady ucyate tad asyai janma / upahūtaꣳ rathaṃtaraꣳ saha pṛthivyety āha
2 iyaṃ vai rathaṃtaram imām eva sahānnādyenopa hvayate / upahūtaṃ vāmadevyaꣳ sahāntarikṣeṇety āha paśavo vai vāmadevyam paśūn eva sahāntarikṣeṇopa hvayate / upahūtam bṛhat saha divety āha / airaṃ vai bṛhat / irām eva saha divopa hvayate / upahūtāḥ sapta hotrā ityāha hotrā evopa hvayate/ upahūtā dhenuḥ
3 saharṣabhety āha mithunam evopa hvayate / upahūto bhakṣaḥ sakhety āha somapītham evopa hvayate / upahūtā3ꣳ ho ity āha / ātmānam evopa hvayate / ātmā hy upahūtānāṃ vasiṣṭhaḥ / iḍām upa hvayate paśavo vā iḍā paśūn evopa hvayate catur upa hvayate catuṣpādo hi paśavaḥ / mānavīty āha manur hy etām
4 agre 'paśyat / ghṛtapadīty āha yad evāsyai padād ghṛtam apīḍyata tasmād evam āha maitrāvaruṇīty āha mitrāvaruṇau hy enāꣳ samairayatām brahma devakṛtam upahūtam ity āha brahmaivopa hvayate daivyā adhvaryava upahūtā upahūtā manuṣyā ity āha devamanuṣyān evopa hvayate ya imaṃ yajñam avān ye yajñapatiṃ vardhān ity āha /
5 yajñāya caiva yajamānāya cāśiṣam ā śāste / upahūte dyāvāpṛthivī ity āha dyāvāpṛthivī evopa hvayate pūrvaje ṛtāvarī ity āha pūrvaje hy ete ṛtāvarī devā devaputre ity āha devī hy ete devaputre upahūto 'yaṃ yajamāna ity āha yajamānam evopa hvayate / uttarasyāṃ devayajyāyām upahūto bhūyasi haviṣkaraṇa upahūto divye dhāmann upahūtaḥ
6 ity āha prajā vā uttarā devayajyā paśavo bhūyo haviṣkaraṇam suvargo loko divyaṃ dhāma / idam asīdam asīty eva yajñasya priyaṃ dhāmopa hvayate viśvam asya priyam upahūtam ity āha / acchambaṭkāram evopa hvayate //
2.6.8 anuvāka 8 iḍāprāśitrabhakṣau
1 paśavo vā iḍā svayam ā datte kāmam evātmanā paśūnām ā datte na hy anyaḥ kāmam paśūnām prayacchati vācas pataye tvā hutam prāśnāmīty āha vācam eva bhāgadheyena prīṇāti sadasas pataye tvā hutam prāśnāmīty āha svagākṛtyai caturavattam bhavati havir vai caturavattam paśavaś caturavattam / yad hotā prāśnīyād hotā
2 ārtim ārched yad agnau juhuyād rudrāya paśūn api dadhyād apaśur yajamānaḥ syāt / vācas pataye tvā hutam prāśnāmīty āha paro'kṣam evainaj juhoti sadasas pataye tvā hutam prāśnāmīty āha svagākṛtyai prāśnanti tīrtha eva prāśnanti dakṣiṇāṃ dadāti tīrtha eva dakṣiṇāṃ dadāti vi vā etad yajñam
3 chindanti yan madhyataḥ prāśnanty adbhir mārjayanta āpo vai sarvā devatā devatābhir eva yajñaꣳ saṃ tanvanti devā vai yajñād rudram antar āyant sa yajñam avidhyat taṃ devā abhi sam agacchanta kalpatāṃ na idam iti te 'bruvant sviṣṭaṃ vai na idam bhaviṣyati yad imaꣳ rādhayiṣyāma iti tat sviṣṭakṛtaḥ sviṣṭakṛttvam / tasyāviddhaṃ niḥ
4 akṛntan yavena sammitaṃ tasmād yavamātram ava dyed yaj jyāyo 'vadyed ropayet tad yajñasya yad upa ca stṛṇīyād abhi ca ghārayed ubhayataḥsaꣳśvāyi kuryāt / avadāyābhi ghārayati dviḥ sam padyate dvipād yajamānaḥ pratiṣṭhityai yat tiraścīnam atihared anabhividdhaṃ yajñasyābhi vidhyet / agreṇa pari harati tīrthenaiva pari harati tat pūṣṇe pary aharan tat
5 pūṣā prāśya dato 'ruṇat tasmāt pūṣā prapiṣṭabhāgo 'dantako hi taṃ devā abruvan vi vā ayam ārdhy aprāśitriyo vā ayam abhūd iti tad bṛhaspataye pary aharant so 'bibhed bṛhaspatir itthaṃ vāva sya ārtim āriṣyatīti sa etam mantram apaśyat sūryasya tvā cakṣuṣā prati paśyāmīty abravīn na hi sūryasya cakṣuḥ
6 kiṃ cana hinasti so 'bibhet pratigṛhṇantam mā hiꣳsiṣyatīti devasya tvā savituḥ prasave 'śvinor bāhubhyām pūṣṇo hastābhyām prati gṛhṇāmīty abravīt savitṛprasūta evainad brahmaṇā devatābhiḥ praty agṛhṇāt so 'bibhet prāśnantam mā hiꣳsiṣyatīty agnes tvāsyena prāśnāmīty abravīn na hy agner āsyaṃ kiṃ cana hinasti so 'bibhet
7 prāśitam mā hiꣳsiṣyatīti brāhmaṇasyodareṇety abravīn na hi brāhmaṇasyodaraṃ kiṃ cana hinasti bṛhaspater brahmaṇeti sa hi brahmiṣṭhaḥ / apa vā etasmāt prāṇāḥ krāmanti yaḥ prāśitram prāśnāti / adbhir mārjayitvā prāṇānt sam mṛśate / amṛtaṃ vai prāṇā amṛtam āpaḥ prāṇān eva yathāsthānam upa hvayate //
2.6.9 anuvāka 9 anūyājāḥ sūktavākaśca
1 agnīdha ā dadhāty agnimukhān evartūn prīṇāti samidham ā dadhāty uttarāsām āhutīnām pratiṣṭhityā atho samidvaty eva juhoti paridhīnt sam mārṣṭi punāty evainānt sakṛtsakṛt sam mārṣṭi parāṅ iva hy etarhi yajñaḥ / catuḥ sam padyate catuṣpādaḥ paśavaḥ paśūn evāva runddhe brahman pra sthāsyāma ity āhātra vā etarhi yajñaḥ śritaḥ
2 yatra brahmā yatraiva yajñaḥ śritas tata evainam ā rabhate yad dhastena pramīved vepanaḥ syād yac chīrṣṇā śīrṣaktivānt syād yat tūṣṇīm āsītāsampratto yajñaḥ syāt pra tiṣṭhety eva brūyād vāci vai yajñaḥ śrito yatraiva yajñaḥ śritas tata evainaꣳ sam pra yacchati deva savitar etat te pra //
3 āhety āha prasūtyai bṛhaspatir brahmety āha sa hi brahmiṣṭhaḥ sa yajñam pāhi sa yajñapatim pāhi sa mām pāhīty āha yajñāya yajamānāyātmane tebhya evāśiṣam ā śāste 'nārtyā āśrāvyāha devān yajeti brahmavādino vadantīṣṭā devatā atha katama ete devā iti chandāꣳsīti brūyād gāyatrīṃ triṣṭubham
4 jagatīm ity atho khalv āhur brāhmaṇā vai chandāꣳsīti tān eva tad yajati devānāṃ vā iṣṭā devatā āsann athāgnir nod ajvalat taṃ devā āhutībhir anūyājeṣv anv avindan yad anūyājān yajati / agnim eva tat sam inddhe / etadur vai nāmāsura āsīt sa etarhi yajñasyāśiṣam avṛṅkta yad brūyād etat
5 u dyāvāpṛthivī bhadram abhūd ity etadum evāsuraṃ yajñasyāśiṣaṃ gamayed idaṃ dyāvāpṛthivī bhadram abhūd i ty eva brūyād yajamānam eva yajñasyāśiṣam gamayaty
ārdhma sūktavākam uta namovākam ity āhedam arātsmeti vāvaitad āha / upaśrito divaḥ pṛthivyor ity āha dyāvāpṛthivyor hi yajña upaśritaḥ / omanvatī te 'smin yajñe yajamāna dyāvāpṛthivī
6 stām ity āhā''śiṣam evaitām ā śāste yad brūyāt sūpāvasānā ca svadhyavasānā ceti pramāyuko yajamānaḥ syād yadā hi pramīyate / athemām upāvasyati sūpacaraṇā ca svadhicaraṇā cety eva brūyād varīyasīm evāsmai gavyūtim ā śāste na pramāyuko bhavati tayo āvidy agnir idaꣳ havir ajuṣatety āha yā ayākṣma

7 devatās tā arīradhāmeti vāvaitad āha yan na nirdiśet prativeśaṃ yajñasyāśīr gacched ā śāste 'yaṃ yajamāno 'sāv ity āha nirdiśyaivainaꣳ suvargaṃ lokaṃ gamayati / āyur ā śāste suprajāstvam ā śāsta ity āhāśiṣam evaitām ā śāste sajātavanasyām ā śāsta ity āha prāṇā vai sajātāḥ prāṇān eva
8 nāntar eti tad agnir devo devebhyo vanate vayam agner mānuṣā ity āhāgnir devebhyo vanute vayam manuṣyebhya iti vāvaitad āha / iha gatir vāmasyedaṃ ca namo devebhya ity āha yāś caiva devatā yajati yāś ca na tābhya evobhayībhyo namas karoty ātmano 'nārtyai //
2.6.10 anuvāka 10 śaṃyuvākaḥ patnīsaṃyājāśca
1 devā vai yajñasya svagākartāraṃ nāvindan te śaṃyum bārhaspatyam abruvan / imaṃ no yajñaꣳ svagā kurv iti so 'bravīt / varaṃ vṛṇai yad evābrāhmaṇokto 'śraddadhāno yajātai sā me yajñasyāśīr asad iti tasmād yad abrāhmaṇokto 'śraddadhāno yajate śaṃyum eva tasya bārhaspatyaṃ yajñasyāśīr gacchati / etan mamety abravīt kim me prajāyāḥ
2 iti yo 'pagurātai śatena yātayāt / yo nihanat sahasreṇa yātayāt / yo lohitaṃ karavad yāvataḥ praskadya pāꣳsūnt saṃgṛhṇāt tāvataḥ saṃvatsarān pitṛlokaṃ na pra jānād iti tasmād brāhmaṇāya nāpa gureta na ni hanyān na lohitaṃ kuryāt / etāvatā hainasā bhavati tac chaṃyor ā vṛṇīmaha ity āha yajñam eva tat svagā karoti tat
3 śaṃyor ā vṛṇīmaha ity āha śaṃyum eva bārhaspatyam bhāgadheyena sam ardhayati gātuṃ yajñāya gātuṃ yajñapataya ity āha / āśiṣam evaitām ā śāste somaṃ yajati reta eva tad dadhāti tvaṣṭāraṃ yajati reta eva hitaṃ tvaṣṭā rūpāṇi vi karoti devānām patnīr yajati mithunatvāya / agniṃ gṛhapatiṃ yajati pratiṣṭhityai jāmi vā etad yajñasya kriyate
4 yad ājyena prayājā ijyanta ājyena patnīsaṃyājāḥ / ṛcam anūcya patnīsaṃyājānām ṛcā yajati / ajāmitvāyātho mithunatvāya paṅktiprāyaṇo vai yajñaḥ paṅktyudayanaḥ pañca prayājā ijyante catvāraḥ patnīsaṃyājāḥ samiṣṭayajuḥ pañcamam paṅktim evānu prayanti paṅktim anūdyanti //
2.6.11 anuvāka 11 saṃvargeṣṭihautram
1 yukṣvā hi devahūtamāꣳ aśvāꣳ agne rathīr iva / ni hotā pūrvyaḥ sadaḥ // uta no deva devāꣳ acchā voco viduṣṭaraḥ / śrad viśvā vāryā kṛdhi // tvaꣳ ha yad yaviṣṭhya sahasaḥ sūnavāhuta / ṛtāvā yajñiyo bhuvaḥ // ayam agniḥ sahasriṇo vājasya śatinas patiḥ / mūrdhā kavī rayīṇām // taṃ nemim ṛbhavo yathā namasva sahūtibhiḥ / nedīyo yajñam
2 aṅgiraḥ // tasmai nūnam abhidyave vācā virūpa nityayā / vṛṣṇe codasva suṣṭutim // kam u ṣvid asya senayāgner apākacakṣasaḥ / paṇiṃ goṣu starāmahe // mā no devānāṃ viśaḥ prasnātīr ivosrāḥ / kṛśaṃ na hāsur aghniyāḥ // mā naḥ samasya dūḍhyaḥ paridveṣaso aꣳhatiḥ ūrmir na nāvam ā vadhīt // namas te agna ojase gṛṇanti deva kṛṣṭayaḥ / amaiḥ
3 amitram ardaya // kuvit su no gaviṣṭaye 'gne saṃveṣiṣo rayim / urukṛd uru ṇas kṛdhi // mā no asmin mahādhane parā varg bhārabhṛd yathā / saṃvargaꣳ saꣳ rayiꣳ jaya // anyam asmad bhiyā iyam agne siṣaktu ducchunā / vardhā no amavac chavaḥ // yasyājuṣan namasvinaḥ śamīm adurmakhasya vā / taṃ ghed agnir vṛdhāvati // parasyā adhi
4 saṃvato 'varāꣳ abhy ā tara / yatrāham asmi tāꣳ ava // vidmā hi te purā vayam agne pitur yathāvasaḥ / adhā te sumnam īmahe / ya ugra iva śaryahā tigmaśṛṅgo na vaꣳsagaḥ / agne puro rurojitha // sakhāyaḥ saṃ vaḥ samyañcam iṣaꣳ stomaṃ cāgnaye / varṣiṣṭhāya kṣitīnāmūrjo naptre sahasvate // saꣳsam id yuvase vṛṣann agne viśvāny arya ā / iḍas pade sam idhyase sa no vasūny ā bhara // prajāpate sa veda somāpūṣaṇā / imau devau //
2.6.12 anuvāka 12 pitṛyajñasya hautram
1 uśantas tvā havāmaha uśantaḥ sam idhīmahi / uśann uśata ā vaha pitṝn haviṣe attave // tvaꣳ soma pracikito manīṣā tvaꣳ rajiṣṭham anu neṣi panthām / tava praṇītī pitaro na indo deveṣu ratnam abhajanta dhīrāḥ // tvayā hi naḥ pitaraḥ soma pūrve karmāṇi cakruḥ pavamāna dhīrāḥ / vanvann avātaḥ paridhīꣳr aporṇu vīrebhir aśvair maghavā bhava
2 naḥ // tvaꣳ soma pitṛbhiḥ saṃvidāno 'nu dyāvāpṛthivī ā tatantha / tasmai ta indo haviṣā vidhema vayaꣳ syāma patayo rayīṇām // agniṣvāttāḥ pitara eha gacchata sadaḥsadaḥ sadata supraṇītayaḥ / attā havīꣳṣi prayatāni barhiṣy athā rayiꣳ sarvavīraṃ dadhātana // barhiṣadaḥ pitara ūty arvāg imā vo havyā cakṛmā juṣadhvam / ta ā gatāvasā śaṃtamenāthāsmabhyam
3 śaṃ yor arapo dadhāta // āham pitṝnt suvidatrāꣳ avitsi napātaṃ ca vikramaṇaṃ ca viṣṇoḥ / barhiṣado ye svadhayā sutasya bhajanta pitvas ta ihāgamiṣṭhāḥ // upahūtāḥ pitaraḥ somyāso barhiṣyeṣu nidhiṣu priyeṣu / ta ā gamantu ta iha śruvantv adhi bruvantu te avantv asmān // ud īratām avara ut parāsa un madhyamāḥ pitaraḥ somyāsaḥ / asum
4 ya īyur avṛkā ṛtajñās te no 'vantu pitaro haveṣu // idam pitṛbhyo namo astv adya ye pūrvāso ya uparās īyuḥ / ye pārthive rajasy ā niṣattā ye vā nūnaꣳ suvṛjanāsu vikṣu // adhā yathā naḥ pitaraḥ parāsaḥ pratnāso agna ṛtam āśuṣāṇāḥ / śucīd ayan dīdhitim ukthaśāsaḥ kṣāmā bhindanto aruṇīr apa vran // yad agne
5 kavyavāhana pitṝn yakṣy ṛtāvṛdhaḥ / pra ca havyāni vakṣyasi devebhyaś ca pitṛbhya ā //
tvam agna īḍito jātavedo 'vāḍḍhavyāni surabhīṇi kṛtvā / prādāḥ pitṛbhyaḥ svadhayā te akṣann addhi tvaṃ deva prayatā havīꣳṣi // mātalī kavyair yamo aṅgirobhir bṛhaspatir ṛkvabhir vāvṛdhānaḥ / yāꣳś ca devā vāvṛdhur ye ca devānt svāhānye svadhayānye madanti //
6 imaṃ yama prastaram ā hi sīdāṅgirobhiḥ pitṛbhiḥ saṃvidānaḥ / ā tvā mantrāḥ kaviśastā vahantv enā rājan haviṣā mādayasva // aṅgirobhir ā gahi yajñiyebhir yama vairūpair iha mādayasva / vivasvantaꣳ huve yaḥ pitā te 'smin yajñe barhiṣy ā niṣadya // aṅgiraso naḥ pitaro navagvā atharvāṇo bhṛgavaḥ somyāsaḥ / teṣāṃ vayaꣳ sumatau yajñiyānām api bhadre saumanase syāma //
2.6.1 anuvāka

prayājavidhiḥ

samidho yajati vasantam evartūnām ava runddhe
tanūnapātaṃ yajati grīṣmam evāva runddhe /
iḍo yajati varṣā evāva runddhe
barhir yajati śaradam evāva runddhe
svāhākāraṃ yajati hemantam evāva runddhe tasmāt svāhākṛtā heman paśavo 'va sīdanti
samidho yajaty uṣasa eva devatānām ava runddhe
tanūnapātaṃ yajati yajñam evāva runddhe

iḍo yajati paśūn evāva runddhe
barhir yajati prajām evāva runddhe
samānayata upabhṛtas
tejo vā ājyam prajā barhiḥ
prajāsv eva tejo dadhāti
svāhākāraṃ yajati
vācam evāva runddhe
daśa sam padyante
daśākṣarā virāḍ
virājaivānnādyam ava runddhe
samidho yajaty asminn eva loke prati tiṣṭhati
tanūnapātaṃ yajati

yajña evāntarikṣe prati tiṣṭhati /
iḍo yajati paśuṣv eva prati tiṣṭhati
barhir yajati ya eva devayānāḥ panthānas teṣv eva prati tiṣṭhati
svāhākāraṃ yajati suvarga eva loke prati tiṣṭhati /
etāvanto vai devalokās teṣv eva yathāpūrvam prati tiṣṭhati
devāsurā eṣu lokeṣv aspardhanta
te devāḥ prayājair ebhyo lokebhyo 'surān prāṇudanta
tat prayājānām

prayājatvam /
yasyaivaṃ viduṣaḥ prayājā ijyante praibhyo lokebhyo bhrātṛvyān nudate /
abhikrāmaṃ juhoti /
abhijityai
yo vai prayājānām mithunaṃ veda pra prajayā paśubhir mithunair jāyate
samidho bahvīr iva yajati
tanūnapātam ekam iva
mithunaṃ tat /
iḍo bahvīr iva yajati barhir ekam iva
mithunaṃ tat /
etad vai prayājānām mithunam /
ya evaṃ veda pra

prajayā paśubhir mithunair jāyate
devānāṃ vā aniṣṭā devatā āsan /
athāsurā yajñam ajighāꣳsan
te devā gāyatrīṃ vyauhan
pañcākṣarāṇi prācīnāni trīṇi pratīcīnāni
tato varma yajñāyābhavad varma yajamānāya
yat prayājānūyājā ijyante varmaiva tad yajñāya kriyate varma yajamānāya bhrātṛvyābhibhūtyai
tasmād varūtham purastād varṣīyaḥ paścād dhrasīyaḥ /
devā vai purā rakṣobhyaḥ

iti svāhākāreṇa prayājeṣu yajñaꣳ saꣳsthāpyam apaśyan
taꣳ svāhākāreṇa prayājeṣu sam asthāpayan
vi vā etad yajñaṃ chindanti yat svāhākāreṇa prayājeṣu saꣳsthāpayanti
prayājān iṣṭvā havīꣳṣy abhi ghārayati yajñasya saṃtatyai /
atho havir evākar
atho yathāpūrvam upaiti
pitā vai prayājāḥ prajānūyājāḥ /
yat prayājān iṣṭvā havīꣳṣy abhighārayati pitaiva tat putreṇa sādhāraṇam

kurute
tasmād āhur yaś caivaṃ veda yaś ca na
kathā putrasya kevalaṃ kathā sādhāraṇam pitur iti /
askannam eva tad yat prayājeṣv iṣṭeṣu skandati
gāyatry eva tena garbhaṃ dhatte
sā prajām paśūn yajamānāya pra janayati //
2.6.2 anuvāka

ājyabhāgau

cakṣuṣī vā ete yajñasya yad ājyabhāgau
yad ājyabhāgau yajati cakṣuṣī eva tad yajñasya prati dadhāti
pūrvārdhe juhoti
tasmāt pūrvārdhe cakṣuṣī
prabāhug juhoti
tasmāt prabāhuk cakṣuṣī
devalokaṃ vā agninā yajamāno 'nu paśyati pitṛlokaꣳ somena /
uttarārdhe 'gnaye juhoti dakṣiṇārdhe somāya /
evam iva hīmau lokāv anayor lokayor anukhyātyai
rājānau vā etau devatānām

yad agnīṣomau /
antarā devatā ijyete devatānāṃ vidhṛtyai
tasmād rājñā manuṣyā vidhṛtāḥ /
brahmavādino vadanti
kiṃ tad yajñe yajamānaḥ kurute yenānyatodataś ca paśūn
dādhārobhayatodataś ceti /
ṛcam anūcyājyabhāgasya juṣāṇena yajati tenānyatodato dādhāra /
ṛcam anūcya haviṣa ṛcā yajati tenobhayatodato dādhāra
mūrdhanvatī puro'nuvākyā bhavati mūrdhānam evainaꣳ samānānāṃ karoti

niyutvatyā yajati bhrātṛvyasyaiva paśūn ni yuvate
keśinaꣳ ha dārbhyaṃ keśī sātyakāmir uvāca
saptapadāṃ te śakvarīꣳ śvo yajñe prayoktāse yasyai vīryeṇa pra jātān bhrātṛvyān nudate prati janiṣyamāṇān yasyai vīryeṇobhayor lokayor jyotir dhatte yasyai vīryeṇa pūrvārdhenānaḍvān bhunakti jaghanārdhena dhenur iti
purastāllakṣmā puro'nuvākyā bhavati jātān eva bhrātṛvyān pra ṇudate /
upariṣṭāllakṣmā

yājyā janiṣyamāṇān eva prati nudate
purastāllakṣmā puro'nuvākyā bhavaty asminn eva loke jyotir dhatte /
upariṣṭāllakṣmā yājyāmuṣminn eva loke jyotir dhatte
jyotiṣmantāv asmā imau lokau bhavato ya evaṃ veda
purastāllakṣmā puro'nuvākyā bhavati tasmāt pūrvardhenānaḍvān bhunakti /
upariṣṭāllakṣmā yājyā tasmāj jaghanārdhena dhenuḥ /
ya evaṃ veda bhuṅkta enam etau
vajra ājyaṃ vajra ājyabhāgau

vajro vaṣaṭkāras
trivṛtam eva vajraꣳ sambhṛtya bhrātṛvyāya pra haraty acchambaṭkāram
apagurya vaṣaṭ karoti stṛtyai
gāyatrī puro'nuvākyā bhavati triṣṭug yājyā
brahmann eva kṣatram anvārambhayati
tasmād brāhmaṇo mukhyaḥ /
mukhyo bhavati ya evaṃ veda
praivainam puro'nuvākyayā''ha
pra ṇayati yājyayā
gamayati vaṣaṭkāreṇa /
aivainam puro'nuvākyayā datte
pra yacchati yājyayā
prati

vaṣaṭkāreṇa sthāpayati
tripadā puro'nuvākyā bhavati
traya ime lokāḥ /
eṣv eva lokeṣu prati tiṣṭhati
catuṣpadā yājyā
catuṣpada eva paśūn ava runddhe
dvyakṣaro vaṣaṭkāro dvipād yajamānaḥ paśuṣv evopariṣṭāt prati tiṣṭhati
gāyatrī puro'nuvākyā bhavati triṣṭug yājyā /
eṣā vai saptapadā śakvarī
yad vā etayā devā aśikṣan tad aśaknuvan
ya evaṃ veda śaknoty eva yac chikṣati //
2.6.3 anuvāka

āgneyapuroḍāśaḥ

prajāpatir devebhyo yajñān vyādiśat sa ātmann ājyam adhatta taṃ devā abruvann eṣa vāva yajño yad ājyam apy eva no'trāstv iti so 'bravīd yajān va ājya bhāgāv upa stṛṇān abhi ghārayān iti tasmād yajanty ājyabhāgāv upa stṛṇanty abhi ghārayanti
brahmavādino vadanti kasmāt satyād yātayāmāny anyāni havīꣳṣy ayātayāmam ājyam iti prājāpatyam iti brūyād ayātayāmā hi devānām prajāpatir iti
chandāꣳsi devebhyo 'pākrāman na vo 'bhāgāni havyaṃ vakṣyāma iti tebhya etac caturavattam adhārayan puro'nuvākyāyai yājyāyai devatāyai vaṣaṭkārāya yac caturavattaṃ juhoti chandāꣳsy eva tat prīṇāti tāny asya prītāni devebhyo havyaṃ vahanti /
aṅgiraso vā ita uttamāḥ suvargaṃ lokam āyan tad ṛṣayo yajñavāstv abhyavāyan te

apaśyan puroḍāśaṃ kūrmam bhūtaꣳ sarpantaṃ tam abruvann indrāya dhriyasva bṛhaspataye dhriyasva viśvebhyo devebhyo dhriyasveti sa nādhriyata tam abruvann agnaye dhriyasveti so 'gnaye 'dhriyata yad āgneyo 'ṣṭākapālo 'māvāsyāyāṃ ca paurṇamāsyāṃ cācyuto bhavati suvargasya lokasyābhijityai
tam abruvan kathā'hāsthā ity anupākto 'bhūvam ity abravīd yathākṣo 'nupāktaḥ

avārchaty evam avā''ram ity upariṣṭād abhyajyādhastād upānakti suvargasya lokasya samaṣṭyai
sarvāṇi kapālāny abhi prathayati tāvataḥ puroḍāśān amuṣmim̐ loke 'bhi jayati
yo vidagdhaḥ sa nairṛto yo 'śṛtaḥ sa raudro yaḥ śṛtaḥ sa sadevas tasmād avidahatā śṛtaṃkṛtyaḥ sadevatvāya
bhasmanābhi vāsayati tasmān māꣳsenāsthi channaṃ vedenābhi vāsayati tasmāt

keśaiḥ śiraś channam
pracyutaṃ vā etad asmāl lokād agataṃ devalokaṃ yac chṛtaꣳ havir anabhighāritam abhighāryod vāsayati devatraivainad gamayati
yady ekaṃ kapālaṃ naśyed eko māsaḥ saṃvatsarasyānavetaḥ syād atha yajamānaḥ pra mīyeta yad dve naśyetāṃ dvau māsau saṃvatsarasyānavetau syātām atha yajamānaḥ pra mīyeta saṃkhyāyod vāsayati yajamānasya

gopīthāya
yadi naśyed āśvinaṃ dvikapālaṃ nir vaped dyāvāpṛthivyām ekakapālam aśvinau vai devānām bhiṣajau tābhyām evāsmai bheṣajaṃ karoti
dyāvāpṛthivya ekakapālo bhavaty anayor vā etan naśyati yan naśyaty anayor evainad vindati pratiṣṭhityai //
2.6.4 anuvāka

vediḥ

devasya tvā savituḥ prasava iti sphyam ā datte prasūtyai /
aśvinor bāhubhyām ity āhāśvinau hi devānām adhvaryū āstām
pūṣṇo hastābhyām ity āha yatyai /
śatabhṛṣṭir asi vānaspatyo dviṣato vadha ity āha vajram eva tat saꣳ śyati
bhrātṛvyāya prahariṣyant /
stambayajur haraty etāvatī vai pṛthivī yāvatī vedis tasyā etāvata eva bhrātṛvyaṃ nir bhajati

tasmān nābhāgaṃ nir bhajanti /
trir harati traya ime lokā ebhya evainaṃ lokebhyo nir bhajati
tūṣṇīṃ caturthaꣳ haraty aparimitād evainaṃ nirbhajati /
ud dhanti yad evāsyā amedhyaṃ tad apa hanti /
ud dhanti tasmād oṣadhayaḥ parā bhavanti
mūlaṃ cchinatti bhrātṛvyasyaiva mūlaṃ cchinatti
pitṛdevatyā'tikhāteyatīṃ khanati prajāpatinā

yajñamukhena sammitām
ā pratiṣṭhāyai khanati yajamānam eva pratiṣṭhāṃ gamayati
dakṣiṇato varṣīyasīṃ karoti devayajanasyaiva rūpam akaḥ
purīṣavatīṃ karoti prajā vai paśavaḥ purīṣam prajayaivainam paśubhiḥ purīṣavantaṃ karoti /
uttaram parigrāham pari gṛhṇāty etāvatī vai pṛthivī yāvatī vedis tasyā etāvata eva bhrātṛvyaṃ nirbhajyātmana uttaram parigrāham pari gṛhṇāti
krūram iva vai

etat karoti yad vediṃ karoti
dhā asi svadhā asīti yoyupyate śāntyai
prokṣaṇīr ā sādayaty āpo vai rakṣoghnī rakṣasām apahatyai
sphyasya vartmant sādayati yajñasya saṃtatyai
yaṃ dviṣyāt taṃ dhyāyec chucaivainam arpayati //
2.6.5 anuvāka

barhiḥ prayogaḥ

brahmavādino vadanti /
adbhir havīꣳṣi praukṣīḥ kenāpa iti
brahmaṇeti brūyāt /
adbhir hy eva havīꣳṣi prokṣati brahmaṇāpaḥ /
idhmābarhiḥ prokṣati
medhyam evainat karoti
vedim prokṣati /
ṛkṣā vā eṣā'lomakā'medhyā yad vediḥ /
medhyām evaināṃ karoti
dive tvāntarikṣāya tvā pṛthivyai tveti barhir āsādya pra

ukṣati /
ebhya evainal lokebhyaḥ prokṣati
krūram iva vā etat karoti yat khanati /
apo ni nayati śāntyai
purastāt prastaraṃ gṛhṇāti mukhyam evainaṃ karoti /
iyantaṃ gṛhṇāti prajāpatinā yajñamukhena sammitam
barhiḥ stṛṇāti
prajā vai barhiḥ pṛthivī vediḥ
prajā eva pṛthivyām prati ṣṭhāpayati /
0 anatidṛśnaꣳ stṛṇāti
1 prajayaivainam paśubhir anatidṛśnaṃ karoti

uttaram barhiṣaḥ prastaraꣳ sādayati
prajāvai barhir yajamānaḥ prastaraḥ /
yajamānam evāyajamānād uttaraṃ karoti
tasmād yajamāno 'yajamānād uttaraḥ /
antar dadhāti
vyāvṛttyai /
anakti
haviṣkṛtam evainaꣳ suvargaṃ lokaṃ gamayati
tredhā'nakti
traya ime lokāḥ /
ebhya evainaṃ lokebhyo 'nakti
na prati śṛṇāti
yat pratiśṛṇīyād anūrdhvambhāvukaṃ yajamānasya syāt /
uparīva pra harati

uparīva hi suvargo lokaḥ /
ni yacchati
vṛṣṭim evāsmai ni yacchati
nātyagram pra haret /
yad atyagram prahared atyāsāriṇy adhvaryor nāśukā syāt /
na purastāt praty asyet /
yat purastāt pratyasyāt suvargāl lokād yajamānam prati nudet
prāñcam pra harati
yajamānam eva suvargaṃ lokaṃ gamayati
na viṣvañcaṃ vi yuyāt /
yad viṣvañcaṃ viyuyāt

stry asya jāyeta /
ūrdhvam ud yauti /
ūrdhvam iva hi puꣳsaḥ pumān evāsya jāyate
yat sphyena vopaveṣeṇa vā yoyupyeta stṛtir evāsya sā
hastena yoyupyate yajamānasya gopīthāya
brahmavādino vadanti
kiṃ yajñasya yajamāna iti
prastara iti
tasya kva suvargo loka iti /
āhavanīya iti brūyāt /
yat prastaram āhavanīye praharati yajamānam eva

suvargaṃ lokaṃ gamayati
vi vā etad yajamāno liśate yat prastaraṃ yoyupyante
barhir anu praharati śāntyai /
anārambhaṇa iva vā etarhy adhvaryuḥ
sa īśvaro vepano bhavitoḥ /
dhruvā'sītīmām abhi mṛśati /
iyaṃ vai dhruvā /
asyām eva prati tiṣṭhati
na vepano bhavati /
agā3n agnīd ity āha
yad brūyāt /
agann agnir ity agnāv agniṃ gamayen nir yajamānaꣳ suvargāl lokād bhajet /
agann ity eva brūyād yajamānam eva suvargaṃ lokaṃ gamayati //
2.6.6 anuvāka

upāṃśuyāja sviṣṭakṛtau

agnes trayo jyāyāꣳso bhrātara āsan te devebhyo havyaṃ vahantaḥ prāmīyanta
so 'gnir abibhed itthaṃ vāva sya ārtimā'riṣyatīti sa nilāyata so 'paḥ prāviśat taṃ devatāḥ praiṣam aicchan
tam matsyaḥ prābravīt tam aśapad dhiyādhiyā tvā vadhyāsur yo mā prāvoca iti
tasmān matsyaṃ dhiyādhiyā ghnanti śaptaḥ

hi
tam anv avindan tam abruvann upa na ā vartasva havyaṃ no vaheti
so 'bravīd varaṃ vṛṇai yad eva gṛhītasyāhutasya bahiḥparidhi skandāt tan me bhrātṛṇām bhāgadheyam asad iti tasmād yad gṛhītasyāhutasya bahiḥparidhi skandati teṣāṃ tad bhāgadheyaṃ tān eva tena prīṇāti
paridhīn pari dadhāti rakṣasām apahatyai
saꣳ sparśayati

rakṣasām ananvavacārāya
na purastāt pari dadhāty ādityo hy evodyan purastād rakṣāꣳsy apahanti /
ūrdhve samidhāv ā dadhāty upariṣṭād eva rakṣāꣳsy apa hanti
yajuṣānyāṃ tūṣṇīm anyām mithunatvāya
dve ā dadhāti dvipād yajamānaḥ pratiṣṭhityai
brahmavādino vadanti
sa tvai yajeta yo yajñasyā''rtyā vasīyant syād iti
bhūpataye svāhā bhuvanapataye svāhā bhūtānām

pataye svāheti skannam anu mantrayeta
yajñasyaiva tad ārtyā yajamāno vasīyān bhavati bhūyasīr hi devatāḥ prīṇāti
jāmi vā etad yajñasya kriyate yad anvañcau puroḍāśau /
upāꣳśuyājam antarā yajaty ajāmitvāyātho mithunatvāya /
agnir amuṣmim̐ loka āsīd yamo 'smin
te devā abruvann etemau vi pary ūhāmeti /
annādyena devā agnim

upāmantrayanta rājyena pitaro yamaṃ tasmād agnir devānām annādo yamaḥ pitṛṇāꣳ rājā
ya evaṃ veda pra rājyam annādyam āpnoti
tasmā etad bhāgadheyam prāyacchan yad agnaye sviṣṭakṛte 'vadyanti
yad agnaye sviṣṭakṛte 'vadyati bhāgadheyenaiva tad rudraꣳ sam ardhayati
sakṛtsakṛd ava dyati sakṛd iva hi rudraḥ /
uttarārdhād ava dyaty eṣā vai rudrasya

dik svāyām eva diśi rudraṃ niravadayate
dvir abhi ghārayati caturavattasyāptyai
paśavo vai pūrvā āhutayaḥ /
eṣa rudro yad agniḥ /
yat pūrvā āhutīr abhi juhuyād rudrāya paśūn api dadhyāt /
apaśur yajamānaḥ syāt /
atihāya pūrvā āhutīr juhoti paśūnāṃ gopīthāya //
2.6.7 anuvāka

iḍopāhvānam

manuḥ pṛthivyā yajñiyam aicchat
sa ghṛtaṃ niṣiktam avindat
so 'bravīt
ko 'syeśvaro yajñe 'pi kartor iti
tāv abrūtām mitrāvaruṇau
gor evā''vam īśvarau kartoḥ sva iti
tau tato gāꣳ sam airayatām /
sā yatrayatra nyakrāmat tato ghṛtam apīḍyata
tasmād ghṛtapady ucyate
tad asyai janma /
upahūtaꣳ rathaṃtaraꣳ saha pṛthivyety āha

iyaṃ vai rathaṃtaram
imām eva sahānnādyenopa hvayate /
upahūtaṃ vāmadevyaꣳ sahāntarikṣeṇety āha
paśavo vai vāmadevyam
paśūn eva sahāntarikṣeṇopa hvayate /
upahūtam bṛhat saha divety āha /
airaṃ vai bṛhat /
irām eva saha divopa hvayate /
upahūtāḥ sapta hotrā ityāha hotrā evopa hvayate/
upahūtā dhenuḥ

saharṣabhety āha
mithunam evopa hvayate /
upahūto bhakṣaḥ sakhety āha
somapītham evopa hvayate /
upahūtā3ꣳ ho ity āha /
ātmānam evopa hvayate /
ātmā hy upahūtānāṃ vasiṣṭhaḥ /
iḍām upa hvayate
paśavo vā iḍā
paśūn evopa hvayate
catur upa hvayate
catuṣpādo hi paśavaḥ /
mānavīty āha manur hy etām

agre 'paśyat /
ghṛtapadīty āha yad evāsyai padād ghṛtam apīḍyata tasmād evam āha
maitrāvaruṇīty āha mitrāvaruṇau hy enāꣳ samairayatām
brahma devakṛtam upahūtam ity āha
brahmaivopa hvayate
daivyā adhvaryava upahūtā upahūtā manuṣyā ity āha
devamanuṣyān evopa hvayate
ya imaṃ yajñam avān ye yajñapatiṃ vardhān ity āha

yajñāya caiva yajamānāya cāśiṣam ā śāste /
upahūte dyāvāpṛthivī ity āha
dyāvāpṛthivī evopa hvayate
pūrvaje ṛtāvarī ity āha pūrvaje hy ete ṛtāvarī
devā devaputre ity āha devī hy ete devaputre
upahūto 'yaṃ yajamāna ity āha
yajamānam evopa hvayate /
uttarasyāṃ devayajyāyām upahūto bhūyasi haviṣkaraṇa upahūto divye dhāmann upahūtaḥ

ity āha
prajā vā uttarā devayajyā paśavo bhūyo haviṣkaraṇam suvargo loko divyaṃ dhāma /
idam asīdam asīty eva yajñasya priyaṃ dhāmopa hvayate
viśvam asya priyam upahūtam ity āha /
acchambaṭkāram evopa hvayate //
2.6.8 anuvāka

iḍāprāśitrabhakṣau

paśavo vā iḍā svayam ā datte kāmam evātmanā paśūnām ā datte na hy anyaḥ kāmam paśūnām prayacchati
vācas pataye tvā hutam prāśnāmīty āha vācam eva bhāgadheyena prīṇāti sadasas pataye tvā hutam prāśnāmīty āha svagākṛtyai
caturavattam bhavati havir vai caturavattam paśavaś caturavattam /
yad hotā prāśnīyād hotā

ārtim ārched yad agnau juhuyād rudrāya paśūn api dadhyād apaśur yajamānaḥ syāt /
vācas pataye tvā hutam prāśnāmīty āha paro'kṣam evainaj juhoti sadasas pataye tvā hutam prāśnāmīty āha svagākṛtyai
prāśnanti tīrtha eva prāśnanti dakṣiṇāṃ dadāti tīrtha eva dakṣiṇāṃ dadāti
vi vā etad yajñam

chindanti yan madhyataḥ prāśnanty adbhir mārjayanta āpo vai sarvā devatā devatābhir eva yajñaꣳ saṃ tanvanti
devā vai yajñād rudram antar āyant sa yajñam avidhyat taṃ devā abhi sam agacchanta
kalpatāṃ na idam iti te 'bruvant sviṣṭaṃ vai na idam bhaviṣyati yad imaꣳ rādhayiṣyāma iti tat sviṣṭakṛtaḥ sviṣṭakṛttvam /
tasyāviddhaṃ niḥ

akṛntan yavena sammitaṃ tasmād yavamātram ava dyed yaj jyāyo 'vadyed ropayet tad yajñasya yad upa ca stṛṇīyād abhi ca ghārayed ubhayataḥsaꣳśvāyi kuryāt /
avadāyābhi ghārayati dviḥ sam padyate dvipād yajamānaḥ pratiṣṭhityai
yat tiraścīnam atihared anabhividdhaṃ yajñasyābhi vidhyet /
agreṇa pari harati tīrthenaiva pari harati tat pūṣṇe pary aharan
tat

pūṣā prāśya dato 'ruṇat tasmāt pūṣā prapiṣṭabhāgo 'dantako hi
taṃ devā abruvan
vi vā ayam ārdhy aprāśitriyo vā ayam abhūd iti
tad bṛhaspataye pary aharant so 'bibhed bṛhaspatir itthaṃ vāva sya ārtim āriṣyatīti
sa etam mantram apaśyat sūryasya tvā cakṣuṣā prati paśyāmīty abravīn na hi sūryasya cakṣuḥ

kiṃ cana hinasti
so 'bibhet pratigṛhṇantam mā hiꣳsiṣyatīti devasya tvā savituḥ prasave 'śvinor bāhubhyām pūṣṇo hastābhyām prati gṛhṇāmīty abravīt savitṛprasūta evainad brahmaṇā devatābhiḥ praty agṛhṇāt
so 'bibhet prāśnantam mā hiꣳsiṣyatīty agnes tvāsyena prāśnāmīty abravīn na hy agner āsyaṃ kiṃ cana hinasti
so 'bibhet

prāśitam mā hiꣳsiṣyatīti brāhmaṇasyodareṇety abravīn na hi brāhmaṇasyodaraṃ kiṃ cana hinasti bṛhaspater brahmaṇeti sa hi brahmiṣṭhaḥ /
apa vā etasmāt prāṇāḥ krāmanti yaḥ prāśitram prāśnāti /
adbhir mārjayitvā prāṇānt sam mṛśate /
amṛtaṃ vai prāṇā amṛtam āpaḥ prāṇān eva yathāsthānam upa hvayate //
2.6.9 anuvāka

anūyājāḥ sūktavākaśca

agnīdha ā dadhāty agnimukhān evartūn prīṇāti
samidham ā dadhāty uttarāsām āhutīnām pratiṣṭhityā atho samidvaty eva juhoti
paridhīnt sam mārṣṭi punāty evainānt sakṛtsakṛt sam mārṣṭi parāṅ iva hy etarhi yajñaḥ /
catuḥ sam padyate catuṣpādaḥ paśavaḥ paśūn evāva runddhe
brahman pra sthāsyāma ity āhātra vā etarhi yajñaḥ śritaḥ

yatra brahmā yatraiva yajñaḥ śritas tata evainam ā rabhate
yad dhastena pramīved vepanaḥ syād yac chīrṣṇā śīrṣaktivānt syād yat tūṣṇīm āsītāsampratto yajñaḥ syāt
pra tiṣṭhety eva brūyād
vāci vai yajñaḥ śrito yatraiva yajñaḥ śritas tata evainaꣳ sam pra yacchati
deva savitar etat te pra

āhety āha prasūtyai
bṛhaspatir brahmety āha sa hi brahmiṣṭhaḥ
sa yajñam pāhi sa yajñapatim pāhi sa mām pāhīty āha
yajñāya yajamānāyātmane tebhya evāśiṣam ā śāste 'nārtyā
āśrāvyāha
devān yajeti
brahmavādino vadantīṣṭā devatā atha katama ete devā iti chandāꣳsīti brūyād gāyatrīṃ triṣṭubham

jagatīm ity
atho khalv āhur
brāhmaṇā vai chandāꣳsīti
tān eva tad yajati
devānāṃ vā iṣṭā devatā āsann athāgnir nod ajvalat taṃ devā āhutībhir anūyājeṣv anv avindan
yad anūyājān yajati /
agnim eva tat sam inddhe /
etadur vai nāmāsura āsīt
sa etarhi yajñasyāśiṣam avṛṅkta
yad brūyād etat

u dyāvāpṛthivī bhadram abhūd ity etadum evāsuraṃ yajñasyāśiṣaṃ gamayed
idaṃ dyāvāpṛthivī bhadram abhūd ity eva brūyād yajamānam eva yajñasyāśiṣam gamayaty
ārdhma sūktavākam uta namovākam ity āhedam arātsmeti vāvaitad āha /
upaśrito divaḥ pṛthivyor ity āha dyāvāpṛthivyor hi yajña upaśritaḥ /
omanvatī te 'smin yajñe yajamāna dyāvāpṛthivī

stām ity āhā''śiṣam evaitām ā śāste
yad brūyāt sūpāvasānā ca svadhyavasānā ceti pramāyuko yajamānaḥ syād yadā hi pramīyate /
athemām upāvasyati
sūpacaraṇā ca svadhicaraṇā cety eva brūyād varīyasīm evāsmai gavyūtim ā śāste na pramāyuko bhavati
tayo āvidy agnir idaꣳ havir ajuṣatety āha yā ayākṣma

devatās tā arīradhāmeti vāvaitad āha
yan na nirdiśet prativeśaṃ yajñasyāśīr gacched
ā śāste 'yaṃ yajamāno 'sāv ity āha nirdiśyaivainaꣳ suvargaṃ lokaṃ gamayati /
āyur ā śāste suprajāstvam ā śāsta ity āhāśiṣam evaitām ā śāste
sajātavanasyām ā śāsta ity āha prāṇā vai sajātāḥ prāṇān eva

nāntar eti
tad agnir devo devebhyo vanate vayam agner mānuṣā ity āhāgnir devebhyo vanute vayam manuṣyebhya iti vāvaitad āha /
iha gatir vāmasyedaṃ ca namo devebhya ity āha yāś caiva devatā yajati yāś ca na tābhya evobhayībhyo namas karoty ātmano 'nārtyai //
2.6.10 anuvāka

śaṃyuvākaḥ patnīsaṃyājāśca

devā vai yajñasya svagākartāraṃ nāvindan
te śaṃyum bārhaspatyam abruvan /
imaṃ no yajñaꣳ svagā kurv iti
so 'bravīt /
varaṃ vṛṇai yad evābrāhmaṇokto 'śraddadhāno yajātai sā me yajñasyāśīr asad iti
tasmād yad abrāhmaṇokto 'śraddadhāno yajate śaṃyum eva tasya bārhaspatyaṃ yajñasyāśīr gacchati /
etan mamety abravīt kim me prajāyāḥ

iti
yo 'pagurātai śatena yātayāt /
yo nihanat sahasreṇa yātayāt /
yo lohitaṃ karavad yāvataḥ praskadya pāꣳsūnt saṃgṛhṇāt tāvataḥ saṃvatsarān pitṛlokaṃ na pra jānād iti
tasmād brāhmaṇāya nāpa gureta na ni hanyān na lohitaṃ kuryāt /
etāvatā hainasā bhavati
tac chamyor ā vṛṇīmaha ity āha
yajñam eva tat svagā karoti
tat

śaṃyor ā vṛṇīmaha ity āha
śaṃyum eva bārhaspatyam bhāgadheyena sam ardhayati
gātuṃ yajñāya gātuṃ yajñapataya ity āha /
āśiṣam evaitām ā śāste
somaṃ yajati reta eva tad dadhāti
tvaṣṭāraṃ yajati reta eva hitaṃ tvaṣṭā rūpāṇi vi karoti
devānām patnīr yajati mithunatvāya /
agniṃ gṛhapatiṃ yajati pratiṣṭhityai
jāmi vā etad yajñasya kriyate

yad ājyena prayājā ijyanta ājyena patnīsaṃyājāḥ /
ṛcam anūcya patnīsaṃyājānām ṛcā yajati /
ajāmitvāyātho mithunatvāya
paṅktiprāyaṇo vai yajñaḥ paṅktyudayanaḥ
pañca prayājā ijyante
catvāraḥ patnīsaṃyājāḥ samiṣṭayajuḥ pañcamam
paṅktim evānu prayanti paṅktim anūdyanti //
2.6.11 anuvāka

saṃvargeṣṭihautram

yukṣvā hi devahūtamāꣳ aśvāꣳ agne rathīr iva / ni hotā pūrvyaḥ sadaḥ //
uta no deva devāꣳ acchā voco viduṣṭaraḥ / śrad viśvā vāryā kṛdhi //
tvaꣳ ha yad yaviṣṭhya sahasaḥ sūnavāhuta / ṛtāvā yajñiyo bhuvaḥ //
ayam agniḥ sahasriṇo vājasya śatinas patiḥ / mūrdhā kavī rayīṇām //
taṃ nemim ṛbhavo yathā namasva sahūtibhiḥ / nedīyo yajñam

aṅgiraḥ //
tasmai nūnam abhidyave vācā virūpa nityayā / vṛṣṇe codasva suṣṭutim //
kam u ṣvid asya senayāgner apākacakṣasaḥ / paṇiṃ goṣu starāmahe //
mā no devānāṃ viśaḥ prasnātīr ivosrāḥ / kṛśaṃ na hāsur aghniyāḥ //
mā naḥ samasya dūḍhyaḥ paridveṣaso aꣳhatiḥ ūrmir na nāvam ā vadhīt //
namas te agna ojase gṛṇanti deva kṛṣṭayaḥ / amaiḥ

amitram ardaya //
kuvit su no gaviṣṭaye 'gne saṃveṣiṣo rayim / urukṛd uru ṇas kṛdhi //
mā no asmin mahādhane parā varg bhārabhṛd yathā / saṃvargaꣳ saꣳ rayiꣳ jaya //
anyam asmad bhiyā iyam agne siṣaktu ducchunā / vardhā no amavac chavaḥ //
yasyājuṣan namasvinaḥ śamīm adurmakhasya vā / taṃ ghed agnir vṛdhāvati //
parasyā adhi

saṃvato 'varāꣳ abhy ā tara / yatrāham asmi tāꣳ ava //
vidmā hi te purā vayam agne pitur yathāvasaḥ / adhā te sumnam īmahe /
ya ugra iva śaryahā tigmaśṛṅgo na vaꣳsagaḥ / agne puro rurojitha //
sakhāyaḥ saṃ vaḥ samyañcam iṣaꣳ stomaṃ cāgnaye / varṣiṣṭhāya kṣitīnāmūrjo naptre sahasvate //
saꣳsam id yuvase vṛṣann agne viśvāny arya ā / iḍas pade sam idhyase sa no vasūny ā bhara //
prajāpate
sa veda
somāpūṣaṇā /
imau devau //
2.6.12 anuvāka

pitṛyajñasya hautram

uśantas tvā havāmaha uśantaḥ sam idhīmahi / uśann uśata ā vaha pitṝn haviṣe attave //
tvaꣳ soma pracikito manīṣā tvaꣳ rajiṣṭham anu neṣi panthām / tava praṇītī pitaro na indo deveṣu ratnam abhajanta dhīrāḥ //
tvayā hi naḥ pitaraḥ soma pūrve karmāṇi cakruḥ pavamāna dhīrāḥ / vanvann avātaḥ paridhīꣳr aporṇu vīrebhir aśvair maghavā bhava

naḥ //
tvaꣳ soma pitṛbhiḥ saṃvidāno 'nu dyāvāpṛthivī ā tatantha / tasmai ta indo haviṣā vidhema vayaꣳ syāma patayo rayīṇām //
agniṣvāttāḥ pitara eha gacchata sadaḥsadaḥ sadata supraṇītayaḥ / attā havīꣳṣi prayatāni barhiṣy athā rayiꣳ sarvavīraṃ dadhātana //
barhiṣadaḥ pitara ūty arvāg imā vo havyā cakṛmā juṣadhvam / ta ā gatāvasā śaṃtamenāthāsmabhyam

śaṃ yor arapo dadhāta //
āham pitṝnt suvidatrāꣳ avitsi napātaṃ ca vikramaṇaṃ ca viṣṇoḥ / barhiṣado ye svadhayā sutasya bhajanta pitvas ta ihāgamiṣṭhāḥ //
upahūtāḥ pitaraḥ somyāso barhiṣyeṣu nidhiṣu priyeṣu / ta ā gamantu ta iha śruvantv adhi bruvantu te avantv asmān //
ud īratām avara ut parāsa un madhyamāḥ pitaraḥ somyāsaḥ / asum

ya īyur avṛkā ṛtajñās te no 'vantu pitaro haveṣu //
idam pitṛbhyo namo astv adya ye pūrvāso ya uparās īyuḥ / ye pārthive rajasy ā niṣattā ye vā nūnaꣳ suvṛjanāsu vikṣu //
adhā yathā naḥ pitaraḥ parāsaḥ pratnāso agna ṛtam āśuṣāṇāḥ / śucīd ayan dīdhitim ukthaśāsaḥ kṣāmā bhindanto aruṇīr apa vran //
yad agne

kavyavāhana pitṝn yakṣy ṛtāvṛdhaḥ / pra ca havyāni vakṣyasi devebhyaś ca pitṛbhya ā //
tvam agna īḍito jātavedo 'vāḍḍhavyāni surabhīṇi kṛtvā / prādāḥ pitṛbhyaḥ svadhayā te akṣann addhi tvaṃ deva prayatā havīꣳṣi //
mātalī kavyair yamo aṅgirobhir bṛhaspatir ṛkvabhir vāvṛdhānaḥ / yāꣳś ca devā vāvṛdhur ye ca devānt svāhānye svadhayānye madanti

imaṃ yama prastaram ā hi sīdāṅgirobhiḥ pitṛbhiḥ saṃvidānaḥ / ā tvā mantrāḥ kaviśastā vahantv enā rājan haviṣā mādayasva //
aṅgirobhir ā gahi yajñiyebhir yama vairūpair iha mādayasva / vivasvantaꣳ huve yaḥ pitā te 'smin yajñe barhiṣy ā niṣadya //
aṅgiraso naḥ pitaro navagvā atharvāṇo bhṛgavaḥ somyāsaḥ / teṣāṃ vayaꣳ sumatau yajñiyānām api bhadre saumanase syāma //