Taittiriya Samhita · Chapter 2.2

2.2 prapāṭhaka:

kāmyeṣṭividhānam
2.2.1 anuvāka

kāmyāḥ iṣṭayaḥ/ prajākāmādīnprati aindrāgnādi kāmyeṣṭīnāṃ vidhiḥ/
1 prajāpatiḥ prajā asṛjata tāḥ sṛṣṭā indrāgnī apāgūhatām / so 'cāyat prajāpatiḥ / indrāgnī vai me prajā apāghukṣatām iti sa etam aindrāgnam ekādaśakapālam apaśyat taṃ nir avapat tāv asmai prajāḥ prāsādhayatām indrāgnī vā etasya prajām apa gūhato yo 'lam prajāyai san prajāṃ na vindate / aindrāgnam ekādaśakapālaṃ nir vapet prajākāmaḥ / indrāgnī
2 eva svena bhāgadheyenopa dhāvati tāv evāsmai prajām pra sādhayataḥ / vindate prajām aindrāgnam ekādaśakapālaṃ nir vapet spardhamānaḥ kṣetre vā sajāteṣu vā / indrāgnī eva svena bhāgadheyenopa dhāvati tābhyām evendriyaṃ vīryam bhrātṛvyasya vṛṅkte vi pāpmanā bhrātṛvyeṇa jayate / apa vā etasmād indriyaṃ vīryaṃ krāmati yaḥ saṃgrāmam upaprayāti / aindrāgnam ekādaśakapālaṃ niḥ
3 vapet saṃgrāmam upaprayāsyan / indrāgnī eva svena bhāgadheyenopa dhāvati tāv evāsminn indriyaṃ vīryaṃ dhattaḥ sahendriyeṇa vīryeṇopa pra yāti jayati taꣳ saṃgrāmam / vi vā eṣa indriyeṇa vīryeṇardhyate yaḥ saṃgrāmaṃ jayati / aindrāgnam ekādaśakapālaṃ nir vapet saṃgrāmaṃ jitvā / indrāgnī eva svena bhāgadheyenopa dhāvati tāv evāsminn indriyaṃ vīryam 4 dhatto nendriyeṇa vīryeṇa vyṛdhyate / apa vā etasmād indriyaṃ vīryaṃ krāmati ya eti janatām aindrāgnam ekādaśakapālaṃ nir vapej janatām eṣyan / indrāgnī eva svena bhāgadheyenopa dhāvati tāv evāsminn indriyaṃ vīryaṃ dhattaḥ sahendriyeṇa vīryeṇa janatām eti pauṣṇaṃ carum anu nir vapet pūṣā vā indriyasya vīryasyānupradātā pūṣaṇam eva 5 svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmā indriyaṃ vīryam anu pra yacchati kṣaitrapatyaṃ caruṃ nir vapej janatām āgatya / iyaṃ vai kṣetrasya patiḥ / asyām eva prati tiṣṭhati / aindrāgnam ekādaśakapālam upariṣṭān nir vapet / asyām eva pratiṣṭhāyendriyaṃ vīryam upariṣṭād ātman dhatte //
2.2.2 anuvāka 2 kāmyāḥ iṣṭayaḥ/darśādyadikramanimittaka pāthikṛtādīṣṭividhiḥ/
1 agnaye pathikṛte puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped yo darśapūrṇamāsayājī sann amāvāsyāṃ vā paurṇamāsīṃ vātipādayet patho vā eṣo 'dhy apathenaiti yo darśapūrṇamāsayājī sann amāvāsyāṃ vā paurṇamāsīṃ vātipādayati / agnim eva pathikṛtaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainam apathāt panthām api nayati / anaḍvān dakṣiṇā vahī hy samṛddhyai / agnaye vratapataye
2 puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped ya āhitāgniḥ sann avratyam iva caret / agnim eva vratapatiꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainaṃ vratam ā lambhayati vratyo bhavati / agnaye rakṣoghne puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vapati yaꣳ rakṣāꣳsi saceran / agnim eva rakṣohaṇaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmād rakṣāꣳsy apa hanti / niśitāyāṃ nir vapet /
3 niśitāyāꣳ hi rakṣāꣳsi prerate / samprerṇāny evaināni hanti / pariśrite yājayed rakṣasām ananvavacārāya rakṣoghnī yājyānuvākye bhavato rakṣasāꣳ stṛtyai / agnaye rudravate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped abhicaran / eṣā vā asya ghorā tanūr yad rudras tasmā evainam ā vṛścati tājag ārtim ārchati / agnaye surabhimate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped yasya gāvo vā puruṣāḥ
4 vā pramīyeran yo vā bibhīyāt / eṣā vā asya bheṣajyā tanūr yat surabhimatī tayaivāsmai bheṣajaṃ karoti surabhimate bhavati pūtīgandhasyāpahatyai / agnaye kṣāmavate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vapet saṃgrāme saṃyatte bhāgadheyenaivainaꣳ śamayitvā parān abhi nir diśati yam avareṣāṃ vidhyanti jīvati sa yam pareṣām pra sa mīyate jayati taꣳ saṃgrāmam /
5 abhi vā eṣa etān ucyati yeṣām pūrvāparā anvañcaḥ pramīyante puruṣāhutir hy asya priyatamāgnaye kṣāmavate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vapet / bhāgadheyenaivainaꣳ śamayati naiṣām purā''yuṣo'paraḥ pra mīyate / abhi vā eṣa etasya gṛhān ucyati yasya gṛhān dahati / agnaye kṣāmavate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vapet / bhāgadheyenaivainaꣳ śamayati nāsyāparaṃ gṛhān dahati //
2.2.3 anuvāka 3 kāmyāḥ iṣṭayaḥ/ kāmukādīṣṭividhiḥ/
1 agnaye kāmāya puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped yaṃ kāmo nopanamet / agnim eva kāmaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainaṃ kāmena sam ardhayati / upainaṃ kāmo namati / agnaye yaviṣṭhāya puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vapet spardhamānaḥ kṣetre vā sajāteṣu vā / agnim eva yaviṣṭhaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati tenaivendriyaṃ vīryam bhrātṛvyasya
2 yuvate / vi pāpmanā bhrātṛvyeṇa jayate / agnaye yaviṣṭhāya puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped abhicaryamāṇaḥ / agnim eva yaviṣṭhaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmād rakṣāꣳsi yavayati nainam abhicarant stṛṇute / agnaya āyuṣmate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped yaḥ kāmayeta sarvam āyur iyām iti / agnim evāyuṣmantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmin
3 āyur dadhāti / sarvam āyur eti / agnaye jātavedase puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped bhūtikāmaḥ / agnim eva jātavedasaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainam bhūtiṃ gamayati bhavaty eva / agnaye rukmate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped rukkāmaḥ / agnim eva rukmantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmin rucaṃ dadhāti rocata eva / agnaye tejasvate puroḍāśam
4 aṣṭākapālaṃ nir vapet tejaskāmaḥ / agnim eva tejasvantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmin tejo dadhāti tejasvy eva bhavati / agnaye sāhantyāya puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vapet sīkṣamāṇaḥ / agnim eva sāhantyaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati tenaiva sahate yaꣳ sīkṣate //
2.2.4 anuvāka 4 kāmyāḥ iṣṭayaḥ/ annakāmādīṣṭividhiḥ/
1 agnaye 'nnavate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped yaḥ kāmayetānnavānt syām iti / agnim evānnavantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainam annavantaṃ karoty annavān eva bhavati / agnaye 'nnādāya puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped yaḥ kāmayetānnādaḥ syām iti / agnim evānnādaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainam annādaṃ karoty annādaḥ
2 eva bhavati / agnaye 'nnapataye puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped yaḥ kāmayetānnapatiḥ syām iti / agnim evānnapatiꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainam annapatiṃ karoty annapatir eva bhavati / agnaye pavamānāya puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped agnaye pāvakāyāgnaye śucaye jyogāmayāvī yad agnaye pavamānāya nirvapati prāṇam evāsmin tena dadhāti yad agnaye
3 pāvakāya vācam evāsmin tena dadhāti yad agnaye śucaye / āyur evāsmin tena dadhāty uta yadītāsur bhavati jīvaty eva / etām eva nir vapec cakṣuṣkāmo yad agnaye pavamānāya nirvapati prāṇam evāsmin tena dadhāti yad agnaye pāvakāya vācam evāsmin tena dadhāti yad agnaye śucaye cakṣur evāsmin tena dadhāti //

4 uta yady andho bhavati praiva paśyati / agnaye putravate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vapet / indrāya putriṇe puroḍāśam ekādaśakapālam prajākāmaḥ / agnir evāsmai prajām prajanayati vṛddhām indraḥ pra yacchati / agnaye rasavate 'jakṣīre caruṃ nir vaped yaḥ kāmayeta rasavānt syām iti / agnim eva rasavantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainaꣳ rasavantaṃ karoti //
5 rasavān eva bhavaty ajakṣīre bhavati / āgneyī vā eṣā yad ajā sākṣād eva rasam ava runddhe / agnaye vasumate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped yaḥ kāmayeta vasumānt syām iti / agnim eva vasumantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainaṃ vasumantaṃ karoti vasumān eva bhavati / agnaye vājasṛte puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vapet saṃgrāme saṃyatte vājaṃ
6 vā eṣa sisīrṣati yaḥ saṃgrāmaṃ jigīṣati / agniḥ khalu vai devānāṃ vājasṛd agnim eva vājasṛtaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati dhāvati vājaꣳ hanti vṛtraṃ jayati taꣳ saṃgrāmam atho agnir iva na pratidhṛṣe bhavati / agnaye 'gnivate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped yasyāgnāv agnim abhyuddhareyuḥ / nirdiṣṭabhāgo vā etayor anyo 'nirdiṣṭabhāgo 'nyas tau sambhavantau yajamānam
7 abhi sam bhavataḥ / sa īśvara ārtim ārtor yad agnaye 'gnivate nirvapati bhāgadheyenaivainau śamayati nārtim ārchati yajamānaḥ / agnaye jyotiṣmate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped yasyāgnir uddhṛto 'hute 'gnihotra udvāyed apara ādīpyānūddhṛtya ity āhus tat tathā na kāryaṃ yad bhāgadheyam abhi pūrva uddhriyate kim aparo 'bhy ut
8 hriyeteti tāny evāvakṣāṇāni saṃnidhāya manthet / itaḥ prathamaṃ jajñe agniḥ svād yoner adhi jātavedāḥ / sa gāyatriyā triṣṭubhā jagatyā devebhyo havyaṃ vahatu prajānann iti chandobhir evainaꣳ svād yoneḥ pra janayaty eṣa vāva so 'gnir ity āhur jyotis tvā asya parāpatitam iti yad agnaye jyotiṣmate nirvapati yad evāsya jyotiḥ parāpatitaṃ tad evāva runddhe //
2.2.5 anuvāka 5 kāmyā iṣṭayaḥ/ abhiśastādikartavyeṣṭividhiḥ/
1 vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nir vaped vāruṇaṃ caruṃ dadhikrāvṇe carum abhiśasyamānaḥ / yad vaiśvānaro dvādaśakapālo bhavati saṃvatsaro vā agnir vaiśvānaraḥ saṃvatsareṇaivainaꣳ svadayaty apa pāpaṃ varṇaꣳ hate vāruṇenaivainaṃ varuṇapāśān muñcati dadhikrāvṇā punāti hiraṇyaṃ dakṣiṇā pavitraṃ vai hiraṇyam punāty evainam ādyam asyānnam bhavati / etām eva nir vapet prajākāmaḥ saṃvatsaro
2 vā etasyāśānto yonim prajāyai paśūnāṃ nir dahati yo 'lam prajāyai san prajāṃ na vindate yad vaiśvānaro dvādaśakapālo bhavati saṃvatsaro vā agnir vaiśvānaraḥ saṃvatsaram eva bhāgadheyena śamayati so 'smai śāntaḥ svād yoneḥ prajām pra janayati vāruṇenaivainaṃ varuṇapāśān muñcati dadhikrāvṇā punāti hiraṇyaṃ dakṣiṇā pavitraṃ vai hiraṇyam punāty evainam /
3 vindate prajām / vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nir vapet putre jāte yad aṣṭākapālo bhavati gāyatriyaivainam brahmavarcasena punāti yan navakapālas trivṛtaivāsmin tejo dadhāti yad daśakapālo virājaivāsminn annādyaṃ dadhāti yad ekādaśakapālas triṣṭubhaivāsminn indriyaṃ dadhāti yad dvādaśakapālo jagatyaivāsmin paśūn dadhāti yasmiñ jāta etām iṣṭim nirvapati pūtaḥ
4 eva tejasvy annāda indriyāvī paśumān bhavati / ava vā eṣa suvargāl lokāc chidyate yo darśapūrṇamāsayājī sann amāvāsyāṃ vā paurṇamāsīṃ vātipādayati suvargāya hi lokāya darśapūrṇamāsāv ijyete vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nir vaped amāvāsyāṃ vā paurṇamāsīṃ vātipādya saṃvatsaro vā agnir vaiśvānaraḥ saṃvatsaram eva prīṇāty atho saṃvatsaram evāsmā upa dadhāti suvargasya lokasya samaṣṭyai //
5 atho devatā evānvārabhya suvargaṃ lokam eti vīrahā vā eṣa devānāṃ yo 'gnim udvāsayate na vā etasya brāhmaṇā ṛtāyavaḥ purānnam akṣan / āgneyam aṣṭākapālaṃ nir vapet / vaiśvānaraṃ dvādaśakapālam agnim udvāsayiṣyan yad aṣṭākapālo bhavaty aṣṭākṣarā gāyatrī gāyatro 'gnir yāvān evāgnis tasmā ātithyaṃ karoti / atho yathā janaṃ yate 'vasaṃ karoti tādṛk
6 eva tat / dvādaśakapālo vaiśvānaro bhavati dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaraḥ khalu vā agner yoniḥ svām evainaṃ yoniṃ gamayati / ādyam asyānnam bhavati vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nir vapen mārutaꣳ saptakapālaṃ grāmakāmaḥ / āhavanīye vaiśvānaram adhi śrayati gārhapatye mārutam pāpavasyasasya vidhṛtyai dvādaśakapālo vaiśvānaro bhavati dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsareṇaivāsmai sajātāꣳś cyāvayati māruto bhavati //
7 maruto vai devānāṃ viśo devaviśenaivāsmai manuṣyaviśam ava runddhe saptakapālo bhavati saptagaṇā vai maruto gaṇaśa evāsmai sajātān ava runddhe / anūcyamāna ā sādayati viśam evāsmā anuvartmānaṃ karoti //
2.2.6 anuvāka 6 kāmyā iṣṭayaḥ/ ādityacarvādīṣṭividhiḥ/
1 ādityaṃ caruṃ nir vapet saṃgrāmam upaprayāsyan / iyaṃ vā aditiḥ / asyām eva pūrve prati tiṣṭhanti vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nir vaped āyatanaṃ gatvā saṃvatsaro vā agnir vaiśvānaraḥ saṃvatsaraḥ khalu vai devānām āyatanam etasmād vā āyatanād devā asurān ajayan yad vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nirvapati devānām evāyatane yatate jayati taꣳ saṃgrāmam / etasmin vā etau mṛjāte
2 yo vidviṣāṇayor annam atti vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nir vaped vidviṣāṇayor annaṃ jagdhvā saṃvatsaro vā agnir vaiśvānaraḥ saṃvatsarasvaditam evātti nāsmin mṛjāte saṃvatsarāya vā etau samamāte yau samamāte tayor yaḥ pūrvo 'bhidruhyati taṃ varuṇo gṛhṇāti vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nir vapet samamānayoḥ pūrvo'bhidruhya saṃvatsaro vā agnir vaiśvānaraḥ / samvatsaram evāptvā nirvaruṇam
3 parastād abhi druhyati nainaṃ varuṇo gṛhṇāti / āvyaṃ vā eṣa prati gṛhṇāti yo 'vim pratigṛhṇāti vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nir vaped avim pratigṛhya saṃvatsaro vā agnir vaiśvānaraḥ saṃvatsarasvaditām eva pratigṛhṇāti nāvyam prati gṛhṇāti / ātmano vā eṣa mātrām āpnoti ya ubhayādat pratigṛhṇāty aśvaṃ vā puruṣaṃ vā vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nir vaped ubhayādat
4 pratigṛhya / saṃvatsaro vā agnir vaiśvānaraḥ saṃvatsarasvaditam eva prati gṛhṇāti nātmano mātrām āpnoti vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nir vapet sanim eṣyan / saṃvatsaro vā agnir vaiśvānaraḥ / yadā khalu vai saṃvatsaraṃ janatāyāṃ caraty atha sa dhanārgho bhavati yad vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nirvapati saṃvatsarasātām eva sanim abhi pra cyavate dānakāmā asmai prajā bhavanti yo vai saṃvatsaram
5 prayujya na vimuñcaty apratiṣṭhāno vai sa bhavati / etam eva vaiśvānaram punar āgatya nir vapet / yam eva prayuṅkte tam bhāgadheyena vi muñcati pratiṣṭhityai yayā rajjvottamāṃ gām ājet tām bhrātṛvyāya pra hiṇuyāt / nirṛtim evāsmai pra hiṇoti //
2.2.7 anuvāka 7 kāmyā iṣṭayaḥ/aindracarvādīṣṭividhiḥ/

1 aindraṃ caruṃ nir vapet paśukāmaḥ / aindrā vai paśavaḥ / indram eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmai paśūn pra yacchati paśumān eva bhavati carur bhavati svād evāsmai yoneḥ paśūn pra janayati / indrāyendriyāvate puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vapet paśukāmaḥ / indriyaṃ vai paśavaḥ / indram evendriyāvantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati saḥ
2 evāsmā indriyam paśūn pra yacchati/ paśumān eva bhavati / indrāya gharmavate puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vaped brahmavarcasakāmaḥ / brahmavarcasaṃ vai gharmaḥ / indram eva gharmavantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmin brahmavarcasaṃ dadhāti brahmavarcasy eva bhavati / indrāyārkavate puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vaped annakāmaḥ / arko vai devānām annam indram evārkavantaꣳ svena bhāgadheyena
3 upa dhāvati sa evāsmā annam pra yacchati / annāda eva bhavati / indrāya gharmavate puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vaped indrāyendriyāvata indrāyārkavate bhūtikāmaḥ / yad indrāya gharmavate nirvapati śira evāsya tena karoti yad indrāyendriyāvata ātmānam evāsya tena karoti yad indrāyārkavate bhūta evānnādye prati tiṣṭhati bhavaty eva / indrāya
4 ȧꣳhomuce puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vaped yaḥ pāpmanā gṛhītaḥ syāt pāpmā vā aꣳhaḥ / indram evāꣳhomucaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainam pāpmano 'ꣳhaso muñcati / indrāya vaimṛdhāya puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vaped yam mṛdho 'bhi praveperan rāṣṭrāṇi vābhi samīyuḥ / indram eva vaimṛdhaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmān mṛdhaḥ
5 apa hanti / indrāya trātre puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vaped baddho vā pariyatto vā / indram eva trātāraꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainaṃ trāyate / indrāyārkāśvamedhavate puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vaped yam mahāyajño nopanamet / ete vai mahāyajñasyāntye tanū yad arkāśvamedhau / indram evārkāśvamedhavantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmā antato mahāyajñaṃ cyāvayati / upainaṃ mahāyajño namati //
2.2.8 anuvāka 8 kāmyā iṣṭayaḥ/ abhicārakartrādīnāmīṣṭividhiḥ/
1 indrāyānvṛjave puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vaped grāmakāmaḥ / indram evānvṛjuꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmai sajātān anukān karoti grāmy eva bhavati / indrāṇyai caruṃ nir vaped yasya senā'saꣳśiteva syāt / indrāṇī vai senāyai devatā / indrāṇīṃ eva svena bhāgadheyenopa dhāvati saivāsya senāꣳ saꣳ śyati balbajān api
2 idhme saṃ nahyet / gaur yatrādhiṣkannā nyamehat tato balbajā ud atiṣṭhan gavām evainaṃ nyāyam apinīya gā vedayati / indrāya manyumate manasvate puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vapet saṃgrāme saṃyatte / indriyeṇa vai manyunā manasā saṃgrāmaṃ jayati / indram eva manyumantam manasvantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsminn indriyam manyum mano dadhāti jayati tam
3 saṃgrāmam etām eva nir vaped yo hatamanāḥ svayampāpa iva syāt / etāni hi vā etasmād apakrāntāni / athaiṣa hatamanāḥ svayampāpa indram eva manyumantam manasvantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsminn indriyam manyum mano dadhāti na hatamanāḥ svayampāpo bhavati / indrāya dātre puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vaped yaḥ kāmayeta dānakāmā me prajāḥ syuḥ
4 iti / indram eva dātāraꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmai dānakāmāḥ prajāḥ karoti dānakāmā asmai prajā bhavanti / indrāya pradātre puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vaped yasmai prattam iva san na pradīyeta / indram eva pradātāraꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmai pra dāpayati / indrāya sutrāmṇe puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vaped aparuddho vā //
5 aparudhyamāno vā / indram eva sutrāmāṇaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainaṃ trāyate / anaparudhyo bhavati / indro vai sadṛṅ devatābhir āsīt sa na vyāvṛtam agacchat sa prajāpatim upādhāvat tasmā etam aindram ekādaśakapālaṃ nir avapat tenaivāsminn indriyam adadhāt / śakvarī yājyānuvākye akarot / vajro vai śakvarī sa enaṃ vajro bhūtyā ainddha /
6 so 'bhavat so 'bibhed bhūtaḥ pra mā dhakṣyatīti sa prajāpatim punar upādhāvat sa prajāpatiḥ śakvaryā adhi revatīṃ nir amimīta śāntyā apradāhāya yo 'laꣳ śriyai sant sadṛṅk samānaiḥ syāt tasmā etamaindram ekādaśakapālaṃ nir vapet / indram eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsminn indriyaṃ dadhāti revatī puro'nuvākyā bhavati śāntyā apradāhāya 0 śakvarī yājyā 1 vajro vai śakvarī 2 sa enaṃ vajro bhūtyā inddhe 3 bhavaty eva //
2.2.9 anuvāka 9 kāmyā iṣṭayaḥ/abhicārakartrādīnāmīṣṭividhiḥ/
1 āgnāvaiṣṇavam ekādaśakapālaṃ nir vaped abhicarant sarasvaty ājyabhāgā syād bārhaspatyaś caruḥ / yad āgnāvaiṣṇava ekādaśakapālo bhavati / agniḥ sarvā devatā viṣṇur yajño devatābhiś caivainaṃ yajñena cābhi carati sarasvaty ājyabhāgā bhavati vāg vai sarasvatī vācaivainam abhi carati bārhaspatyaś carur bhavati brahma vai devānām bṛhaspatir brahmaṇaivainam abhi carati //
2 prati vai parastād abhicarantam abhi caranti dvedve puro'nuvākye kuryād ati prayuktyai / etayaiva yajetābhicaryamāṇo devatābhir eva devatāḥ praticarati yajñena yajñaṃ vācā vācam brahmaṇā brahma sa devatāś caiva yajñaṃ ca madhyato vyavasarpati tasya na kutaś canopāvyādho bhavati nainam abhicarant stṛṇute / āgnāvaiṣṇavam ekādaśakapālaṃ nir vaped yaṃ yajño na
3 upanamet / agniḥ sarvā devatā viṣṇur yajño 'gniṃ caiva viṣṇuṃ ca svena bhāgadheyenopa dhāvati tāv evāsmai yajñam pra yacchata upainaṃ yajño namati / āgnāvaiṣṇavaṃ ghṛte caruṃ nir vapec cakṣuṣkāmaḥ / agner vai cakṣuṣā manuṣyā vi paśyanti yajñasya devā agniṃ caiva viṣṇuṃ ca svena bhāgadheyenopa dhāvati tāv eva
4 asmiñ cakṣur dhattaś cakṣuṣmān eva bhavati dhenvai vā etad reto yad ājyam anaḍuhas taṇḍulā mithunād evāsmai cakṣuḥ pra janayati ghṛte bhavati tejo vai ghṛtaṃ tejaś cakṣus tejasaivāsmai tejaś cakṣur ava runddhe / indriyaṃ vai vīryaṃ vṛṅkte bhrātṛvyo yajamāno 'yajamānasyādhvarakalpām prati nir vaped bhrātṛvye yajamāne nāsyendriyaṃ
5 vīryaṃ vṛṅkte purā vācaḥ pravaditor nir vaped yāvaty eva vāk tām aproditām bhrātṛvyasya vṛṅkte tām asya vācam pravadantīm anyā vāco 'nu pra vadanti tā indriyaṃ vīryaṃ yajamāne dadhati / āgnāvaiṣṇavam aṣṭākapālaṃ nir vaped prātaḥsavanasyā''kāle sarasvaty ājyabhāgā syād bārhaspatyaś caruḥ / yad aṣṭākapālo bhavaty aṣṭākṣarā gāyatrī gāyatram prātaḥsavanam prātaḥsavanam eva tenāpnoti //
6 āgnāvaiṣṇavam ekādaśakapālaṃ nir vapen mādhyaṃdinasya savanasyā''kāle sarasvaty ājyabhāgā syād bārhaspatyaś caruḥ / yad ekādaśakapālo bhavaty ekādaśākṣarā triṣṭup traiṣṭubham mādhyaṃdinaꣳ savanam mādhyaṃdinam eva savanaṃ tenā''pnoti / āgnāvaiṣṇavaṃ dvādaśakapālaṃ nir vaped tṛtīyasavanasyā''kāle sarasvaty ājyabhāgā syād bārhaspatyaś caruḥ / yad dvādaśakapālo bhavati dvādaśākṣarā jagatī jāgataṃ tṛtīyasavanaṃ tṛtīyasavanam eva tenā''pnoti devatābhir eva devatāḥ

7 praticarati yajñena yajñaṃ vācā vācam brahmaṇā brahma kapālair eva chandāꣳsy āpnoti puroḍāśaiḥ savanāni maitrāvaruṇam ekakapālaṃ nir vaped vaśāyai kāle yaivāsau bhrātṛvyasya vaśānubandhyā so evaiṣaitasyaikakapālo bhavati na hi kapālaiḥ paśum arhaty āptum //
2.2.10 anuvāka 10 kāmyā iṣṭayaḥ/ brahmavarcasakāmādīnāṃ somāraudracarvādīṣṭividhiḥ/
1 asāv ādityo na vyarocata tasmai devāḥ prāyaścittim aicchan tasmā etaꣳ somāraudraṃ caruṃ nir avapan tenaivāsmin rucam adadhuḥ / yo brahmavarcasakāmaḥ syāt tasmā etaꣳ somāraudraṃ caruṃ nir vapet somaṃ caiva rudraṃ ca svena bhāgadheyenopa dhāvati tāv evāsmin brahmavarcasaṃ dhatto brahmavarcasy eva bhavati tiṣyāpūrṇamāse nir vaped rudro
2 vai tiṣyaḥ somaḥ pūrṇamāsaḥ sākṣād eva brahmavarcasam ava runddhe pariśrite yājayati brahmavarcasasya parigṛhītyai śvetāyai śvetavatsāyai dugdham mathitam ājyam abhavaty ājyam prokṣaṇam ājyena mārjayante yāvad eva brahmavarcasaṃ tat sarvaṃ karoty ati brahmavarcasaṃ kriyata ity āhuḥ / īśvaro duścarmā bhavitor iti mānavī ṛcau dhāyye kuryād yad vai kiṃ ca manur avadat tad bheṣajam /
3 bheṣajam evāsmai karoti yadi bibhīyād duścarmā bhaviṣyāmīti somāpauṣṇaṃ caruṃ nir vapet saumyo vai devatayā puruṣaḥ pauṣṇāḥ paśavaḥ svayaivāsmai devatayā paśubhis tvacaṃ karoti na duścarmā bhavati somāraudraṃ caruṃ nir vapet prajākāmaḥ somo vai retodhā agniḥ prajānām prajanayitā soma evāsmai reto dadhātyagniḥ prajām pra janayati vindate
4 prajām / somāraudraṃ caruṃ nir vaped abhicarant saumyo vai devatayā puruṣa eṣa rudro yad agniḥ svāyā evainaṃ devatāyai niṣkrīya rudrāyāpi dadhāti tājag ārtim ārchati somāraudraṃ caruṃ nir vapej jyogāmayāvī somaṃ vā etasya raso gacchaty agniꣳ śarīraṃ yasya jyog āmayati somād evāsya rasaṃ niṣkrīṇāty agneḥ śarīram uta yadi
5 itāsur bhavati jīvaty eva somārudrayor vā etaṃ grasitaꣳ hotā niṣ khidati sa īśvara ārtim ārtor anaḍvān hotrā deyo vahnir vā anaḍvān vahnir hotā vahninaiva vahnim ātmānaꣳ spṛṇoti somāraudraṃ caruṃ nir vaped yaḥ kāmayeta sve 'smā āyatane bhrātṛvyaṃ janayeyam iti vedim parigṛhyārdham uddhanyād ardhaṃ nārdham barhiṣa stṛṇīyād ardhaṃ nārdham idhmasyābhyādadhyād ardhaṃ na sva evāsmā āyatane bhrātṛvyaṃ janayati //
2.2.11 anuvāka 11 kāmyā iṣṭayaḥ/ grāmakāmādīnāmaindrādīṣṭividhiḥ/
1 aindram ekādaśakapālaṃ nir vapen mārutaꣳ saptakapālaṃ grāmakāmaḥ / indraṃ caiva marutaś ca svena bhāgadheyenopa dhāvati ta evāsmai sajātān pra yacchanti grāmy eva bhavati / āhavanīya aindram adhi śrayati gārhapatye mārutam pāpavasyasasya vidhṛtyai saptakapālo māruto bhavati saptagaṇā vai marutaḥ / gaṇaśa evāsmai sajātān ava runddhe / anūcyamāna ā sādayati viśam eva
2 asmā anuvartmānaṃ karoti / etām eva nir vaped yaḥ kāmayeta kṣatrāya ca viśe ca samadaṃ dadhyām iti / aindrasyāvadyan brūyāt / indrāyānu brūhīty āśrāvya brūyāt / maruto yajeti mārutasyāvadyan brūyāt / marudbhyo 'nu brūhīty āśrāvya brūyāt / indraṃ yajeti sva evaibhyo bhāgadheye samadaṃ dadhāti vitṛꣳhāṇās tiṣṭhanti / etām eva
3 nir vaped yaḥ kāmayeta kalperann iti yathādevatam avadāya yathādevataṃ yajet / bhāgadheyenaivainān yathāyathaṃ kalpayati kalpanta eva / aindram ekādaśakapālaṃ nir vaped vaiśvadevaṃ dvādaśakapālaṃ grāmakāmaḥ / indraṃ caiva viśvāꣳś ca devānt svena bhāgadheyenopa dhāvati ta evāsmai sajātān pra yacchanti grāmy eva bhavati / aindrasyāvadāya vaiśvadevasyāva dyed athaindrasya
4 upariṣṭāt / indriyeṇaivāsmā ubhayataḥ sajātān pari gṛhṇāti / upādhāyyapūrvayaṃ vāso dakṣiṇā sajātānām upahityai pṛśniyai dugdhe praiyaṃgavaṃ caruṃ nir vapen marudbhyo grāmakāmaḥ pṛśniyai vai payaso maruto jātāḥ pṛśniyai priyaṃgavaḥ / mārutāḥ khalu vai devatayā sajātāḥ / maruta eva svena bhāgadheyenopa dhāvati ta evāsmai sajātān pra yacchanti grāmy eva bhavati priyavatī yājyānuvākye
5 bhavataḥ priyam evainaꣳ samānānāṃ karoti dvipadā puro'nuvākyā bhavati dvipada evāva runddhe catuṣpadā yājyā catuṣpada eva paśūn ava runddhe devāsurāḥ saṃyattā āsan te devā mitho vipriyā āsan te 'nyo'nyasmai jyaiṣṭhyāyātiṣṭhamānāś caturdhā vyakrāmann agnir vasubhiḥ somo rudrair indro marudbhir varuṇa ādityaiḥ sa indraḥ prajāpatim upādhāvat tam
6 etayā saṃjñānyā'yājayat / agnaye vasumate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir avapat somāya rudravate carum indrāya marutvate puroḍāśam ekādaśakapālaṃ varuṇāyādityavate carum / tato vā indraṃ devā jyaiṣṭhyāyābhi sam ajānata yaḥ samānair mitho vipriyaḥ syāt tam etayā saṃjñānyā yājayet / agnaye vasumate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vapet somāya rudravate carum indrāya marutvate puroḍāśam ekādaśakapālaṃ varuṇāyādityavate carum indram evainam bhūtaṃ jyaiṣṭhyāya samānā abhi saṃ jānate vasiṣṭhaḥ samānānām bhavati //
2.2.12 anuvāka 12 kāmyeṣṭiyājyāpuronuvākyāḥ
1 hiraṇyagarbhaḥ / āpo ha yat prajāpate/ sa veda putraḥ pitaraꣳ sa mātaraꣳ sa sūnur bhuvat sa bhuvat punarmaghaḥ / sa dyām aurṇod antarikṣaꣳ sa suvaḥ sa viśvā bhuvo abhavat sa ā'bhavat // ud u tyam citram / sa pratnavan navīyasā'gne dyumnena saṃyatā / bṛhat tatantha bhānunā // ni kāvyā vedhasaḥ śaśvataskarhaste dadhānaḥ
2 naryā purūṇi / agnir bhuvad rayipatī rayīṇāꣳ satrā cakrāṇo amṛtāni viśvā // hiraṇyapāṇimūtaye savitāram upa hvaye / sa cettā devatā padam // vāmam adya savitar vāmam u śvo divedive vāmam asmabhyaꣳ sāvīḥ / vāmasya hi kṣayasya deva bhūrer ayā dhiyā vāmabhājaḥ syāma // baḍ itthā parvatānāṃ khidram bibharṣi pṛthivi / pra yā bhūmi pravatvati mahnā jinoṣi
3 mahini / stomāsas tvā vicāriṇi prati ṣṭobhanty aktubhiḥ / pra yā vājaṃ na heṣantam prerum asyasy arjuni // ṛdūdareṇa sakhyā saceya yo mā na riṣyeddharyaśva pītaḥ / ayaṃ yaḥ somo nyadhāyy asme tasmā indram pratiram emy accha // āpāntamanyus tṛpalaprabharmā dhuniḥ śimīvāñ charumāꣳ ṛjīṣī / somo viśvāny atasā vanāni nārvāg indram pratimānāni debhuḥ // pra
4 suvānaḥ soma ṛtayuś ciketendrāya brahma jamadagnir arcan / vṛṣā yantāsi śavasas turasyāntar yaccha gṛṇate dhartraṃ dṛꣳha // sabādhas te madaṃ ca śuṣmayaṃ ca brahma naro brahmakṛtaḥ saparyan / arko vā yat turate somacakṣās tatred indro dadhate pṛtsu turyām // vaṣaṭ te viṣṇavāsa ā kṛṇomi tan me juṣasva śipiviṣṭa havyam /
5 vardhantu tvā suṣṭutayo giro me yūyam pāta svastibhiḥ sadā naḥ // pra tat te adya śipiviṣṭa nāmāryaḥ śaꣳsāmi vayunāni vidvān / taṃ tvā gṛṇāmi tavasam atavīyān kṣayantam asya rajasaḥ parāke // kim it te viṣṇo paricakṣyam bhūt pra yad vavakṣe śipiviṣṭo asmi / mā varpo asmad apa gūha etad yad anyarūpaḥ samithe babhūtha //

6 agne dā dāśuṣe rayiṃ vīravantam parīṇasam / śiśīhi naḥ sūnumataḥ // dā no agne śatino dāḥ sahasriṇo duro na vājaꣳ śrutyā apā vṛdhi / prācī dyāvāpṛthivī brahmaṇā kṛdhi suvar ṇa śukram uṣaso vi didyutuḥ // agnir dā draviṇaṃ vīrapeśā agnir ṛṣiṃ yaḥ sahasrā sanoti / agnir divi havyam ā tatānāgner dhāmāni vibhṛtā purutrā // mā
7 no mardhīḥ / ā tū bhara ghṛtaṃ na pūtaṃ tanūr arepāḥ śuci hiraṇyam / tat te rukmo na rocata svadhāvaḥ ubhe suścandra sarpiṣo darvī śrīṇīṣa āsani / uto na ut pupūryā uktheṣu śavasas pata iṣaꣳ stotṛbhya ā bhara // vāyo śataꣳ harīṇāṃ yuvasva poṣyāṇām / uta vā te sahasriṇo ratha ā yātu pājasā // pra yābhiḥ 8 yāsi dāśvāꣳsam acchā niyudbhir vāyav iṣṭaye duroṇe / ni no rayiꣳ subhojasaṃ yuveha ni vīravad gavyam aśviyaṃ ca rādhaḥ // revatīr naḥ sadhamāda indre santu tuvivājāḥ / kṣumanto yābhir madema // revāꣳ id revataḥ stotā syāt tvāvato maghonaḥ / pred u harivaḥ śrutasya //
2.2 prapāṭhaka:

kāmyeṣṭividhānam
2.2.1 anuvāka

kāmyāḥ iṣṭayaḥ/ prajākāmādīnprati aindrāgnādi kāmyeṣṭīnāṃ vidhiḥ

prajāpatiḥ prajā asṛjata
tāḥ sṛṣṭā indrāgnī apāgūhatām /
so 'cāyat prajāpatiḥ /
indrāgnī vai me prajā apāghukṣatām iti
sa etam aindrāgnam ekādaśakapālam apaśyat
taṃ nir avapat
tāv asmai prajāḥ prāsādhayatām
indrāgnī vā etasya prajām apa gūhato yo 'lam prajāyai san prajāṃ na vindate /
aindrāgnam ekādaśakapālaṃ nir vapet prajākāmaḥ /
indrāgnī

eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
tāv evāsmai prajām pra sādhayataḥ /
vindate prajām
aindrāgnam ekādaśakapālaṃ nir vapet spardhamānaḥ kṣetre vā sajāteṣu vā /
indrāgnī eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
tābhyām evendriyaṃ vīryam bhrātṛvyasya vṛṅkte
vi pāpmanā bhrātṛvyeṇa jayate /
apa vā etasmād indriyaṃ vīryaṃ krāmati yaḥ saṃgrāmam upaprayāti /
aindrāgnam ekādaśakapālaṃ niḥ

vapet saṃgrāmam upaprayāsyan /
indrāgnī eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
tāv evāsminn indriyaṃ vīryaṃ dhattaḥ
sahendriyeṇa vīryeṇopa pra yāti jayati taꣳ saṃgrāmam /
vi vā eṣa indriyeṇa vīryeṇardhyate yaḥ saṃgrāmaṃ jayati /
aindrāgnam ekādaśakapālaṃ nir vapet saṃgrāmaṃ jitvā /
indrāgnī eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
tāv evāsminn indriyaṃ vīryam

dhatto nendriyeṇa vīryeṇa vyṛdhyate /
apa vā etasmād indriyaṃ vīryaṃ krāmati ya eti janatām
aindrāgnam ekādaśakapālaṃ nir vapej janatām eṣyan /
indrāgnī eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
tāv evāsminn indriyaṃ vīryaṃ dhattaḥ
sahendriyeṇa vīryeṇa janatām eti
pauṣṇaṃ carum anu nir vapet
pūṣā vā indriyasya vīryasyānupradātā
pūṣaṇam eva

svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmā indriyaṃ vīryam anu pra yacchati
kṣaitrapatyaṃ caruṃ nir vapej janatām āgatya /
iyaṃ vai kṣetrasya patiḥ /
asyām eva prati tiṣṭhati /
aindrāgnam ekādaśakapālam upariṣṭān nir vapet /
asyām eva pratiṣṭhāyendriyaṃ vīryam upariṣṭād ātman dhatte //
2.2.2 anuvāka

kāmyāḥ iṣṭayaḥ/darśādyadikramanimittaka pāthikṛtādīṣṭividhiḥ

agnaye pathikṛte puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped yo darśapūrṇamāsayājī sann amāvāsyāṃ vā paurṇamāsīṃ vātipādayet
patho vā eṣo 'dhy apathenaiti yo darśapūrṇamāsayājī sann amāvāsyāṃ vā paurṇamāsīṃ vātipādayati /
agnim eva pathikṛtaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evainam apathāt panthām api nayati /
anaḍvān dakṣiṇā vahī hy
samṛddhyai /
agnaye vratapataye

puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped ya āhitāgniḥ sann avratyam iva caret /
agnim eva vratapatiꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evainaṃ vratam ā lambhayati
vratyo bhavati /
agnaye rakṣoghne puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vapati yaꣳ rakṣāꣳsi saceran /
agnim eva rakṣohaṇaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmād rakṣāꣳsy apa hanti /
niśitāyāṃ nir vapet

niśitāyāꣳ hi rakṣāꣳsi prerate /
samprerṇāny evaināni hanti /
pariśrite yājayed rakṣasām ananvavacārāya
rakṣoghnī yājyānuvākye bhavato rakṣasāꣳ stṛtyai /
agnaye rudravate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped abhicaran /
eṣā vā asya ghorā tanūr yad rudras
tasmā evainam ā vṛścati
tājag ārtim ārchati /
agnaye surabhimate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped yasya gāvo vā puruṣāḥ

vā pramīyeran yo vā bibhīyāt /
eṣā vā asya bheṣajyā tanūr yat surabhimatī
tayaivāsmai bheṣajaṃ karoti
surabhimate bhavati pūtīgandhasyāpahatyai /
agnaye kṣāmavate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vapet saṃgrāme saṃyatte
bhāgadheyenaivainaꣳ śamayitvā parān abhi nir diśati
yam avareṣāṃ vidhyanti jīvati sa
yam pareṣām pra sa mīyate
jayati taꣳ saṃgrāmam

abhi vā eṣa etān ucyati yeṣām pūrvāparā anvañcaḥ pramīyante
puruṣāhutir hy asya priyatamāgnaye kṣāmavate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vapet /
bhāgadheyenaivainaꣳ śamayati
naiṣām purā''yuṣo'paraḥ pra mīyate /
abhi vā eṣa etasya gṛhān ucyati yasya gṛhān dahati /
agnaye kṣāmavate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vapet /
bhāgadheyenaivainaꣳ śamayati
nāsyāparaṃ gṛhān dahati //
2.2.3 anuvāka

kāmyāḥ iṣṭayaḥ/ kāmukādīṣṭividhiḥ

agnaye kāmāya puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped yaṃ kāmo nopanamet /
agnim eva kāmaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evainaṃ kāmena sam ardhayati /
upainaṃ kāmo namati /
agnaye yaviṣṭhāya puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vapet spardhamānaḥ kṣetre vā sajāteṣu vā /
agnim eva yaviṣṭhaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
tenaivendriyaṃ vīryam bhrātṛvyasya

yuvate /
vi pāpmanā bhrātṛvyeṇa jayate /
agnaye yaviṣṭhāya puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped abhicaryamāṇaḥ /
agnim eva yaviṣṭhaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmād rakṣāꣳsi yavayati
nainam abhicarant stṛṇute /
agnaya āyuṣmate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped yaḥ kāmayeta
sarvam āyur iyām iti /
agnim evāyuṣmantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmin

āyur dadhāti /
sarvam āyur eti /
agnaye jātavedase puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped bhūtikāmaḥ /
agnim eva jātavedasaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evainam bhūtiṃ gamayati
bhavaty eva /
agnaye rukmate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped rukkāmaḥ /
agnim eva rukmantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmin rucaṃ dadhāti
rocata eva /
agnaye tejasvate puroḍāśam

aṣṭākapālaṃ nir vapet tejaskāmaḥ /
agnim eva tejasvantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmin tejo dadhāti
tejasvy eva bhavati /
agnaye sāhantyāya puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vapet sīkṣamāṇaḥ /
agnim eva sāhantyaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
tenaiva sahate yaꣳ sīkṣate //
2.2.4 anuvāka

kāmyāḥ iṣṭayaḥ/ annakāmādīṣṭividhiḥ

agnaye 'nnavate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped yaḥ kāmayetānnavānt syām iti /
agnim evānnavantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evainam annavantaṃ karoty annavān eva bhavati /
agnaye 'nnādāya puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped yaḥ kāmayetānnādaḥ syām iti /
agnim evānnādaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evainam annādaṃ karoty annādaḥ

eva bhavati /
agnaye 'nnapataye puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped yaḥ kāmayetānnapatiḥ syām iti /
agnim evānnapatiꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evainam annapatiṃ karoty annapatir eva bhavati /
agnaye pavamānāya puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped agnaye pāvakāyāgnaye śucaye jyogāmayāvī
yad agnaye pavamānāya nirvapati
prāṇam evāsmin tena dadhāti
yad agnaye

pāvakāya
vācam evāsmin tena dadhāti
yad agnaye śucaye /
āyur evāsmin tena dadhāty uta yadītāsur bhavati jīvaty eva /
etām eva nir vapec cakṣuṣkāmo yad agnaye pavamānāya nirvapati
prāṇam evāsmin tena dadhāti
yad agnaye pāvakāya
vācam evāsmin tena dadhāti
yad agnaye śucaye
cakṣur evāsmin tena dadhāti

uta yady andho bhavati praiva paśyati /
agnaye putravate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vapet /
indrāya putriṇe puroḍāśam ekādaśakapālam prajākāmaḥ /
agnir evāsmai prajām prajanayati
vṛddhām indraḥ pra yacchati /
agnaye rasavate 'jakṣīre caruṃ nir vaped yaḥ kāmayeta rasavānt syām iti /
agnim eva rasavantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evainaꣳ rasavantaṃ karoti

rasavān eva bhavaty ajakṣīre bhavati /
āgneyī vā eṣā yad ajā
sākṣād eva rasam ava runddhe /
agnaye vasumate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped yaḥ kāmayeta vasumānt syām iti /
agnim eva vasumantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evainaṃ vasumantaṃ karoti vasumān eva bhavati /
agnaye vājasṛte puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vapet saṃgrāme saṃyatte
vājaṃ

vā eṣa sisīrṣati yaḥ saṃgrāmaṃ jigīṣati /
agniḥ khalu vai devānāṃ vājasṛd agnim eva vājasṛtaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
dhāvati vājaꣳ hanti vṛtraṃ jayati taꣳ saṃgrāmam
atho agnir iva na pratidhṛṣe bhavati /
agnaye 'gnivate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped yasyāgnāv agnim abhyuddhareyuḥ /
nirdiṣṭabhāgo vā etayor anyo 'nirdiṣṭabhāgo 'nyas tau sambhavantau yajamānam

abhi sam bhavataḥ /
sa īśvara ārtim ārtor yad agnaye 'gnivate nirvapati
bhāgadheyenaivainau śamayati
nārtim ārchati yajamānaḥ /
agnaye jyotiṣmate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped yasyāgnir uddhṛto 'hute 'gnihotra udvāyed apara ādīpyānūddhṛtya ity āhus tat tathā na kāryaṃ yad bhāgadheyam abhi pūrva uddhriyate kim aparo 'bhy ut

hriyeteti tāny evāvakṣāṇāni saṃnidhāya manthet /
itaḥ prathamaṃ jajñe agniḥ svād yoner adhi jātavedāḥ / sa gāyatriyā triṣṭubhā jagatyā devebhyo havyaṃ vahatu prajānann iti
chandobhir evainaꣳ svād yoneḥ pra janayaty eṣa vāva so 'gnir ity āhur jyotis tvā asya parāpatitam iti yad agnaye jyotiṣmate nirvapati yad evāsya jyotiḥ parāpatitaṃ tad evāva runddhe //
2.2.5 anuvāka

kāmyā iṣṭayaḥ/ abhiśastādikartavyeṣṭividhiḥ

vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nir vaped vāruṇaṃ caruṃ dadhikrāvṇe carum abhiśasyamānaḥ /
yad vaiśvānaro dvādaśakapālo bhavati saṃvatsaro vā agnir vaiśvānaraḥ saṃvatsareṇaivainaꣳ svadayaty apa pāpaṃ varṇaꣳ hate vāruṇenaivainaṃ varuṇapāśān muñcati dadhikrāvṇā punāti
hiraṇyaṃ dakṣiṇā pavitraṃ vai hiraṇyam punāty evainam ādyam asyānnam bhavati /
etām eva nir vapet prajākāmaḥ
saṃvatsaro

vā etasyāśānto yonim prajāyai paśūnāṃ nir dahati yo 'lam prajāyai san prajāṃ na vindate
yad vaiśvānaro dvādaśakapālo bhavati saṃvatsaro vā agnir vaiśvānaraḥ saṃvatsaram eva bhāgadheyena śamayati so 'smai śāntaḥ svād yoneḥ prajām pra janayati vāruṇenaivainaṃ varuṇapāśān muñcati dadhikrāvṇā punāti
hiraṇyaṃ dakṣiṇā pavitraṃ vai hiraṇyam punāty evainam

vindate prajām /
vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nir vapet putre jāte
yad aṣṭākapālo bhavati gāyatriyaivainam brahmavarcasena punāti yan navakapālas trivṛtaivāsmin tejo dadhāti yad daśakapālo virājaivāsminn annādyaṃ dadhāti yad ekādaśakapālas triṣṭubhaivāsminn indriyaṃ dadhāti yad dvādaśakapālo jagatyaivāsmin paśūn dadhāti
yasmiñ jāta etām iṣṭim nirvapati pūtaḥ

eva tejasvy annāda indriyāvī paśumān bhavati /
ava vā eṣa suvargāl lokāc chidyate yo darśapūrṇamāsayājī sann amāvāsyāṃ vā paurṇamāsīṃ vātipādayati suvargāya hi lokāya darśapūrṇamāsāv ijyete
vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nir vaped amāvāsyāṃ vā paurṇamāsīṃ vātipādya
saṃvatsaro vā agnir vaiśvānaraḥ saṃvatsaram eva prīṇāty atho saṃvatsaram evāsmā upa dadhāti suvargasya lokasya samaṣṭyai

atho devatā evānvārabhya suvargaṃ lokam eti
vīrahā vā eṣa devānāṃ yo 'gnim udvāsayate na vā etasya brāhmaṇā ṛtāyavaḥ purānnam akṣan /
āgneyam aṣṭākapālaṃ nir vapet /
vaiśvānaraṃ dvādaśakapālam agnim udvāsayiṣyan
yad aṣṭākapālo bhavaty aṣṭākṣarā gāyatrī gāyatro 'gnir yāvān evāgnis tasmā ātithyaṃ karoti /
atho yathā janaṃ yate 'vasaṃ karoti tādṛk

eva tat /
dvādaśakapālo vaiśvānaro bhavati
dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaraḥ khalu vā agner yoniḥ svām evainaṃ yoniṃ gamayati /
ādyam asyānnam bhavati
vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nir vapen mārutaꣳ saptakapālaṃ grāmakāmaḥ /
āhavanīye vaiśvānaram adhi śrayati gārhapatye mārutam pāpavasyasasya vidhṛtyai
dvādaśakapālo vaiśvānaro bhavati dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsareṇaivāsmai sajātāꣳś cyāvayati
māruto bhavati

maruto vai devānāṃ viśo devaviśenaivāsmai manuṣyaviśam ava runddhe
saptakapālo bhavati saptagaṇā vai maruto gaṇaśa evāsmai sajātān ava runddhe /
anūcyamāna ā sādayati
viśam evāsmā anuvartmānaṃ karoti //
2.2.6 anuvāka

kāmyā iṣṭayaḥ/ ādityacarvādīṣṭividhiḥ

ādityaṃ caruṃ nir vapet saṃgrāmam upaprayāsyan /
iyaṃ vā aditiḥ /
asyām eva pūrve prati tiṣṭhanti
vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nir vaped āyatanaṃ gatvā
saṃvatsaro vā agnir vaiśvānaraḥ
saṃvatsaraḥ khalu vai devānām āyatanam
etasmād vā āyatanād devā asurān ajayan
yad vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nirvapati
devānām evāyatane yatate
jayati taꣳ saṃgrāmam /
etasmin vā etau mṛjāte

yo vidviṣāṇayor annam atti
vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nir vaped vidviṣāṇayor annaṃ jagdhvā
saṃvatsaro vā agnir vaiśvānaraḥ
saṃvatsarasvaditam evātti
nāsmin mṛjāte
saṃvatsarāya vā etau samamāte yau samamāte
tayor yaḥ pūrvo 'bhidruhyati taṃ varuṇo gṛhṇāti
vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nir vapet samamānayoḥ pūrvo'bhidruhya
saṃvatsaro vā agnir vaiśvānaraḥ /
samvatsaram evāptvā nirvaruṇam

parastād abhi druhyati nainaṃ varuṇo gṛhṇāti /
āvyaṃ vā eṣa prati gṛhṇāti yo 'vim pratigṛhṇāti
vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nir vaped avim pratigṛhya
saṃvatsaro vā agnir vaiśvānaraḥ
saṃvatsarasvaditām eva pratigṛhṇāti
nāvyam prati gṛhṇāti /
ātmano vā eṣa mātrām āpnoti ya ubhayādat pratigṛhṇāty aśvaṃ vā puruṣaṃ vā
vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nir vaped ubhayādat

pratigṛhya /
saṃvatsaro vā agnir vaiśvānaraḥ
saṃvatsarasvaditam eva prati gṛhṇāti
nātmano mātrām āpnoti
vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nir vapet sanim eṣyan /
saṃvatsaro vā agnir vaiśvānaraḥ /
yadā khalu vai saṃvatsaraṃ janatāyāṃ caraty atha sa dhanārgho bhavati
yad vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nirvapati saṃvatsarasātām eva sanim abhi pra cyavate
dānakāmā asmai prajā bhavanti
yo vai saṃvatsaram

prayujya na vimuñcaty apratiṣṭhāno vai sa bhavati /
etam eva vaiśvānaram punar āgatya nir vapet /
yam eva prayuṅkte tam bhāgadheyena vi muñcati pratiṣṭhityai
yayā rajjvottamāṃ gām ājet tām bhrātṛvyāya pra hiṇuyāt /
nirṛtim evāsmai pra hiṇoti //
2.2.7 anuvāka

kāmyā iṣṭayaḥ/aindracarvādīṣṭividhiḥ

aindraṃ caruṃ nir vapet paśukāmaḥ /
aindrā vai paśavaḥ /
indram eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmai paśūn pra yacchati
paśumān eva bhavati
carur bhavati
svād evāsmai yoneḥ paśūn pra janayati /
indrāyendriyāvate puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vapet paśukāmaḥ /
indriyaṃ vai paśavaḥ /
indram evendriyāvantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
saḥ

evāsmā indriyam paśūn pra yacchati/
paśumān eva bhavati /
indrāya gharmavate puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vaped brahmavarcasakāmaḥ /
brahmavarcasaṃ vai gharmaḥ /
indram eva gharmavantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmin brahmavarcasaṃ dadhāti
brahmavarcasy eva bhavati /
indrāyārkavate puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vaped annakāmaḥ /
arko vai devānām annam
indram evārkavantaꣳ svena bhāgadheyena

upa dhāvati
sa evāsmā annam pra yacchati /
annāda eva bhavati /
indrāya gharmavate puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vaped indrāyendriyāvata indrāyārkavate bhūtikāmaḥ /
yad indrāya gharmavate nirvapati śira evāsya tena karoti
yad indrāyendriyāvata ātmānam evāsya tena karoti
yad indrāyārkavate bhūta evānnādye prati tiṣṭhati bhavaty eva /
indrāya

ȧꣳhomuce puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vaped yaḥ pāpmanā gṛhītaḥ syāt
pāpmā vā aꣳhaḥ /
indram evāꣳhomucaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evainam pāpmano 'ꣳhaso muñcati /
indrāya vaimṛdhāya puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vaped yam mṛdho 'bhi praveperan rāṣṭrāṇi vābhi samīyuḥ /
indram eva vaimṛdhaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmān mṛdhaḥ

apa hanti /
indrāya trātre puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vaped baddho vā pariyatto vā /
indram eva trātāraꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evainaṃ trāyate /
indrāyārkāśvamedhavate puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vaped yam mahāyajño nopanamet /
ete vai mahāyajñasyāntye tanū yad arkāśvamedhau /
indram evārkāśvamedhavantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmā antato mahāyajñaṃ cyāvayati /
upainaṃ mahāyajño namati //
2.2.8 anuvāka

kāmyā iṣṭayaḥ/ abhicārakartrādīnāmīṣṭividhiḥ

indrāyānvṛjave puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vaped grāmakāmaḥ /
indram evānvṛjuꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmai sajātān anukān karoti
grāmy eva bhavati /
indrāṇyai caruṃ nir vaped yasya senā'saꣳśiteva syāt /
indrāṇī vai senāyai devatā /
indrāṇīṃ eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
saivāsya senāꣳ saꣳ śyati
balbajān api

idhme saṃ nahyet /
gaur yatrādhiṣkannā nyamehat tato balbajā ud atiṣṭhan
gavām evainaṃ nyāyam apinīya gā vedayati /
indrāya manyumate manasvate puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vapet saṃgrāme saṃyatte /
indriyeṇa vai manyunā manasā saṃgrāmaṃ jayati /
indram eva manyumantam manasvantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsminn indriyam manyum mano dadhāti
jayati tam

saṃgrāmam
etām eva nir vaped yo hatamanāḥ svayampāpa iva syāt /
etāni hi vā etasmād apakrāntāni /
athaiṣa hatamanāḥ svayampāpa indram eva manyumantam manasvantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsminn indriyam manyum mano dadhāti
na hatamanāḥ svayampāpo bhavati /
indrāya dātre puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vaped yaḥ kāmayeta
dānakāmā me prajāḥ syuḥ

iti /
indram eva dātāraꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmai dānakāmāḥ prajāḥ karoti
dānakāmā asmai prajā bhavanti /
indrāya pradātre puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vaped yasmai prattam iva san na pradīyeta /
indram eva pradātāraꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmai pra dāpayati /
indrāya sutrāmṇe puroḍāśam ekādaśakapālaṃ nir vaped aparuddho vā

aparudhyamāno vā /
indram eva sutrāmāṇaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evainaṃ trāyate /
anaparudhyo bhavati /
indro vai sadṛṅ devatābhir āsīt
sa na vyāvṛtam agacchat
sa prajāpatim upādhāvat
tasmā etam aindram ekādaśakapālaṃ nir avapat
tenaivāsminn indriyam adadhāt /
śakvarī yājyānuvākye akarot /
vajro vai śakvarī
sa enaṃ vajro bhūtyā ainddha

so 'bhavat
so 'bibhed bhūtaḥ
pra mā dhakṣyatīti
sa prajāpatim punar upādhāvat
sa prajāpatiḥ śakvaryā adhi revatīṃ nir amimīta śāntyā apradāhāya
yo 'laꣳ śriyai sant sadṛṅk samānaiḥ syāt tasmā etamaindram ekādaśakapālaṃ nir vapet /
indram eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsminn indriyaṃ dadhāti
revatī puro'nuvākyā bhavati śāntyā apradāhāya
0 śakvarī yājyā
1 vajro vai śakvarī
2 sa enaṃ vajro bhūtyā inddhe
3 bhavaty eva //
2.2.9 anuvāka

kāmyā iṣṭayaḥ/abhicārakartrādīnāmīṣṭividhiḥ

āgnāvaiṣṇavam ekādaśakapālaṃ nir vaped abhicarant sarasvaty ājyabhāgā syād bārhaspatyaś caruḥ /
yad āgnāvaiṣṇava ekādaśakapālo bhavati /
agniḥ sarvā devatā viṣṇur yajño devatābhiś caivainaṃ yajñena cābhi carati
sarasvaty ājyabhāgā bhavati vāg vai sarasvatī vācaivainam abhi carati
bārhaspatyaś carur bhavati brahma vai devānām bṛhaspatir brahmaṇaivainam abhi carati

prati vai parastād abhicarantam abhi caranti
dvedve puro'nuvākye kuryād ati prayuktyai /
etayaiva yajetābhicaryamāṇo devatābhir eva devatāḥ praticarati yajñena yajñaṃ vācā vācam brahmaṇā brahma sa devatāś caiva yajñaṃ ca madhyato vyavasarpati tasya na kutaś canopāvyādho bhavati
nainam abhicarant stṛṇute /
āgnāvaiṣṇavam ekādaśakapālaṃ nir vaped yaṃ yajño na

upanamet /
agniḥ sarvā devatā viṣṇur yajño 'gniṃ caiva viṣṇuṃ ca svena bhāgadheyenopa dhāvati tāv evāsmai yajñam pra yacchata upainaṃ yajño namati /
āgnāvaiṣṇavaṃ ghṛte caruṃ nir vapec cakṣuṣkāmaḥ /
agner vai cakṣuṣā manuṣyā vi paśyanti yajñasya devā agniṃ caiva viṣṇuṃ ca svena bhāgadheyenopa dhāvati
tāv eva

asmiñ cakṣur dhattaś cakṣuṣmān eva bhavati
dhenvai vā etad reto yad ājyam anaḍuhas taṇḍulā mithunād evāsmai cakṣuḥ pra janayati
ghṛte bhavati tejo vai ghṛtaṃ tejaś cakṣus tejasaivāsmai tejaś cakṣur ava runddhe /
indriyaṃ vai vīryaṃ vṛṅkte bhrātṛvyo yajamāno 'yajamānasyādhvarakalpām prati nir vaped bhrātṛvye yajamāne nāsyendriyaṃ

vīryaṃ vṛṅkte
purā vācaḥ pravaditor nir vaped yāvaty eva vāk tām aproditām bhrātṛvyasya vṛṅkte tām asya vācam pravadantīm anyā vāco 'nu pra vadanti tā indriyaṃ vīryaṃ yajamāne dadhati /
āgnāvaiṣṇavam aṣṭākapālaṃ nir vaped prātaḥsavanasyā''kāle sarasvaty ājyabhāgā syād bārhaspatyaś caruḥ /
yad aṣṭākapālo bhavaty aṣṭākṣarā gāyatrī gāyatram prātaḥsavanam prātaḥsavanam eva tenāpnoti

āgnāvaiṣṇavam ekādaśakapālaṃ nir vapen mādhyaṃdinasya savanasyā''kāle sarasvaty ājyabhāgā syād bārhaspatyaś caruḥ /
yad ekādaśakapālo bhavaty ekādaśākṣarā triṣṭup traiṣṭubham mādhyaṃdinaꣳ savanam mādhyaṃdinam eva savanaṃ tenā''pnoti /
āgnāvaiṣṇavaṃ dvādaśakapālaṃ nir vaped tṛtīyasavanasyā''kāle sarasvaty ājyabhāgā syād bārhaspatyaś caruḥ /
yad dvādaśakapālo bhavati dvādaśākṣarā jagatī jāgataṃ tṛtīyasavanaṃ tṛtīyasavanam eva tenā''pnoti
devatābhir eva devatāḥ

praticarati yajñena yajñaṃ vācā vācam brahmaṇā brahma kapālair eva chandāꣳsy āpnoti puroḍāśaiḥ savanāni
maitrāvaruṇam ekakapālaṃ nir vaped vaśāyai kāle
yaivāsau bhrātṛvyasya vaśānubandhyā so evaiṣaitasyaikakapālo bhavati na hi kapālaiḥ paśum arhaty āptum //
2.2.10 anuvāka

kāmyā iṣṭayaḥ/ brahmavarcasakāmādīnāṃ somāraudracarvādīṣṭividhiḥ

asāv ādityo na vyarocata tasmai devāḥ prāyaścittim aicchan tasmā etaꣳ somāraudraṃ caruṃ nir avapan tenaivāsmin rucam adadhuḥ /
yo brahmavarcasakāmaḥ syāt tasmā etaꣳ somāraudraṃ caruṃ nir vapet
somaṃ caiva rudraṃ ca svena bhāgadheyenopa dhāvati tāv evāsmin brahmavarcasaṃ dhatto brahmavarcasy eva bhavati
tiṣyāpūrṇamāse nir vaped rudro

vai tiṣyaḥ somaḥ pūrṇamāsaḥ sākṣād eva brahmavarcasam ava runddhe
pariśrite yājayati brahmavarcasasya parigṛhītyai
śvetāyai śvetavatsāyai dugdham mathitam ājyam abhavaty ājyam prokṣaṇam ājyena mārjayante yāvad eva brahmavarcasaṃ tat sarvaṃ karoty ati brahmavarcasaṃ kriyata ity āhuḥ /
īśvaro duścarmā bhavitor iti mānavī ṛcau dhāyye kuryād yad vai kiṃ ca manur avadat tad bheṣajam

bheṣajam evāsmai karoti
yadi bibhīyād duścarmā bhaviṣyāmīti somāpauṣṇaṃ caruṃ nir vapet saumyo vai devatayā puruṣaḥ pauṣṇāḥ paśavaḥ svayaivāsmai devatayā paśubhis tvacaṃ karoti na duścarmā bhavati
somāraudraṃ caruṃ nir vapet prajākāmaḥ somo vai retodhā agniḥ prajānām prajanayitā soma evāsmai reto dadhātyagniḥ prajām pra janayati vindate

prajām /
somāraudraṃ caruṃ nir vaped abhicarant saumyo vai devatayā puruṣa eṣa rudro yad agniḥ svāyā evainaṃ devatāyai niṣkrīya rudrāyāpi dadhāti tājag ārtim ārchati
somāraudraṃ caruṃ nir vapej jyogāmayāvī somaṃ vā etasya raso gacchaty agniꣳ śarīraṃ yasya jyog āmayati somād evāsya rasaṃ niṣkrīṇāty agneḥ śarīram uta yadi

itāsur bhavati jīvaty eva somārudrayor vā etaṃ grasitaꣳ hotā niṣ khidati sa īśvara ārtim ārtor anaḍvān hotrā deyo vahnir vā anaḍvān vahnir hotā vahninaiva vahnim ātmānaꣳ spṛṇoti
somāraudraṃ caruṃ nir vaped yaḥ kāmayeta sve 'smā āyatane bhrātṛvyaṃ janayeyam iti vedim parigṛhyārdham uddhanyād ardhaṃ nārdham barhiṣa stṛṇīyād ardhaṃ nārdham idhmasyābhyādadhyād ardhaṃ na sva evāsmā āyatane bhrātṛvyaṃ janayati //
2.2.11 anuvāka

kāmyā iṣṭayaḥ/ grāmakāmādīnāmaindrādīṣṭividhiḥ

aindram ekādaśakapālaṃ nir vapen mārutaꣳ saptakapālaṃ grāmakāmaḥ /
indraṃ caiva marutaś ca svena bhāgadheyenopa dhāvati
ta evāsmai sajātān pra yacchanti
grāmy eva bhavati /
āhavanīya aindram adhi śrayati gārhapatye mārutam
pāpavasyasasya vidhṛtyai
saptakapālo māruto bhavati
saptagaṇā vai marutaḥ /
gaṇaśa evāsmai sajātān ava runddhe /
anūcyamāna ā sādayati
viśam eva

asmā anuvartmānaṃ karoti /
etām eva nir vaped yaḥ kāmayeta
kṣatrāya ca viśe ca samadaṃ dadhyām iti /
aindrasyāvadyan brūyāt /
indrāyānu brūhīty āśrāvya brūyāt /
maruto yajeti
mārutasyāvadyan brūyāt /
marudbhyo 'nu brūhīty āśrāvya brūyāt /
indraṃ yajeti
sva evaibhyo bhāgadheye samadaṃ dadhāti
vitṛꣳhāṇās tiṣṭhanti /
etām eva

nir vaped yaḥ kāmayeta
kalperann iti
yathādevatam avadāya yathādevataṃ yajet /
bhāgadheyenaivainān yathāyathaṃ kalpayati
kalpanta eva /
aindram ekādaśakapālaṃ nir vaped vaiśvadevaṃ dvādaśakapālaṃ grāmakāmaḥ /
indraṃ caiva viśvāꣳś ca devānt svena bhāgadheyenopa dhāvati
ta evāsmai sajātān pra yacchanti
grāmy eva bhavati /
aindrasyāvadāya vaiśvadevasyāva dyed athaindrasya

upariṣṭāt /
indriyeṇaivāsmā ubhayataḥ sajātān pari gṛhṇāti /
upādhāyyapūrvayaṃ vāso dakṣiṇā sajātānām upahityai
pṛśniyai dugdhe praiyaṃgavaṃ caruṃ nir vapen marudbhyo grāmakāmaḥ
pṛśniyai vai payaso maruto jātāḥ pṛśniyai priyaṃgavaḥ /
mārutāḥ khalu vai devatayā sajātāḥ /
maruta eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
ta evāsmai sajātān pra yacchanti
grāmy eva bhavati
priyavatī yājyānuvākye

bhavataḥ priyam evainaꣳ samānānāṃ karoti
dvipadā puro'nuvākyā bhavati dvipada evāva runddhe
catuṣpadā yājyā catuṣpada eva paśūn ava runddhe
devāsurāḥ saṃyattā āsan
te devā mitho vipriyā āsan
te 'nyo'nyasmai jyaiṣṭhyāyātiṣṭhamānāś caturdhā vyakrāmann agnir vasubhiḥ somo rudrair indro marudbhir varuṇa ādityaiḥ
sa indraḥ prajāpatim upādhāvat
tam

etayā saṃjñānyā'yājayat /
agnaye vasumate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir avapat somāya rudravate carum indrāya marutvate puroḍāśam ekādaśakapālaṃ varuṇāyādityavate carum /
tato vā indraṃ devā jyaiṣṭhyāyābhi sam ajānata
yaḥ samānair mitho vipriyaḥ syāt tam etayā saṃjñānyā yājayet /
agnaye vasumate puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vapet somāya rudravate carum indrāya marutvate puroḍāśam ekādaśakapālaṃ varuṇāyādityavate carum
indram evainam bhūtaṃ jyaiṣṭhyāya samānā abhi saṃ jānate
vasiṣṭhaḥ samānānām bhavati //
2.2.12 anuvāka

kāmyeṣṭiyājyāpuronuvākyāḥ

hiraṇyagarbhaḥ /
āpo ha yat
prajāpate/
sa veda putraḥ pitaraꣳ sa mātaraꣳ sa sūnur bhuvat sa bhuvat punarmaghaḥ / sa dyām aurṇod antarikṣaꣳ sa suvaḥ sa viśvā bhuvo abhavat sa ā'bhavat //
ud u tyam citram /
sa pratnavan navīyasā'gne dyumnena saṃyatā / bṛhat tatantha bhānunā //
ni kāvyā vedhasaḥ śaśvataskarhaste dadhānaḥ

naryā purūṇi / agnir bhuvad rayipatī rayīṇāꣳ satrā cakrāṇo amṛtāni viśvā //
hiraṇyapāṇimūtaye savitāram upa hvaye / sa cettā devatā padam //
vāmam adya savitar vāmam u śvo divedive vāmam asmabhyaꣳ sāvīḥ / vāmasya hi kṣayasya deva bhūrer ayā dhiyā vāmabhājaḥ syāma //
baḍ itthā parvatānāṃ khidram bibharṣi pṛthivi / pra yā bhūmi pravatvati mahnā jinoṣi

mahini /
stomāsas tvā vicāriṇi prati ṣṭobhanty aktubhiḥ / pra yā vājaṃ na heṣantam prerum asyasy arjuni //
ṛdūdareṇa sakhyā saceya yo mā na riṣyeddharyaśva pītaḥ / ayaṃ yaḥ somo nyadhāyy asme tasmā indram pratiram emy accha //
āpāntamanyus tṛpalaprabharmā dhuniḥ śimīvāñ charumāꣳ ṛjīṣī / somo viśvāny atasā vanāni nārvāg indram pratimānāni debhuḥ //
pra

suvānaḥ soma ṛtayuś ciketendrāya brahma jamadagnir arcan / vṛṣā yantāsi śavasas turasyāntar yaccha gṛṇate dhartraṃ dṛꣳha //
sabādhas te madaṃ ca śuṣmayaṃ ca brahma naro brahmakṛtaḥ saparyan / arko vā yat turate somacakṣās tatred indro dadhate pṛtsu turyām //
vaṣaṭ te viṣṇavāsa ā kṛṇomi tan me juṣasva śipiviṣṭa havyam

vardhantu tvā suṣṭutayo giro me yūyam pāta svastibhiḥ sadā naḥ //
pra tat te adya śipiviṣṭa nāmāryaḥ śaꣳsāmi vayunāni vidvān / taṃ tvā gṛṇāmi tavasam atavīyān kṣayantam asya rajasaḥ parāke //
kim it te viṣṇo paricakṣyam bhūt pra yad vavakṣe śipiviṣṭo asmi / mā varpo asmad apa gūha etad yad anyarūpaḥ samithe babhūtha

agne dā dāśuṣe rayiṃ vīravantam parīṇasam / śiśīhi naḥ sūnumataḥ //
dā no agne śatino dāḥ sahasriṇo duro na vājaꣳ śrutyā apā vṛdhi / prācī dyāvāpṛthivī brahmaṇā kṛdhi suvar ṇa śukram uṣaso vi didyutuḥ //
agnir dā draviṇaṃ vīrapeśā agnir ṛṣiṃ yaḥ sahasrā sanoti / agnir divi havyam ā tatānāgner dhāmāni vibhṛtā purutrā //
mā

no mardhīḥ /
ā tū bhara
ghṛtaṃ na pūtaṃ tanūr arepāḥ śuci hiraṇyam / tat te rukmo na rocata svadhāvaḥ
ubhe suścandra sarpiṣo darvī śrīṇīṣa āsani / uto na ut pupūryā uktheṣu śavasas pata iṣaꣳ stotṛbhya ā bhara //
vāyo śataꣳ harīṇāṃ yuvasva poṣyāṇām / uta vā te sahasriṇo ratha ā yātu pājasā //
pra yābhiḥ

yāsi dāśvāꣳsam acchā niyudbhir vāyav iṣṭaye duroṇe / ni no rayiꣳ subhojasaṃ yuveha ni vīravad gavyam aśviyaṃ ca rādhaḥ //
revatīr naḥ sadhamāda indre santu tuvivājāḥ / kṣumanto yābhir madema //
revāꣳ id revataḥ stotā syāt tvāvato maghonaḥ / pred u harivaḥ śrutasya //