તૈત્તિરીયસંહિતા · અધ્યાય 2.2

2.2 પ્રપાઠક:

કામ્યેષ્ટિવિધાનમ્
2.2.1 અનુવાક

કામ્યાઃ ઇષ્ટયઃ। પ્રજાકામાદીન્પ્રતિ ઐન્દ્રાગ્નાદિ કામ્યેષ્ટીનાં વિધિઃ।
1 પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત તાઃ સૃષ્ટા ઇન્દ્રાગ્ની અપાગૂહતામ્ । સો ઽચાયત્ પ્રજાપતિઃ । ઇન્દ્રાગ્ની વૈ મે પ્રજા અપાઘુક્ષતામ્ ઇતિ સ એતમ્ ઐન્દ્રાગ્નમ્ એકાદશકપાલમ્ અપશ્યત્ તં નિર્ અવપત્ તાવ્ અસ્મૈ પ્રજાઃ પ્રાસાધયતામ્ ઇન્દ્રાગ્ની વા એતસ્ય પ્રજામ્ અપ ગૂહતો યો ઽલમ્ પ્રજાયૈ સન્ પ્રજાં ન વિન્દતે । ઐન્દ્રાગ્નમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેત્ પ્રજાકામઃ । ઇન્દ્રાગ્ની
2 એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવ્ એવાસ્મૈ પ્રજામ્ પ્ર સાધયતઃ । વિન્દતે પ્રજામ્ ઐન્દ્રાગ્નમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેત્ સ્પર્ધમાનઃ ક્ષેત્રે વા સજાતેષુ વા । ઇન્દ્રાગ્ની એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાભ્યામ્ એવેન્દ્રિયં વીર્યમ્ ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે વિ પાપ્મના ભ્રાતૃવ્યેણ જયતે । અપ વા એતસ્માદ્ ઇન્દ્રિયં વીર્યં ક્રામતિ યઃ સંગ્રામમ્ ઉપપ્રયાતિ । ઐન્દ્રાગ્નમ્ એકાદશકપાલં નિઃ
3 વપેત્ સંગ્રામમ્ ઉપપ્રયાસ્યન્ । ઇન્દ્રાગ્ની એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવ્ એવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયં વીર્યં ધત્તઃ સહેન્દ્રિયેણ વીર્યેણોપ પ્ર યાતિ જયતિ તꣳ સંગ્રામમ્ । વિ વા એષ ઇન્દ્રિયેણ વીર્યેણર્ધ્યતે યઃ સંગ્રામં જયતિ । ઐન્દ્રાગ્નમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેત્ સંગ્રામં જિત્વા । ઇન્દ્રાગ્ની એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવ્ એવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયં વીર્યમ્ 4 ધત્તો નેન્દ્રિયેણ વીર્યેણ વ્યૃધ્યતે । અપ વા એતસ્માદ્ ઇન્દ્રિયં વીર્યં ક્રામતિ ય એતિ જનતામ્ ઐન્દ્રાગ્નમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેજ્ જનતામ્ એષ્યન્ । ઇન્દ્રાગ્ની એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવ્ એવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયં વીર્યં ધત્તઃ સહેન્દ્રિયેણ વીર્યેણ જનતામ્ એતિ પૌષ્ણં ચરુમ્ અનુ નિર્ વપેત્ પૂષા વા ઇન્દ્રિયસ્ય વીર્યસ્યાનુપ્રદાતા પૂષણમ્ એવ 5 સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મા ઇન્દ્રિયં વીર્યમ્ અનુ પ્ર યચ્છતિ ક્ષૈત્રપત્યં ચરું નિર્ વપેજ્ જનતામ્ આગત્ય । ઇયં વૈ ક્ષેત્રસ્ય પતિઃ । અસ્યામ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠતિ । ઐન્દ્રાગ્નમ્ એકાદશકપાલમ્ ઉપરિષ્ટાન્ નિર્ વપેત્ । અસ્યામ્ એવ પ્રતિષ્ઠાયેન્દ્રિયં વીર્યમ્ ઉપરિષ્ટાદ્ આત્મન્ ધત્તે ॥
2.2.2 અનુવાક 2 કામ્યાઃ ઇષ્ટયઃ।દર્શાદ્યદિક્રમનિમિત્તક પાથિકૃતાદીષ્ટિવિધિઃ।
1 અગ્નયે પથિકૃતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ યો દર્શપૂર્ણમાસયાજી સન્ન્ અમાવાસ્યાં વા પૌર્ણમાસીં વાતિપાદયેત્ પથો વા એષો ઽધ્ય્ અપથેનૈતિ યો દર્શપૂર્ણમાસયાજી સન્ન્ અમાવાસ્યાં વા પૌર્ણમાસીં વાતિપાદયતિ । અગ્નિમ્ એવ પથિકૃતꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનમ્ અપથાત્ પન્થામ્ અપિ નયતિ । અનડ્વાન્ દક્ષિણા વહી હ્ય્ સમૃદ્ધ્યૈ । અગ્નયે વ્રતપતયે
2 પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ ય આહિતાગ્નિઃ સન્ન્ અવ્રત્યમ્ ઇવ ચરેત્ । અગ્નિમ્ એવ વ્રતપતિꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનં વ્રતમ્ આ લમ્ભયતિ વ્રત્યો ભવતિ । અગ્નયે રક્ષોઘ્ને પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપતિ યꣳ રક્ષાꣳસિ સચેરન્ । અગ્નિમ્ એવ રક્ષોહણꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્માદ્ રક્ષાꣳસ્ય્ અપ હન્તિ । નિશિતાયાં નિર્ વપેત્ ।
3 નિશિતાયાꣳ હિ રક્ષાꣳસિ પ્રેરતે । સમ્પ્રેર્ણાન્ય્ એવૈનાનિ હન્તિ । પરિશ્રિતે યાજયેદ્ રક્ષસામ્ અનન્વવચારાય રક્ષોઘ્ની યાજ્યાનુવાક્યે ભવતો રક્ષસાꣳ સ્તૃત્યૈ । અગ્નયે રુદ્રવતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ અભિચરન્ । એષા વા અસ્ય ઘોરા તનૂર્ યદ્ રુદ્રસ્ તસ્મા એવૈનમ્ આ વૃશ્ચતિ તાજગ્ આર્તિમ્ આર્છતિ । અગ્નયે સુરભિમતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ યસ્ય ગાવો વા પુરુષાઃ
4 વા પ્રમીયેરન્ યો વા બિભીયાત્ । એષા વા અસ્ય ભેષજ્યા તનૂર્ યત્ સુરભિમતી તયૈવાસ્મૈ ભેષજં કરોતિ સુરભિમતે ભવતિ પૂતીગન્ધસ્યાપહત્યૈ । અગ્નયે ક્ષામવતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેત્ સંગ્રામે સંયત્તે ભાગધેયેનૈવૈનꣳ શમયિત્વા પરાન્ અભિ નિર્ દિશતિ યમ્ અવરેષાં વિધ્યન્તિ જીવતિ સ યમ્ પરેષામ્ પ્ર સ મીયતે જયતિ તꣳ સંગ્રામમ્ ।
5 અભિ વા એષ એતાન્ ઉચ્યતિ યેષામ્ પૂર્વાપરા અન્વઞ્ચઃ પ્રમીયન્તે પુરુષાહુતિર્ હ્ય્ અસ્ય પ્રિયતમાગ્નયે ક્ષામવતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેત્ । ભાગધેયેનૈવૈનꣳ શમયતિ નૈષામ્ પુરાઽઽયુષોઽપરઃ પ્ર મીયતે । અભિ વા એષ એતસ્ય ગૃહાન્ ઉચ્યતિ યસ્ય ગૃહાન્ દહતિ । અગ્નયે ક્ષામવતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેત્ । ભાગધેયેનૈવૈનꣳ શમયતિ નાસ્યાપરં ગૃહાન્ દહતિ ॥
2.2.3 અનુવાક 3 કામ્યાઃ ઇષ્ટયઃ। કામુકાદીષ્ટિવિધિઃ।
1 અગ્નયે કામાય પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ યં કામો નોપનમેત્ । અગ્નિમ્ એવ કામꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનં કામેન સમ્ અર્ધયતિ । ઉપૈનં કામો નમતિ । અગ્નયે યવિષ્ઠાય પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેત્ સ્પર્ધમાનઃ ક્ષેત્રે વા સજાતેષુ વા । અગ્નિમ્ એવ યવિષ્ઠꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તેનૈવેન્દ્રિયં વીર્યમ્ ભ્રાતૃવ્યસ્ય
2 યુવતે । વિ પાપ્મના ભ્રાતૃવ્યેણ જયતે । અગ્નયે યવિષ્ઠાય પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ અભિચર્યમાણઃ । અગ્નિમ્ એવ યવિષ્ઠꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્માદ્ રક્ષાꣳસિ યવયતિ નૈનમ્ અભિચરન્ત્ સ્તૃણુતે । અગ્નય આયુષ્મતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેત સર્વમ્ આયુર્ ઇયામ્ ઇતિ । અગ્નિમ્ એવાયુષ્મન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિન્
3 આયુર્ દધાતિ । સર્વમ્ આયુર્ એતિ । અગ્નયે જાતવેદસે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ ભૂતિકામઃ । અગ્નિમ્ એવ જાતવેદસꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનમ્ ભૂતિં ગમયતિ ભવત્ય્ એવ । અગ્નયે રુક્મતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ રુક્કામઃ । અગ્નિમ્ એવ રુક્મન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિન્ રુચં દધાતિ રોચત એવ । અગ્નયે તેજસ્વતે પુરોડાશમ્
4 અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેત્ તેજસ્કામઃ । અગ્નિમ્ એવ તેજસ્વન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિન્ તેજો દધાતિ તેજસ્વ્ય્ એવ ભવતિ । અગ્નયે સાહન્ત્યાય પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેત્ સીક્ષમાણઃ । અગ્નિમ્ એવ સાહન્ત્યꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તેનૈવ સહતે યꣳ સીક્ષતે ॥
2.2.4 અનુવાક 4 કામ્યાઃ ઇષ્ટયઃ। અન્નકામાદીષ્ટિવિધિઃ।
1 અગ્નયે ઽન્નવતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેતાન્નવાન્ત્ સ્યામ્ ઇતિ । અગ્નિમ્ એવાન્નવન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનમ્ અન્નવન્તં કરોત્ય્ અન્નવાન્ એવ ભવતિ । અગ્નયે ઽન્નાદાય પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેતાન્નાદઃ સ્યામ્ ઇતિ । અગ્નિમ્ એવાન્નાદꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનમ્ અન્નાદં કરોત્ય્ અન્નાદઃ
2 એવ ભવતિ । અગ્નયે ઽન્નપતયે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેતાન્નપતિઃ સ્યામ્ ઇતિ । અગ્નિમ્ એવાન્નપતિꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનમ્ અન્નપતિં કરોત્ય્ અન્નપતિર્ એવ ભવતિ । અગ્નયે પવમાનાય પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ અગ્નયે પાવકાયાગ્નયે શુચયે જ્યોગામયાવી યદ્ અગ્નયે પવમાનાય નિર્વપતિ પ્રાણમ્ એવાસ્મિન્ તેન દધાતિ યદ્ અગ્નયે
3 પાવકાય વાચમ્ એવાસ્મિન્ તેન દધાતિ યદ્ અગ્નયે શુચયે । આયુર્ એવાસ્મિન્ તેન દધાત્ય્ ઉત યદીતાસુર્ ભવતિ જીવત્ય્ એવ । એતામ્ એવ નિર્ વપેચ્ ચક્ષુષ્કામો યદ્ અગ્નયે પવમાનાય નિર્વપતિ પ્રાણમ્ એવાસ્મિન્ તેન દધાતિ યદ્ અગ્નયે પાવકાય વાચમ્ એવાસ્મિન્ તેન દધાતિ યદ્ અગ્નયે શુચયે ચક્ષુર્ એવાસ્મિન્ તેન દધાતિ ॥

4 ઉત યદ્ય્ અન્ધો ભવતિ પ્રૈવ પશ્યતિ । અગ્નયે પુત્રવતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેત્ । ઇન્દ્રાય પુત્રિણે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલમ્ પ્રજાકામઃ । અગ્નિર્ એવાસ્મૈ પ્રજામ્ પ્રજનયતિ વૃદ્ધામ્ ઇન્દ્રઃ પ્ર યચ્છતિ । અગ્નયે રસવતે ઽજક્ષીરે ચરું નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેત રસવાન્ત્ સ્યામ્ ઇતિ । અગ્નિમ્ એવ રસવન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનꣳ રસવન્તં કરોતિ ॥
5 રસવાન્ એવ ભવત્ય્ અજક્ષીરે ભવતિ । આગ્નેયી વા એષા યદ્ અજા સાક્ષાદ્ એવ રસમ્ અવ રુન્દ્ધે । અગ્નયે વસુમતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેત વસુમાન્ત્ સ્યામ્ ઇતિ । અગ્નિમ્ એવ વસુમન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનં વસુમન્તં કરોતિ વસુમાન્ એવ ભવતિ । અગ્નયે વાજસૃતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેત્ સંગ્રામે સંયત્તે વાજં
6 વા એષ સિસીર્ષતિ યઃ સંગ્રામં જિગીષતિ । અગ્નિઃ ખલુ વૈ દેવાનાં વાજસૃદ્ અગ્નિમ્ એવ વાજસૃતꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ ધાવતિ વાજꣳ હન્તિ વૃત્રં જયતિ તꣳ સંગ્રામમ્ અથો અગ્નિર્ ઇવ ન પ્રતિધૃષે ભવતિ । અગ્નયે ઽગ્નિવતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ યસ્યાગ્નાવ્ અગ્નિમ્ અભ્યુદ્ધરેયુઃ । નિર્દિષ્ટભાગો વા એતયોર્ અન્યો ઽનિર્દિષ્ટભાગો ઽન્યસ્ તૌ સમ્ભવન્તૌ યજમાનમ્
7 અભિ સમ્ ભવતઃ । સ ઈશ્વર આર્તિમ્ આર્તોર્ યદ્ અગ્નયે ઽગ્નિવતે નિર્વપતિ ભાગધેયેનૈવૈનૌ શમયતિ નાર્તિમ્ આર્છતિ યજમાનઃ । અગ્નયે જ્યોતિષ્મતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ યસ્યાગ્નિર્ ઉદ્ધૃતો ઽહુતે ઽગ્નિહોત્ર ઉદ્વાયેદ્ અપર આદીપ્યાનૂદ્ધૃત્ય ઇત્ય્ આહુસ્ તત્ તથા ન કાર્યં યદ્ ભાગધેયમ્ અભિ પૂર્વ ઉદ્ધ્રિયતે કિમ્ અપરો ઽભ્ય્ ઉત્
8 હ્રિયેતેતિ તાન્ય્ એવાવક્ષાણાનિ સંનિધાય મન્થેત્ । ઇતઃ પ્રથમં જજ્ઞે અગ્નિઃ સ્વાદ્ યોનેર્ અધિ જાતવેદાઃ । સ ગાયત્રિયા ત્રિષ્ટુભા જગત્યા દેવેભ્યો હવ્યં વહતુ પ્રજાનન્ન્ ઇતિ છન્દોભિર્ એવૈનꣳ સ્વાદ્ યોનેઃ પ્ર જનયત્ય્ એષ વાવ સો ઽગ્નિર્ ઇત્ય્ આહુર્ જ્યોતિસ્ ત્વા અસ્ય પરાપતિતમ્ ઇતિ યદ્ અગ્નયે જ્યોતિષ્મતે નિર્વપતિ યદ્ એવાસ્ય જ્યોતિઃ પરાપતિતં તદ્ એવાવ રુન્દ્ધે ॥
2.2.5 અનુવાક 5 કામ્યા ઇષ્ટયઃ। અભિશસ્તાદિકર્તવ્યેષ્ટિવિધિઃ।
1 વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ વારુણં ચરું દધિક્રાવ્ણે ચરુમ્ અભિશસ્યમાનઃ । યદ્ વૈશ્વાનરો દ્વાદશકપાલો ભવતિ સંવત્સરો વા અગ્નિર્ વૈશ્વાનરઃ સંવત્સરેણૈવૈનꣳ સ્વદયત્ય્ અપ પાપં વર્ણꣳ હતે વારુણેનૈવૈનં વરુણપાશાન્ મુઞ્ચતિ દધિક્રાવ્ણા પુનાતિ હિરણ્યં દક્ષિણા પવિત્રં વૈ હિરણ્યમ્ પુનાત્ય્ એવૈનમ્ આદ્યમ્ અસ્યાન્નમ્ ભવતિ । એતામ્ એવ નિર્ વપેત્ પ્રજાકામઃ સંવત્સરો
2 વા એતસ્યાશાન્તો યોનિમ્ પ્રજાયૈ પશૂનાં નિર્ દહતિ યો ઽલમ્ પ્રજાયૈ સન્ પ્રજાં ન વિન્દતે યદ્ વૈશ્વાનરો દ્વાદશકપાલો ભવતિ સંવત્સરો વા અગ્નિર્ વૈશ્વાનરઃ સંવત્સરમ્ એવ ભાગધેયેન શમયતિ સો ઽસ્મૈ શાન્તઃ સ્વાદ્ યોનેઃ પ્રજામ્ પ્ર જનયતિ વારુણેનૈવૈનં વરુણપાશાન્ મુઞ્ચતિ દધિક્રાવ્ણા પુનાતિ હિરણ્યં દક્ષિણા પવિત્રં વૈ હિરણ્યમ્ પુનાત્ય્ એવૈનમ્ ।
3 વિન્દતે પ્રજામ્ । વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપેત્ પુત્રે જાતે યદ્ અષ્ટાકપાલો ભવતિ ગાયત્રિયૈવૈનમ્ બ્રહ્મવર્ચસેન પુનાતિ યન્ નવકપાલસ્ ત્રિવૃતૈવાસ્મિન્ તેજો દધાતિ યદ્ દશકપાલો વિરાજૈવાસ્મિન્ન્ અન્નાદ્યં દધાતિ યદ્ એકાદશકપાલસ્ ત્રિષ્ટુભૈવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયં દધાતિ યદ્ દ્વાદશકપાલો જગત્યૈવાસ્મિન્ પશૂન્ દધાતિ યસ્મિઞ્ જાત એતામ્ ઇષ્ટિમ્ નિર્વપતિ પૂતઃ
4 એવ તેજસ્વ્ય્ અન્નાદ ઇન્દ્રિયાવી પશુમાન્ ભવતિ । અવ વા એષ સુવર્ગાલ્ લોકાચ્ છિદ્યતે યો દર્શપૂર્ણમાસયાજી સન્ન્ અમાવાસ્યાં વા પૌર્ણમાસીં વાતિપાદયતિ સુવર્ગાય હિ લોકાય દર્શપૂર્ણમાસાવ્ ઇજ્યેતે વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ અમાવાસ્યાં વા પૌર્ણમાસીં વાતિપાદ્ય સંવત્સરો વા અગ્નિર્ વૈશ્વાનરઃ સંવત્સરમ્ એવ પ્રીણાત્ય્ અથો સંવત્સરમ્ એવાસ્મા ઉપ દધાતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥
5 અથો દેવતા એવાન્વારભ્ય સુવર્ગં લોકમ્ એતિ વીરહા વા એષ દેવાનાં યો ઽગ્નિમ્ ઉદ્વાસયતે ન વા એતસ્ય બ્રાહ્મણા ઋતાયવઃ પુરાન્નમ્ અક્ષન્ । આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેત્ । વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલમ્ અગ્નિમ્ ઉદ્વાસયિષ્યન્ યદ્ અષ્ટાકપાલો ભવત્ય્ અષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રો ઽગ્નિર્ યાવાન્ એવાગ્નિસ્ તસ્મા આતિથ્યં કરોતિ । અથો યથા જનં યતે ઽવસં કરોતિ તાદૃક્
6 એવ તત્ । દ્વાદશકપાલો વૈશ્વાનરો ભવતિ દ્વાદશ માસાઃ સંવત્સરઃ સંવત્સરઃ ખલુ વા અગ્નેર્ યોનિઃ સ્વામ્ એવૈનં યોનિં ગમયતિ । આદ્યમ્ અસ્યાન્નમ્ ભવતિ વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપેન્ મારુતꣳ સપ્તકપાલં ગ્રામકામઃ । આહવનીયે વૈશ્વાનરમ્ અધિ શ્રયતિ ગાર્હપત્યે મારુતમ્ પાપવસ્યસસ્ય વિધૃત્યૈ દ્વાદશકપાલો વૈશ્વાનરો ભવતિ દ્વાદશ માસાઃ સંવત્સરઃ સંવત્સરેણૈવાસ્મૈ સજાતાꣳશ્ ચ્યાવયતિ મારુતો ભવતિ ॥
7 મરુતો વૈ દેવાનાં વિશો દેવવિશેનૈવાસ્મૈ મનુષ્યવિશમ્ અવ રુન્દ્ધે સપ્તકપાલો ભવતિ સપ્તગણા વૈ મરુતો ગણશ એવાસ્મૈ સજાતાન્ અવ રુન્દ્ધે । અનૂચ્યમાન આ સાદયતિ વિશમ્ એવાસ્મા અનુવર્ત્માનં કરોતિ ॥
2.2.6 અનુવાક 6 કામ્યા ઇષ્ટયઃ। આદિત્યચર્વાદીષ્ટિવિધિઃ।
1 આદિત્યં ચરું નિર્ વપેત્ સંગ્રામમ્ ઉપપ્રયાસ્યન્ । ઇયં વા અદિતિઃ । અસ્યામ્ એવ પૂર્વે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ આયતનં ગત્વા સંવત્સરો વા અગ્નિર્ વૈશ્વાનરઃ સંવત્સરઃ ખલુ વૈ દેવાનામ્ આયતનમ્ એતસ્માદ્ વા આયતનાદ્ દેવા અસુરાન્ અજયન્ યદ્ વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્વપતિ દેવાનામ્ એવાયતને યતતે જયતિ તꣳ સંગ્રામમ્ । એતસ્મિન્ વા એતૌ મૃજાતે
2 યો વિદ્વિષાણયોર્ અન્નમ્ અત્તિ વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ વિદ્વિષાણયોર્ અન્નં જગ્ધ્વા સંવત્સરો વા અગ્નિર્ વૈશ્વાનરઃ સંવત્સરસ્વદિતમ્ એવાત્તિ નાસ્મિન્ મૃજાતે સંવત્સરાય વા એતૌ સમમાતે યૌ સમમાતે તયોર્ યઃ પૂર્વો ઽભિદ્રુહ્યતિ તં વરુણો ગૃહ્ણાતિ વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપેત્ સમમાનયોઃ પૂર્વોઽભિદ્રુહ્ય સંવત્સરો વા અગ્નિર્ વૈશ્વાનરઃ । સમ્વત્સરમ્ એવાપ્ત્વા નિર્વરુણમ્
3 પરસ્તાદ્ અભિ દ્રુહ્યતિ નૈનં વરુણો ગૃહ્ણાતિ । આવ્યં વા એષ પ્રતિ ગૃહ્ણાતિ યો ઽવિમ્ પ્રતિગૃહ્ણાતિ વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ અવિમ્ પ્રતિગૃહ્ય સંવત્સરો વા અગ્નિર્ વૈશ્વાનરઃ સંવત્સરસ્વદિતામ્ એવ પ્રતિગૃહ્ણાતિ નાવ્યમ્ પ્રતિ ગૃહ્ણાતિ । આત્મનો વા એષ માત્રામ્ આપ્નોતિ ય ઉભયાદત્ પ્રતિગૃહ્ણાત્ય્ અશ્વં વા પુરુષં વા વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ ઉભયાદત્
4 પ્રતિગૃહ્ય । સંવત્સરો વા અગ્નિર્ વૈશ્વાનરઃ સંવત્સરસ્વદિતમ્ એવ પ્રતિ ગૃહ્ણાતિ નાત્મનો માત્રામ્ આપ્નોતિ વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપેત્ સનિમ્ એષ્યન્ । સંવત્સરો વા અગ્નિર્ વૈશ્વાનરઃ । યદા ખલુ વૈ સંવત્સરં જનતાયાં ચરત્ય્ અથ સ ધનાર્ઘો ભવતિ યદ્ વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્વપતિ સંવત્સરસાતામ્ એવ સનિમ્ અભિ પ્ર ચ્યવતે દાનકામા અસ્મૈ પ્રજા ભવન્તિ યો વૈ સંવત્સરમ્
5 પ્રયુજ્ય ન વિમુઞ્ચત્ય્ અપ્રતિષ્ઠાનો વૈ સ ભવતિ । એતમ્ એવ વૈશ્વાનરમ્ પુનર્ આગત્ય નિર્ વપેત્ । યમ્ એવ પ્રયુઙ્ક્તે તમ્ ભાગધેયેન વિ મુઞ્ચતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ યયા રજ્જ્વોત્તમાં ગામ્ આજેત્ તામ્ ભ્રાતૃવ્યાય પ્ર હિણુયાત્ । નિરૃતિમ્ એવાસ્મૈ પ્ર હિણોતિ ॥
2.2.7 અનુવાક 7 કામ્યા ઇષ્ટયઃ।ઐન્દ્રચર્વાદીષ્ટિવિધિઃ।

1 ઐન્દ્રં ચરું નિર્ વપેત્ પશુકામઃ । ઐન્દ્રા વૈ પશવઃ । ઇન્દ્રમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ પશૂન્ પ્ર યચ્છતિ પશુમાન્ એવ ભવતિ ચરુર્ ભવતિ સ્વાદ્ એવાસ્મૈ યોનેઃ પશૂન્ પ્ર જનયતિ । ઇન્દ્રાયેન્દ્રિયાવતે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેત્ પશુકામઃ । ઇન્દ્રિયં વૈ પશવઃ । ઇન્દ્રમ્ એવેન્દ્રિયાવન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સઃ
2 એવાસ્મા ઇન્દ્રિયમ્ પશૂન્ પ્ર યચ્છતિ। પશુમાન્ એવ ભવતિ । ઇન્દ્રાય ઘર્મવતે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ બ્રહ્મવર્ચસકામઃ । બ્રહ્મવર્ચસં વૈ ઘર્મઃ । ઇન્દ્રમ્ એવ ઘર્મવન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિન્ બ્રહ્મવર્ચસં દધાતિ બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ ભવતિ । ઇન્દ્રાયાર્કવતે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ અન્નકામઃ । અર્કો વૈ દેવાનામ્ અન્નમ્ ઇન્દ્રમ્ એવાર્કવન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેન
3 ઉપ ધાવતિ સ એવાસ્મા અન્નમ્ પ્ર યચ્છતિ । અન્નાદ એવ ભવતિ । ઇન્દ્રાય ઘર્મવતે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ ઇન્દ્રાયેન્દ્રિયાવત ઇન્દ્રાયાર્કવતે ભૂતિકામઃ । યદ્ ઇન્દ્રાય ઘર્મવતે નિર્વપતિ શિર એવાસ્ય તેન કરોતિ યદ્ ઇન્દ્રાયેન્દ્રિયાવત આત્માનમ્ એવાસ્ય તેન કરોતિ યદ્ ઇન્દ્રાયાર્કવતે ભૂત એવાન્નાદ્યે પ્રતિ તિષ્ઠતિ ભવત્ય્ એવ । ઇન્દ્રાય
4 ȧꣳહોમુચે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ યઃ પાપ્મના ગૃહીતઃ સ્યાત્ પાપ્મા વા અꣳહઃ । ઇન્દ્રમ્ એવાꣳહોમુચꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનમ્ પાપ્મનો ઽꣳહસો મુઞ્ચતિ । ઇન્દ્રાય વૈમૃધાય પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ યમ્ મૃધો ઽભિ પ્રવેપેરન્ રાષ્ટ્રાણિ વાભિ સમીયુઃ । ઇન્દ્રમ્ એવ વૈમૃધꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્માન્ મૃધઃ
5 અપ હન્તિ । ઇન્દ્રાય ત્રાત્રે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ બદ્ધો વા પરિયત્તો વા । ઇન્દ્રમ્ એવ ત્રાતારꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનં ત્રાયતે । ઇન્દ્રાયાર્કાશ્વમેધવતે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ યમ્ મહાયજ્ઞો નોપનમેત્ । એતે વૈ મહાયજ્ઞસ્યાન્ત્યે તનૂ યદ્ અર્કાશ્વમેધૌ । ઇન્દ્રમ્ એવાર્કાશ્વમેધવન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મા અન્તતો મહાયજ્ઞં ચ્યાવયતિ । ઉપૈનં મહાયજ્ઞો નમતિ ॥
2.2.8 અનુવાક 8 કામ્યા ઇષ્ટયઃ। અભિચારકર્ત્રાદીનામીષ્ટિવિધિઃ।
1 ઇન્દ્રાયાન્વૃજવે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ ગ્રામકામઃ । ઇન્દ્રમ્ એવાન્વૃજુꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ સજાતાન્ અનુકાન્ કરોતિ ગ્રામ્ય્ એવ ભવતિ । ઇન્દ્રાણ્યૈ ચરું નિર્ વપેદ્ યસ્ય સેનાઽસꣳશિતેવ સ્યાત્ । ઇન્દ્રાણી વૈ સેનાયૈ દેવતા । ઇન્દ્રાણીં એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સૈવાસ્ય સેનાꣳ સꣳ શ્યતિ બલ્બજાન્ અપિ
2 ઇધ્મે સં નહ્યેત્ । ગૌર્ યત્રાધિષ્કન્ના ન્યમેહત્ તતો બલ્બજા ઉદ્ અતિષ્ઠન્ ગવામ્ એવૈનં ન્યાયમ્ અપિનીય ગા વેદયતિ । ઇન્દ્રાય મન્યુમતે મનસ્વતે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેત્ સંગ્રામે સંયત્તે । ઇન્દ્રિયેણ વૈ મન્યુના મનસા સંગ્રામં જયતિ । ઇન્દ્રમ્ એવ મન્યુમન્તમ્ મનસ્વન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયમ્ મન્યુમ્ મનો દધાતિ જયતિ તમ્
3 સંગ્રામમ્ એતામ્ એવ નિર્ વપેદ્ યો હતમનાઃ સ્વયમ્પાપ ઇવ સ્યાત્ । એતાનિ હિ વા એતસ્માદ્ અપક્રાન્તાનિ । અથૈષ હતમનાઃ સ્વયમ્પાપ ઇન્દ્રમ્ એવ મન્યુમન્તમ્ મનસ્વન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયમ્ મન્યુમ્ મનો દધાતિ ન હતમનાઃ સ્વયમ્પાપો ભવતિ । ઇન્દ્રાય દાત્રે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેત દાનકામા મે પ્રજાઃ સ્યુઃ
4 ઇતિ । ઇન્દ્રમ્ એવ દાતારꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ દાનકામાઃ પ્રજાઃ કરોતિ દાનકામા અસ્મૈ પ્રજા ભવન્તિ । ઇન્દ્રાય પ્રદાત્રે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ યસ્મૈ પ્રત્તમ્ ઇવ સન્ ન પ્રદીયેત । ઇન્દ્રમ્ એવ પ્રદાતારꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ પ્ર દાપયતિ । ઇન્દ્રાય સુત્રામ્ણે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ અપરુદ્ધો વા ॥
5 અપરુધ્યમાનો વા । ઇન્દ્રમ્ એવ સુત્રામાણꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનં ત્રાયતે । અનપરુધ્યો ભવતિ । ઇન્દ્રો વૈ સદૃઙ્ દેવતાભિર્ આસીત્ સ ન વ્યાવૃતમ્ અગચ્છત્ સ પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવત્ તસ્મા એતમ્ ઐન્દ્રમ્ એકાદશકપાલં નિર્ અવપત્ તેનૈવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયમ્ અદધાત્ । શક્વરી યાજ્યાનુવાક્યે અકરોત્ । વજ્રો વૈ શક્વરી સ એનં વજ્રો ભૂત્યા ઐન્દ્ધ ।
6 સો ઽભવત્ સો ઽબિભેદ્ ભૂતઃ પ્ર મા ધક્ષ્યતીતિ સ પ્રજાપતિમ્ પુનર્ ઉપાધાવત્ સ પ્રજાપતિઃ શક્વર્યા અધિ રેવતીં નિર્ અમિમીત શાન્ત્યા અપ્રદાહાય યો ઽલꣳ શ્રિયૈ સન્ત્ સદૃઙ્ક્ સમાનૈઃ સ્યાત્ તસ્મા એતમૈન્દ્રમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેત્ । ઇન્દ્રમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયં દધાતિ રેવતી પુરોઽનુવાક્યા ભવતિ શાન્ત્યા અપ્રદાહાય 0 શક્વરી યાજ્યા 1 વજ્રો વૈ શક્વરી 2 સ એનં વજ્રો ભૂત્યા ઇન્દ્ધે 3 ભવત્ય્ એવ ॥
2.2.9 અનુવાક 9 કામ્યા ઇષ્ટયઃ।અભિચારકર્ત્રાદીનામીષ્ટિવિધિઃ।
1 આગ્નાવૈષ્ણવમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ અભિચરન્ત્ સરસ્વત્ય્ આજ્યભાગા સ્યાદ્ બાર્હસ્પત્યશ્ ચરુઃ । યદ્ આગ્નાવૈષ્ણવ એકાદશકપાલો ભવતિ । અગ્નિઃ સર્વા દેવતા વિષ્ણુર્ યજ્ઞો દેવતાભિશ્ ચૈવૈનં યજ્ઞેન ચાભિ ચરતિ સરસ્વત્ય્ આજ્યભાગા ભવતિ વાગ્ વૈ સરસ્વતી વાચૈવૈનમ્ અભિ ચરતિ બાર્હસ્પત્યશ્ ચરુર્ ભવતિ બ્રહ્મ વૈ દેવાનામ્ બૃહસ્પતિર્ બ્રહ્મણૈવૈનમ્ અભિ ચરતિ ॥
2 પ્રતિ વૈ પરસ્તાદ્ અભિચરન્તમ્ અભિ ચરન્તિ દ્વેદ્વે પુરોઽનુવાક્યે કુર્યાદ્ અતિ પ્રયુક્ત્યૈ । એતયૈવ યજેતાભિચર્યમાણો દેવતાભિર્ એવ દેવતાઃ પ્રતિચરતિ યજ્ઞેન યજ્ઞં વાચા વાચમ્ બ્રહ્મણા બ્રહ્મ સ દેવતાશ્ ચૈવ યજ્ઞં ચ મધ્યતો વ્યવસર્પતિ તસ્ય ન કુતશ્ ચનોપાવ્યાધો ભવતિ નૈનમ્ અભિચરન્ત્ સ્તૃણુતે । આગ્નાવૈષ્ણવમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ યં યજ્ઞો ન
3 ઉપનમેત્ । અગ્નિઃ સર્વા દેવતા વિષ્ણુર્ યજ્ઞો ઽગ્નિં ચૈવ વિષ્ણું ચ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવ્ એવાસ્મૈ યજ્ઞમ્ પ્ર યચ્છત ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ । આગ્નાવૈષ્ણવં ઘૃતે ચરું નિર્ વપેચ્ ચક્ષુષ્કામઃ । અગ્નેર્ વૈ ચક્ષુષા મનુષ્યા વિ પશ્યન્તિ યજ્ઞસ્ય દેવા અગ્નિં ચૈવ વિષ્ણું ચ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવ્ એવ
4 અસ્મિઞ્ ચક્ષુર્ ધત્તશ્ ચક્ષુષ્માન્ એવ ભવતિ ધેન્વૈ વા એતદ્ રેતો યદ્ આજ્યમ્ અનડુહસ્ તણ્ડુલા મિથુનાદ્ એવાસ્મૈ ચક્ષુઃ પ્ર જનયતિ ઘૃતે ભવતિ તેજો વૈ ઘૃતં તેજશ્ ચક્ષુસ્ તેજસૈવાસ્મૈ તેજશ્ ચક્ષુર્ અવ રુન્દ્ધે । ઇન્દ્રિયં વૈ વીર્યં વૃઙ્ક્તે ભ્રાતૃવ્યો યજમાનો ઽયજમાનસ્યાધ્વરકલ્પામ્ પ્રતિ નિર્ વપેદ્ ભ્રાતૃવ્યે યજમાને નાસ્યેન્દ્રિયં
5 વીર્યં વૃઙ્ક્તે પુરા વાચઃ પ્રવદિતોર્ નિર્ વપેદ્ યાવત્ય્ એવ વાક્ તામ્ અપ્રોદિતામ્ ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે તામ્ અસ્ય વાચમ્ પ્રવદન્તીમ્ અન્યા વાચો ઽનુ પ્ર વદન્તિ તા ઇન્દ્રિયં વીર્યં યજમાને દધતિ । આગ્નાવૈષ્ણવમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ પ્રાતઃસવનસ્યાઽઽકાલે સરસ્વત્ય્ આજ્યભાગા સ્યાદ્ બાર્હસ્પત્યશ્ ચરુઃ । યદ્ અષ્ટાકપાલો ભવત્ય્ અષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રમ્ પ્રાતઃસવનમ્ પ્રાતઃસવનમ્ એવ તેનાપ્નોતિ ॥
6 આગ્નાવૈષ્ણવમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેન્ માધ્યંદિનસ્ય સવનસ્યાઽઽકાલે સરસ્વત્ય્ આજ્યભાગા સ્યાદ્ બાર્હસ્પત્યશ્ ચરુઃ । યદ્ એકાદશકપાલો ભવત્ય્ એકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુપ્ ત્રૈષ્ટુભમ્ માધ્યંદિનꣳ સવનમ્ માધ્યંદિનમ્ એવ સવનં તેનાઽઽપ્નોતિ । આગ્નાવૈષ્ણવં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ તૃતીયસવનસ્યાઽઽકાલે સરસ્વત્ય્ આજ્યભાગા સ્યાદ્ બાર્હસ્પત્યશ્ ચરુઃ । યદ્ દ્વાદશકપાલો ભવતિ દ્વાદશાક્ષરા જગતી જાગતં તૃતીયસવનં તૃતીયસવનમ્ એવ તેનાઽઽપ્નોતિ દેવતાભિર્ એવ દેવતાઃ

7 પ્રતિચરતિ યજ્ઞેન યજ્ઞં વાચા વાચમ્ બ્રહ્મણા બ્રહ્મ કપાલૈર્ એવ છન્દાꣳસ્ય્ આપ્નોતિ પુરોડાશૈઃ સવનાનિ મૈત્રાવરુણમ્ એકકપાલં નિર્ વપેદ્ વશાયૈ કાલે યૈવાસૌ ભ્રાતૃવ્યસ્ય વશાનુબન્ધ્યા સો એવૈષૈતસ્યૈકકપાલો ભવતિ ન હિ કપાલૈઃ પશુમ્ અર્હત્ય્ આપ્તુમ્ ॥
2.2.10 અનુવાક 10 કામ્યા ઇષ્ટયઃ। બ્રહ્મવર્ચસકામાદીનાં સોમારૌદ્રચર્વાદીષ્ટિવિધિઃ।
1 અસાવ્ આદિત્યો ન વ્યરોચત તસ્મૈ દેવાઃ પ્રાયશ્ચિત્તિમ્ ઐચ્છન્ તસ્મા એતꣳ સોમારૌદ્રં ચરું નિર્ અવપન્ તેનૈવાસ્મિન્ રુચમ્ અદધુઃ । યો બ્રહ્મવર્ચસકામઃ સ્યાત્ તસ્મા એતꣳ સોમારૌદ્રં ચરું નિર્ વપેત્ સોમં ચૈવ રુદ્રં ચ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવ્ એવાસ્મિન્ બ્રહ્મવર્ચસં ધત્તો બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ ભવતિ તિષ્યાપૂર્ણમાસે નિર્ વપેદ્ રુદ્રો
2 વૈ તિષ્યઃ સોમઃ પૂર્ણમાસઃ સાક્ષાદ્ એવ બ્રહ્મવર્ચસમ્ અવ રુન્દ્ધે પરિશ્રિતે યાજયતિ બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પરિગૃહીત્યૈ શ્વેતાયૈ શ્વેતવત્સાયૈ દુગ્ધમ્ મથિતમ્ આજ્યમ્ અભવત્ય્ આજ્યમ્ પ્રોક્ષણમ્ આજ્યેન માર્જયન્તે યાવદ્ એવ બ્રહ્મવર્ચસં તત્ સર્વં કરોત્ય્ અતિ બ્રહ્મવર્ચસં ક્રિયત ઇત્ય્ આહુઃ । ઈશ્વરો દુશ્ચર્મા ભવિતોર્ ઇતિ માનવી ઋચૌ ધાય્યે કુર્યાદ્ યદ્ વૈ કિં ચ મનુર્ અવદત્ તદ્ ભેષજમ્ ।
3 ભેષજમ્ એવાસ્મૈ કરોતિ યદિ બિભીયાદ્ દુશ્ચર્મા ભવિષ્યામીતિ સોમાપૌષ્ણં ચરું નિર્ વપેત્ સૌમ્યો વૈ દેવતયા પુરુષઃ પૌષ્ણાઃ પશવઃ સ્વયૈવાસ્મૈ દેવતયા પશુભિસ્ ત્વચં કરોતિ ન દુશ્ચર્મા ભવતિ સોમારૌદ્રં ચરું નિર્ વપેત્ પ્રજાકામઃ સોમો વૈ રેતોધા અગ્નિઃ પ્રજાનામ્ પ્રજનયિતા સોમ એવાસ્મૈ રેતો દધાત્યગ્નિઃ પ્રજામ્ પ્ર જનયતિ વિન્દતે
4 પ્રજામ્ । સોમારૌદ્રં ચરું નિર્ વપેદ્ અભિચરન્ત્ સૌમ્યો વૈ દેવતયા પુરુષ એષ રુદ્રો યદ્ અગ્નિઃ સ્વાયા એવૈનં દેવતાયૈ નિષ્ક્રીય રુદ્રાયાપિ દધાતિ તાજગ્ આર્તિમ્ આર્છતિ સોમારૌદ્રં ચરું નિર્ વપેજ્ જ્યોગામયાવી સોમં વા એતસ્ય રસો ગચ્છત્ય્ અગ્નિꣳ શરીરં યસ્ય જ્યોગ્ આમયતિ સોમાદ્ એવાસ્ય રસં નિષ્ક્રીણાત્ય્ અગ્નેઃ શરીરમ્ ઉત યદિ
5 ઇતાસુર્ ભવતિ જીવત્ય્ એવ સોમારુદ્રયોર્ વા એતં ગ્રસિતꣳ હોતા નિષ્ ખિદતિ સ ઈશ્વર આર્તિમ્ આર્તોર્ અનડ્વાન્ હોત્રા દેયો વહ્નિર્ વા અનડ્વાન્ વહ્નિર્ હોતા વહ્નિનૈવ વહ્નિમ્ આત્માનꣳ સ્પૃણોતિ સોમારૌદ્રં ચરું નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેત સ્વે ઽસ્મા આયતને ભ્રાતૃવ્યં જનયેયમ્ ઇતિ વેદિમ્ પરિગૃહ્યાર્ધમ્ ઉદ્ધન્યાદ્ અર્ધં નાર્ધમ્ બર્હિષ સ્તૃણીયાદ્ અર્ધં નાર્ધમ્ ઇધ્મસ્યાભ્યાદધ્યાદ્ અર્ધં ન સ્વ એવાસ્મા આયતને ભ્રાતૃવ્યં જનયતિ ॥
2.2.11 અનુવાક 11 કામ્યા ઇષ્ટયઃ। ગ્રામકામાદીનામૈન્દ્રાદીષ્ટિવિધિઃ।
1 ઐન્દ્રમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેન્ મારુતꣳ સપ્તકપાલં ગ્રામકામઃ । ઇન્દ્રં ચૈવ મરુતશ્ ચ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ ત એવાસ્મૈ સજાતાન્ પ્ર યચ્છન્તિ ગ્રામ્ય્ એવ ભવતિ । આહવનીય ઐન્દ્રમ્ અધિ શ્રયતિ ગાર્હપત્યે મારુતમ્ પાપવસ્યસસ્ય વિધૃત્યૈ સપ્તકપાલો મારુતો ભવતિ સપ્તગણા વૈ મરુતઃ । ગણશ એવાસ્મૈ સજાતાન્ અવ રુન્દ્ધે । અનૂચ્યમાન આ સાદયતિ વિશમ્ એવ
2 અસ્મા અનુવર્ત્માનં કરોતિ । એતામ્ એવ નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેત ક્ષત્રાય ચ વિશે ચ સમદં દધ્યામ્ ઇતિ । ઐન્દ્રસ્યાવદ્યન્ બ્રૂયાત્ । ઇન્દ્રાયાનુ બ્રૂહીત્ય્ આશ્રાવ્ય બ્રૂયાત્ । મરુતો યજેતિ મારુતસ્યાવદ્યન્ બ્રૂયાત્ । મરુદ્ભ્યો ઽનુ બ્રૂહીત્ય્ આશ્રાવ્ય બ્રૂયાત્ । ઇન્દ્રં યજેતિ સ્વ એવૈભ્યો ભાગધેયે સમદં દધાતિ વિતૃꣳહાણાસ્ તિષ્ઠન્તિ । એતામ્ એવ
3 નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેત કલ્પેરન્ન્ ઇતિ યથાદેવતમ્ અવદાય યથાદેવતં યજેત્ । ભાગધેયેનૈવૈનાન્ યથાયથં કલ્પયતિ કલ્પન્ત એવ । ઐન્દ્રમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ વૈશ્વદેવં દ્વાદશકપાલં ગ્રામકામઃ । ઇન્દ્રં ચૈવ વિશ્વાꣳશ્ ચ દેવાન્ત્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ ત એવાસ્મૈ સજાતાન્ પ્ર યચ્છન્તિ ગ્રામ્ય્ એવ ભવતિ । ઐન્દ્રસ્યાવદાય વૈશ્વદેવસ્યાવ દ્યેદ્ અથૈન્દ્રસ્ય
4 ઉપરિષ્ટાત્ । ઇન્દ્રિયેણૈવાસ્મા ઉભયતઃ સજાતાન્ પરિ ગૃહ્ણાતિ । ઉપાધાય્યપૂર્વયં વાસો દક્ષિણા સજાતાનામ્ ઉપહિત્યૈ પૃશ્નિયૈ દુગ્ધે પ્રૈયંગવં ચરું નિર્ વપેન્ મરુદ્ભ્યો ગ્રામકામઃ પૃશ્નિયૈ વૈ પયસો મરુતો જાતાઃ પૃશ્નિયૈ પ્રિયંગવઃ । મારુતાઃ ખલુ વૈ દેવતયા સજાતાઃ । મરુત એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ ત એવાસ્મૈ સજાતાન્ પ્ર યચ્છન્તિ ગ્રામ્ય્ એવ ભવતિ પ્રિયવતી યાજ્યાનુવાક્યે
5 ભવતઃ પ્રિયમ્ એવૈનꣳ સમાનાનાં કરોતિ દ્વિપદા પુરોઽનુવાક્યા ભવતિ દ્વિપદ એવાવ રુન્દ્ધે ચતુષ્પદા યાજ્યા ચતુષ્પદ એવ પશૂન્ અવ રુન્દ્ધે દેવાસુરાઃ સંયત્તા આસન્ તે દેવા મિથો વિપ્રિયા આસન્ તે ઽન્યોઽન્યસ્મૈ જ્યૈષ્ઠ્યાયાતિષ્ઠમાનાશ્ ચતુર્ધા વ્યક્રામન્ન્ અગ્નિર્ વસુભિઃ સોમો રુદ્રૈર્ ઇન્દ્રો મરુદ્ભિર્ વરુણ આદિત્યૈઃ સ ઇન્દ્રઃ પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવત્ તમ્
6 એતયા સંજ્ઞાન્યાઽયાજયત્ । અગ્નયે વસુમતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ અવપત્ સોમાય રુદ્રવતે ચરુમ્ ઇન્દ્રાય મરુત્વતે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં વરુણાયાદિત્યવતે ચરુમ્ । તતો વા ઇન્દ્રં દેવા જ્યૈષ્ઠ્યાયાભિ સમ્ અજાનત યઃ સમાનૈર્ મિથો વિપ્રિયઃ સ્યાત્ તમ્ એતયા સંજ્ઞાન્યા યાજયેત્ । અગ્નયે વસુમતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેત્ સોમાય રુદ્રવતે ચરુમ્ ઇન્દ્રાય મરુત્વતે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં વરુણાયાદિત્યવતે ચરુમ્ ઇન્દ્રમ્ એવૈનમ્ ભૂતં જ્યૈષ્ઠ્યાય સમાના અભિ સં જાનતે વસિષ્ઠઃ સમાનાનામ્ ભવતિ ॥
2.2.12 અનુવાક 12 કામ્યેષ્ટિયાજ્યાપુરોનુવાક્યાઃ
1 હિરણ્યગર્ભઃ । આપો હ યત્ પ્રજાપતે। સ વેદ પુત્રઃ પિતરꣳ સ માતરꣳ સ સૂનુર્ ભુવત્ સ ભુવત્ પુનર્મઘઃ । સ દ્યામ્ ઔર્ણોદ્ અન્તરિક્ષꣳ સ સુવઃ સ વિશ્વા ભુવો અભવત્ સ આઽભવત્ ॥ ઉદ્ ઉ ત્યમ્ ચિત્રમ્ । સ પ્રત્નવન્ નવીયસાઽગ્ને દ્યુમ્નેન સંયતા । બૃહત્ તતન્થ ભાનુના ॥ નિ કાવ્યા વેધસઃ શશ્વતસ્કર્હસ્તે દધાનઃ
2 નર્યા પુરૂણિ । અગ્નિર્ ભુવદ્ રયિપતી રયીણાꣳ સત્રા ચક્રાણો અમૃતાનિ વિશ્વા ॥ હિરણ્યપાણિમૂતયે સવિતારમ્ ઉપ હ્વયે । સ ચેત્તા દેવતા પદમ્ ॥ વામમ્ અદ્ય સવિતર્ વામમ્ ઉ શ્વો દિવેદિવે વામમ્ અસ્મભ્યꣳ સાવીઃ । વામસ્ય હિ ક્ષયસ્ય દેવ ભૂરેર્ અયા ધિયા વામભાજઃ સ્યામ ॥ બડ્ ઇત્થા પર્વતાનાં ખિદ્રમ્ બિભર્ષિ પૃથિવિ । પ્ર યા ભૂમિ પ્રવત્વતિ મહ્ના જિનોષિ
3 મહિનિ । સ્તોમાસસ્ ત્વા વિચારિણિ પ્રતિ ષ્ટોભન્ત્ય્ અક્તુભિઃ । પ્ર યા વાજં ન હેષન્તમ્ પ્રેરુમ્ અસ્યસ્ય્ અર્જુનિ ॥ ઋદૂદરેણ સખ્યા સચેય યો મા ન રિષ્યેદ્ધર્યશ્વ પીતઃ । અયં યઃ સોમો ન્યધાય્ય્ અસ્મે તસ્મા ઇન્દ્રમ્ પ્રતિરમ્ એમ્ય્ અચ્છ ॥ આપાન્તમન્યુસ્ તૃપલપ્રભર્મા ધુનિઃ શિમીવાઞ્ છરુમાꣳ ઋજીષી । સોમો વિશ્વાન્ય્ અતસા વનાનિ નાર્વાગ્ ઇન્દ્રમ્ પ્રતિમાનાનિ દેભુઃ ॥ પ્ર
4 સુવાનઃ સોમ ઋતયુશ્ ચિકેતેન્દ્રાય બ્રહ્મ જમદગ્નિર્ અર્ચન્ । વૃષા યન્તાસિ શવસસ્ તુરસ્યાન્તર્ યચ્છ ગૃણતે ધર્ત્રં દૃꣳહ ॥ સબાધસ્ તે મદં ચ શુષ્મયં ચ બ્રહ્મ નરો બ્રહ્મકૃતઃ સપર્યન્ । અર્કો વા યત્ તુરતે સોમચક્ષાસ્ તત્રેદ્ ઇન્દ્રો દધતે પૃત્સુ તુર્યામ્ ॥ વષટ્ તે વિષ્ણવાસ આ કૃણોમિ તન્ મે જુષસ્વ શિપિવિષ્ટ હવ્યમ્ ।
5 વર્ધન્તુ ત્વા સુષ્ટુતયો ગિરો મે યૂયમ્ પાત સ્વસ્તિભિઃ સદા નઃ ॥ પ્ર તત્ તે અદ્ય શિપિવિષ્ટ નામાર્યઃ શꣳસામિ વયુનાનિ વિદ્વાન્ । તં ત્વા ગૃણામિ તવસમ્ અતવીયાન્ ક્ષયન્તમ્ અસ્ય રજસઃ પરાકે ॥ કિમ્ ઇત્ તે વિષ્ણો પરિચક્ષ્યમ્ ભૂત્ પ્ર યદ્ વવક્ષે શિપિવિષ્ટો અસ્મિ । મા વર્પો અસ્મદ્ અપ ગૂહ એતદ્ યદ્ અન્યરૂપઃ સમિથે બભૂથ ॥

6 અગ્ને દા દાશુષે રયિં વીરવન્તમ્ પરીણસમ્ । શિશીહિ નઃ સૂનુમતઃ ॥ દા નો અગ્ને શતિનો દાઃ સહસ્રિણો દુરો ન વાજꣳ શ્રુત્યા અપા વૃધિ । પ્રાચી દ્યાવાપૃથિવી બ્રહ્મણા કૃધિ સુવર્ ણ શુક્રમ્ ઉષસો વિ દિદ્યુતુઃ ॥ અગ્નિર્ દા દ્રવિણં વીરપેશા અગ્નિર્ ઋષિં યઃ સહસ્રા સનોતિ । અગ્નિર્ દિવિ હવ્યમ્ આ તતાનાગ્નેર્ ધામાનિ વિભૃતા પુરુત્રા ॥ મા
7 નો મર્ધીઃ । આ તૂ ભર ઘૃતં ન પૂતં તનૂર્ અરેપાઃ શુચિ હિરણ્યમ્ । તત્ તે રુક્મો ન રોચત સ્વધાવઃ ઉભે સુશ્ચન્દ્ર સર્પિષો દર્વી શ્રીણીષ આસનિ । ઉતો ન ઉત્ પુપૂર્યા ઉક્થેષુ શવસસ્ પત ઇષꣳ સ્તોતૃભ્ય આ ભર ॥ વાયો શતꣳ હરીણાં યુવસ્વ પોષ્યાણામ્ । ઉત વા તે સહસ્રિણો રથ આ યાતુ પાજસા ॥ પ્ર યાભિઃ 8 યાસિ દાશ્વાꣳસમ્ અચ્છા નિયુદ્ભિર્ વાયવ્ ઇષ્ટયે દુરોણે । નિ નો રયિꣳ સુભોજસં યુવેહ નિ વીરવદ્ ગવ્યમ્ અશ્વિયં ચ રાધઃ ॥ રેવતીર્ નઃ સધમાદ ઇન્દ્રે સન્તુ તુવિવાજાઃ । ક્ષુમન્તો યાભિર્ મદેમ ॥ રેવાꣳ ઇદ્ રેવતઃ સ્તોતા સ્યાત્ ત્વાવતો મઘોનઃ । પ્રેદ્ ઉ હરિવઃ શ્રુતસ્ય ॥
2.2 પ્રપાઠક:

કામ્યેષ્ટિવિધાનમ્
2.2.1 અનુવાક

કામ્યાઃ ઇષ્ટયઃ। પ્રજાકામાદીન્પ્રતિ ઐન્દ્રાગ્નાદિ કામ્યેષ્ટીનાં વિધિઃ

પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત
તાઃ સૃષ્ટા ઇન્દ્રાગ્ની અપાગૂહતામ્ ।
સો ઽચાયત્ પ્રજાપતિઃ ।
ઇન્દ્રાગ્ની વૈ મે પ્રજા અપાઘુક્ષતામ્ ઇતિ
સ એતમ્ ઐન્દ્રાગ્નમ્ એકાદશકપાલમ્ અપશ્યત્
તં નિર્ અવપત્
તાવ્ અસ્મૈ પ્રજાઃ પ્રાસાધયતામ્
ઇન્દ્રાગ્ની વા એતસ્ય પ્રજામ્ અપ ગૂહતો યો ઽલમ્ પ્રજાયૈ સન્ પ્રજાં ન વિન્દતે ।
ઐન્દ્રાગ્નમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેત્ પ્રજાકામઃ ।
ઇન્દ્રાગ્ની

એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તાવ્ એવાસ્મૈ પ્રજામ્ પ્ર સાધયતઃ ।
વિન્દતે પ્રજામ્
ઐન્દ્રાગ્નમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેત્ સ્પર્ધમાનઃ ક્ષેત્રે વા સજાતેષુ વા ।
ઇન્દ્રાગ્ની એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તાભ્યામ્ એવેન્દ્રિયં વીર્યમ્ ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે
વિ પાપ્મના ભ્રાતૃવ્યેણ જયતે ।
અપ વા એતસ્માદ્ ઇન્દ્રિયં વીર્યં ક્રામતિ યઃ સંગ્રામમ્ ઉપપ્રયાતિ ।
ઐન્દ્રાગ્નમ્ એકાદશકપાલં નિઃ

વપેત્ સંગ્રામમ્ ઉપપ્રયાસ્યન્ ।
ઇન્દ્રાગ્ની એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તાવ્ એવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયં વીર્યં ધત્તઃ
સહેન્દ્રિયેણ વીર્યેણોપ પ્ર યાતિ જયતિ તꣳ સંગ્રામમ્ ।
વિ વા એષ ઇન્દ્રિયેણ વીર્યેણર્ધ્યતે યઃ સંગ્રામં જયતિ ।
ઐન્દ્રાગ્નમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેત્ સંગ્રામં જિત્વા ।
ઇન્દ્રાગ્ની એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તાવ્ એવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયં વીર્યમ્

ધત્તો નેન્દ્રિયેણ વીર્યેણ વ્યૃધ્યતે ।
અપ વા એતસ્માદ્ ઇન્દ્રિયં વીર્યં ક્રામતિ ય એતિ જનતામ્
ઐન્દ્રાગ્નમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેજ્ જનતામ્ એષ્યન્ ।
ઇન્દ્રાગ્ની એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તાવ્ એવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયં વીર્યં ધત્તઃ
સહેન્દ્રિયેણ વીર્યેણ જનતામ્ એતિ
પૌષ્ણં ચરુમ્ અનુ નિર્ વપેત્
પૂષા વા ઇન્દ્રિયસ્ય વીર્યસ્યાનુપ્રદાતા
પૂષણમ્ એવ

સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મા ઇન્દ્રિયં વીર્યમ્ અનુ પ્ર યચ્છતિ
ક્ષૈત્રપત્યં ચરું નિર્ વપેજ્ જનતામ્ આગત્ય ।
ઇયં વૈ ક્ષેત્રસ્ય પતિઃ ।
અસ્યામ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠતિ ।
ઐન્દ્રાગ્નમ્ એકાદશકપાલમ્ ઉપરિષ્ટાન્ નિર્ વપેત્ ।
અસ્યામ્ એવ પ્રતિષ્ઠાયેન્દ્રિયં વીર્યમ્ ઉપરિષ્ટાદ્ આત્મન્ ધત્તે ॥
2.2.2 અનુવાક

કામ્યાઃ ઇષ્ટયઃ।દર્શાદ્યદિક્રમનિમિત્તક પાથિકૃતાદીષ્ટિવિધિઃ

અગ્નયે પથિકૃતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ યો દર્શપૂર્ણમાસયાજી સન્ન્ અમાવાસ્યાં વા પૌર્ણમાસીં વાતિપાદયેત્
પથો વા એષો ઽધ્ય્ અપથેનૈતિ યો દર્શપૂર્ણમાસયાજી સન્ન્ અમાવાસ્યાં વા પૌર્ણમાસીં વાતિપાદયતિ ।
અગ્નિમ્ એવ પથિકૃતꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવૈનમ્ અપથાત્ પન્થામ્ અપિ નયતિ ।
અનડ્વાન્ દક્ષિણા વહી હ્ય્
સમૃદ્ધ્યૈ ।
અગ્નયે વ્રતપતયે

પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ ય આહિતાગ્નિઃ સન્ન્ અવ્રત્યમ્ ઇવ ચરેત્ ।
અગ્નિમ્ એવ વ્રતપતિꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવૈનં વ્રતમ્ આ લમ્ભયતિ
વ્રત્યો ભવતિ ।
અગ્નયે રક્ષોઘ્ને પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપતિ યꣳ રક્ષાꣳસિ સચેરન્ ।
અગ્નિમ્ એવ રક્ષોહણꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્માદ્ રક્ષાꣳસ્ય્ અપ હન્તિ ।
નિશિતાયાં નિર્ વપેત્

નિશિતાયાꣳ હિ રક્ષાꣳસિ પ્રેરતે ।
સમ્પ્રેર્ણાન્ય્ એવૈનાનિ હન્તિ ।
પરિશ્રિતે યાજયેદ્ રક્ષસામ્ અનન્વવચારાય
રક્ષોઘ્ની યાજ્યાનુવાક્યે ભવતો રક્ષસાꣳ સ્તૃત્યૈ ।
અગ્નયે રુદ્રવતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ અભિચરન્ ।
એષા વા અસ્ય ઘોરા તનૂર્ યદ્ રુદ્રસ્
તસ્મા એવૈનમ્ આ વૃશ્ચતિ
તાજગ્ આર્તિમ્ આર્છતિ ।
અગ્નયે સુરભિમતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ યસ્ય ગાવો વા પુરુષાઃ

વા પ્રમીયેરન્ યો વા બિભીયાત્ ।
એષા વા અસ્ય ભેષજ્યા તનૂર્ યત્ સુરભિમતી
તયૈવાસ્મૈ ભેષજં કરોતિ
સુરભિમતે ભવતિ પૂતીગન્ધસ્યાપહત્યૈ ।
અગ્નયે ક્ષામવતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેત્ સંગ્રામે સંયત્તે
ભાગધેયેનૈવૈનꣳ શમયિત્વા પરાન્ અભિ નિર્ દિશતિ
યમ્ અવરેષાં વિધ્યન્તિ જીવતિ સ
યમ્ પરેષામ્ પ્ર સ મીયતે
જયતિ તꣳ સંગ્રામમ્

અભિ વા એષ એતાન્ ઉચ્યતિ યેષામ્ પૂર્વાપરા અન્વઞ્ચઃ પ્રમીયન્તે
પુરુષાહુતિર્ હ્ય્ અસ્ય પ્રિયતમાગ્નયે ક્ષામવતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેત્ ।
ભાગધેયેનૈવૈનꣳ શમયતિ
નૈષામ્ પુરાઽઽયુષોઽપરઃ પ્ર મીયતે ।
અભિ વા એષ એતસ્ય ગૃહાન્ ઉચ્યતિ યસ્ય ગૃહાન્ દહતિ ।
અગ્નયે ક્ષામવતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેત્ ।
ભાગધેયેનૈવૈનꣳ શમયતિ
નાસ્યાપરં ગૃહાન્ દહતિ ॥
2.2.3 અનુવાક

કામ્યાઃ ઇષ્ટયઃ। કામુકાદીષ્ટિવિધિઃ

અગ્નયે કામાય પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ યં કામો નોપનમેત્ ।
અગ્નિમ્ એવ કામꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવૈનં કામેન સમ્ અર્ધયતિ ।
ઉપૈનં કામો નમતિ ।
અગ્નયે યવિષ્ઠાય પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેત્ સ્પર્ધમાનઃ ક્ષેત્રે વા સજાતેષુ વા ।
અગ્નિમ્ એવ યવિષ્ઠꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તેનૈવેન્દ્રિયં વીર્યમ્ ભ્રાતૃવ્યસ્ય

યુવતે ।
વિ પાપ્મના ભ્રાતૃવ્યેણ જયતે ।
અગ્નયે યવિષ્ઠાય પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ અભિચર્યમાણઃ ।
અગ્નિમ્ એવ યવિષ્ઠꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્માદ્ રક્ષાꣳસિ યવયતિ
નૈનમ્ અભિચરન્ત્ સ્તૃણુતે ।
અગ્નય આયુષ્મતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેત
સર્વમ્ આયુર્ ઇયામ્ ઇતિ ।
અગ્નિમ્ એવાયુષ્મન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મિન્

આયુર્ દધાતિ ।
સર્વમ્ આયુર્ એતિ ।
અગ્નયે જાતવેદસે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ ભૂતિકામઃ ।
અગ્નિમ્ એવ જાતવેદસꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવૈનમ્ ભૂતિં ગમયતિ
ભવત્ય્ એવ ।
અગ્નયે રુક્મતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ રુક્કામઃ ।
અગ્નિમ્ એવ રુક્મન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મિન્ રુચં દધાતિ
રોચત એવ ।
અગ્નયે તેજસ્વતે પુરોડાશમ્

અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેત્ તેજસ્કામઃ ।
અગ્નિમ્ એવ તેજસ્વન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મિન્ તેજો દધાતિ
તેજસ્વ્ય્ એવ ભવતિ ।
અગ્નયે સાહન્ત્યાય પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેત્ સીક્ષમાણઃ ।
અગ્નિમ્ એવ સાહન્ત્યꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તેનૈવ સહતે યꣳ સીક્ષતે ॥
2.2.4 અનુવાક

કામ્યાઃ ઇષ્ટયઃ। અન્નકામાદીષ્ટિવિધિઃ

અગ્નયે ઽન્નવતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેતાન્નવાન્ત્ સ્યામ્ ઇતિ ।
અગ્નિમ્ એવાન્નવન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવૈનમ્ અન્નવન્તં કરોત્ય્ અન્નવાન્ એવ ભવતિ ।
અગ્નયે ઽન્નાદાય પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેતાન્નાદઃ સ્યામ્ ઇતિ ।
અગ્નિમ્ એવાન્નાદꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવૈનમ્ અન્નાદં કરોત્ય્ અન્નાદઃ

એવ ભવતિ ।
અગ્નયે ઽન્નપતયે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેતાન્નપતિઃ સ્યામ્ ઇતિ ।
અગ્નિમ્ એવાન્નપતિꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવૈનમ્ અન્નપતિં કરોત્ય્ અન્નપતિર્ એવ ભવતિ ।
અગ્નયે પવમાનાય પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ અગ્નયે પાવકાયાગ્નયે શુચયે જ્યોગામયાવી
યદ્ અગ્નયે પવમાનાય નિર્વપતિ
પ્રાણમ્ એવાસ્મિન્ તેન દધાતિ
યદ્ અગ્નયે

પાવકાય
વાચમ્ એવાસ્મિન્ તેન દધાતિ
યદ્ અગ્નયે શુચયે ।
આયુર્ એવાસ્મિન્ તેન દધાત્ય્ ઉત યદીતાસુર્ ભવતિ જીવત્ય્ એવ ।
એતામ્ એવ નિર્ વપેચ્ ચક્ષુષ્કામો યદ્ અગ્નયે પવમાનાય નિર્વપતિ
પ્રાણમ્ એવાસ્મિન્ તેન દધાતિ
યદ્ અગ્નયે પાવકાય
વાચમ્ એવાસ્મિન્ તેન દધાતિ
યદ્ અગ્નયે શુચયે
ચક્ષુર્ એવાસ્મિન્ તેન દધાતિ

ઉત યદ્ય્ અન્ધો ભવતિ પ્રૈવ પશ્યતિ ।
અગ્નયે પુત્રવતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેત્ ।
ઇન્દ્રાય પુત્રિણે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલમ્ પ્રજાકામઃ ।
અગ્નિર્ એવાસ્મૈ પ્રજામ્ પ્રજનયતિ
વૃદ્ધામ્ ઇન્દ્રઃ પ્ર યચ્છતિ ।
અગ્નયે રસવતે ઽજક્ષીરે ચરું નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેત રસવાન્ત્ સ્યામ્ ઇતિ ।
અગ્નિમ્ એવ રસવન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવૈનꣳ રસવન્તં કરોતિ

રસવાન્ એવ ભવત્ય્ અજક્ષીરે ભવતિ ।
આગ્નેયી વા એષા યદ્ અજા
સાક્ષાદ્ એવ રસમ્ અવ રુન્દ્ધે ।
અગ્નયે વસુમતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેત વસુમાન્ત્ સ્યામ્ ઇતિ ।
અગ્નિમ્ એવ વસુમન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવૈનં વસુમન્તં કરોતિ વસુમાન્ એવ ભવતિ ।
અગ્નયે વાજસૃતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેત્ સંગ્રામે સંયત્તે
વાજં

વા એષ સિસીર્ષતિ યઃ સંગ્રામં જિગીષતિ ।
અગ્નિઃ ખલુ વૈ દેવાનાં વાજસૃદ્ અગ્નિમ્ એવ વાજસૃતꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
ધાવતિ વાજꣳ હન્તિ વૃત્રં જયતિ તꣳ સંગ્રામમ્
અથો અગ્નિર્ ઇવ ન પ્રતિધૃષે ભવતિ ।
અગ્નયે ઽગ્નિવતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ યસ્યાગ્નાવ્ અગ્નિમ્ અભ્યુદ્ધરેયુઃ ।
નિર્દિષ્ટભાગો વા એતયોર્ અન્યો ઽનિર્દિષ્ટભાગો ઽન્યસ્ તૌ સમ્ભવન્તૌ યજમાનમ્

અભિ સમ્ ભવતઃ ।
સ ઈશ્વર આર્તિમ્ આર્તોર્ યદ્ અગ્નયે ઽગ્નિવતે નિર્વપતિ
ભાગધેયેનૈવૈનૌ શમયતિ
નાર્તિમ્ આર્છતિ યજમાનઃ ।
અગ્નયે જ્યોતિષ્મતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ યસ્યાગ્નિર્ ઉદ્ધૃતો ઽહુતે ઽગ્નિહોત્ર ઉદ્વાયેદ્ અપર આદીપ્યાનૂદ્ધૃત્ય ઇત્ય્ આહુસ્ તત્ તથા ન કાર્યં યદ્ ભાગધેયમ્ અભિ પૂર્વ ઉદ્ધ્રિયતે કિમ્ અપરો ઽભ્ય્ ઉત્

હ્રિયેતેતિ તાન્ય્ એવાવક્ષાણાનિ સંનિધાય મન્થેત્ ।
ઇતઃ પ્રથમં જજ્ઞે અગ્નિઃ સ્વાદ્ યોનેર્ અધિ જાતવેદાઃ । સ ગાયત્રિયા ત્રિષ્ટુભા જગત્યા દેવેભ્યો હવ્યં વહતુ પ્રજાનન્ન્ ઇતિ
છન્દોભિર્ એવૈનꣳ સ્વાદ્ યોનેઃ પ્ર જનયત્ય્ એષ વાવ સો ઽગ્નિર્ ઇત્ય્ આહુર્ જ્યોતિસ્ ત્વા અસ્ય પરાપતિતમ્ ઇતિ યદ્ અગ્નયે જ્યોતિષ્મતે નિર્વપતિ યદ્ એવાસ્ય જ્યોતિઃ પરાપતિતં તદ્ એવાવ રુન્દ્ધે ॥
2.2.5 અનુવાક

કામ્યા ઇષ્ટયઃ। અભિશસ્તાદિકર્તવ્યેષ્ટિવિધિઃ

વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ વારુણં ચરું દધિક્રાવ્ણે ચરુમ્ અભિશસ્યમાનઃ ।
યદ્ વૈશ્વાનરો દ્વાદશકપાલો ભવતિ સંવત્સરો વા અગ્નિર્ વૈશ્વાનરઃ સંવત્સરેણૈવૈનꣳ સ્વદયત્ય્ અપ પાપં વર્ણꣳ હતે વારુણેનૈવૈનં વરુણપાશાન્ મુઞ્ચતિ દધિક્રાવ્ણા પુનાતિ
હિરણ્યં દક્ષિણા પવિત્રં વૈ હિરણ્યમ્ પુનાત્ય્ એવૈનમ્ આદ્યમ્ અસ્યાન્નમ્ ભવતિ ।
એતામ્ એવ નિર્ વપેત્ પ્રજાકામઃ
સંવત્સરો

વા એતસ્યાશાન્તો યોનિમ્ પ્રજાયૈ પશૂનાં નિર્ દહતિ યો ઽલમ્ પ્રજાયૈ સન્ પ્રજાં ન વિન્દતે
યદ્ વૈશ્વાનરો દ્વાદશકપાલો ભવતિ સંવત્સરો વા અગ્નિર્ વૈશ્વાનરઃ સંવત્સરમ્ એવ ભાગધેયેન શમયતિ સો ઽસ્મૈ શાન્તઃ સ્વાદ્ યોનેઃ પ્રજામ્ પ્ર જનયતિ વારુણેનૈવૈનં વરુણપાશાન્ મુઞ્ચતિ દધિક્રાવ્ણા પુનાતિ
હિરણ્યં દક્ષિણા પવિત્રં વૈ હિરણ્યમ્ પુનાત્ય્ એવૈનમ્

વિન્દતે પ્રજામ્ ।
વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપેત્ પુત્રે જાતે
યદ્ અષ્ટાકપાલો ભવતિ ગાયત્રિયૈવૈનમ્ બ્રહ્મવર્ચસેન પુનાતિ યન્ નવકપાલસ્ ત્રિવૃતૈવાસ્મિન્ તેજો દધાતિ યદ્ દશકપાલો વિરાજૈવાસ્મિન્ન્ અન્નાદ્યં દધાતિ યદ્ એકાદશકપાલસ્ ત્રિષ્ટુભૈવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયં દધાતિ યદ્ દ્વાદશકપાલો જગત્યૈવાસ્મિન્ પશૂન્ દધાતિ
યસ્મિઞ્ જાત એતામ્ ઇષ્ટિમ્ નિર્વપતિ પૂતઃ

એવ તેજસ્વ્ય્ અન્નાદ ઇન્દ્રિયાવી પશુમાન્ ભવતિ ।
અવ વા એષ સુવર્ગાલ્ લોકાચ્ છિદ્યતે યો દર્શપૂર્ણમાસયાજી સન્ન્ અમાવાસ્યાં વા પૌર્ણમાસીં વાતિપાદયતિ સુવર્ગાય હિ લોકાય દર્શપૂર્ણમાસાવ્ ઇજ્યેતે
વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ અમાવાસ્યાં વા પૌર્ણમાસીં વાતિપાદ્ય
સંવત્સરો વા અગ્નિર્ વૈશ્વાનરઃ સંવત્સરમ્ એવ પ્રીણાત્ય્ અથો સંવત્સરમ્ એવાસ્મા ઉપ દધાતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ

અથો દેવતા એવાન્વારભ્ય સુવર્ગં લોકમ્ એતિ
વીરહા વા એષ દેવાનાં યો ઽગ્નિમ્ ઉદ્વાસયતે ન વા એતસ્ય બ્રાહ્મણા ઋતાયવઃ પુરાન્નમ્ અક્ષન્ ।
આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેત્ ।
વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલમ્ અગ્નિમ્ ઉદ્વાસયિષ્યન્
યદ્ અષ્ટાકપાલો ભવત્ય્ અષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રો ઽગ્નિર્ યાવાન્ એવાગ્નિસ્ તસ્મા આતિથ્યં કરોતિ ।
અથો યથા જનં યતે ઽવસં કરોતિ તાદૃક્

એવ તત્ ।
દ્વાદશકપાલો વૈશ્વાનરો ભવતિ
દ્વાદશ માસાઃ સંવત્સરઃ સંવત્સરઃ ખલુ વા અગ્નેર્ યોનિઃ સ્વામ્ એવૈનં યોનિં ગમયતિ ।
આદ્યમ્ અસ્યાન્નમ્ ભવતિ
વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપેન્ મારુતꣳ સપ્તકપાલં ગ્રામકામઃ ।
આહવનીયે વૈશ્વાનરમ્ અધિ શ્રયતિ ગાર્હપત્યે મારુતમ્ પાપવસ્યસસ્ય વિધૃત્યૈ
દ્વાદશકપાલો વૈશ્વાનરો ભવતિ દ્વાદશ માસાઃ સંવત્સરઃ સંવત્સરેણૈવાસ્મૈ સજાતાꣳશ્ ચ્યાવયતિ
મારુતો ભવતિ

મરુતો વૈ દેવાનાં વિશો દેવવિશેનૈવાસ્મૈ મનુષ્યવિશમ્ અવ રુન્દ્ધે
સપ્તકપાલો ભવતિ સપ્તગણા વૈ મરુતો ગણશ એવાસ્મૈ સજાતાન્ અવ રુન્દ્ધે ।
અનૂચ્યમાન આ સાદયતિ
વિશમ્ એવાસ્મા અનુવર્ત્માનં કરોતિ ॥
2.2.6 અનુવાક

કામ્યા ઇષ્ટયઃ। આદિત્યચર્વાદીષ્ટિવિધિઃ

આદિત્યં ચરું નિર્ વપેત્ સંગ્રામમ્ ઉપપ્રયાસ્યન્ ।
ઇયં વા અદિતિઃ ।
અસ્યામ્ એવ પૂર્વે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ
વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ આયતનં ગત્વા
સંવત્સરો વા અગ્નિર્ વૈશ્વાનરઃ
સંવત્સરઃ ખલુ વૈ દેવાનામ્ આયતનમ્
એતસ્માદ્ વા આયતનાદ્ દેવા અસુરાન્ અજયન્
યદ્ વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્વપતિ
દેવાનામ્ એવાયતને યતતે
જયતિ તꣳ સંગ્રામમ્ ।
એતસ્મિન્ વા એતૌ મૃજાતે

યો વિદ્વિષાણયોર્ અન્નમ્ અત્તિ
વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ વિદ્વિષાણયોર્ અન્નં જગ્ધ્વા
સંવત્સરો વા અગ્નિર્ વૈશ્વાનરઃ
સંવત્સરસ્વદિતમ્ એવાત્તિ
નાસ્મિન્ મૃજાતે
સંવત્સરાય વા એતૌ સમમાતે યૌ સમમાતે
તયોર્ યઃ પૂર્વો ઽભિદ્રુહ્યતિ તં વરુણો ગૃહ્ણાતિ
વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપેત્ સમમાનયોઃ પૂર્વોઽભિદ્રુહ્ય
સંવત્સરો વા અગ્નિર્ વૈશ્વાનરઃ ।
સમ્વત્સરમ્ એવાપ્ત્વા નિર્વરુણમ્

પરસ્તાદ્ અભિ દ્રુહ્યતિ નૈનં વરુણો ગૃહ્ણાતિ ।
આવ્યં વા એષ પ્રતિ ગૃહ્ણાતિ યો ઽવિમ્ પ્રતિગૃહ્ણાતિ
વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ અવિમ્ પ્રતિગૃહ્ય
સંવત્સરો વા અગ્નિર્ વૈશ્વાનરઃ
સંવત્સરસ્વદિતામ્ એવ પ્રતિગૃહ્ણાતિ
નાવ્યમ્ પ્રતિ ગૃહ્ણાતિ ।
આત્મનો વા એષ માત્રામ્ આપ્નોતિ ય ઉભયાદત્ પ્રતિગૃહ્ણાત્ય્ અશ્વં વા પુરુષં વા
વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ ઉભયાદત્

પ્રતિગૃહ્ય ।
સંવત્સરો વા અગ્નિર્ વૈશ્વાનરઃ
સંવત્સરસ્વદિતમ્ એવ પ્રતિ ગૃહ્ણાતિ
નાત્મનો માત્રામ્ આપ્નોતિ
વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપેત્ સનિમ્ એષ્યન્ ।
સંવત્સરો વા અગ્નિર્ વૈશ્વાનરઃ ।
યદા ખલુ વૈ સંવત્સરં જનતાયાં ચરત્ય્ અથ સ ધનાર્ઘો ભવતિ
યદ્ વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્વપતિ સંવત્સરસાતામ્ એવ સનિમ્ અભિ પ્ર ચ્યવતે
દાનકામા અસ્મૈ પ્રજા ભવન્તિ
યો વૈ સંવત્સરમ્

પ્રયુજ્ય ન વિમુઞ્ચત્ય્ અપ્રતિષ્ઠાનો વૈ સ ભવતિ ।
એતમ્ એવ વૈશ્વાનરમ્ પુનર્ આગત્ય નિર્ વપેત્ ।
યમ્ એવ પ્રયુઙ્ક્તે તમ્ ભાગધેયેન વિ મુઞ્ચતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ
યયા રજ્જ્વોત્તમાં ગામ્ આજેત્ તામ્ ભ્રાતૃવ્યાય પ્ર હિણુયાત્ ।
નિરૃતિમ્ એવાસ્મૈ પ્ર હિણોતિ ॥
2.2.7 અનુવાક

કામ્યા ઇષ્ટયઃ।ઐન્દ્રચર્વાદીષ્ટિવિધિઃ

ઐન્દ્રં ચરું નિર્ વપેત્ પશુકામઃ ।
ઐન્દ્રા વૈ પશવઃ ।
ઇન્દ્રમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મૈ પશૂન્ પ્ર યચ્છતિ
પશુમાન્ એવ ભવતિ
ચરુર્ ભવતિ
સ્વાદ્ એવાસ્મૈ યોનેઃ પશૂન્ પ્ર જનયતિ ।
ઇન્દ્રાયેન્દ્રિયાવતે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેત્ પશુકામઃ ।
ઇન્દ્રિયં વૈ પશવઃ ।
ઇન્દ્રમ્ એવેન્દ્રિયાવન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સઃ

એવાસ્મા ઇન્દ્રિયમ્ પશૂન્ પ્ર યચ્છતિ।
પશુમાન્ એવ ભવતિ ।
ઇન્દ્રાય ઘર્મવતે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ બ્રહ્મવર્ચસકામઃ ।
બ્રહ્મવર્ચસં વૈ ઘર્મઃ ।
ઇન્દ્રમ્ એવ ઘર્મવન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મિન્ બ્રહ્મવર્ચસં દધાતિ
બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ ભવતિ ।
ઇન્દ્રાયાર્કવતે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ અન્નકામઃ ।
અર્કો વૈ દેવાનામ્ અન્નમ્
ઇન્દ્રમ્ એવાર્કવન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેન

ઉપ ધાવતિ
સ એવાસ્મા અન્નમ્ પ્ર યચ્છતિ ।
અન્નાદ એવ ભવતિ ।
ઇન્દ્રાય ઘર્મવતે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ ઇન્દ્રાયેન્દ્રિયાવત ઇન્દ્રાયાર્કવતે ભૂતિકામઃ ।
યદ્ ઇન્દ્રાય ઘર્મવતે નિર્વપતિ શિર એવાસ્ય તેન કરોતિ
યદ્ ઇન્દ્રાયેન્દ્રિયાવત આત્માનમ્ એવાસ્ય તેન કરોતિ
યદ્ ઇન્દ્રાયાર્કવતે ભૂત એવાન્નાદ્યે પ્રતિ તિષ્ઠતિ ભવત્ય્ એવ ।
ઇન્દ્રાય

ȧꣳહોમુચે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ યઃ પાપ્મના ગૃહીતઃ સ્યાત્
પાપ્મા વા અꣳહઃ ।
ઇન્દ્રમ્ એવાꣳહોમુચꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવૈનમ્ પાપ્મનો ઽꣳહસો મુઞ્ચતિ ।
ઇન્દ્રાય વૈમૃધાય પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ યમ્ મૃધો ઽભિ પ્રવેપેરન્ રાષ્ટ્રાણિ વાભિ સમીયુઃ ।
ઇન્દ્રમ્ એવ વૈમૃધꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્માન્ મૃધઃ

અપ હન્તિ ।
ઇન્દ્રાય ત્રાત્રે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ બદ્ધો વા પરિયત્તો વા ।
ઇન્દ્રમ્ એવ ત્રાતારꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવૈનં ત્રાયતે ।
ઇન્દ્રાયાર્કાશ્વમેધવતે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ યમ્ મહાયજ્ઞો નોપનમેત્ ।
એતે વૈ મહાયજ્ઞસ્યાન્ત્યે તનૂ યદ્ અર્કાશ્વમેધૌ ।
ઇન્દ્રમ્ એવાર્કાશ્વમેધવન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મા અન્તતો મહાયજ્ઞં ચ્યાવયતિ ।
ઉપૈનં મહાયજ્ઞો નમતિ ॥
2.2.8 અનુવાક

કામ્યા ઇષ્ટયઃ। અભિચારકર્ત્રાદીનામીષ્ટિવિધિઃ

ઇન્દ્રાયાન્વૃજવે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ ગ્રામકામઃ ।
ઇન્દ્રમ્ એવાન્વૃજુꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મૈ સજાતાન્ અનુકાન્ કરોતિ
ગ્રામ્ય્ એવ ભવતિ ।
ઇન્દ્રાણ્યૈ ચરું નિર્ વપેદ્ યસ્ય સેનાઽસꣳશિતેવ સ્યાત્ ।
ઇન્દ્રાણી વૈ સેનાયૈ દેવતા ।
ઇન્દ્રાણીં એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સૈવાસ્ય સેનાꣳ સꣳ શ્યતિ
બલ્બજાન્ અપિ

ઇધ્મે સં નહ્યેત્ ।
ગૌર્ યત્રાધિષ્કન્ના ન્યમેહત્ તતો બલ્બજા ઉદ્ અતિષ્ઠન્
ગવામ્ એવૈનં ન્યાયમ્ અપિનીય ગા વેદયતિ ।
ઇન્દ્રાય મન્યુમતે મનસ્વતે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેત્ સંગ્રામે સંયત્તે ।
ઇન્દ્રિયેણ વૈ મન્યુના મનસા સંગ્રામં જયતિ ।
ઇન્દ્રમ્ એવ મન્યુમન્તમ્ મનસ્વન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયમ્ મન્યુમ્ મનો દધાતિ
જયતિ તમ્

સંગ્રામમ્
એતામ્ એવ નિર્ વપેદ્ યો હતમનાઃ સ્વયમ્પાપ ઇવ સ્યાત્ ।
એતાનિ હિ વા એતસ્માદ્ અપક્રાન્તાનિ ।
અથૈષ હતમનાઃ સ્વયમ્પાપ ઇન્દ્રમ્ એવ મન્યુમન્તમ્ મનસ્વન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયમ્ મન્યુમ્ મનો દધાતિ
ન હતમનાઃ સ્વયમ્પાપો ભવતિ ।
ઇન્દ્રાય દાત્રે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેત
દાનકામા મે પ્રજાઃ સ્યુઃ

ઇતિ ।
ઇન્દ્રમ્ એવ દાતારꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મૈ દાનકામાઃ પ્રજાઃ કરોતિ
દાનકામા અસ્મૈ પ્રજા ભવન્તિ ।
ઇન્દ્રાય પ્રદાત્રે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ યસ્મૈ પ્રત્તમ્ ઇવ સન્ ન પ્રદીયેત ।
ઇન્દ્રમ્ એવ પ્રદાતારꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મૈ પ્ર દાપયતિ ।
ઇન્દ્રાય સુત્રામ્ણે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ અપરુદ્ધો વા

અપરુધ્યમાનો વા ।
ઇન્દ્રમ્ એવ સુત્રામાણꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવૈનં ત્રાયતે ।
અનપરુધ્યો ભવતિ ।
ઇન્દ્રો વૈ સદૃઙ્ દેવતાભિર્ આસીત્
સ ન વ્યાવૃતમ્ અગચ્છત્
સ પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવત્
તસ્મા એતમ્ ઐન્દ્રમ્ એકાદશકપાલં નિર્ અવપત્
તેનૈવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયમ્ અદધાત્ ।
શક્વરી યાજ્યાનુવાક્યે અકરોત્ ।
વજ્રો વૈ શક્વરી
સ એનં વજ્રો ભૂત્યા ઐન્દ્ધ

સો ઽભવત્
સો ઽબિભેદ્ ભૂતઃ
પ્ર મા ધક્ષ્યતીતિ
સ પ્રજાપતિમ્ પુનર્ ઉપાધાવત્
સ પ્રજાપતિઃ શક્વર્યા અધિ રેવતીં નિર્ અમિમીત શાન્ત્યા અપ્રદાહાય
યો ઽલꣳ શ્રિયૈ સન્ત્ સદૃઙ્ક્ સમાનૈઃ સ્યાત્ તસ્મા એતમૈન્દ્રમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેત્ ।
ઇન્દ્રમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયં દધાતિ
રેવતી પુરોઽનુવાક્યા ભવતિ શાન્ત્યા અપ્રદાહાય
0 શક્વરી યાજ્યા
1 વજ્રો વૈ શક્વરી
2 સ એનં વજ્રો ભૂત્યા ઇન્દ્ધે
3 ભવત્ય્ એવ ॥
2.2.9 અનુવાક

કામ્યા ઇષ્ટયઃ।અભિચારકર્ત્રાદીનામીષ્ટિવિધિઃ

આગ્નાવૈષ્ણવમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ અભિચરન્ત્ સરસ્વત્ય્ આજ્યભાગા સ્યાદ્ બાર્હસ્પત્યશ્ ચરુઃ ।
યદ્ આગ્નાવૈષ્ણવ એકાદશકપાલો ભવતિ ।
અગ્નિઃ સર્વા દેવતા વિષ્ણુર્ યજ્ઞો દેવતાભિશ્ ચૈવૈનં યજ્ઞેન ચાભિ ચરતિ
સરસ્વત્ય્ આજ્યભાગા ભવતિ વાગ્ વૈ સરસ્વતી વાચૈવૈનમ્ અભિ ચરતિ
બાર્હસ્પત્યશ્ ચરુર્ ભવતિ બ્રહ્મ વૈ દેવાનામ્ બૃહસ્પતિર્ બ્રહ્મણૈવૈનમ્ અભિ ચરતિ

પ્રતિ વૈ પરસ્તાદ્ અભિચરન્તમ્ અભિ ચરન્તિ
દ્વેદ્વે પુરોઽનુવાક્યે કુર્યાદ્ અતિ પ્રયુક્ત્યૈ ।
એતયૈવ યજેતાભિચર્યમાણો દેવતાભિર્ એવ દેવતાઃ પ્રતિચરતિ યજ્ઞેન યજ્ઞં વાચા વાચમ્ બ્રહ્મણા બ્રહ્મ સ દેવતાશ્ ચૈવ યજ્ઞં ચ મધ્યતો વ્યવસર્પતિ તસ્ય ન કુતશ્ ચનોપાવ્યાધો ભવતિ
નૈનમ્ અભિચરન્ત્ સ્તૃણુતે ।
આગ્નાવૈષ્ણવમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ યં યજ્ઞો ન

ઉપનમેત્ ।
અગ્નિઃ સર્વા દેવતા વિષ્ણુર્ યજ્ઞો ઽગ્નિં ચૈવ વિષ્ણું ચ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવ્ એવાસ્મૈ યજ્ઞમ્ પ્ર યચ્છત ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ ।
આગ્નાવૈષ્ણવં ઘૃતે ચરું નિર્ વપેચ્ ચક્ષુષ્કામઃ ।
અગ્નેર્ વૈ ચક્ષુષા મનુષ્યા વિ પશ્યન્તિ યજ્ઞસ્ય દેવા અગ્નિં ચૈવ વિષ્ણું ચ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તાવ્ એવ

અસ્મિઞ્ ચક્ષુર્ ધત્તશ્ ચક્ષુષ્માન્ એવ ભવતિ
ધેન્વૈ વા એતદ્ રેતો યદ્ આજ્યમ્ અનડુહસ્ તણ્ડુલા મિથુનાદ્ એવાસ્મૈ ચક્ષુઃ પ્ર જનયતિ
ઘૃતે ભવતિ તેજો વૈ ઘૃતં તેજશ્ ચક્ષુસ્ તેજસૈવાસ્મૈ તેજશ્ ચક્ષુર્ અવ રુન્દ્ધે ।
ઇન્દ્રિયં વૈ વીર્યં વૃઙ્ક્તે ભ્રાતૃવ્યો યજમાનો ઽયજમાનસ્યાધ્વરકલ્પામ્ પ્રતિ નિર્ વપેદ્ ભ્રાતૃવ્યે યજમાને નાસ્યેન્દ્રિયં

વીર્યં વૃઙ્ક્તે
પુરા વાચઃ પ્રવદિતોર્ નિર્ વપેદ્ યાવત્ય્ એવ વાક્ તામ્ અપ્રોદિતામ્ ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે તામ્ અસ્ય વાચમ્ પ્રવદન્તીમ્ અન્યા વાચો ઽનુ પ્ર વદન્તિ તા ઇન્દ્રિયં વીર્યં યજમાને દધતિ ।
આગ્નાવૈષ્ણવમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ પ્રાતઃસવનસ્યાઽઽકાલે સરસ્વત્ય્ આજ્યભાગા સ્યાદ્ બાર્હસ્પત્યશ્ ચરુઃ ।
યદ્ અષ્ટાકપાલો ભવત્ય્ અષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રમ્ પ્રાતઃસવનમ્ પ્રાતઃસવનમ્ એવ તેનાપ્નોતિ

આગ્નાવૈષ્ણવમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેન્ માધ્યંદિનસ્ય સવનસ્યાઽઽકાલે સરસ્વત્ય્ આજ્યભાગા સ્યાદ્ બાર્હસ્પત્યશ્ ચરુઃ ।
યદ્ એકાદશકપાલો ભવત્ય્ એકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુપ્ ત્રૈષ્ટુભમ્ માધ્યંદિનꣳ સવનમ્ માધ્યંદિનમ્ એવ સવનં તેનાઽઽપ્નોતિ ।
આગ્નાવૈષ્ણવં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ તૃતીયસવનસ્યાઽઽકાલે સરસ્વત્ય્ આજ્યભાગા સ્યાદ્ બાર્હસ્પત્યશ્ ચરુઃ ।
યદ્ દ્વાદશકપાલો ભવતિ દ્વાદશાક્ષરા જગતી જાગતં તૃતીયસવનં તૃતીયસવનમ્ એવ તેનાઽઽપ્નોતિ
દેવતાભિર્ એવ દેવતાઃ

પ્રતિચરતિ યજ્ઞેન યજ્ઞં વાચા વાચમ્ બ્રહ્મણા બ્રહ્મ કપાલૈર્ એવ છન્દાꣳસ્ય્ આપ્નોતિ પુરોડાશૈઃ સવનાનિ
મૈત્રાવરુણમ્ એકકપાલં નિર્ વપેદ્ વશાયૈ કાલે
યૈવાસૌ ભ્રાતૃવ્યસ્ય વશાનુબન્ધ્યા સો એવૈષૈતસ્યૈકકપાલો ભવતિ ન હિ કપાલૈઃ પશુમ્ અર્હત્ય્ આપ્તુમ્ ॥
2.2.10 અનુવાક

કામ્યા ઇષ્ટયઃ। બ્રહ્મવર્ચસકામાદીનાં સોમારૌદ્રચર્વાદીષ્ટિવિધિઃ

અસાવ્ આદિત્યો ન વ્યરોચત તસ્મૈ દેવાઃ પ્રાયશ્ચિત્તિમ્ ઐચ્છન્ તસ્મા એતꣳ સોમારૌદ્રં ચરું નિર્ અવપન્ તેનૈવાસ્મિન્ રુચમ્ અદધુઃ ।
યો બ્રહ્મવર્ચસકામઃ સ્યાત્ તસ્મા એતꣳ સોમારૌદ્રં ચરું નિર્ વપેત્
સોમં ચૈવ રુદ્રં ચ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવ્ એવાસ્મિન્ બ્રહ્મવર્ચસં ધત્તો બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ ભવતિ
તિષ્યાપૂર્ણમાસે નિર્ વપેદ્ રુદ્રો

વૈ તિષ્યઃ સોમઃ પૂર્ણમાસઃ સાક્ષાદ્ એવ બ્રહ્મવર્ચસમ્ અવ રુન્દ્ધે
પરિશ્રિતે યાજયતિ બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પરિગૃહીત્યૈ
શ્વેતાયૈ શ્વેતવત્સાયૈ દુગ્ધમ્ મથિતમ્ આજ્યમ્ અભવત્ય્ આજ્યમ્ પ્રોક્ષણમ્ આજ્યેન માર્જયન્તે યાવદ્ એવ બ્રહ્મવર્ચસં તત્ સર્વં કરોત્ય્ અતિ બ્રહ્મવર્ચસં ક્રિયત ઇત્ય્ આહુઃ ।
ઈશ્વરો દુશ્ચર્મા ભવિતોર્ ઇતિ માનવી ઋચૌ ધાય્યે કુર્યાદ્ યદ્ વૈ કિં ચ મનુર્ અવદત્ તદ્ ભેષજમ્

ભેષજમ્ એવાસ્મૈ કરોતિ
યદિ બિભીયાદ્ દુશ્ચર્મા ભવિષ્યામીતિ સોમાપૌષ્ણં ચરું નિર્ વપેત્ સૌમ્યો વૈ દેવતયા પુરુષઃ પૌષ્ણાઃ પશવઃ સ્વયૈવાસ્મૈ દેવતયા પશુભિસ્ ત્વચં કરોતિ ન દુશ્ચર્મા ભવતિ
સોમારૌદ્રં ચરું નિર્ વપેત્ પ્રજાકામઃ સોમો વૈ રેતોધા અગ્નિઃ પ્રજાનામ્ પ્રજનયિતા સોમ એવાસ્મૈ રેતો દધાત્યગ્નિઃ પ્રજામ્ પ્ર જનયતિ વિન્દતે

પ્રજામ્ ।
સોમારૌદ્રં ચરું નિર્ વપેદ્ અભિચરન્ત્ સૌમ્યો વૈ દેવતયા પુરુષ એષ રુદ્રો યદ્ અગ્નિઃ સ્વાયા એવૈનં દેવતાયૈ નિષ્ક્રીય રુદ્રાયાપિ દધાતિ તાજગ્ આર્તિમ્ આર્છતિ
સોમારૌદ્રં ચરું નિર્ વપેજ્ જ્યોગામયાવી સોમં વા એતસ્ય રસો ગચ્છત્ય્ અગ્નિꣳ શરીરં યસ્ય જ્યોગ્ આમયતિ સોમાદ્ એવાસ્ય રસં નિષ્ક્રીણાત્ય્ અગ્નેઃ શરીરમ્ ઉત યદિ

ઇતાસુર્ ભવતિ જીવત્ય્ એવ સોમારુદ્રયોર્ વા એતં ગ્રસિતꣳ હોતા નિષ્ ખિદતિ સ ઈશ્વર આર્તિમ્ આર્તોર્ અનડ્વાન્ હોત્રા દેયો વહ્નિર્ વા અનડ્વાન્ વહ્નિર્ હોતા વહ્નિનૈવ વહ્નિમ્ આત્માનꣳ સ્પૃણોતિ
સોમારૌદ્રં ચરું નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેત સ્વે ઽસ્મા આયતને ભ્રાતૃવ્યં જનયેયમ્ ઇતિ વેદિમ્ પરિગૃહ્યાર્ધમ્ ઉદ્ધન્યાદ્ અર્ધં નાર્ધમ્ બર્હિષ સ્તૃણીયાદ્ અર્ધં નાર્ધમ્ ઇધ્મસ્યાભ્યાદધ્યાદ્ અર્ધં ન સ્વ એવાસ્મા આયતને ભ્રાતૃવ્યં જનયતિ ॥
2.2.11 અનુવાક

કામ્યા ઇષ્ટયઃ। ગ્રામકામાદીનામૈન્દ્રાદીષ્ટિવિધિઃ

ઐન્દ્રમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેન્ મારુતꣳ સપ્તકપાલં ગ્રામકામઃ ।
ઇન્દ્રં ચૈવ મરુતશ્ ચ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
ત એવાસ્મૈ સજાતાન્ પ્ર યચ્છન્તિ
ગ્રામ્ય્ એવ ભવતિ ।
આહવનીય ઐન્દ્રમ્ અધિ શ્રયતિ ગાર્હપત્યે મારુતમ્
પાપવસ્યસસ્ય વિધૃત્યૈ
સપ્તકપાલો મારુતો ભવતિ
સપ્તગણા વૈ મરુતઃ ।
ગણશ એવાસ્મૈ સજાતાન્ અવ રુન્દ્ધે ।
અનૂચ્યમાન આ સાદયતિ
વિશમ્ એવ

અસ્મા અનુવર્ત્માનં કરોતિ ।
એતામ્ એવ નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેત
ક્ષત્રાય ચ વિશે ચ સમદં દધ્યામ્ ઇતિ ।
ઐન્દ્રસ્યાવદ્યન્ બ્રૂયાત્ ।
ઇન્દ્રાયાનુ બ્રૂહીત્ય્ આશ્રાવ્ય બ્રૂયાત્ ।
મરુતો યજેતિ
મારુતસ્યાવદ્યન્ બ્રૂયાત્ ।
મરુદ્ભ્યો ઽનુ બ્રૂહીત્ય્ આશ્રાવ્ય બ્રૂયાત્ ।
ઇન્દ્રં યજેતિ
સ્વ એવૈભ્યો ભાગધેયે સમદં દધાતિ
વિતૃꣳહાણાસ્ તિષ્ઠન્તિ ।
એતામ્ એવ

નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેત
કલ્પેરન્ન્ ઇતિ
યથાદેવતમ્ અવદાય યથાદેવતં યજેત્ ।
ભાગધેયેનૈવૈનાન્ યથાયથં કલ્પયતિ
કલ્પન્ત એવ ।
ઐન્દ્રમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ વૈશ્વદેવં દ્વાદશકપાલં ગ્રામકામઃ ।
ઇન્દ્રં ચૈવ વિશ્વાꣳશ્ ચ દેવાન્ત્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
ત એવાસ્મૈ સજાતાન્ પ્ર યચ્છન્તિ
ગ્રામ્ય્ એવ ભવતિ ।
ઐન્દ્રસ્યાવદાય વૈશ્વદેવસ્યાવ દ્યેદ્ અથૈન્દ્રસ્ય

ઉપરિષ્ટાત્ ।
ઇન્દ્રિયેણૈવાસ્મા ઉભયતઃ સજાતાન્ પરિ ગૃહ્ણાતિ ।
ઉપાધાય્યપૂર્વયં વાસો દક્ષિણા સજાતાનામ્ ઉપહિત્યૈ
પૃશ્નિયૈ દુગ્ધે પ્રૈયંગવં ચરું નિર્ વપેન્ મરુદ્ભ્યો ગ્રામકામઃ
પૃશ્નિયૈ વૈ પયસો મરુતો જાતાઃ પૃશ્નિયૈ પ્રિયંગવઃ ।
મારુતાઃ ખલુ વૈ દેવતયા સજાતાઃ ।
મરુત એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
ત એવાસ્મૈ સજાતાન્ પ્ર યચ્છન્તિ
ગ્રામ્ય્ એવ ભવતિ
પ્રિયવતી યાજ્યાનુવાક્યે

ભવતઃ પ્રિયમ્ એવૈનꣳ સમાનાનાં કરોતિ
દ્વિપદા પુરોઽનુવાક્યા ભવતિ દ્વિપદ એવાવ રુન્દ્ધે
ચતુષ્પદા યાજ્યા ચતુષ્પદ એવ પશૂન્ અવ રુન્દ્ધે
દેવાસુરાઃ સંયત્તા આસન્
તે દેવા મિથો વિપ્રિયા આસન્
તે ઽન્યોઽન્યસ્મૈ જ્યૈષ્ઠ્યાયાતિષ્ઠમાનાશ્ ચતુર્ધા વ્યક્રામન્ન્ અગ્નિર્ વસુભિઃ સોમો રુદ્રૈર્ ઇન્દ્રો મરુદ્ભિર્ વરુણ આદિત્યૈઃ
સ ઇન્દ્રઃ પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવત્
તમ્

એતયા સંજ્ઞાન્યાઽયાજયત્ ।
અગ્નયે વસુમતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ અવપત્ સોમાય રુદ્રવતે ચરુમ્ ઇન્દ્રાય મરુત્વતે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં વરુણાયાદિત્યવતે ચરુમ્ ।
તતો વા ઇન્દ્રં દેવા જ્યૈષ્ઠ્યાયાભિ સમ્ અજાનત
યઃ સમાનૈર્ મિથો વિપ્રિયઃ સ્યાત્ તમ્ એતયા સંજ્ઞાન્યા યાજયેત્ ।
અગ્નયે વસુમતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેત્ સોમાય રુદ્રવતે ચરુમ્ ઇન્દ્રાય મરુત્વતે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલં વરુણાયાદિત્યવતે ચરુમ્
ઇન્દ્રમ્ એવૈનમ્ ભૂતં જ્યૈષ્ઠ્યાય સમાના અભિ સં જાનતે
વસિષ્ઠઃ સમાનાનામ્ ભવતિ ॥
2.2.12 અનુવાક

કામ્યેષ્ટિયાજ્યાપુરોનુવાક્યાઃ

હિરણ્યગર્ભઃ ।
આપો હ યત્
પ્રજાપતે।
સ વેદ પુત્રઃ પિતરꣳ સ માતરꣳ સ સૂનુર્ ભુવત્ સ ભુવત્ પુનર્મઘઃ । સ દ્યામ્ ઔર્ણોદ્ અન્તરિક્ષꣳ સ સુવઃ સ વિશ્વા ભુવો અભવત્ સ આઽભવત્ ॥
ઉદ્ ઉ ત્યમ્ ચિત્રમ્ ।
સ પ્રત્નવન્ નવીયસાઽગ્ને દ્યુમ્નેન સંયતા । બૃહત્ તતન્થ ભાનુના ॥
નિ કાવ્યા વેધસઃ શશ્વતસ્કર્હસ્તે દધાનઃ

નર્યા પુરૂણિ । અગ્નિર્ ભુવદ્ રયિપતી રયીણાꣳ સત્રા ચક્રાણો અમૃતાનિ વિશ્વા ॥
હિરણ્યપાણિમૂતયે સવિતારમ્ ઉપ હ્વયે । સ ચેત્તા દેવતા પદમ્ ॥
વામમ્ અદ્ય સવિતર્ વામમ્ ઉ શ્વો દિવેદિવે વામમ્ અસ્મભ્યꣳ સાવીઃ । વામસ્ય હિ ક્ષયસ્ય દેવ ભૂરેર્ અયા ધિયા વામભાજઃ સ્યામ ॥
બડ્ ઇત્થા પર્વતાનાં ખિદ્રમ્ બિભર્ષિ પૃથિવિ । પ્ર યા ભૂમિ પ્રવત્વતિ મહ્ના જિનોષિ

મહિનિ ।
સ્તોમાસસ્ ત્વા વિચારિણિ પ્રતિ ષ્ટોભન્ત્ય્ અક્તુભિઃ । પ્ર યા વાજં ન હેષન્તમ્ પ્રેરુમ્ અસ્યસ્ય્ અર્જુનિ ॥
ઋદૂદરેણ સખ્યા સચેય યો મા ન રિષ્યેદ્ધર્યશ્વ પીતઃ । અયં યઃ સોમો ન્યધાય્ય્ અસ્મે તસ્મા ઇન્દ્રમ્ પ્રતિરમ્ એમ્ય્ અચ્છ ॥
આપાન્તમન્યુસ્ તૃપલપ્રભર્મા ધુનિઃ શિમીવાઞ્ છરુમાꣳ ઋજીષી । સોમો વિશ્વાન્ય્ અતસા વનાનિ નાર્વાગ્ ઇન્દ્રમ્ પ્રતિમાનાનિ દેભુઃ ॥
પ્ર

સુવાનઃ સોમ ઋતયુશ્ ચિકેતેન્દ્રાય બ્રહ્મ જમદગ્નિર્ અર્ચન્ । વૃષા યન્તાસિ શવસસ્ તુરસ્યાન્તર્ યચ્છ ગૃણતે ધર્ત્રં દૃꣳહ ॥
સબાધસ્ તે મદં ચ શુષ્મયં ચ બ્રહ્મ નરો બ્રહ્મકૃતઃ સપર્યન્ । અર્કો વા યત્ તુરતે સોમચક્ષાસ્ તત્રેદ્ ઇન્દ્રો દધતે પૃત્સુ તુર્યામ્ ॥
વષટ્ તે વિષ્ણવાસ આ કૃણોમિ તન્ મે જુષસ્વ શિપિવિષ્ટ હવ્યમ્

વર્ધન્તુ ત્વા સુષ્ટુતયો ગિરો મે યૂયમ્ પાત સ્વસ્તિભિઃ સદા નઃ ॥
પ્ર તત્ તે અદ્ય શિપિવિષ્ટ નામાર્યઃ શꣳસામિ વયુનાનિ વિદ્વાન્ । તં ત્વા ગૃણામિ તવસમ્ અતવીયાન્ ક્ષયન્તમ્ અસ્ય રજસઃ પરાકે ॥
કિમ્ ઇત્ તે વિષ્ણો પરિચક્ષ્યમ્ ભૂત્ પ્ર યદ્ વવક્ષે શિપિવિષ્ટો અસ્મિ । મા વર્પો અસ્મદ્ અપ ગૂહ એતદ્ યદ્ અન્યરૂપઃ સમિથે બભૂથ

અગ્ને દા દાશુષે રયિં વીરવન્તમ્ પરીણસમ્ । શિશીહિ નઃ સૂનુમતઃ ॥
દા નો અગ્ને શતિનો દાઃ સહસ્રિણો દુરો ન વાજꣳ શ્રુત્યા અપા વૃધિ । પ્રાચી દ્યાવાપૃથિવી બ્રહ્મણા કૃધિ સુવર્ ણ શુક્રમ્ ઉષસો વિ દિદ્યુતુઃ ॥
અગ્નિર્ દા દ્રવિણં વીરપેશા અગ્નિર્ ઋષિં યઃ સહસ્રા સનોતિ । અગ્નિર્ દિવિ હવ્યમ્ આ તતાનાગ્નેર્ ધામાનિ વિભૃતા પુરુત્રા ॥
મા

નો મર્ધીઃ ।
આ તૂ ભર
ઘૃતં ન પૂતં તનૂર્ અરેપાઃ શુચિ હિરણ્યમ્ । તત્ તે રુક્મો ન રોચત સ્વધાવઃ
ઉભે સુશ્ચન્દ્ર સર્પિષો દર્વી શ્રીણીષ આસનિ । ઉતો ન ઉત્ પુપૂર્યા ઉક્થેષુ શવસસ્ પત ઇષꣳ સ્તોતૃભ્ય આ ભર ॥
વાયો શતꣳ હરીણાં યુવસ્વ પોષ્યાણામ્ । ઉત વા તે સહસ્રિણો રથ આ યાતુ પાજસા ॥
પ્ર યાભિઃ

યાસિ દાશ્વાꣳસમ્ અચ્છા નિયુદ્ભિર્ વાયવ્ ઇષ્ટયે દુરોણે । નિ નો રયિꣳ સુભોજસં યુવેહ નિ વીરવદ્ ગવ્યમ્ અશ્વિયં ચ રાધઃ ॥
રેવતીર્ નઃ સધમાદ ઇન્દ્રે સન્તુ તુવિવાજાઃ । ક્ષુમન્તો યાભિર્ મદેમ ॥
રેવાꣳ ઇદ્ રેવતઃ સ્તોતા સ્યાત્ ત્વાવતો મઘોનઃ । પ્રેદ્ ઉ હરિવઃ શ્રુતસ્ય ॥