Taittiriya Samhita · Chapter 2.1

kāṇḍa 2 vikṛti kāṇḍam
2.1prapāṭhaka: 1 kāmyapaśuvidhānam
2.1.1 anuvāka 1 aiśvaryādikāmināṃ tattatpaśuvidhānam/
1 vāyavyaꣳ śvetam ā labheta bhūtikāmaḥ / vāyur vai kṣepiṣṭhā devatā vāyum eva svena bhāgadheyenopadhāvati sa evainam bhūtiṃ gamayati bhavaty eva / atikṣiprā devatety āhuḥ sainam īśvarā pradaha iti / etam eva santaṃ vāyave niyutvata ā labheta niyud vā asya dhṛtiḥ / dhṛta eva bhūtim upaity apradāhāya bhavaty eva //
2 vāyave niyutvata ā labheta grāmakāmaḥ / vāyur vā imāḥ prajā nasyotā nenīyate vāyum eva niyutvantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmai prajā nasyotā ni yacchati grāmyeva bhavati niyutvate bhavati dhruvā evāsmā anapagāḥ karoti vāyave niyutvata ā labheta prajākāmaḥ / prāṇo vai vāyur apāno niyut , prāṇāpānau khalu vā etasya prajāyāḥ
3 apa krāmato yo 'lam prajāyai san prajāṃ na vindate vāyum eva niyutvantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmai prāṇāpānābhyām prajām pra janayati vindate prajām / vāyave niyutvata ā labheta jyogāmayāvī prāṇo vai vāyur apāno niyut prāṇāpānau khalu vā etasmād apa krāmato yasya jyog āmayati vāyum eva niyutvantaꣳ svena bhāgadheyenopa
4 dhāvati sa evāsmin prāṇāpānau dadhāti / uta yadītāsur bhavati jīvaty eva prajāpatir vā idam eka āsīt so 'kāmayata prajāḥ paśūnt sṛjeyeti sa ātmano vapām ud akkhidat tām agnau prāgṛhṇāt tato 'jas tūparaḥ sam abhavat taꣳ svāyai devatāyā ālabhata tato vai sa prajāḥ paśūn asṛjata yaḥ prajākāmaḥ
5 paśukāmaḥ syāt sa etam prājāpatyam ajaṃ tūparam ā labheta prajāpatim eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmai prajām paśūn pra janayati yac chmaśruṇas tat puruṣāṇāꣳ rūpam / yat tūparas tad aśvānām yad anyatodan tad gavām yad avyā iva śaphās tad avīnām / yad ajas tad ajānām etāvanto vai grāmyāḥ paśavas tān
6 rūpeṇaivāva runddhe somāpauṣṇaṃ traitam ā labheta paśukāmaḥ / dvau vā ajāyai stanau nānaiva dvāv abhi jāyete ūrjam puṣṭiṃ tṛtīyaḥ somāpūṣaṇāv eva svena bhāgadheyenopa dhāvati tāv evāsmai paśūn pra janayataḥ somo vai retodhāḥ pūṣā paśūnām prajanayitā soma evāsmai reto dadhāti pūṣā paśūn pra janayati / audumbaro yūpo bhavati / ūrg vā udumbara ūrk paśava ūrjaivāsmā ūrjam paśūn ava runddhe //
2.1.2 anuvāka 2 kāmyāḥ paśavaḥ/ varuṇagṛhītādipaśuvidhānam/
1 prajāpatiḥ prajā asṛjata tā asmāt sṛṣṭāḥ parācīr āyan tā varuṇam agacchan tā anvait tāḥ punar ayācata tā asmai na punar adadāt so 'bravīt / varaṃ vṛṇīṣvātha me punar dehīti tāsāṃ varam ālabhata sa kṛṣṇa ekaśitipād abhavat / yo varuṇagṛhītaḥ syāt sa etaṃ vāruṇaṃ kṛṣṇam ekaśitipādam ā labheta varuṇam
2 eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainaṃ varuṇapāśān muñcati kṛṣṇa ekaśitipād bhavati vāruṇo hy eṣa devatayā samṛddhyai suvarbhānur āsuraḥ sūryaṃ tamasāvidhyat tasmai devāḥ prāyaścittim aicchan tasya yat prathamaṃ tamo 'pāghnant sā kṛṣṇāvir abhavat / yad dvitīyaꣳ sā phalgunī yat tṛtīyaꣳ sā bhalakṣī yad adhyasthād apākṛntant sāvir vaśā
3 samabhavat / te devā abruvan devapaśur vā ayaꣳ sam abhūt kasmā imam ā lapsyāmaha iti / atha vai tarhy alpā pṛthivy āsīd ajātā oṣadhayas tām aviṃ vaśām ādityebhyaḥ kāmāyālabhanta tato vā aprathata pṛthivy ajāyantauṣadhayaḥ / yaḥ kāmayeta pratheya paśubhiḥ pra prajayā jāyeyeti sa etām aviṃ vaśām ādityebhyaḥ kāmāya
4 ā labheta / ādityān eva kāmaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati ta evainam prathayanti paśubhiḥ pra prajayā janayanti / asāv ādityo na vyarocata tasmai devāḥ prāyaścittim aicchan tasmā etā malhā ālabhantāgneyīṃ kṛṣṇagrīvīꣳ saꣳhitām aindrīꣳ śvetām bārhaspatyām / tābhir evāsmin rucam adadhuḥ / yo brahmavarcasakāmaḥ syāt tasmā etā malhā ā labheta //
5 āgneyīṃ kṛṣṇagrīvīꣳ saꣳhitām aindrīꣳ śvetām bārhaspatyām etā eva devatāḥ svena bhāgadheyenopa dhāvati tā evāsmin brahmavarcasaṃ dadhati brahmavarcasy eva bhavati vasantā prātar āgneyīṃ kṛṣṇagrīvīm ā labheta grīṣme madhyaṃdine saꣳhitām aindrīꣳ śarady aparāhṇe śvetām bārhaspatyām / trīṇi vā ādityasya tejāꣳsi vasantā prātar grīṣme madhyaṃdine śarady aparāhṇe
yāvanty eva tejāꣳsi tāny eva
6 ava runddhe/ saṃvatsaram paryālabhyante saṃvatsaro vai brahmavarcasasya pradātā saṃvatsara evāsmai brahmavarcasam pra yacchati brahmavarcasy eva bhavati garbhiṇayo bhavanti / indriyaṃ vai garbhaḥ / indriyam evāsmin dadhati sārasvatīm meṣīm ā labheta ya īśvaro vāco vaditoḥ san vācaṃ na vadet / vāg vai sarasvatī sarasvatīm eva svena bhāgadheyenopa dhāvati saivāsmin
7 vācaṃ dadhāti pravaditā vāco bhavati / apannadatī bhavati tasmān manuṣyāḥ sarvāṃ vācam vadanti / āgneyaṃ kṛṣṇagrīvam ā labheta saumyam babhruṃ jyogāmayāvī / agniṃ vā etasya śarīraṃ gacchati somaꣳ raso yasya jyog āmayati / agner evāsya śarīraṃ niṣkrīṇāti somād rasam uta yadītāsur bhavati jīvaty eva saumyam babhrum ā labhetāgneyaṃ kṛṣṇagrīvam prajākāmaḥ /
somo
8 vai retodhā agniḥ prajānām prajanayitā soma evāsmai reto dadhāty agniḥ prajām pra janayati vindate prajām / āgneyaṃ kṛṣṇagrīvam ā labheta saumyam babhruṃ yo brāhmaṇo vidyām anūcya na viroceta yad āgneyo bhavati teja evāsmin tena dadhāti yat saumyo brahmavarcasaṃ tena kṛṣṇagrīva āgneyo bhavati tama evāsmād apa hanti śveto bhavati
9 rucam evāsmin dadhāti / babhruḥ saumyo bhavati brahmavarcasam evāsmin tviṣiṃ dadhāti / āgneyaṃ kṛṣṇagrīvam ā labheta saumyam babhrum āgneyaṃ kṛṣṇagrīvam purodhāyāꣳ spardhamānaḥ / āgneyo vai brāhmaṇaḥ saumyo rājanyaḥ / abhitaḥ saumyam āgneyau bhavatas tejasaiva brahmaṇobhayato rāṣṭram pari gṛhṇāti / ekadhā samāvṛṅkte pura enaṃ dadhate //
2.1.3anuvāka 3 kāmyāḥ paśavaḥ/ jayādihetupaśuvidhiḥ/
1 devāsurā eṣu lokeṣv aspardhanta sa etaṃ viṣṇur vāmanam apaśyat taꣳ svāyai devatāyā ālabhata tato vai sa imām̐llokān abhy ajayat / vaiṣṇavaṃ vāmanam ā labheta spardhamānaḥ / viṣṇur eva bhūtvemām̐llokān abhi jayati viṣama ā labheta viṣamā iva hīme lokāḥ samṛddhyai / indrāya manyumate manasvate lalāmam prāśṛṅgam ā labheta saṃgrāme
2 saṃyatte / indriyeṇa vai manyunā manasā saṃgrāmaṃ jayati / indram eva manyumantam manasvantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsminn indriyam manyum mano dadhāti jayati taꣳ saṃgrāmam indrāya marutvate pṛśnisaktham ā labheta grāmakāmaḥ / indram eva marutvantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmai sajātān pra yacchati grāmy eva bhavati /
yad ṛṣabhas tena
3 aindraḥ / yat pṛśnis tena mārutaḥ/ samṛddhyai / paścāt pṛśnisaktho bhavati paścādanvavasāyinīm evāsmai viśaṃ karoti saumyam babhrum ā labhetānnakāmaḥ saumyaṃ vā annam / somam eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmā annam pra yacchati / annāda eva bhavati babhrur bhavati / etad vā annasya rūpam / samṛddhyai saumyam babhrum ā labheta yam alam

4 rājyāya santaꣳ rājyaṃ nopanamet / saumyaṃ vai rājyam / somam eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmai rājyam pra yacchati / upainaꣳ rājyaṃ namati babhrur bhavati / etad vai somasya rūpam / samṛddhyai / indrāya vṛtrature lalāmam prāśṛṅgam ā labheta gataśrīḥ pratiṣṭhākāmaḥ / pāpmānam eva vṛtraṃ tīrtvā pratiṣṭhāṃ gacchati / indrāyābhimātighne lalāmam prāśṛṅgam ā
5 labheta yaḥ pāpmanā gṛhītaḥ syāt / pāpmā vā abhimātiḥ / indram evābhimātihanaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmāt pāpmānam abhimātim pra ṇudate / indrāya vajriṇe lalāmam prāśṛṅgam ā labheta yam alaꣳ rājyāya santaꣳ rājyaṃ nopanamet / indram eva variṇaꣳ svena bhāgadheyenopadhāvati sa evāsmai vajram pra yacchati sa enaṃ vajro bhūtyā inddhe / upainaꣳ rājyaṃ namati lalāmaḥ prāśṛṅgo bhavati / etad vai vajrasya rūpam / samṛddhyai //
2.1.4 anuvāka 4 kāmyāḥ paśavaḥ/ brahmavarcasakāmādīnāṃ paśuvidhiḥ/
1 asāv ādityo na vyarocata tasmai devāḥ prāyaścittim aicchan tasmā etāṃ daśarṣabhām ālabhanta tayaivāsmin rucam adadhuḥ / yo brahmavarcasakāmaḥ syāt tasmā etāṃ daśarṣabhām ā labheta / amum evādityaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmin brahmavarcasaṃ dadhāti brahmavarcasy eva bhavati vasantā prātas trīn lalāmān ā labheta grīṣme madhyaṃdine //
2 trīñchitipṛṣṭhāṅ charady aparāhṇe trīñ chitivārān trīṇi vā ādityasya tejāꣳsi vasantā prātar grīṣme madhyaṃdine śarady aparāhṇe yāvanty eva tejāꣳsi tāny evāva runddhe trayastraya ā labhyante / abhipūrvam evāsmin tejo dadhāti saṃvatsaram paryālabhyante saṃvatsaro vai brahmavarcasasya pradātā saṃvatsara evāsmai brahmavarcasam pra yacchati brahmavarcasy eva bhavati saṃvatsarasya parastāt prājāpatyaṃ kadrum
3 ā labheta prajāpatiḥ sarvā devatāḥ / devatāsu eva prati tiṣṭhati yadi bibhīyāt / duścarmā bhaviṣyāmīti somāpauṣṇaꣳ śyāmam ā labheta saumyo vai devatayā puruṣaḥ pauṣṇāḥ paśavaḥ svayaivāsmai devatayā paśubhis tvacaṃ karoti na duścarmā bhavati devāś ca vai yamaś cāsmin loke 'spardhanta sa yamo devānām indriyaṃ vīryam ayuvata tad yamasya
4 yamatvam / te devā amanyanta yamo vā idam abhūd yad vayaꣳ sma iti te prajāpatim upādhāvan / sa etau prajāpatir ātmana ukṣavaśau nir amimīta te devā vaiṣṇāvaruṇīṃ vaśām ālabhantaindram ukṣāṇam taṃ varuṇenaiva grāhayitvā viṣṇunā yajñena prāṇudantaindreṇaivāsyendriyam avṛñjata yo bhrātṛvyavānt syāt sa spardhamāno vaiṣṇāvaruṇīm
5 vaśām ā labhetaindram ukṣāṇam / varuṇenaiva bhrātṛvyaṃ grāhayitvā viṣṇunā yajñena pra ṇudata aindreṇaivāsyendriyaṃ vṛṅkte bhavaty ātmanā parāsya bhrātṛvyo bhavati / indro vṛtram ahan taṃ vṛtro hataḥ ṣoḍaśabhir bhogair asināt tasya vṛtrasya śīrṣato gāva ud āyan tā vaidehyo 'bhavan tāsām ṛṣabho jaghane 'nūdait tam indraḥ
6 acāyat so 'manyata yo vā imam ālabheta mucyetāsmāt pāpmana iti sa āgneyaṃ kṛṣṇagrīvam ālabhataindram ṛṣabham / tasyāgnir eva svena bhāgadheyenopasṛtaḥ ṣoḍaśadhā vṛtrasya bhogān apy adahad aindreṇendriyam ātmann adhatta yaḥ pāpmanā gṛhītaḥ syāt sa āgneyaṃ kṛṣṇagrīvam ā labhetaindram ṛṣabham agnir evāsya svena bhāgadheyenopasṛtaḥ
7 pāpmānam api dahaty aindreṇendriyam ātman dhatte mucyate pāpmanaḥ / bhavaty eva dyāvāpṛthivyāṃ dhenum ā labheta jyogaparuddhaḥ / anayor hi vā eṣo 'pratiṣṭhitaḥ / athaiṣa jyog aparuddho dyāvāpṛthivī eva svena bhāgadheyenopa dhāvati te evainam pratiṣṭhāṃ gamayataḥ praty eva tiṣṭhati paryāriṇī bhavati paryārīva hy etasya rāṣṭraṃ yo jyogaparuddhaḥ samṛddhayai vāyavyam
8 vatsam ā labheta / vāyur vā anayor vatsaḥ / ime vā etasmai lokā apaśuṣkā viḍ apaśuṣkā / athaiṣa jyog aparuddho vāyum eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmā imām̐llokān viśam pra dāpayati prāsmā ime lokāḥ snuvanti bhuñjaty enaṃ viḍ upa tiṣṭhate //
2.1.5 anuvāka 5 kāmyāḥ paśavaḥ/ paśukāmādīnāṃ paśuvidhiḥ/
1 indro valasya bilam apaurṇot sa ya uttamaḥ paśur āsīt tam pṛṣṭham prati saṃgṛhyod akkhidat taꣳ sahasram paśavo 'nūdāyan / sa unnato 'bhavat / yaḥ paśukāmaḥ syāt sa etam aindram unnatam ā labheta / indram eva svena bhāgadheyonopa dhāvati sa evāsmai paśūn pra yacchati paśumān eva bhavati / unnataḥ
2 bhavati sāhasrī vā eṣā lakṣmī yad unnataḥ / lakṣmiyaiva paśūn ava runddhe yadā sahasram paśūn prāpnuyāt atha vaiṣṇavaṃ vāmanam ā labheta / etasmin vai tat sahasram adhy atiṣṭhat tasmād eṣa vāmanaḥ samīṣitaḥ paśubhya eva prajātebhyaḥ pratiṣṭhāṃ dadhāti ko 'rhati sahasram paśūn prāptum ity āhuḥ / ahorātrāṇy eva sahasraꣳ sampādyā'' labheta paśavaḥ
3 vā ahorātrāṇi paśūn eva prajātān pratiṣṭhāṃ gamayati / oṣadhībhyo vehatam ā labheta prajākāmaḥ / oṣadhayo vā etam prajāyai pari bādhante yo 'lam prajāyai san prajāṃ na vindate / oṣadhayaḥ khalu vā etasyai sūtum api ghnanti yā vehad bhavati / oṣadhīr eva svena bhāgadheyenopa dhāvati tā evāsmai svād yoneḥ prajām pra janayanti vindate
4 prajām āpo vā oṣadhayo 'sat puruṣaḥ / āpa evāsmā asataḥ sad dadati tasmād āhur yaś caivaṃ veda yaś ca na / āpas tvāvāsataḥ sad dadatīti / aindrīꣳ sūtavaśām ā labheta bhūtikāmaḥ / ajāto vā eṣa yo 'lam bhūtyai san bhūtiṃ na prāpnoti / indram khalu vā eṣā sūtvā vaśābhavat //
5 indram eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainam bhūtiṃ gamayati bhavaty eva yaꣳ sūtvā vaśā syāt tam aindram evā'' labheta / etad vāva tad indriyam / sākṣād evendriyam ava runddhe / aindrāgnam punarutsṛṣṭam ā labheta ya ā tṛtīyāt puruṣāt somaṃ na pibet / vicchinno vā etasya somapītho yo brāhmaṇaḥ sann ā
6 tṛtīyāt puruṣāt somaṃ na pibati / indrāgnī eva svena bhāgadheyenopa dhāvati tāv evāsmai somapītham pra yacchataḥ / upainaꣳ somapītho namati yad aindro bhavatīndriyaṃ vai somapītha indriyam eva somapītham ava runddhe yad āgneyo bhavaty āgneyo vai brāhmaṇaḥ svām eva devatām anu saṃ tanoti punarutsṛṣṭo bhavati punarutsṛṣṭa iva hy etasya
7 somapīthaḥ /samṛddhyai/ brāhmaṇaspatyaṃ tūparam ā labhetābhicaran brahmaṇas patim eva svena bhāgadheyenopa dhāvati tasmā evainam ā vṛścati tājag ārtim ārchati tūparo bhavati kṣurapavir vā eṣā lakṣmī yat tūparaḥ / samṛddhyai/ sphyo yūpo bhavati vajro vai sphyo vajram evāsmai pra harati śaramayam barhiḥ śṛṇāty evainam / vaibhīdaka idhmo bhinatty evainam //
2.1.6 anuvāka 6 kāmyāḥ paśavaḥ/ grāmakāmādīnāṃ paśuvidhiḥ/
1 bārhaspatyaꣳ śitipṛṣṭham ā labheta grāmakāmo yaḥ kāmayeta pṛṣṭhaꣳ samānānāꣳ syām iti bṛhaspatim eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainam pṛṣṭhaꣳ samānānāṃ karoti grāmy eva bhavati śitipṛṣṭho bhavati bārhaspatyo hy eṣa devatayā samṛddhayai pauṣṇaꣳ śyāmam ā labhetānnakāmaḥ / annaṃ vai pūṣā pūṣaṇam eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmai

2 annam pra yacchati / annāda eva bhavati śyāmo bhavati / etad vā annasya rūpam / samṛddhyai mārutam pṛśnim ā labhetānnakāmaḥ / annaṃ vai marutaḥ / maruta eva svena bhāgadheyenopa dhāvati ta evāsmā annam pra yacchanti / annāda eva bhavati pṛśnir bhavati / etad vā annasya rūpam / samṛddhyai / aindram aruṇam ā labhetendriyakāmaḥ / indram eva
3 svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsminn indriyaṃ dadhāti / indriyāvy eva bhavati / aruṇo bhrūmān bhavati / etad vā indrasya rūpam / samṛddhyai sāvitram upadhvastam ā labheta sanikāmaḥ savitā vai prasavānām īśe savitāram eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmai sanim pra suvati dānakāmā asmai prajā bhavanti / upadhvasto bhavati sāvitro hy eṣaḥ
4 devatayā /samṛddhyai/ vaiśvadevam bahurūpam ā labhetānnakāmaḥ / vaiśvadevaṃ vā annam / viśvān eva devānt svena bhāgadheyenopa dhāvati ta evāsmā annam pra yacchanti / annāda eva bhavati bahurūpo bhavati bahurūpaꣳ hy annam / samṛddhyai / vaiśvadevam bahurūpam ā labheta grāmakāmaḥ / vaiśvadevā vai sajātāḥ / viśvān eva devānt svena bhāgadheyenopa dhāvati ta evāsmai
5 sajātān pra yacchanti/ grāmy eva bhavati bahurūpo bhavati bahudevatyo hy eṣaḥ / samṛddhyai prajāpatyaṃ tūparam ā labheta yasyānājñātam eva jyog āmayet prājāpatyo vai puruṣaḥ prajāpatiḥ khalu vai tasya veda yasyānājñātam iva jyog āmayati prajāpatim eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainaṃ tasmāt srāmān muñcati tūparo bhavati prājāpatyo hy eṣa devatayā samṛddhyai //
2.1.7 anuvāka 7 kāmyāḥ paśavaḥ/brahmavarcasakāmādīnāṃ paśuvidhiḥ/
1 vaṣaṭkāro vai gāyatriyai śiro 'cchinat tasyai rasaḥ parāpatat tam bṛhaspatir upāgṛhṇāt sā śitipṛṣṭhā vaśābhavat / yo dvitīyaḥ parāpatat tam mitrāvaruṇāv upāgṛhṇītāꣳ sā dvirūpā vaśābhavat / yas tṛtīyaḥ parāpatat taṃ viśve devā upāgṛhṇant sā bahurūpā vaśābhavat / yaś caturthaḥ parāpatat sa pṛthivīm prāviśat tam bṛhaspatir abhi
2 agṛhṇāt / astv evāyam bhogāyeti sa ukṣavaśaḥ sam abhavat / yal lohitam parāpatat tad rudra upāgṛhṇāt sā raudrī rohiṇī vaśābhavat / bārhaspatyāꣳ śitipṛṣṭhām ā labheta brahmavarcasakāmaḥ / bṛhaspatim eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmin brahmavarcasaṃ dadhāti brahmavarcasy eva bhavati chandasāṃ vā eṣa raso yad vaśā rasa iva khalu
3 vai brahmavarcasam / chandasām eva rasena rasam brahmavarcasam ava runddhe maitrāvaruṇīṃ dvirūpām ā labheta vṛṣṭikāmaḥ / maitraṃ vā ahar vāruṇī rātriḥ / ahorātrābhyāṃ khalu vai parjanyo varṣati mitrāvaruṇāv eva svena bhāgadheyenopa dhāvati tāv evāsmā ahorātrābhyām parjanyaṃ varṣayataḥ / chandasāṃ vā eṣa raso yad vaśā rasa iva khalu vai vṛṣṭiḥ / chandasām eva rasena
4 rasaṃ vṛṣṭim ava runddhe maitrāvaruṇīṃ dvirūpām ā labheta prajākāmaḥ / maitraṃ vā ahar vāruṇī rātriḥ / ahorātrābhyāṃ khalu vai prajāḥ pra jāyante mitrāvaruṇāv eva svena bhāgadheyenopa dhāvati tāv evāsmā ahorātrābhyām prajām pra janayataḥ / chandasāṃ vā eṣa raso yad vaśā rasa iva khalu vai prajā chandasām eva rasena rasam prajām ava
5 runddhe / vaiśvadevīm bahurūpām ā labhetānnakāmaḥ / vaiśvadevaṃ vā annam / viśvān eva devānt svena bhāgadheyenopa dhāvati ta evāsmā annam pra yacchanti / annāda eva bhavati chandasāṃ vā eṣa raso yad vaśā rasa iva khalu vā annam / chandasām eva rasena rasam annam ava runddhe vaiśvadevīm bahurūpām ā labheta grāmakāmaḥ / vaiśvadevā vai
6 sajātāḥ / viśvān eva devānt svena bhāgadheyenopa dhāvati ta evāsmai sajātān pra yacchanti grāmy eva bhavati chandasāṃ vā eṣa raso yad vaśā rasa iva khalu vai sajātāḥ / chandasām eva rasena rasaꣳ sajātān ava runddhe bārhaspatyam ukṣavaśam ā labheta brahmavarcasakāmaḥ / bṛhaspatim eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmin brahmavarcasam
7 dadhāti brahmavarcasy eva bhavati vaśaṃ vā eṣa carati yad ukṣā vaśa iva khalu vai brahmavarcasam / vaśenaiva vaśam brahmavarcasam ava runddhe raudrīꣳ rohiṇīm ā labhetābhicaran rudram eva svena bhāgadheyenopa dhāvati tasmā evainam ā vṛścati tājag ārtim ārchati rohiṇī bhavati raudrī hy eṣā devatayā samṛddhyai sphyo yūpo bhavati vajro vai sphyo vajram evāsmai pra harati śaramayam barhiḥ śṛṇāty evainam / vaibhīdaka idhmo bhinatty evainam //
2.1.8 anuvāka 8 kāmyāḥ paśavaḥ/ brahmavarcasakāmādīnāṃ paśuvidhiḥ/
1 asāv ādityo na vyarocata tasmai devāḥ prāyaścittim aicchan tayaivāsmin rucam adadhuḥ / yo brahmavarcasakāmaḥ syāt tasmā etāꣳ saurīꣳ śvetāṃ vaśām ā labheta / amum evādityaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmin brahmavarcasaṃ dadhāti brahmavarcasy eva bhavati bailvo yūpo bhavati / asau
2 vā ādityo yato 'jāyata tato bilva ud atiṣṭhat sayony eva brahmavarcasam ava runddhe brāhmaṇaspatyām babhrukarṇīm ā labhetābhicaran vāruṇaṃ daśakapālam purastān nir vapet / varuṇenaiva bhrātṛvyaṃ grāhayitvā brahmaṇā stṛṇute babhrukarṇī bhavati / etad vai brahmaṇo rūpam / samṛddhyai sphyo yūpo bhavati vajro vai sphyo vajram evāsmai pra harati 0 śaramayam barhiḥ śṛṇāti
3 evainam / vaibhīdaka idhmo bhinatty evainam / vaiṣṇavaṃ vāmanam ā labheta yaṃ yajño nopanamet / viṣṇur vai yajñaḥ / viṣṇum eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmai yajñam pra yacchati / upainaṃ yajño namati vāmano bhavati vaiṣṇavo hy eṣa devatayā samṛddhyai tvāṣṭraṃ vaḍabam ā labheta paśukāmas tvaṣṭā vai paśūnām mithunānām
4 prajanayitā / tvaṣṭāram eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmai paśūn mithunān pra janayati prajā hi vā etasmin paśavaḥ praviṣṭāḥ / athaiṣa pumānt san vaḍabaḥ sākṣād eva prajām paśūn ava runddhe maitraꣳ śvetam ā labheta saṃgrāme saṃyatte samayakāmaḥ / mitram eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainam mitreṇa saṃ nayati //
5 viśālo bhavati vyavasāyayaty evainam prājāpatyaṃ kṛṣṇam ā labheta vṛṣṭikāmaḥ prajāpatir vai vṛṣṭyā īṣe prajāpatim eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmai parjanyaṃ varṣayati kṛṣṇo bhavati / etad vai vṛṣṭyai rūpam / rūpeṇaiva vṛṣṭim ava runddhe śabalo bhavati vidyutam evāsmai janayitvā varṣayati / avāśṛṅgo bhavati vṛṣṭim evāsmai ni yacchati //
2.1.9 anuvāka 9 kāmyāḥ paśavaḥ/ annādyakāmādīnāṃ paśuvidhiḥ/
1 varuṇaꣳ suṣuvāṇam annādyaṃ nopānamat sa etāṃ vāruṇīṃ kṛṣṇāṃ vaśām apaśyat tāꣳ svāyai devatāyā ālabhata tato vai tam annādyam upānamat / yam alam annādyāya santam annādyaṃ nopanamet sa etāṃ vāruṇīṃ kṛṣṇāṃ vaśām ā labheta varuṇam eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmā annam pra yacchaty annādaḥ
2 eva bhavati/ kṛṣṇā bhavati vāruṇī hy eṣā devatayā samṛddhyai maitraꣳ śvetam ā labheta vāruṇaṃ kṛṣṇam apāṃ cauṣadhīnāṃ ca saṃdhāv annakāmaḥ / maitrīr vā oṣadhayo vāruṇīr āpaḥ / apāṃ ca khalu vā oṣadhīnāṃ ca rasam upa jīvāmaḥ / mitrāvaruṇāv eva svena bhāgadheyenopa dhāvati tāv evāsmā annam pra yacchato 'nnāda eva bhavati //

3 apāṃ cauṣadhīnāṃ ca saṃdhāv ā labhata ubhayasyāvaruddhyai maitraꣳ śvetam ā labheta vāruṇaṃ kṛṣṇaṃ jyogāmayāvī yan maitro bhavati mitreṇaivāsmai varuṇaꣳ śamayati yad vāruṇaḥ sākṣād evainaṃ varuṇapāśān muñcati / uta yadītāsur bhavati jīvaty eva devā vai puṣṭiṃ nāvindan /
4 tām mithune 'paśyan tasyām na sam arādhayan tāv aśvināv abrūtām āvayor vā eṣā maitasyāṃ vadadhvam iti sāśvinor evābhavat / yaḥ puṣṭikāmaḥ syāt sa etām āśvinīṃ yamīṃ vaśām ā labheta / aśvināv eva svena bhāgadheyenopa dhāvati tāv evāsmin puṣṭiṃ dhattaḥ puṣyati prajayā paśubhiḥ //
2.1.10 anuvāka 10 kāmyāḥ paśavaḥ/ naimittikapaśuvidhiḥ/
1 āśvinaṃ dhūmralalāmam ā labheta yo durbrāhmaṇaḥ somam pipāset / aśvinau vai devānām asomapāv āstām / tau paścā somapītham prāpnutām aśvināv etasya devatā yo durbrāhmaṇaḥ somam pipāsati / aśvināv eva svena bhāgadheyenopa dhāvati tav evāsmai somapītham pra yacchata upainaꣳ somapītho namati yad dhūmro bhavati dhūmrimāṇam evāsmād apa hanti lalāmaḥ
2 bhavati mukhata evāsmin tejo dadhāti/ vāyavyaṃ gomṛgam ā labheta yam ajaghnivāꣳsam abhiśaꣳseyuḥ / apūtā vā etaṃ vāg ṛcchati yam ajaghnivāꣳsam abhiśaꣳsanti naiṣa grāmyaḥ paśur nāraṇyo yad gomṛgaḥ / nevaiṣa grāme nāraṇye yam ajaghnivāꣳsam abhiśaꣳsanti vāyur vai devānām pavitram / vāyum eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa eva
3 enam pavayati parācī vā etasmai vyucchantī vy ucchati tamaḥ pāpmānam pra viśati yasyāśvine śasyamāne sūryo nāvir bhavati sauryam bahurūpam ā labheta / amum evādityaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmāt tamaḥ pāpmānam apa hanti pratīcy asmai vyucchantī vy ucchaty apa tamaḥ pāpmānaꣳ hate //
2.1.11 anuvāka 11 kāmyeṣṭiyājyāpuronuvākyāḥ
1 indraṃ vo viśvatas pari / indraṃ naraḥ / maruto yad dha vo divaḥ / yā vaḥ śarma bhareṣv indraꣳ suhavaꣳ havāmahe'ꣳhomucaꣳ sukṛtaṃ daivyaṃ janam / agnim mitraṃ varuṇaꣳ sātaye bhagaṃ dyāvāpṛthivī marutaḥ svastaye // mamattu naḥ parijmā vasarhā mamattu vāto apāṃ vṛṣaṇvān / śiśītam indrāparvatā yuvaṃ nas tan no viśve varivasyantu devāḥ priyā vo nāma /
2 huve turāṇām / ā yat tṛpan maruto vāvaśānāḥ // śriyase kam bhānubhiḥ sam mimikṣire te raśmibhis ta ṛkvabhiḥ sukhādayaḥ / te vāśīmanta iṣmiṇo abhīravo vidre priyasya mārutasya dhāmnaḥ // agniḥ prathamo vasubhir no avyāt somo rudrebhir abhi rakṣatu tmanā / indro marudbhir ṛtudhā kṛṇotv ādityair no varuṇaḥ saꣳ śiśātu // saṃ no devo vasubhir agniḥ sam
3 somas tanūbhī rudriyābhiḥ / sam indro marudbhir yajñiyaiḥ sam ādityair no varuṇo ajijñipat // yathādityā vasubhiḥ sambabhūvur marudbhī rudrāḥ samajānatābhi / evā triṇāmann ahṛṇīyamānā viśve devāḥ samanaso bhavantu kutrā cid yasya samṛtau raṇvā naro nṛṣadane / arhantaś cid yam indhate saṃjanayanti jantavaḥ // saṃ yad iṣo vanāmahe saꣳ havyā mānuṣāṇām / uta dyumnasya śavasaḥ //
4 ṛtasya raśmim ā dade // yajño devānām praty eti sumnam ādityāso bhavatā mṛḍayantaḥ / ā vo 'rvācī sumatir vavṛtyād aꣳhoś cid yā varivovittarāsat // śucir apaḥ sūyavasā adabdha upa kṣeti vṛddhavayāḥ suvīraḥ / nakiṣ ṭaṃ ghnanty antito na dūrād ya ādityānām bhavati praṇītau // dhārayanta ādityāso jagat sthā devā viśvasya bhuvanasya gopāḥ / dīrghādhiyo rakṣamāṇāḥ
5 asuryam ṛtāvānaś cayamānā ṛṇāni // tisro bhūmīr dhārayan trīꣳr uta dyūn trīṇi vratā vidathe antar eṣām / ṛtenādityā mahi vo mahitvaṃ tad aryaman varuṇa mitra cāru // tyān nu kṣatriyāꣳ ava ādityān yāciṣāmahe sumṛḍīkāꣳ abhiṣṭaye // na dakṣiṇā vi cikite na savyā na prācīnam ādityā nota paścā / pākyā cid vasavo dhīryā cit //
6 yuṣmānīto abhayaṃ jyotir aśyām // ādityānām avasā nūtanena sakṣīmahi śarmaṇā śaṃtamena / anāgāstve adititve turāsa imaṃ yajñaṃ dadhatu śroṣamāṇāḥ // imam me varuṇa śrudhī havam adyā ca mṛḍaya / tvām avasyur ā cake // tat tvā yāmi brahmaṇā vandamānas tad ā śāste yajamāno havirbhiḥ / aheḍamāno varuṇeha bodhy uruśaꣳsa mā na āyuḥ pra moṣīḥ //
2.1prapāṭhaka: 1 kāmyapaśuvidhānam
2.1.1 anuvāka

kāmyāḥ paśavaḥ/ aiśvaryādikāmināṃ tattatpaśuvidhānam

vāyavyaꣳ śvetam ā labheta bhūtikāmaḥ /
vāyur vai kṣepiṣṭhā devatā
vāyum eva svena bhāgadheyenopadhāvati
sa evainam bhūtiṃ gamayati
bhavaty eva /
atikṣiprā devatety āhuḥ sainam īśvarā pradaha iti /
etam eva santaṃ vāyave niyutvata ā labheta
niyud vā asya dhṛtiḥ /
dhṛta eva bhūtim upaity apradāhāya
bhavaty eva

vāyave niyutvata ā labheta grāmakāmaḥ /
vāyur vā imāḥ prajā nasyotā nenīyate
vāyum eva niyutvantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmai prajā nasyotā ni yacchati
grāmyeva bhavati
niyutvate bhavati
dhruvā evāsmā anapagāḥ karoti
vāyave niyutvata ā labheta prajākāmaḥ /
prāṇo vai vāyur apāno niyut
0 prāṇāpānau khalu vā etasya prajāyāḥ

apa krāmato yo 'lam prajāyai san prajāṃ na vindate
vāyum eva niyutvantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmai prāṇāpānābhyām prajām pra janayati
vindate prajām /
vāyave niyutvata ā labheta jyogāmayāvī
prāṇo vai vāyur apāno niyut
prāṇāpānau khalu vā etasmād apa krāmato yasya jyog āmayati
vāyum eva niyutvantaꣳ svena bhāgadheyenopa

dhāvati
sa evāsmin prāṇāpānau dadhāti /
uta yadītāsur bhavati jīvaty eva
prajāpatir vā idam eka āsīt
so 'kāmayata
prajāḥ paśūnt sṛjeyeti
sa ātmano vapām ud akkhidat
tām agnau prāgṛhṇāt
tato 'jas tūparaḥ sam abhavat
taꣳ svāyai devatāyā ālabhata
tato vai sa prajāḥ paśūn asṛjata
yaḥ prajākāmaḥ

paśukāmaḥ syāt sa etam prājāpatyam ajaṃ tūparam ā labheta
prajāpatim eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmai prajām paśūn pra janayati
yac chmaśruṇas tat puruṣāṇāꣳ rūpam /
yat tūparas tad aśvānām
yad anyatodan tad gavām
yad avyā iva śaphās tad avīnām /
yad ajas tad ajānām
etāvanto vai grāmyāḥ paśavas
tān

rūpeṇaivāva runddhe
somāpauṣṇaṃ traitam ā labheta paśukāmaḥ /
dvau vā ajāyai stanau
nānaiva dvāv abhi jāyete ūrjam puṣṭiṃ tṛtīyaḥ
somāpūṣaṇāv eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
tāv evāsmai paśūn pra janayataḥ
somo vai retodhāḥ pūṣā paśūnām prajanayitā
soma evāsmai reto dadhāti pūṣā paśūn pra janayati /
audumbaro yūpo bhavati /
ūrg vā udumbara ūrk paśava ūrjaivāsmā ūrjam paśūn ava runddhe //
2.1.2 anuvāka

kāmyāḥ paśavaḥ/ varuṇagṛhītādipaśuvidhānam

prajāpatiḥ prajā asṛjata
tā asmāt sṛṣṭāḥ parācīr āyan
tā varuṇam agacchan
tā anvait
tāḥ punar ayācata
tā asmai na punar adadāt
so 'bravīt /
varaṃ vṛṇīṣvātha me punar dehīti
tāsāṃ varam ālabhata
sa kṛṣṇa ekaśitipād abhavat /
yo varuṇagṛhītaḥ syāt sa etaṃ vāruṇaṃ kṛṣṇam ekaśitipādam ā labheta
varuṇam

eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evainaṃ varuṇapāśān muñcati
kṛṣṇa ekaśitipād bhavati
vāruṇo hy eṣa devatayā
samṛddhyai
suvarbhānur āsuraḥ sūryaṃ tamasāvidhyat
tasmai devāḥ prāyaścittim aicchan
tasya yat prathamaṃ tamo 'pāghnant sā kṛṣṇāvir abhavat /
yad dvitīyaꣳ sā phalgunī
yat tṛtīyaꣳ sā bhalakṣī
yad adhyasthād apākṛntant sāvir vaśā

samabhavat /
te devā abruvan
devapaśur vā ayaꣳ sam abhūt kasmā imam ā lapsyāmaha iti /
atha vai tarhy alpā pṛthivy āsīd ajātā oṣadhayas
tām aviṃ vaśām ādityebhyaḥ kāmāyālabhanta
tato vā aprathata pṛthivy ajāyantauṣadhayaḥ /
yaḥ kāmayeta
pratheya paśubhiḥ pra prajayā jāyeyeti sa etām aviṃ vaśām ādityebhyaḥ kāmāya

ā labheta /
ādityān eva kāmaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
ta evainam prathayanti paśubhiḥ pra prajayā janayanti /
asāv ādityo na vyarocata
tasmai devāḥ prāyaścittim aicchan
tasmā etā malhā ālabhantāgneyīṃ kṛṣṇagrīvīꣳ saꣳhitām aindrīꣳ śvetām bārhaspatyām /
tābhir evāsmin rucam adadhuḥ /
yo brahmavarcasakāmaḥ syāt tasmā etā malhā ā labheta

āgneyīṃ kṛṣṇagrīvīꣳ saꣳhitām aindrīꣳ śvetām bārhaspatyām
etā eva devatāḥ svena bhāgadheyenopa dhāvati
tā evāsmin brahmavarcasaṃ dadhati
brahmavarcasy eva bhavati
vasantā prātar āgneyīṃ kṛṣṇagrīvīm ā labheta grīṣme madhyaṃdine saꣳhitām aindrīꣳ śarady aparāhṇe śvetām bārhaspatyām /
trīṇi vā ādityasya tejāꣳsi vasantā prātar grīṣme madhyaṃdine śarady aparāhṇe
yāvanty eva tejāꣳsi tāny eva

ava runddhe/
saṃvatsaram paryālabhyante
saṃvatsaro vai brahmavarcasasya pradātā
saṃvatsara evāsmai brahmavarcasam pra yacchati
brahmavarcasy eva bhavati
garbhiṇayo bhavanti /
indriyaṃ vai garbhaḥ /
indriyam evāsmin dadhati
sārasvatīm meṣīm ā labheta ya īśvaro vāco vaditoḥ san vācaṃ na vadet /
vāg vai sarasvatī
sarasvatīm eva svena bhāgadheyenopa dhāvati saivāsmin

vācaṃ dadhāti pravaditā vāco bhavati /
apannadatī bhavati
tasmān manuṣyāḥ sarvāṃ vācam vadanti /
āgneyaṃ kṛṣṇagrīvam ā labheta saumyam babhruṃ jyogāmayāvī /
agniṃ vā etasya śarīraṃ gacchati somaꣳ raso yasya jyog āmayati /
agner evāsya śarīraṃ niṣkrīṇāti somād rasam
uta yadītāsur bhavati jīvaty eva
saumyam babhrum ā labhetāgneyaṃ kṛṣṇagrīvam prajākāmaḥ /
somo

vai retodhā agniḥ prajānām prajanayitā
soma evāsmai reto dadhāty agniḥ prajām pra janayati
vindate prajām /
āgneyaṃ kṛṣṇagrīvam ā labheta saumyam babhruṃ yo brāhmaṇo vidyām anūcya na viroceta
yad āgneyo bhavati teja evāsmin tena dadhāti
yat saumyo brahmavarcasaṃ tena
kṛṣṇagrīva āgneyo bhavati tama evāsmād apa hanti
śveto bhavati

rucam evāsmin dadhāti /
babhruḥ saumyo bhavati brahmavarcasam evāsmin tviṣiṃ dadhāti /
āgneyaṃ kṛṣṇagrīvam ā labheta saumyam babhrum āgneyaṃ kṛṣṇagrīvam purodhāyāꣳ spardhamānaḥ /
āgneyo vai brāhmaṇaḥ saumyo rājanyaḥ /
abhitaḥ saumyam āgneyau bhavatas
tejasaiva brahmaṇobhayato rāṣṭram pari gṛhṇāti /
ekadhā samāvṛṅkte pura enaṃ dadhate //
2.1.3anuvāka

kāmyāḥ paśavaḥ/ jayādihetupaśuvidhiḥ

devāsurā eṣu lokeṣv aspardhanta
sa etaṃ viṣṇur vāmanam apaśyat
taꣳ svāyai devatāyā ālabhata
tato vai sa imām̐llokān abhy ajayat /
vaiṣṇavaṃ vāmanam ā labheta spardhamānaḥ /
viṣṇur eva bhūtvemām̐llokān abhi jayati
viṣama ā labheta
viṣamā iva hīme lokāḥ
samṛddhyai /
indrāya manyumate manasvate lalāmam prāśṛṅgam ā labheta saṃgrāme

saṃyatte /
indriyeṇa vai manyunā manasā saṃgrāmaṃ jayati /
indram eva manyumantam manasvantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsminn indriyam manyum mano dadhāti
jayati taꣳ saṃgrāmam
indrāya marutvate pṛśnisaktham ā labheta grāmakāmaḥ /
indram eva marutvantaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmai sajātān pra yacchati
grāmy eva bhavati /
yad ṛṣabhas tena

aindraḥ /
yat pṛśnis tena mārutaḥ/
samṛddhyai /
paścāt pṛśnisaktho bhavati
paścādanvavasāyinīm evāsmai viśaṃ karoti
saumyam babhrum ā labhetānnakāmaḥ
saumyaṃ vā annam /
somam eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmā annam pra yacchati /
annāda eva bhavati
babhrur bhavati /
etad vā annasya rūpam /
samṛddhyai
saumyam babhrum ā labheta yam alam

rājyāya santaꣳ rājyaṃ nopanamet /
saumyaṃ vai rājyam /
somam eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmai rājyam pra yacchati /
upainaꣳ rājyaṃ namati
babhrur bhavati /
etad vai somasya rūpam /
samṛddhyai /
indrāya vṛtrature lalāmam prāśṛṅgam ā labheta gataśrīḥ pratiṣṭhākāmaḥ /
pāpmānam eva vṛtraṃ tīrtvā pratiṣṭhāṃ gacchati /
indrāyābhimātighne lalāmam prāśṛṅgam ā

labheta yaḥ pāpmanā gṛhītaḥ syāt /
pāpmā vā abhimātiḥ /
indram evābhimātihanaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmāt pāpmānam abhimātim pra ṇudate /
indrāya vajriṇe lalāmam prāśṛṅgam ā labheta yam alaꣳ rājyāya santaꣳ rājyaṃ nopanamet /
indram eva variṇaꣳ svena bhāgadheyenopadhāvati
sa evāsmai vajram pra yacchati
sa enaṃ vajro bhūtyā inddhe /
upainaꣳ rājyaṃ namati
lalāmaḥ prāśṛṅgo bhavati /
etad vai vajrasya rūpam /
samṛddhyai //
2.1.4 anuvāka

kāmyāḥ paśavaḥ/ brahmavarcasakāmādīnāṃ paśuvidhiḥ

asāv ādityo na vyarocata
tasmai devāḥ prāyaścittim aicchan
tasmā etāṃ daśarṣabhām ālabhanta tayaivāsmin rucam adadhuḥ /
yo brahmavarcasakāmaḥ syāt tasmā etāṃ daśarṣabhām ā labheta /
amum evādityaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmin brahmavarcasaṃ dadhāti
brahmavarcasy eva bhavati
vasantā prātas trīn lalāmān ā labheta grīṣme madhyaṃdine

trīñchitipṛṣṭhāṅ charady aparāhṇe trīñ chitivārān
trīṇi vā ādityasya tejāꣳsi vasantā prātar grīṣme madhyaṃdine śarady aparāhṇe
yāvanty eva tejāꣳsi tāny evāva runddhe
trayastraya ā labhyante /
abhipūrvam evāsmin tejo dadhāti
saṃvatsaram paryālabhyante
saṃvatsaro vai brahmavarcasasya pradātā
saṃvatsara evāsmai brahmavarcasam pra yacchati
brahmavarcasy eva bhavati
saṃvatsarasya parastāt prājāpatyaṃ kadrum

ā labheta
prajāpatiḥ sarvā devatāḥ /
devatāsu eva prati tiṣṭhati
yadi bibhīyāt /
duścarmā bhaviṣyāmīti somāpauṣṇaꣳ śyāmam ā labheta
saumyo vai devatayā puruṣaḥ pauṣṇāḥ paśavaḥ
svayaivāsmai devatayā paśubhis tvacaṃ karoti
na duścarmā bhavati
devāś ca vai yamaś cāsmin loke 'spardhanta
sa yamo devānām indriyaṃ vīryam ayuvata
tad yamasya

yamatvam /
te devā amanyanta
yamo vā idam abhūd yad vayaꣳ sma iti
te prajāpatim upādhāvan /
sa etau prajāpatir ātmana ukṣavaśau nir amimīta
te devā vaiṣṇāvaruṇīṃ vaśām ālabhantaindram ukṣāṇam
taṃ varuṇenaiva grāhayitvā viṣṇunā yajñena prāṇudantaindreṇaivāsyendriyam avṛñjata
yo bhrātṛvyavānt syāt sa spardhamāno vaiṣṇāvaruṇīm

vaśām ā labhetaindram ukṣāṇam /
varuṇenaiva bhrātṛvyaṃ grāhayitvā viṣṇunā yajñena pra ṇudata aindreṇaivāsyendriyaṃ vṛṅkte
bhavaty ātmanā parāsya bhrātṛvyo bhavati /
indro vṛtram ahan
taṃ vṛtro hataḥ ṣoḍaśabhir bhogair asināt
tasya vṛtrasya śīrṣato gāva ud āyan
tā vaidehyo 'bhavan
tāsām ṛṣabho jaghane 'nūdait
tam indraḥ

acāyat
so 'manyata
yo vā imam ālabheta mucyetāsmāt pāpmana iti
sa āgneyaṃ kṛṣṇagrīvam ālabhataindram ṛṣabham /
tasyāgnir eva svena bhāgadheyenopasṛtaḥ ṣoḍaśadhā vṛtrasya bhogān apy adahad aindreṇendriyam ātmann adhatta
yaḥ pāpmanā gṛhītaḥ syāt sa āgneyaṃ kṛṣṇagrīvam ā labhetaindram ṛṣabham
agnir evāsya svena bhāgadheyenopasṛtaḥ

pāpmānam api dahaty aindreṇendriyam ātman dhatte
mucyate pāpmanaḥ /
bhavaty eva
dyāvāpṛthivyāṃ dhenum ā labheta jyogaparuddhaḥ /
anayor hi vā eṣo 'pratiṣṭhitaḥ /
athaiṣa jyog aparuddho dyāvāpṛthivī eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
te evainam pratiṣṭhāṃ gamayataḥ
praty eva tiṣṭhati
paryāriṇī bhavati
paryārīva hy etasya rāṣṭraṃ yo jyogaparuddhaḥ
samṛddhayai
vāyavyam

vatsam ā labheta /
vāyur vā anayor vatsaḥ /
ime vā etasmai lokā apaśuṣkā viḍ apaśuṣkā /
athaiṣa jyog aparuddho vāyum eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmā imām̐llokān viśam pra dāpayati
prāsmā ime lokāḥ snuvanti
bhuñjaty enaṃ viḍ upa tiṣṭhate //
2.1.5 anuvāka

kāmyāḥ paśavaḥ/ paśukāmādīnāṃ paśuvidhiḥ

indro valasya bilam apaurṇot
sa ya uttamaḥ paśur āsīt tam pṛṣṭham prati saṃgṛhyod akkhidat
taꣳ sahasram paśavo 'nūdāyan /
sa unnato 'bhavat /
yaḥ paśukāmaḥ syāt sa etam aindram unnatam ā labheta /
indram eva svena bhāgadheyonopa dhāvati
sa evāsmai paśūn pra yacchati
paśumān eva bhavati /
unnataḥ

bhavati
sāhasrī vā eṣā lakṣmī yad unnataḥ /
lakṣmiyaiva paśūn ava runddhe
yadā sahasram paśūn prāpnuyāt atha vaiṣṇavaṃ vāmanam ā labheta /
etasmin vai tat sahasram adhy atiṣṭhat
tasmād eṣa vāmanaḥ samīṣitaḥ paśubhya eva prajātebhyaḥ pratiṣṭhāṃ dadhāti
ko 'rhati sahasram paśūn prāptum ity āhuḥ /
ahorātrāṇy eva sahasraꣳ sampādyā'' labheta
paśavaḥ

vā ahorātrāṇi
paśūn eva prajātān pratiṣṭhāṃ gamayati /
oṣadhībhyo vehatam ā labheta prajākāmaḥ /
oṣadhayo vā etam prajāyai pari bādhante yo 'lam prajāyai san prajāṃ na vindate /
oṣadhayaḥ khalu vā etasyai sūtum api ghnanti yā vehad bhavati /
oṣadhīr eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
tā evāsmai svād yoneḥ prajām pra janayanti
vindate

prajām
āpo vā oṣadhayo 'sat puruṣaḥ /
āpa evāsmā asataḥ sad dadati
tasmād āhur yaś caivaṃ veda yaś ca na /
āpas tvāvāsataḥ sad dadatīti /
aindrīꣳ sūtavaśām ā labheta bhūtikāmaḥ /
ajāto vā eṣa yo 'lam bhūtyai san bhūtiṃ na prāpnoti /
indram khalu vā eṣā sūtvā vaśābhavat

indram eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evainam bhūtiṃ gamayati
bhavaty eva
yaꣳ sūtvā vaśā syāt tam aindram evā'' labheta /
etad vāva tad indriyam /
sākṣād evendriyam ava runddhe /
aindrāgnam punarutsṛṣṭam ā labheta ya ā tṛtīyāt puruṣāt somaṃ na pibet /
vicchinno vā etasya somapītho yo brāhmaṇaḥ sann ā

tṛtīyāt puruṣāt somaṃ na pibati /
indrāgnī eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
tāv evāsmai somapītham pra yacchataḥ /
upainaꣳ somapītho namati
yad aindro bhavatīndriyaṃ vai somapītha indriyam eva somapītham ava runddhe
yad āgneyo bhavaty āgneyo vai brāhmaṇaḥ svām eva devatām anu saṃ tanoti
punarutsṛṣṭo bhavati
punarutsṛṣṭa iva hy etasya

somapīthaḥ /
samṛddhyai/
brāhmaṇaspatyaṃ tūparam ā labhetābhicaran
brahmaṇas patim eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
tasmā evainam ā vṛścati
tājag ārtim ārchati
tūparo bhavati
kṣurapavir vā eṣā lakṣmī yat tūparaḥ /
samṛddhyai/
sphyo yūpo bhavati vajro vai sphyo vajram evāsmai pra harati
śaramayam barhiḥ śṛṇāty evainam /
vaibhīdaka idhmo bhinatty evainam //
2.1.6 anuvāka

kāmyāḥ paśavaḥ/ grāmakāmādīnāṃ paśuvidhiḥ

bārhaspatyaꣳ śitipṛṣṭham ā labheta grāmakāmo yaḥ kāmayeta
pṛṣṭhaꣳ samānānāꣳ syām iti
bṛhaspatim eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evainam pṛṣṭhaꣳ samānānāṃ karoti
grāmy eva bhavati
śitipṛṣṭho bhavati
bārhaspatyo hy eṣa devatayā
samṛddhayai
pauṣṇaꣳ śyāmam ā labhetānnakāmaḥ /
annaṃ vai pūṣā
pūṣaṇam eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmai

annam pra yacchati /
annāda eva bhavati
śyāmo bhavati /
etad vā annasya rūpam /
samṛddhyai
mārutam pṛśnim ā labhetānnakāmaḥ /
annaṃ vai marutaḥ /
maruta eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
ta evāsmā annam pra yacchanti /
annāda eva bhavati
pṛśnir bhavati /
etad vā annasya rūpam /
samṛddhyai /
aindram aruṇam ā labhetendriyakāmaḥ /
indram eva

svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsminn indriyaṃ dadhāti /
indriyāvy eva bhavati /
aruṇo bhrūmān bhavati /
etad vā indrasya rūpam /
samṛddhyai
sāvitram upadhvastam ā labheta sanikāmaḥ
savitā vai prasavānām īśe
savitāram eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmai sanim pra suvati
dānakāmā asmai prajā bhavanti /
upadhvasto bhavati
sāvitro hy eṣaḥ

devatayā /
samṛddhyai/
vaiśvadevam bahurūpam ā labhetānnakāmaḥ /
vaiśvadevaṃ vā annam /
viśvān eva devānt svena bhāgadheyenopa dhāvati
ta evāsmā annam pra yacchanti /
annāda eva bhavati
bahurūpo bhavati
bahurūpaꣳ hy annam /
samṛddhyai /
vaiśvadevam bahurūpam ā labheta grāmakāmaḥ /
vaiśvadevā vai sajātāḥ /
viśvān eva devānt svena bhāgadheyenopa dhāvati
ta evāsmai

sajātān pra yacchanti/
grāmy eva bhavati
bahurūpo bhavati
bahudevatyo hy eṣaḥ /
samṛddhyai
prajāpatyaṃ tūparam ā labheta yasyānājñātam eva jyog āmayet
prājāpatyo vai puruṣaḥ
prajāpatiḥ khalu vai tasya veda yasyānājñātam iva jyog āmayati
prajāpatim eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evainaṃ tasmāt srāmān muñcati
tūparo bhavati
prājāpatyo hy eṣa devatayā
samṛddhyai //
2.1.7 anuvāka

kāmyāḥ paśavaḥ/brahmavarcasakāmādīnāṃ paśuvidhiḥ

vaṣaṭkāro vai gāyatriyai śiro 'cchinat
tasyai rasaḥ parāpatat tam bṛhaspatir upāgṛhṇāt sā śitipṛṣṭhā vaśābhavat /
yo dvitīyaḥ parāpatat tam mitrāvaruṇāv upāgṛhṇītāꣳ sā dvirūpā vaśābhavat /
yas tṛtīyaḥ parāpatat taṃ viśve devā upāgṛhṇant sā bahurūpā vaśābhavat /
yaś caturthaḥ parāpatat sa pṛthivīm prāviśat tam bṛhaspatir abhi

agṛhṇāt /
astv evāyam bhogāyeti sa ukṣavaśaḥ sam abhavat /
yal lohitam parāpatat tad rudra upāgṛhṇāt sā raudrī rohiṇī vaśābhavat /
bārhaspatyāꣳ śitipṛṣṭhām ā labheta brahmavarcasakāmaḥ /
bṛhaspatim eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmin brahmavarcasaṃ dadhāti
brahmavarcasy eva bhavati
chandasāṃ vā eṣa raso yad vaśā
rasa iva khalu

vai brahmavarcasam /
chandasām eva rasena rasam brahmavarcasam ava runddhe
maitrāvaruṇīṃ dvirūpām ā labheta vṛṣṭikāmaḥ /
maitraṃ vā ahar vāruṇī rātriḥ /
ahorātrābhyāṃ khalu vai parjanyo varṣati
mitrāvaruṇāv eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
tāv evāsmā ahorātrābhyām parjanyaṃ varṣayataḥ /
chandasāṃ vā eṣa raso yad vaśā
rasa iva khalu vai vṛṣṭiḥ /
chandasām eva rasena

rasaṃ vṛṣṭim ava runddhe
maitrāvaruṇīṃ dvirūpām ā labheta prajākāmaḥ /
maitraṃ vā ahar vāruṇī rātriḥ /
ahorātrābhyāṃ khalu vai prajāḥ pra jāyante
mitrāvaruṇāv eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
tāv evāsmā ahorātrābhyām prajām pra janayataḥ /
chandasāṃ vā eṣa raso yad vaśā
rasa iva khalu vai prajā
chandasām eva rasena rasam prajām ava

runddhe /
vaiśvadevīm bahurūpām ā labhetānnakāmaḥ /
vaiśvadevaṃ vā annam /
viśvān eva devānt svena bhāgadheyenopa dhāvati
ta evāsmā annam pra yacchanti /
annāda eva bhavati
chandasāṃ vā eṣa raso yad vaśā
rasa iva khalu vā annam /
chandasām eva rasena rasam annam ava runddhe
vaiśvadevīm bahurūpām ā labheta grāmakāmaḥ /
vaiśvadevā vai

sajātāḥ /
viśvān eva devānt svena bhāgadheyenopa dhāvati
ta evāsmai sajātān pra yacchanti
grāmy eva bhavati
chandasāṃ vā eṣa raso yad vaśā
rasa iva khalu vai sajātāḥ /
chandasām eva rasena rasaꣳ sajātān ava runddhe
bārhaspatyam ukṣavaśam ā labheta brahmavarcasakāmaḥ /
bṛhaspatim eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmin brahmavarcasam

dadhāti
brahmavarcasy eva bhavati
vaśaṃ vā eṣa carati yad ukṣā
vaśa iva khalu vai brahmavarcasam /
vaśenaiva vaśam brahmavarcasam ava runddhe
raudrīꣳ rohiṇīm ā labhetābhicaran
rudram eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
tasmā evainam ā vṛścati
tājag ārtim ārchati
rohiṇī bhavati raudrī hy eṣā devatayā samṛddhyai
sphyo yūpo bhavati vajro vai sphyo vajram evāsmai pra harati
śaramayam barhiḥ śṛṇāty evainam /
vaibhīdaka idhmo bhinatty evainam //
2.1.8 anuvāka

kāmyāḥ paśavaḥ/ brahmavarcasakāmādīnāṃ paśuvidhiḥ

asāv ādityo na vyarocata
tasmai devāḥ prāyaścittim aicchan
tayaivāsmin rucam adadhuḥ /
yo brahmavarcasakāmaḥ syāt tasmā etāꣳ saurīꣳ śvetāṃ vaśām ā labheta /
amum evādityaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmin brahmavarcasaṃ dadhāti
brahmavarcasy eva bhavati
bailvo yūpo bhavati /
asau

vā ādityo yato 'jāyata tato bilva ud atiṣṭhat
sayony eva brahmavarcasam ava runddhe
brāhmaṇaspatyām babhrukarṇīm ā labhetābhicaran
vāruṇaṃ daśakapālam purastān nir vapet /
varuṇenaiva bhrātṛvyaṃ grāhayitvā brahmaṇā stṛṇute
babhrukarṇī bhavati /
etad vai brahmaṇo rūpam /
samṛddhyai
sphyo yūpo bhavati vajro vai sphyo vajram evāsmai pra harati
0 śaramayam barhiḥ śṛṇāti

evainam /
vaibhīdaka idhmo bhinatty evainam / vaiṣṇavaṃ vāmanam ā labheta yaṃ yajño nopanamet /
viṣṇur vai yajñaḥ /
viṣṇum eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmai yajñam pra yacchati /
upainaṃ yajño namati
vāmano bhavati
vaiṣṇavo hy eṣa devatayā
samṛddhyai
tvāṣṭraṃ vaḍabam ā labheta paśukāmas
tvaṣṭā vai paśūnām mithunānām

prajanayitā /
tvaṣṭāram eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmai paśūn mithunān pra janayati
prajā hi vā etasmin paśavaḥ praviṣṭāḥ /
athaiṣa pumānt san vaḍabaḥ sākṣād eva prajām paśūn ava runddhe
maitraꣳ śvetam ā labheta saṃgrāme saṃyatte samayakāmaḥ /
mitram eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evainam mitreṇa saṃ nayati

viśālo bhavati
vyavasāyayaty evainam
prājāpatyaṃ kṛṣṇam ā labheta vṛṣṭikāmaḥ
prajāpatir vai vṛṣṭyā īṣe
prajāpatim eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmai parjanyaṃ varṣayati
kṛṣṇo bhavati /
etad vai vṛṣṭyai rūpam /
rūpeṇaiva vṛṣṭim ava runddhe
śabalo bhavati
vidyutam evāsmai janayitvā varṣayati /
avāśṛṅgo bhavati
vṛṣṭim evāsmai ni yacchati //
2.1.9 anuvāka

kāmyāḥ paśavaḥ/ annādyakāmādīnāṃ paśuvidhiḥ

varuṇaꣳ suṣuvāṇam annādyaṃ nopānamat
sa etāṃ vāruṇīṃ kṛṣṇāṃ vaśām apaśyat
tāꣳ svāyai devatāyā ālabhata tato vai tam annādyam upānamat /
yam alam annādyāya santam annādyaṃ nopanamet sa etāṃ vāruṇīṃ kṛṣṇāṃ vaśām ā labheta
varuṇam eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmā annam pra yacchaty annādaḥ

eva bhavati/
kṛṣṇā bhavati
vāruṇī hy eṣā devatayā
samṛddhyai
maitraꣳ śvetam ā labheta vāruṇaṃ kṛṣṇam apāṃ cauṣadhīnāṃ ca saṃdhāv annakāmaḥ /
maitrīr vā oṣadhayo vāruṇīr āpaḥ /
apāṃ ca khalu vā oṣadhīnāṃ ca rasam upa jīvāmaḥ /
mitrāvaruṇāv eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
tāv evāsmā annam pra yacchato 'nnāda eva bhavati

apāṃ cauṣadhīnāṃ ca saṃdhāv ā labhata ubhayasyāvaruddhyai
maitraꣳ śvetam ā labheta vāruṇaṃ kṛṣṇaṃ jyogāmayāvī
yan maitro bhavati mitreṇaivāsmai varuṇaꣳ śamayati
yad vāruṇaḥ sākṣād evainaṃ varuṇapāśān muñcati /
uta yadītāsur bhavati jīvaty eva
devā vai puṣṭiṃ nāvindan

tām mithune 'paśyan
tasyām na sam arādhayan
tāv aśvināv abrūtām
āvayor vā eṣā maitasyāṃ vadadhvam iti
sāśvinor evābhavat /
yaḥ puṣṭikāmaḥ syāt sa etām āśvinīṃ yamīṃ vaśām ā labheta /
aśvināv eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
tāv evāsmin puṣṭiṃ dhattaḥ
puṣyati prajayā paśubhiḥ //
2.1.10 anuvāka

kāmyāḥ paśavaḥ/ naimittikapaśuvidhiḥ

āśvinaṃ dhūmralalāmam ā labheta yo durbrāhmaṇaḥ somam pipāset /
aśvinau vai devānām asomapāv āstām /
tau paścā somapītham prāpnutām
aśvināv etasya devatā yo durbrāhmaṇaḥ somam pipāsati /
aśvināv eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
tav evāsmai somapītham pra yacchata upainaꣳ somapītho namati
yad dhūmro bhavati dhūmrimāṇam evāsmād apa hanti
lalāmaḥ

bhavati mukhata evāsmin tejo dadhāti/
vāyavyaṃ gomṛgam ā labheta yam ajaghnivāꣳsam abhiśaꣳseyuḥ /
apūtā vā etaṃ vāg ṛcchati yam ajaghnivāꣳsam abhiśaꣳsanti
naiṣa grāmyaḥ paśur nāraṇyo yad gomṛgaḥ /
nevaiṣa grāme nāraṇye yam ajaghnivāꣳsam abhiśaꣳsanti
vāyur vai devānām pavitram /
vāyum eva svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa eva

enam pavayati
parācī vā etasmai vyucchantī vy ucchati tamaḥ pāpmānam pra viśati yasyāśvine śasyamāne sūryo nāvir bhavati
sauryam bahurūpam ā labheta /
amum evādityaꣳ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evāsmāt tamaḥ pāpmānam apa hanti
pratīcy asmai vyucchantī vy ucchaty apa tamaḥ pāpmānaꣳ hate //
2.1.11 anuvāka

kāmyeṣṭiyājyāpuronuvākyāḥ

indraṃ vo viśvatas pari /
indraṃ naraḥ /
maruto yad dha vo divaḥ /
yā vaḥ śarma
bhareṣv indraꣳ suhavaꣳ havāmahe'ꣳhomucaꣳ sukṛtaṃ daivyaṃ janam / agnim mitraṃ varuṇaꣳ sātaye bhagaṃ dyāvāpṛthivī marutaḥ svastaye //
mamattu naḥ parijmā vasarhā mamattu vāto apāṃ vṛṣaṇvān / śiśītam indrāparvatā yuvaṃ nas tan no viśve varivasyantu devāḥ
priyā vo nāma

huve turāṇām / ā yat tṛpan maruto vāvaśānāḥ //
śriyase kam bhānubhiḥ sam mimikṣire te raśmibhis ta ṛkvabhiḥ sukhādayaḥ / te vāśīmanta iṣmiṇo abhīravo vidre priyasya mārutasya dhāmnaḥ //
agniḥ prathamo vasubhir no avyāt somo rudrebhir abhi rakṣatu tmanā / indro marudbhir ṛtudhā kṛṇotv ādityair no varuṇaḥ saꣳ śiśātu //
saṃ no devo vasubhir agniḥ sam

somas tanūbhī rudriyābhiḥ / sam indro marudbhir yajñiyaiḥ sam ādityair no varuṇo ajijñipat //
yathādityā vasubhiḥ sambabhūvur marudbhī rudrāḥ samajānatābhi / evā triṇāmann ahṛṇīyamānā viśve devāḥ samanaso bhavantu
kutrā cid yasya samṛtau raṇvā naro nṛṣadane / arhantaś cid yam indhate saṃjanayanti jantavaḥ //
saṃ yad iṣo vanāmahe saꣳ havyā mānuṣāṇām / uta dyumnasya śavasaḥ

ṛtasya raśmim ā dade //
yajño devānām praty eti sumnam ādityāso bhavatā mṛḍayantaḥ / ā vo 'rvācī sumatir vavṛtyād aꣳhoś cid yā varivovittarāsat //
śucir apaḥ sūyavasā adabdha upa kṣeti vṛddhavayāḥ suvīraḥ / nakiṣ ṭaṃ ghnanty antito na dūrād ya ādityānām bhavati praṇītau //
dhārayanta ādityāso jagat sthā devā viśvasya bhuvanasya gopāḥ / dīrghādhiyo rakṣamāṇāḥ

asuryam ṛtāvānaś cayamānā ṛṇāni //
tisro bhūmīr dhārayan trīꣳr uta dyūn trīṇi vratā vidathe antar eṣām / ṛtenādityā mahi vo mahitvaṃ tad aryaman varuṇa mitra cāru //
tyān nu kṣatriyāꣳ ava ādityān yāciṣāmahe sumṛḍīkāꣳ abhiṣṭaye //
na dakṣiṇā vi cikite na savyā na prācīnam ādityā nota paścā / pākyā cid vasavo dhīryā cit

yuṣmānīto abhayaṃ jyotir aśyām //
ādityānām avasā nūtanena sakṣīmahi śarmaṇā śaṃtamena / anāgāstve adititve turāsa imaṃ yajñaṃ dadhatu śroṣamāṇāḥ //
imam me varuṇa śrudhī havam adyā ca mṛḍaya / tvām avasyur ā cake //
tat tvā yāmi brahmaṇā vandamānas tad ā śāste yajamāno havirbhiḥ / aheḍamāno varuṇeha bodhy uruśaꣳsa mā na āyuḥ pra moṣīḥ //