તૈત્તિરીયસંહિતા · અધ્યાય 2.1

કાણ્ડ 2 વિકૃતિ કાણ્ડમ્
2.1પ્રપાઠક: 1 કામ્યપશુવિધાનમ્
2.1.1 અનુવાક 1 ઐશ્વર્યાદિકામિનાં તત્તત્પશુવિધાનમ્।
1 વાયવ્યꣳ શ્વેતમ્ આ લભેત ભૂતિકામઃ । વાયુર્ વૈ ક્ષેપિષ્ઠા દેવતા વાયુમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપધાવતિ સ એવૈનમ્ ભૂતિં ગમયતિ ભવત્ય્ એવ । અતિક્ષિપ્રા દેવતેત્ય્ આહુઃ સૈનમ્ ઈશ્વરા પ્રદહ ઇતિ । એતમ્ એવ સન્તં વાયવે નિયુત્વત આ લભેત નિયુદ્ વા અસ્ય ધૃતિઃ । ધૃત એવ ભૂતિમ્ ઉપૈત્ય્ અપ્રદાહાય ભવત્ય્ એવ ॥
2 વાયવે નિયુત્વત આ લભેત ગ્રામકામઃ । વાયુર્ વા ઇમાઃ પ્રજા નસ્યોતા નેનીયતે વાયુમ્ એવ નિયુત્વન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ પ્રજા નસ્યોતા નિ યચ્છતિ ગ્રામ્યેવ ભવતિ નિયુત્વતે ભવતિ ધ્રુવા એવાસ્મા અનપગાઃ કરોતિ વાયવે નિયુત્વત આ લભેત પ્રજાકામઃ । પ્રાણો વૈ વાયુર્ અપાનો નિયુત્ , પ્રાણાપાનૌ ખલુ વા એતસ્ય પ્રજાયાઃ
3 અપ ક્રામતો યો ઽલમ્ પ્રજાયૈ સન્ પ્રજાં ન વિન્દતે વાયુમ્ એવ નિયુત્વન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ પ્રાણાપાનાભ્યામ્ પ્રજામ્ પ્ર જનયતિ વિન્દતે પ્રજામ્ । વાયવે નિયુત્વત આ લભેત જ્યોગામયાવી પ્રાણો વૈ વાયુર્ અપાનો નિયુત્ પ્રાણાપાનૌ ખલુ વા એતસ્માદ્ અપ ક્રામતો યસ્ય જ્યોગ્ આમયતિ વાયુમ્ એવ નિયુત્વન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ
4 ધાવતિ સ એવાસ્મિન્ પ્રાણાપાનૌ દધાતિ । ઉત યદીતાસુર્ ભવતિ જીવત્ય્ એવ પ્રજાપતિર્ વા ઇદમ્ એક આસીત્ સો ઽકામયત પ્રજાઃ પશૂન્ત્ સૃજેયેતિ સ આત્મનો વપામ્ ઉદ્ અક્ખિદત્ તામ્ અગ્નૌ પ્રાગૃહ્ણાત્ તતો ઽજસ્ તૂપરઃ સમ્ અભવત્ તꣳ સ્વાયૈ દેવતાયા આલભત તતો વૈ સ પ્રજાઃ પશૂન્ અસૃજત યઃ પ્રજાકામઃ
5 પશુકામઃ સ્યાત્ સ એતમ્ પ્રાજાપત્યમ્ અજં તૂપરમ્ આ લભેત પ્રજાપતિમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ પ્રજામ્ પશૂન્ પ્ર જનયતિ યચ્ છ્મશ્રુણસ્ તત્ પુરુષાણાꣳ રૂપમ્ । યત્ તૂપરસ્ તદ્ અશ્વાનામ્ યદ્ અન્યતોદન્ તદ્ ગવામ્ યદ્ અવ્યા ઇવ શફાસ્ તદ્ અવીનામ્ । યદ્ અજસ્ તદ્ અજાનામ્ એતાવન્તો વૈ ગ્રામ્યાઃ પશવસ્ તાન્
6 રૂપેણૈવાવ રુન્દ્ધે સોમાપૌષ્ણં ત્રૈતમ્ આ લભેત પશુકામઃ । દ્વૌ વા અજાયૈ સ્તનૌ નાનૈવ દ્વાવ્ અભિ જાયેતે ઊર્જમ્ પુષ્ટિં તૃતીયઃ સોમાપૂષણાવ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવ્ એવાસ્મૈ પશૂન્ પ્ર જનયતઃ સોમો વૈ રેતોધાઃ પૂષા પશૂનામ્ પ્રજનયિતા સોમ એવાસ્મૈ રેતો દધાતિ પૂષા પશૂન્ પ્ર જનયતિ । ઔદુમ્બરો યૂપો ભવતિ । ઊર્ગ્ વા ઉદુમ્બર ઊર્ક્ પશવ ઊર્જૈવાસ્મા ઊર્જમ્ પશૂન્ અવ રુન્દ્ધે ॥
2.1.2 અનુવાક 2 કામ્યાઃ પશવઃ। વરુણગૃહીતાદિપશુવિધાનમ્।
1 પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત તા અસ્માત્ સૃષ્ટાઃ પરાચીર્ આયન્ તા વરુણમ્ અગચ્છન્ તા અન્વૈત્ તાઃ પુનર્ અયાચત તા અસ્મૈ ન પુનર્ અદદાત્ સો ઽબ્રવીત્ । વરં વૃણીષ્વાથ મે પુનર્ દેહીતિ તાસાં વરમ્ આલભત સ કૃષ્ણ એકશિતિપાદ્ અભવત્ । યો વરુણગૃહીતઃ સ્યાત્ સ એતં વારુણં કૃષ્ણમ્ એકશિતિપાદમ્ આ લભેત વરુણમ્
2 એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનં વરુણપાશાન્ મુઞ્ચતિ કૃષ્ણ એકશિતિપાદ્ ભવતિ વારુણો હ્ય્ એષ દેવતયા સમૃદ્ધ્યૈ સુવર્ભાનુર્ આસુરઃ સૂર્યં તમસાવિધ્યત્ તસ્મૈ દેવાઃ પ્રાયશ્ચિત્તિમ્ ઐચ્છન્ તસ્ય યત્ પ્રથમં તમો ઽપાઘ્નન્ત્ સા કૃષ્ણાવિર્ અભવત્ । યદ્ દ્વિતીયꣳ સા ફલ્ગુની યત્ તૃતીયꣳ સા ભલક્ષી યદ્ અધ્યસ્થાદ્ અપાકૃન્તન્ત્ સાવિર્ વશા
3 સમભવત્ । તે દેવા અબ્રુવન્ દેવપશુર્ વા અયꣳ સમ્ અભૂત્ કસ્મા ઇમમ્ આ લપ્સ્યામહ ઇતિ । અથ વૈ તર્હ્ય્ અલ્પા પૃથિવ્ય્ આસીદ્ અજાતા ઓષધયસ્ તામ્ અવિં વશામ્ આદિત્યેભ્યઃ કામાયાલભન્ત તતો વા અપ્રથત પૃથિવ્ય્ અજાયન્તૌષધયઃ । યઃ કામયેત પ્રથેય પશુભિઃ પ્ર પ્રજયા જાયેયેતિ સ એતામ્ અવિં વશામ્ આદિત્યેભ્યઃ કામાય
4 આ લભેત । આદિત્યાન્ એવ કામꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ ત એવૈનમ્ પ્રથયન્તિ પશુભિઃ પ્ર પ્રજયા જનયન્તિ । અસાવ્ આદિત્યો ન વ્યરોચત તસ્મૈ દેવાઃ પ્રાયશ્ચિત્તિમ્ ઐચ્છન્ તસ્મા એતા મલ્હા આલભન્તાગ્નેયીં કૃષ્ણગ્રીવીꣳ સꣳહિતામ્ ઐન્દ્રીꣳ શ્વેતામ્ બાર્હસ્પત્યામ્ । તાભિર્ એવાસ્મિન્ રુચમ્ અદધુઃ । યો બ્રહ્મવર્ચસકામઃ સ્યાત્ તસ્મા એતા મલ્હા આ લભેત ॥
5 આગ્નેયીં કૃષ્ણગ્રીવીꣳ સꣳહિતામ્ ઐન્દ્રીꣳ શ્વેતામ્ બાર્હસ્પત્યામ્ એતા એવ દેવતાઃ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તા એવાસ્મિન્ બ્રહ્મવર્ચસં દધતિ બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ ભવતિ વસન્તા પ્રાતર્ આગ્નેયીં કૃષ્ણગ્રીવીમ્ આ લભેત ગ્રીષ્મે મધ્યંદિને સꣳહિતામ્ ઐન્દ્રીꣳ શરદ્ય્ અપરાહ્ણે શ્વેતામ્ બાર્હસ્પત્યામ્ । ત્રીણિ વા આદિત્યસ્ય તેજાꣳસિ વસન્તા પ્રાતર્ ગ્રીષ્મે મધ્યંદિને શરદ્ય્ અપરાહ્ણે
યાવન્ત્ય્ એવ તેજાꣳસિ તાન્ય્ એવ
6 અવ રુન્દ્ધે। સંવત્સરમ્ પર્યાલભ્યન્તે સંવત્સરો વૈ બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પ્રદાતા સંવત્સર એવાસ્મૈ બ્રહ્મવર્ચસમ્ પ્ર યચ્છતિ બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ ભવતિ ગર્ભિણયો ભવન્તિ । ઇન્દ્રિયં વૈ ગર્ભઃ । ઇન્દ્રિયમ્ એવાસ્મિન્ દધતિ સારસ્વતીમ્ મેષીમ્ આ લભેત ય ઈશ્વરો વાચો વદિતોઃ સન્ વાચં ન વદેત્ । વાગ્ વૈ સરસ્વતી સરસ્વતીમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સૈવાસ્મિન્
7 વાચં દધાતિ પ્રવદિતા વાચો ભવતિ । અપન્નદતી ભવતિ તસ્માન્ મનુષ્યાઃ સર્વાં વાચમ્ વદન્તિ । આગ્નેયં કૃષ્ણગ્રીવમ્ આ લભેત સૌમ્યમ્ બભ્રું જ્યોગામયાવી । અગ્નિં વા એતસ્ય શરીરં ગચ્છતિ સોમꣳ રસો યસ્ય જ્યોગ્ આમયતિ । અગ્નેર્ એવાસ્ય શરીરં નિષ્ક્રીણાતિ સોમાદ્ રસમ્ ઉત યદીતાસુર્ ભવતિ જીવત્ય્ એવ સૌમ્યમ્ બભ્રુમ્ આ લભેતાગ્નેયં કૃષ્ણગ્રીવમ્ પ્રજાકામઃ ।
સોમો
8 વૈ રેતોધા અગ્નિઃ પ્રજાનામ્ પ્રજનયિતા સોમ એવાસ્મૈ રેતો દધાત્ય્ અગ્નિઃ પ્રજામ્ પ્ર જનયતિ વિન્દતે પ્રજામ્ । આગ્નેયં કૃષ્ણગ્રીવમ્ આ લભેત સૌમ્યમ્ બભ્રું યો બ્રાહ્મણો વિદ્યામ્ અનૂચ્ય ન વિરોચેત યદ્ આગ્નેયો ભવતિ તેજ એવાસ્મિન્ તેન દધાતિ યત્ સૌમ્યો બ્રહ્મવર્ચસં તેન કૃષ્ણગ્રીવ આગ્નેયો ભવતિ તમ એવાસ્માદ્ અપ હન્તિ શ્વેતો ભવતિ
9 રુચમ્ એવાસ્મિન્ દધાતિ । બભ્રુઃ સૌમ્યો ભવતિ બ્રહ્મવર્ચસમ્ એવાસ્મિન્ ત્વિષિં દધાતિ । આગ્નેયં કૃષ્ણગ્રીવમ્ આ લભેત સૌમ્યમ્ બભ્રુમ્ આગ્નેયં કૃષ્ણગ્રીવમ્ પુરોધાયાꣳ સ્પર્ધમાનઃ । આગ્નેયો વૈ બ્રાહ્મણઃ સૌમ્યો રાજન્યઃ । અભિતઃ સૌમ્યમ્ આગ્નેયૌ ભવતસ્ તેજસૈવ બ્રહ્મણોભયતો રાષ્ટ્રમ્ પરિ ગૃહ્ણાતિ । એકધા સમાવૃઙ્ક્તે પુર એનં દધતે ॥
2.1.3અનુવાક 3 કામ્યાઃ પશવઃ। જયાદિહેતુપશુવિધિઃ।
1 દેવાસુરા એષુ લોકેષ્વ્ અસ્પર્ધન્ત સ એતં વિષ્ણુર્ વામનમ્ અપશ્યત્ તꣳ સ્વાયૈ દેવતાયા આલભત તતો વૈ સ ઇમાઁલ્લોકાન્ અભ્ય્ અજયત્ । વૈષ્ણવં વામનમ્ આ લભેત સ્પર્ધમાનઃ । વિષ્ણુર્ એવ ભૂત્વેમાઁલ્લોકાન્ અભિ જયતિ વિષમ આ લભેત વિષમા ઇવ હીમે લોકાઃ સમૃદ્ધ્યૈ । ઇન્દ્રાય મન્યુમતે મનસ્વતે લલામમ્ પ્રાશૃઙ્ગમ્ આ લભેત સંગ્રામે
2 સંયત્તે । ઇન્દ્રિયેણ વૈ મન્યુના મનસા સંગ્રામં જયતિ । ઇન્દ્રમ્ એવ મન્યુમન્તમ્ મનસ્વન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયમ્ મન્યુમ્ મનો દધાતિ જયતિ તꣳ સંગ્રામમ્ ઇન્દ્રાય મરુત્વતે પૃશ્નિસક્થમ્ આ લભેત ગ્રામકામઃ । ઇન્દ્રમ્ એવ મરુત્વન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ સજાતાન્ પ્ર યચ્છતિ ગ્રામ્ય્ એવ ભવતિ ।
યદ્ ઋષભસ્ તેન
3 ઐન્દ્રઃ । યત્ પૃશ્નિસ્ તેન મારુતઃ। સમૃદ્ધ્યૈ । પશ્ચાત્ પૃશ્નિસક્થો ભવતિ પશ્ચાદન્વવસાયિનીમ્ એવાસ્મૈ વિશં કરોતિ સૌમ્યમ્ બભ્રુમ્ આ લભેતાન્નકામઃ સૌમ્યં વા અન્નમ્ । સોમમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મા અન્નમ્ પ્ર યચ્છતિ । અન્નાદ એવ ભવતિ બભ્રુર્ ભવતિ । એતદ્ વા અન્નસ્ય રૂપમ્ । સમૃદ્ધ્યૈ સૌમ્યમ્ બભ્રુમ્ આ લભેત યમ્ અલમ્

4 રાજ્યાય સન્તꣳ રાજ્યં નોપનમેત્ । સૌમ્યં વૈ રાજ્યમ્ । સોમમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ રાજ્યમ્ પ્ર યચ્છતિ । ઉપૈનꣳ રાજ્યં નમતિ બભ્રુર્ ભવતિ । એતદ્ વૈ સોમસ્ય રૂપમ્ । સમૃદ્ધ્યૈ । ઇન્દ્રાય વૃત્રતુરે લલામમ્ પ્રાશૃઙ્ગમ્ આ લભેત ગતશ્રીઃ પ્રતિષ્ઠાકામઃ । પાપ્માનમ્ એવ વૃત્રં તીર્ત્વા પ્રતિષ્ઠાં ગચ્છતિ । ઇન્દ્રાયાભિમાતિઘ્ને લલામમ્ પ્રાશૃઙ્ગમ્ આ
5 લભેત યઃ પાપ્મના ગૃહીતઃ સ્યાત્ । પાપ્મા વા અભિમાતિઃ । ઇન્દ્રમ્ એવાભિમાતિહનꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્માત્ પાપ્માનમ્ અભિમાતિમ્ પ્ર ણુદતે । ઇન્દ્રાય વજ્રિણે લલામમ્ પ્રાશૃઙ્ગમ્ આ લભેત યમ્ અલꣳ રાજ્યાય સન્તꣳ રાજ્યં નોપનમેત્ । ઇન્દ્રમ્ એવ વરિણꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપધાવતિ સ એવાસ્મૈ વજ્રમ્ પ્ર યચ્છતિ સ એનં વજ્રો ભૂત્યા ઇન્દ્ધે । ઉપૈનꣳ રાજ્યં નમતિ લલામઃ પ્રાશૃઙ્ગો ભવતિ । એતદ્ વૈ વજ્રસ્ય રૂપમ્ । સમૃદ્ધ્યૈ ॥
2.1.4 અનુવાક 4 કામ્યાઃ પશવઃ। બ્રહ્મવર્ચસકામાદીનાં પશુવિધિઃ।
1 અસાવ્ આદિત્યો ન વ્યરોચત તસ્મૈ દેવાઃ પ્રાયશ્ચિત્તિમ્ ઐચ્છન્ તસ્મા એતાં દશર્ષભામ્ આલભન્ત તયૈવાસ્મિન્ રુચમ્ અદધુઃ । યો બ્રહ્મવર્ચસકામઃ સ્યાત્ તસ્મા એતાં દશર્ષભામ્ આ લભેત । અમુમ્ એવાદિત્યꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિન્ બ્રહ્મવર્ચસં દધાતિ બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ ભવતિ વસન્તા પ્રાતસ્ ત્રીન્ લલામાન્ આ લભેત ગ્રીષ્મે મધ્યંદિને ॥
2 ત્રીઞ્છિતિપૃષ્ઠાઙ્ છરદ્ય્ અપરાહ્ણે ત્રીઞ્ છિતિવારાન્ ત્રીણિ વા આદિત્યસ્ય તેજાꣳસિ વસન્તા પ્રાતર્ ગ્રીષ્મે મધ્યંદિને શરદ્ય્ અપરાહ્ણે યાવન્ત્ય્ એવ તેજાꣳસિ તાન્ય્ એવાવ રુન્દ્ધે ત્રયસ્ત્રય આ લભ્યન્તે । અભિપૂર્વમ્ એવાસ્મિન્ તેજો દધાતિ સંવત્સરમ્ પર્યાલભ્યન્તે સંવત્સરો વૈ બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પ્રદાતા સંવત્સર એવાસ્મૈ બ્રહ્મવર્ચસમ્ પ્ર યચ્છતિ બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ ભવતિ સંવત્સરસ્ય પરસ્તાત્ પ્રાજાપત્યં કદ્રુમ્
3 આ લભેત પ્રજાપતિઃ સર્વા દેવતાઃ । દેવતાસુ એવ પ્રતિ તિષ્ઠતિ યદિ બિભીયાત્ । દુશ્ચર્મા ભવિષ્યામીતિ સોમાપૌષ્ણꣳ શ્યામમ્ આ લભેત સૌમ્યો વૈ દેવતયા પુરુષઃ પૌષ્ણાઃ પશવઃ સ્વયૈવાસ્મૈ દેવતયા પશુભિસ્ ત્વચં કરોતિ ન દુશ્ચર્મા ભવતિ દેવાશ્ ચ વૈ યમશ્ ચાસ્મિન્ લોકે ઽસ્પર્ધન્ત સ યમો દેવાનામ્ ઇન્દ્રિયં વીર્યમ્ અયુવત તદ્ યમસ્ય
4 યમત્વમ્ । તે દેવા અમન્યન્ત યમો વા ઇદમ્ અભૂદ્ યદ્ વયꣳ સ્મ ઇતિ તે પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવન્ । સ એતૌ પ્રજાપતિર્ આત્મન ઉક્ષવશૌ નિર્ અમિમીત તે દેવા વૈષ્ણાવરુણીં વશામ્ આલભન્તૈન્દ્રમ્ ઉક્ષાણમ્ તં વરુણેનૈવ ગ્રાહયિત્વા વિષ્ણુના યજ્ઞેન પ્રાણુદન્તૈન્દ્રેણૈવાસ્યેન્દ્રિયમ્ અવૃઞ્જત યો ભ્રાતૃવ્યવાન્ત્ સ્યાત્ સ સ્પર્ધમાનો વૈષ્ણાવરુણીમ્
5 વશામ્ આ લભેતૈન્દ્રમ્ ઉક્ષાણમ્ । વરુણેનૈવ ભ્રાતૃવ્યં ગ્રાહયિત્વા વિષ્ણુના યજ્ઞેન પ્ર ણુદત ઐન્દ્રેણૈવાસ્યેન્દ્રિયં વૃઙ્ક્તે ભવત્ય્ આત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ । ઇન્દ્રો વૃત્રમ્ અહન્ તં વૃત્રો હતઃ ષોડશભિર્ ભોગૈર્ અસિનાત્ તસ્ય વૃત્રસ્ય શીર્ષતો ગાવ ઉદ્ આયન્ તા વૈદેહ્યો ઽભવન્ તાસામ્ ઋષભો જઘને ઽનૂદૈત્ તમ્ ઇન્દ્રઃ
6 અચાયત્ સો ઽમન્યત યો વા ઇમમ્ આલભેત મુચ્યેતાસ્માત્ પાપ્મન ઇતિ સ આગ્નેયં કૃષ્ણગ્રીવમ્ આલભતૈન્દ્રમ્ ઋષભમ્ । તસ્યાગ્નિર્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપસૃતઃ ષોડશધા વૃત્રસ્ય ભોગાન્ અપ્ય્ અદહદ્ ઐન્દ્રેણેન્દ્રિયમ્ આત્મન્ન્ અધત્ત યઃ પાપ્મના ગૃહીતઃ સ્યાત્ સ આગ્નેયં કૃષ્ણગ્રીવમ્ આ લભેતૈન્દ્રમ્ ઋષભમ્ અગ્નિર્ એવાસ્ય સ્વેન ભાગધેયેનોપસૃતઃ
7 પાપ્માનમ્ અપિ દહત્ય્ ઐન્દ્રેણેન્દ્રિયમ્ આત્મન્ ધત્તે મુચ્યતે પાપ્મનઃ । ભવત્ય્ એવ દ્યાવાપૃથિવ્યાં ધેનુમ્ આ લભેત જ્યોગપરુદ્ધઃ । અનયોર્ હિ વા એષો ઽપ્રતિષ્ઠિતઃ । અથૈષ જ્યોગ્ અપરુદ્ધો દ્યાવાપૃથિવી એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તે એવૈનમ્ પ્રતિષ્ઠાં ગમયતઃ પ્રત્ય્ એવ તિષ્ઠતિ પર્યારિણી ભવતિ પર્યારીવ હ્ય્ એતસ્ય રાષ્ટ્રં યો જ્યોગપરુદ્ધઃ સમૃદ્ધયૈ વાયવ્યમ્
8 વત્સમ્ આ લભેત । વાયુર્ વા અનયોર્ વત્સઃ । ઇમે વા એતસ્મૈ લોકા અપશુષ્કા વિડ્ અપશુષ્કા । અથૈષ જ્યોગ્ અપરુદ્ધો વાયુમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મા ઇમાઁલ્લોકાન્ વિશમ્ પ્ર દાપયતિ પ્રાસ્મા ઇમે લોકાઃ સ્નુવન્તિ ભુઞ્જત્ય્ એનં વિડ્ ઉપ તિષ્ઠતે ॥
2.1.5 અનુવાક 5 કામ્યાઃ પશવઃ। પશુકામાદીનાં પશુવિધિઃ।
1 ઇન્દ્રો વલસ્ય બિલમ્ અપૌર્ણોત્ સ ય ઉત્તમઃ પશુર્ આસીત્ તમ્ પૃષ્ઠમ્ પ્રતિ સંગૃહ્યોદ્ અક્ખિદત્ તꣳ સહસ્રમ્ પશવો ઽનૂદાયન્ । સ ઉન્નતો ઽભવત્ । યઃ પશુકામઃ સ્યાત્ સ એતમ્ ઐન્દ્રમ્ ઉન્નતમ્ આ લભેત । ઇન્દ્રમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયોનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ પશૂન્ પ્ર યચ્છતિ પશુમાન્ એવ ભવતિ । ઉન્નતઃ
2 ભવતિ સાહસ્રી વા એષા લક્ષ્મી યદ્ ઉન્નતઃ । લક્ષ્મિયૈવ પશૂન્ અવ રુન્દ્ધે યદા સહસ્રમ્ પશૂન્ પ્રાપ્નુયાત્ અથ વૈષ્ણવં વામનમ્ આ લભેત । એતસ્મિન્ વૈ તત્ સહસ્રમ્ અધ્ય્ અતિષ્ઠત્ તસ્માદ્ એષ વામનઃ સમીષિતઃ પશુભ્ય એવ પ્રજાતેભ્યઃ પ્રતિષ્ઠાં દધાતિ કો ઽર્હતિ સહસ્રમ્ પશૂન્ પ્રાપ્તુમ્ ઇત્ય્ આહુઃ । અહોરાત્રાણ્ય્ એવ સહસ્રꣳ સમ્પાદ્યાઽઽ લભેત પશવઃ
3 વા અહોરાત્રાણિ પશૂન્ એવ પ્રજાતાન્ પ્રતિષ્ઠાં ગમયતિ । ઓષધીભ્યો વેહતમ્ આ લભેત પ્રજાકામઃ । ઓષધયો વા એતમ્ પ્રજાયૈ પરિ બાધન્તે યો ઽલમ્ પ્રજાયૈ સન્ પ્રજાં ન વિન્દતે । ઓષધયઃ ખલુ વા એતસ્યૈ સૂતુમ્ અપિ ઘ્નન્તિ યા વેહદ્ ભવતિ । ઓષધીર્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તા એવાસ્મૈ સ્વાદ્ યોનેઃ પ્રજામ્ પ્ર જનયન્તિ વિન્દતે
4 પ્રજામ્ આપો વા ઓષધયો ઽસત્ પુરુષઃ । આપ એવાસ્મા અસતઃ સદ્ દદતિ તસ્માદ્ આહુર્ યશ્ ચૈવં વેદ યશ્ ચ ન । આપસ્ ત્વાવાસતઃ સદ્ દદતીતિ । ઐન્દ્રીꣳ સૂતવશામ્ આ લભેત ભૂતિકામઃ । અજાતો વા એષ યો ઽલમ્ ભૂત્યૈ સન્ ભૂતિં ન પ્રાપ્નોતિ । ઇન્દ્રમ્ ખલુ વા એષા સૂત્વા વશાભવત્ ॥
5 ઇન્દ્રમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનમ્ ભૂતિં ગમયતિ ભવત્ય્ એવ યꣳ સૂત્વા વશા સ્યાત્ તમ્ ઐન્દ્રમ્ એવાઽઽ લભેત । એતદ્ વાવ તદ્ ઇન્દ્રિયમ્ । સાક્ષાદ્ એવેન્દ્રિયમ્ અવ રુન્દ્ધે । ઐન્દ્રાગ્નમ્ પુનરુત્સૃષ્ટમ્ આ લભેત ય આ તૃતીયાત્ પુરુષાત્ સોમં ન પિબેત્ । વિચ્છિન્નો વા એતસ્ય સોમપીથો યો બ્રાહ્મણઃ સન્ન્ આ
6 તૃતીયાત્ પુરુષાત્ સોમં ન પિબતિ । ઇન્દ્રાગ્ની એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવ્ એવાસ્મૈ સોમપીથમ્ પ્ર યચ્છતઃ । ઉપૈનꣳ સોમપીથો નમતિ યદ્ ઐન્દ્રો ભવતીન્દ્રિયં વૈ સોમપીથ ઇન્દ્રિયમ્ એવ સોમપીથમ્ અવ રુન્દ્ધે યદ્ આગ્નેયો ભવત્ય્ આગ્નેયો વૈ બ્રાહ્મણઃ સ્વામ્ એવ દેવતામ્ અનુ સં તનોતિ પુનરુત્સૃષ્ટો ભવતિ પુનરુત્સૃષ્ટ ઇવ હ્ય્ એતસ્ય
7 સોમપીથઃ ।સમૃદ્ધ્યૈ। બ્રાહ્મણસ્પત્યં તૂપરમ્ આ લભેતાભિચરન્ બ્રહ્મણસ્ પતિમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તસ્મા એવૈનમ્ આ વૃશ્ચતિ તાજગ્ આર્તિમ્ આર્છતિ તૂપરો ભવતિ ક્ષુરપવિર્ વા એષા લક્ષ્મી યત્ તૂપરઃ । સમૃદ્ધ્યૈ। સ્ફ્યો યૂપો ભવતિ વજ્રો વૈ સ્ફ્યો વજ્રમ્ એવાસ્મૈ પ્ર હરતિ શરમયમ્ બર્હિઃ શૃણાત્ય્ એવૈનમ્ । વૈભીદક ઇધ્મો ભિનત્ત્ય્ એવૈનમ્ ॥
2.1.6 અનુવાક 6 કામ્યાઃ પશવઃ। ગ્રામકામાદીનાં પશુવિધિઃ।
1 બાર્હસ્પત્યꣳ શિતિપૃષ્ઠમ્ આ લભેત ગ્રામકામો યઃ કામયેત પૃષ્ઠꣳ સમાનાનાꣳ સ્યામ્ ઇતિ બૃહસ્પતિમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનમ્ પૃષ્ઠꣳ સમાનાનાં કરોતિ ગ્રામ્ય્ એવ ભવતિ શિતિપૃષ્ઠો ભવતિ બાર્હસ્પત્યો હ્ય્ એષ દેવતયા સમૃદ્ધયૈ પૌષ્ણꣳ શ્યામમ્ આ લભેતાન્નકામઃ । અન્નં વૈ પૂષા પૂષણમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ

2 અન્નમ્ પ્ર યચ્છતિ । અન્નાદ એવ ભવતિ શ્યામો ભવતિ । એતદ્ વા અન્નસ્ય રૂપમ્ । સમૃદ્ધ્યૈ મારુતમ્ પૃશ્નિમ્ આ લભેતાન્નકામઃ । અન્નં વૈ મરુતઃ । મરુત એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ ત એવાસ્મા અન્નમ્ પ્ર યચ્છન્તિ । અન્નાદ એવ ભવતિ પૃશ્નિર્ ભવતિ । એતદ્ વા અન્નસ્ય રૂપમ્ । સમૃદ્ધ્યૈ । ઐન્દ્રમ્ અરુણમ્ આ લભેતેન્દ્રિયકામઃ । ઇન્દ્રમ્ એવ
3 સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયં દધાતિ । ઇન્દ્રિયાવ્ય્ એવ ભવતિ । અરુણો ભ્રૂમાન્ ભવતિ । એતદ્ વા ઇન્દ્રસ્ય રૂપમ્ । સમૃદ્ધ્યૈ સાવિત્રમ્ ઉપધ્વસ્તમ્ આ લભેત સનિકામઃ સવિતા વૈ પ્રસવાનામ્ ઈશે સવિતારમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ સનિમ્ પ્ર સુવતિ દાનકામા અસ્મૈ પ્રજા ભવન્તિ । ઉપધ્વસ્તો ભવતિ સાવિત્રો હ્ય્ એષઃ
4 દેવતયા ।સમૃદ્ધ્યૈ। વૈશ્વદેવમ્ બહુરૂપમ્ આ લભેતાન્નકામઃ । વૈશ્વદેવં વા અન્નમ્ । વિશ્વાન્ એવ દેવાન્ત્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ ત એવાસ્મા અન્નમ્ પ્ર યચ્છન્તિ । અન્નાદ એવ ભવતિ બહુરૂપો ભવતિ બહુરૂપꣳ હ્ય્ અન્નમ્ । સમૃદ્ધ્યૈ । વૈશ્વદેવમ્ બહુરૂપમ્ આ લભેત ગ્રામકામઃ । વૈશ્વદેવા વૈ સજાતાઃ । વિશ્વાન્ એવ દેવાન્ત્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ ત એવાસ્મૈ
5 સજાતાન્ પ્ર યચ્છન્તિ। ગ્રામ્ય્ એવ ભવતિ બહુરૂપો ભવતિ બહુદેવત્યો હ્ય્ એષઃ । સમૃદ્ધ્યૈ પ્રજાપત્યં તૂપરમ્ આ લભેત યસ્યાનાજ્ઞાતમ્ એવ જ્યોગ્ આમયેત્ પ્રાજાપત્યો વૈ પુરુષઃ પ્રજાપતિઃ ખલુ વૈ તસ્ય વેદ યસ્યાનાજ્ઞાતમ્ ઇવ જ્યોગ્ આમયતિ પ્રજાપતિમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનં તસ્માત્ સ્રામાન્ મુઞ્ચતિ તૂપરો ભવતિ પ્રાજાપત્યો હ્ય્ એષ દેવતયા સમૃદ્ધ્યૈ ॥
2.1.7 અનુવાક 7 કામ્યાઃ પશવઃ।બ્રહ્મવર્ચસકામાદીનાં પશુવિધિઃ।
1 વષટ્કારો વૈ ગાયત્રિયૈ શિરો ઽચ્છિનત્ તસ્યૈ રસઃ પરાપતત્ તમ્ બૃહસ્પતિર્ ઉપાગૃહ્ણાત્ સા શિતિપૃષ્ઠા વશાભવત્ । યો દ્વિતીયઃ પરાપતત્ તમ્ મિત્રાવરુણાવ્ ઉપાગૃહ્ણીતાꣳ સા દ્વિરૂપા વશાભવત્ । યસ્ તૃતીયઃ પરાપતત્ તં વિશ્વે દેવા ઉપાગૃહ્ણન્ત્ સા બહુરૂપા વશાભવત્ । યશ્ ચતુર્થઃ પરાપતત્ સ પૃથિવીમ્ પ્રાવિશત્ તમ્ બૃહસ્પતિર્ અભિ
2 અગૃહ્ણાત્ । અસ્ત્વ્ એવાયમ્ ભોગાયેતિ સ ઉક્ષવશઃ સમ્ અભવત્ । યલ્ લોહિતમ્ પરાપતત્ તદ્ રુદ્ર ઉપાગૃહ્ણાત્ સા રૌદ્રી રોહિણી વશાભવત્ । બાર્હસ્પત્યાꣳ શિતિપૃષ્ઠામ્ આ લભેત બ્રહ્મવર્ચસકામઃ । બૃહસ્પતિમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિન્ બ્રહ્મવર્ચસં દધાતિ બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ ભવતિ છન્દસાં વા એષ રસો યદ્ વશા રસ ઇવ ખલુ
3 વૈ બ્રહ્મવર્ચસમ્ । છન્દસામ્ એવ રસેન રસમ્ બ્રહ્મવર્ચસમ્ અવ રુન્દ્ધે મૈત્રાવરુણીં દ્વિરૂપામ્ આ લભેત વૃષ્ટિકામઃ । મૈત્રં વા અહર્ વારુણી રાત્રિઃ । અહોરાત્રાભ્યાં ખલુ વૈ પર્જન્યો વર્ષતિ મિત્રાવરુણાવ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવ્ એવાસ્મા અહોરાત્રાભ્યામ્ પર્જન્યં વર્ષયતઃ । છન્દસાં વા એષ રસો યદ્ વશા રસ ઇવ ખલુ વૈ વૃષ્ટિઃ । છન્દસામ્ એવ રસેન
4 રસં વૃષ્ટિમ્ અવ રુન્દ્ધે મૈત્રાવરુણીં દ્વિરૂપામ્ આ લભેત પ્રજાકામઃ । મૈત્રં વા અહર્ વારુણી રાત્રિઃ । અહોરાત્રાભ્યાં ખલુ વૈ પ્રજાઃ પ્ર જાયન્તે મિત્રાવરુણાવ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવ્ એવાસ્મા અહોરાત્રાભ્યામ્ પ્રજામ્ પ્ર જનયતઃ । છન્દસાં વા એષ રસો યદ્ વશા રસ ઇવ ખલુ વૈ પ્રજા છન્દસામ્ એવ રસેન રસમ્ પ્રજામ્ અવ
5 રુન્દ્ધે । વૈશ્વદેવીમ્ બહુરૂપામ્ આ લભેતાન્નકામઃ । વૈશ્વદેવં વા અન્નમ્ । વિશ્વાન્ એવ દેવાન્ત્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ ત એવાસ્મા અન્નમ્ પ્ર યચ્છન્તિ । અન્નાદ એવ ભવતિ છન્દસાં વા એષ રસો યદ્ વશા રસ ઇવ ખલુ વા અન્નમ્ । છન્દસામ્ એવ રસેન રસમ્ અન્નમ્ અવ રુન્દ્ધે વૈશ્વદેવીમ્ બહુરૂપામ્ આ લભેત ગ્રામકામઃ । વૈશ્વદેવા વૈ
6 સજાતાઃ । વિશ્વાન્ એવ દેવાન્ત્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ ત એવાસ્મૈ સજાતાન્ પ્ર યચ્છન્તિ ગ્રામ્ય્ એવ ભવતિ છન્દસાં વા એષ રસો યદ્ વશા રસ ઇવ ખલુ વૈ સજાતાઃ । છન્દસામ્ એવ રસેન રસꣳ સજાતાન્ અવ રુન્દ્ધે બાર્હસ્પત્યમ્ ઉક્ષવશમ્ આ લભેત બ્રહ્મવર્ચસકામઃ । બૃહસ્પતિમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિન્ બ્રહ્મવર્ચસમ્
7 દધાતિ બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ ભવતિ વશં વા એષ ચરતિ યદ્ ઉક્ષા વશ ઇવ ખલુ વૈ બ્રહ્મવર્ચસમ્ । વશેનૈવ વશમ્ બ્રહ્મવર્ચસમ્ અવ રુન્દ્ધે રૌદ્રીꣳ રોહિણીમ્ આ લભેતાભિચરન્ રુદ્રમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તસ્મા એવૈનમ્ આ વૃશ્ચતિ તાજગ્ આર્તિમ્ આર્છતિ રોહિણી ભવતિ રૌદ્રી હ્ય્ એષા દેવતયા સમૃદ્ધ્યૈ સ્ફ્યો યૂપો ભવતિ વજ્રો વૈ સ્ફ્યો વજ્રમ્ એવાસ્મૈ પ્ર હરતિ શરમયમ્ બર્હિઃ શૃણાત્ય્ એવૈનમ્ । વૈભીદક ઇધ્મો ભિનત્ત્ય્ એવૈનમ્ ॥
2.1.8 અનુવાક 8 કામ્યાઃ પશવઃ। બ્રહ્મવર્ચસકામાદીનાં પશુવિધિઃ।
1 અસાવ્ આદિત્યો ન વ્યરોચત તસ્મૈ દેવાઃ પ્રાયશ્ચિત્તિમ્ ઐચ્છન્ તયૈવાસ્મિન્ રુચમ્ અદધુઃ । યો બ્રહ્મવર્ચસકામઃ સ્યાત્ તસ્મા એતાꣳ સૌરીꣳ શ્વેતાં વશામ્ આ લભેત । અમુમ્ એવાદિત્યꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિન્ બ્રહ્મવર્ચસં દધાતિ બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ ભવતિ બૈલ્વો યૂપો ભવતિ । અસૌ
2 વા આદિત્યો યતો ઽજાયત તતો બિલ્વ ઉદ્ અતિષ્ઠત્ સયોન્ય્ એવ બ્રહ્મવર્ચસમ્ અવ રુન્દ્ધે બ્રાહ્મણસ્પત્યામ્ બભ્રુકર્ણીમ્ આ લભેતાભિચરન્ વારુણં દશકપાલમ્ પુરસ્તાન્ નિર્ વપેત્ । વરુણેનૈવ ભ્રાતૃવ્યં ગ્રાહયિત્વા બ્રહ્મણા સ્તૃણુતે બભ્રુકર્ણી ભવતિ । એતદ્ વૈ બ્રહ્મણો રૂપમ્ । સમૃદ્ધ્યૈ સ્ફ્યો યૂપો ભવતિ વજ્રો વૈ સ્ફ્યો વજ્રમ્ એવાસ્મૈ પ્ર હરતિ 0 શરમયમ્ બર્હિઃ શૃણાતિ
3 એવૈનમ્ । વૈભીદક ઇધ્મો ભિનત્ત્ય્ એવૈનમ્ । વૈષ્ણવં વામનમ્ આ લભેત યં યજ્ઞો નોપનમેત્ । વિષ્ણુર્ વૈ યજ્ઞઃ । વિષ્ણુમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ યજ્ઞમ્ પ્ર યચ્છતિ । ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ વામનો ભવતિ વૈષ્ણવો હ્ય્ એષ દેવતયા સમૃદ્ધ્યૈ ત્વાષ્ટ્રં વડબમ્ આ લભેત પશુકામસ્ ત્વષ્ટા વૈ પશૂનામ્ મિથુનાનામ્
4 પ્રજનયિતા । ત્વષ્ટારમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ પશૂન્ મિથુનાન્ પ્ર જનયતિ પ્રજા હિ વા એતસ્મિન્ પશવઃ પ્રવિષ્ટાઃ । અથૈષ પુમાન્ત્ સન્ વડબઃ સાક્ષાદ્ એવ પ્રજામ્ પશૂન્ અવ રુન્દ્ધે મૈત્રꣳ શ્વેતમ્ આ લભેત સંગ્રામે સંયત્તે સમયકામઃ । મિત્રમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનમ્ મિત્રેણ સં નયતિ ॥
5 વિશાલો ભવતિ વ્યવસાયયત્ય્ એવૈનમ્ પ્રાજાપત્યં કૃષ્ણમ્ આ લભેત વૃષ્ટિકામઃ પ્રજાપતિર્ વૈ વૃષ્ટ્યા ઈષે પ્રજાપતિમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ પર્જન્યં વર્ષયતિ કૃષ્ણો ભવતિ । એતદ્ વૈ વૃષ્ટ્યૈ રૂપમ્ । રૂપેણૈવ વૃષ્ટિમ્ અવ રુન્દ્ધે શબલો ભવતિ વિદ્યુતમ્ એવાસ્મૈ જનયિત્વા વર્ષયતિ । અવાશૃઙ્ગો ભવતિ વૃષ્ટિમ્ એવાસ્મૈ નિ યચ્છતિ ॥
2.1.9 અનુવાક 9 કામ્યાઃ પશવઃ। અન્નાદ્યકામાદીનાં પશુવિધિઃ।
1 વરુણꣳ સુષુવાણમ્ અન્નાદ્યં નોપાનમત્ સ એતાં વારુણીં કૃષ્ણાં વશામ્ અપશ્યત્ તાꣳ સ્વાયૈ દેવતાયા આલભત તતો વૈ તમ્ અન્નાદ્યમ્ ઉપાનમત્ । યમ્ અલમ્ અન્નાદ્યાય સન્તમ્ અન્નાદ્યં નોપનમેત્ સ એતાં વારુણીં કૃષ્ણાં વશામ્ આ લભેત વરુણમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મા અન્નમ્ પ્ર યચ્છત્ય્ અન્નાદઃ
2 એવ ભવતિ। કૃષ્ણા ભવતિ વારુણી હ્ય્ એષા દેવતયા સમૃદ્ધ્યૈ મૈત્રꣳ શ્વેતમ્ આ લભેત વારુણં કૃષ્ણમ્ અપાં ચૌષધીનાં ચ સંધાવ્ અન્નકામઃ । મૈત્રીર્ વા ઓષધયો વારુણીર્ આપઃ । અપાં ચ ખલુ વા ઓષધીનાં ચ રસમ્ ઉપ જીવામઃ । મિત્રાવરુણાવ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવ્ એવાસ્મા અન્નમ્ પ્ર યચ્છતો ઽન્નાદ એવ ભવતિ ॥

3 અપાં ચૌષધીનાં ચ સંધાવ્ આ લભત ઉભયસ્યાવરુદ્ધ્યૈ મૈત્રꣳ શ્વેતમ્ આ લભેત વારુણં કૃષ્ણં જ્યોગામયાવી યન્ મૈત્રો ભવતિ મિત્રેણૈવાસ્મૈ વરુણꣳ શમયતિ યદ્ વારુણઃ સાક્ષાદ્ એવૈનં વરુણપાશાન્ મુઞ્ચતિ । ઉત યદીતાસુર્ ભવતિ જીવત્ય્ એવ દેવા વૈ પુષ્ટિં નાવિન્દન્ ।
4 તામ્ મિથુને ઽપશ્યન્ તસ્યામ્ ન સમ્ અરાધયન્ તાવ્ અશ્વિનાવ્ અબ્રૂતામ્ આવયોર્ વા એષા મૈતસ્યાં વદધ્વમ્ ઇતિ સાશ્વિનોર્ એવાભવત્ । યઃ પુષ્ટિકામઃ સ્યાત્ સ એતામ્ આશ્વિનીં યમીં વશામ્ આ લભેત । અશ્વિનાવ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવ્ એવાસ્મિન્ પુષ્ટિં ધત્તઃ પુષ્યતિ પ્રજયા પશુભિઃ ॥
2.1.10 અનુવાક 10 કામ્યાઃ પશવઃ। નૈમિત્તિકપશુવિધિઃ।
1 આશ્વિનં ધૂમ્રલલામમ્ આ લભેત યો દુર્બ્રાહ્મણઃ સોમમ્ પિપાસેત્ । અશ્વિનૌ વૈ દેવાનામ્ અસોમપાવ્ આસ્તામ્ । તૌ પશ્ચા સોમપીથમ્ પ્રાપ્નુતામ્ અશ્વિનાવ્ એતસ્ય દેવતા યો દુર્બ્રાહ્મણઃ સોમમ્ પિપાસતિ । અશ્વિનાવ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તવ્ એવાસ્મૈ સોમપીથમ્ પ્ર યચ્છત ઉપૈનꣳ સોમપીથો નમતિ યદ્ ધૂમ્રો ભવતિ ધૂમ્રિમાણમ્ એવાસ્માદ્ અપ હન્તિ લલામઃ
2 ભવતિ મુખત એવાસ્મિન્ તેજો દધાતિ। વાયવ્યં ગોમૃગમ્ આ લભેત યમ્ અજઘ્નિવાꣳસમ્ અભિશꣳસેયુઃ । અપૂતા વા એતં વાગ્ ઋચ્છતિ યમ્ અજઘ્નિવાꣳસમ્ અભિશꣳસન્તિ નૈષ ગ્રામ્યઃ પશુર્ નારણ્યો યદ્ ગોમૃગઃ । નેવૈષ ગ્રામે નારણ્યે યમ્ અજઘ્નિવાꣳસમ્ અભિશꣳસન્તિ વાયુર્ વૈ દેવાનામ્ પવિત્રમ્ । વાયુમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવ
3 એનમ્ પવયતિ પરાચી વા એતસ્મૈ વ્યુચ્છન્તી વ્ય્ ઉચ્છતિ તમઃ પાપ્માનમ્ પ્ર વિશતિ યસ્યાશ્વિને શસ્યમાને સૂર્યો નાવિર્ ભવતિ સૌર્યમ્ બહુરૂપમ્ આ લભેત । અમુમ્ એવાદિત્યꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્માત્ તમઃ પાપ્માનમ્ અપ હન્તિ પ્રતીચ્ય્ અસ્મૈ વ્યુચ્છન્તી વ્ય્ ઉચ્છત્ય્ અપ તમઃ પાપ્માનꣳ હતે ॥
2.1.11 અનુવાક 11 કામ્યેષ્ટિયાજ્યાપુરોનુવાક્યાઃ
1 ઇન્દ્રં વો વિશ્વતસ્ પરિ । ઇન્દ્રં નરઃ । મરુતો યદ્ ધ વો દિવઃ । યા વઃ શર્મ ભરેષ્વ્ ઇન્દ્રꣳ સુહવꣳ હવામહેઽꣳહોમુચꣳ સુકૃતં દૈવ્યં જનમ્ । અગ્નિમ્ મિત્રં વરુણꣳ સાતયે ભગં દ્યાવાપૃથિવી મરુતઃ સ્વસ્તયે ॥ મમત્તુ નઃ પરિજ્મા વસર્હા મમત્તુ વાતો અપાં વૃષણ્વાન્ । શિશીતમ્ ઇન્દ્રાપર્વતા યુવં નસ્ તન્ નો વિશ્વે વરિવસ્યન્તુ દેવાઃ પ્રિયા વો નામ ।
2 હુવે તુરાણામ્ । આ યત્ તૃપન્ મરુતો વાવશાનાઃ ॥ શ્રિયસે કમ્ ભાનુભિઃ સમ્ મિમિક્ષિરે તે રશ્મિભિસ્ ત ઋક્વભિઃ સુખાદયઃ । તે વાશીમન્ત ઇષ્મિણો અભીરવો વિદ્રે પ્રિયસ્ય મારુતસ્ય ધામ્નઃ ॥ અગ્નિઃ પ્રથમો વસુભિર્ નો અવ્યાત્ સોમો રુદ્રેભિર્ અભિ રક્ષતુ ત્મના । ઇન્દ્રો મરુદ્ભિર્ ઋતુધા કૃણોત્વ્ આદિત્યૈર્ નો વરુણઃ સꣳ શિશાતુ ॥ સં નો દેવો વસુભિર્ અગ્નિઃ સમ્
3 સોમસ્ તનૂભી રુદ્રિયાભિઃ । સમ્ ઇન્દ્રો મરુદ્ભિર્ યજ્ઞિયૈઃ સમ્ આદિત્યૈર્ નો વરુણો અજિજ્ઞિપત્ ॥ યથાદિત્યા વસુભિઃ સમ્બભૂવુર્ મરુદ્ભી રુદ્રાઃ સમજાનતાભિ । એવા ત્રિણામન્ન્ અહૃણીયમાના વિશ્વે દેવાઃ સમનસો ભવન્તુ કુત્રા ચિદ્ યસ્ય સમૃતૌ રણ્વા નરો નૃષદને । અર્હન્તશ્ ચિદ્ યમ્ ઇન્ધતે સંજનયન્તિ જન્તવઃ ॥ સં યદ્ ઇષો વનામહે સꣳ હવ્યા માનુષાણામ્ । ઉત દ્યુમ્નસ્ય શવસઃ ॥
4 ઋતસ્ય રશ્મિમ્ આ દદે ॥ યજ્ઞો દેવાનામ્ પ્રત્ય્ એતિ સુમ્નમ્ આદિત્યાસો ભવતા મૃડયન્તઃ । આ વો ઽર્વાચી સુમતિર્ વવૃત્યાદ્ અꣳહોશ્ ચિદ્ યા વરિવોવિત્તરાસત્ ॥ શુચિર્ અપઃ સૂયવસા અદબ્ધ ઉપ ક્ષેતિ વૃદ્ધવયાઃ સુવીરઃ । નકિષ્ ટં ઘ્નન્ત્ય્ અન્તિતો ન દૂરાદ્ ય આદિત્યાનામ્ ભવતિ પ્રણીતૌ ॥ ધારયન્ત આદિત્યાસો જગત્ સ્થા દેવા વિશ્વસ્ય ભુવનસ્ય ગોપાઃ । દીર્ઘાધિયો રક્ષમાણાઃ
5 અસુર્યમ્ ઋતાવાનશ્ ચયમાના ઋણાનિ ॥ તિસ્રો ભૂમીર્ ધારયન્ ત્રીꣳર્ ઉત દ્યૂન્ ત્રીણિ વ્રતા વિદથે અન્તર્ એષામ્ । ઋતેનાદિત્યા મહિ વો મહિત્વં તદ્ અર્યમન્ વરુણ મિત્ર ચારુ ॥ ત્યાન્ નુ ક્ષત્રિયાꣳ અવ આદિત્યાન્ યાચિષામહે સુમૃડીકાꣳ અભિષ્ટયે ॥ ન દક્ષિણા વિ ચિકિતે ન સવ્યા ન પ્રાચીનમ્ આદિત્યા નોત પશ્ચા । પાક્યા ચિદ્ વસવો ધીર્યા ચિત્ ॥
6 યુષ્માનીતો અભયં જ્યોતિર્ અશ્યામ્ ॥ આદિત્યાનામ્ અવસા નૂતનેન સક્ષીમહિ શર્મણા શંતમેન । અનાગાસ્ત્વે અદિતિત્વે તુરાસ ઇમં યજ્ઞં દધતુ શ્રોષમાણાઃ ॥ ઇમમ્ મે વરુણ શ્રુધી હવમ્ અદ્યા ચ મૃડય । ત્વામ્ અવસ્યુર્ આ ચકે ॥ તત્ ત્વા યામિ બ્રહ્મણા વન્દમાનસ્ તદ્ આ શાસ્તે યજમાનો હવિર્ભિઃ । અહેડમાનો વરુણેહ બોધ્ય્ ઉરુશꣳસ મા ન આયુઃ પ્ર મોષીઃ ॥
2.1પ્રપાઠક: 1 કામ્યપશુવિધાનમ્
2.1.1 અનુવાક

કામ્યાઃ પશવઃ। ઐશ્વર્યાદિકામિનાં તત્તત્પશુવિધાનમ્

વાયવ્યꣳ શ્વેતમ્ આ લભેત ભૂતિકામઃ ।
વાયુર્ વૈ ક્ષેપિષ્ઠા દેવતા
વાયુમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપધાવતિ
સ એવૈનમ્ ભૂતિં ગમયતિ
ભવત્ય્ એવ ।
અતિક્ષિપ્રા દેવતેત્ય્ આહુઃ સૈનમ્ ઈશ્વરા પ્રદહ ઇતિ ।
એતમ્ એવ સન્તં વાયવે નિયુત્વત આ લભેત
નિયુદ્ વા અસ્ય ધૃતિઃ ।
ધૃત એવ ભૂતિમ્ ઉપૈત્ય્ અપ્રદાહાય
ભવત્ય્ એવ

વાયવે નિયુત્વત આ લભેત ગ્રામકામઃ ।
વાયુર્ વા ઇમાઃ પ્રજા નસ્યોતા નેનીયતે
વાયુમ્ એવ નિયુત્વન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મૈ પ્રજા નસ્યોતા નિ યચ્છતિ
ગ્રામ્યેવ ભવતિ
નિયુત્વતે ભવતિ
ધ્રુવા એવાસ્મા અનપગાઃ કરોતિ
વાયવે નિયુત્વત આ લભેત પ્રજાકામઃ ।
પ્રાણો વૈ વાયુર્ અપાનો નિયુત્
0 પ્રાણાપાનૌ ખલુ વા એતસ્ય પ્રજાયાઃ

અપ ક્રામતો યો ઽલમ્ પ્રજાયૈ સન્ પ્રજાં ન વિન્દતે
વાયુમ્ એવ નિયુત્વન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મૈ પ્રાણાપાનાભ્યામ્ પ્રજામ્ પ્ર જનયતિ
વિન્દતે પ્રજામ્ ।
વાયવે નિયુત્વત આ લભેત જ્યોગામયાવી
પ્રાણો વૈ વાયુર્ અપાનો નિયુત્
પ્રાણાપાનૌ ખલુ વા એતસ્માદ્ અપ ક્રામતો યસ્ય જ્યોગ્ આમયતિ
વાયુમ્ એવ નિયુત્વન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ

ધાવતિ
સ એવાસ્મિન્ પ્રાણાપાનૌ દધાતિ ।
ઉત યદીતાસુર્ ભવતિ જીવત્ય્ એવ
પ્રજાપતિર્ વા ઇદમ્ એક આસીત્
સો ઽકામયત
પ્રજાઃ પશૂન્ત્ સૃજેયેતિ
સ આત્મનો વપામ્ ઉદ્ અક્ખિદત્
તામ્ અગ્નૌ પ્રાગૃહ્ણાત્
તતો ઽજસ્ તૂપરઃ સમ્ અભવત્
તꣳ સ્વાયૈ દેવતાયા આલભત
તતો વૈ સ પ્રજાઃ પશૂન્ અસૃજત
યઃ પ્રજાકામઃ

પશુકામઃ સ્યાત્ સ એતમ્ પ્રાજાપત્યમ્ અજં તૂપરમ્ આ લભેત
પ્રજાપતિમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મૈ પ્રજામ્ પશૂન્ પ્ર જનયતિ
યચ્ છ્મશ્રુણસ્ તત્ પુરુષાણાꣳ રૂપમ્ ।
યત્ તૂપરસ્ તદ્ અશ્વાનામ્
યદ્ અન્યતોદન્ તદ્ ગવામ્
યદ્ અવ્યા ઇવ શફાસ્ તદ્ અવીનામ્ ।
યદ્ અજસ્ તદ્ અજાનામ્
એતાવન્તો વૈ ગ્રામ્યાઃ પશવસ્
તાન્

રૂપેણૈવાવ રુન્દ્ધે
સોમાપૌષ્ણં ત્રૈતમ્ આ લભેત પશુકામઃ ।
દ્વૌ વા અજાયૈ સ્તનૌ
નાનૈવ દ્વાવ્ અભિ જાયેતે ઊર્જમ્ પુષ્ટિં તૃતીયઃ
સોમાપૂષણાવ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તાવ્ એવાસ્મૈ પશૂન્ પ્ર જનયતઃ
સોમો વૈ રેતોધાઃ પૂષા પશૂનામ્ પ્રજનયિતા
સોમ એવાસ્મૈ રેતો દધાતિ પૂષા પશૂન્ પ્ર જનયતિ ।
ઔદુમ્બરો યૂપો ભવતિ ।
ઊર્ગ્ વા ઉદુમ્બર ઊર્ક્ પશવ ઊર્જૈવાસ્મા ઊર્જમ્ પશૂન્ અવ રુન્દ્ધે ॥
2.1.2 અનુવાક

કામ્યાઃ પશવઃ। વરુણગૃહીતાદિપશુવિધાનમ્

પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત
તા અસ્માત્ સૃષ્ટાઃ પરાચીર્ આયન્
તા વરુણમ્ અગચ્છન્
તા અન્વૈત્
તાઃ પુનર્ અયાચત
તા અસ્મૈ ન પુનર્ અદદાત્
સો ઽબ્રવીત્ ।
વરં વૃણીષ્વાથ મે પુનર્ દેહીતિ
તાસાં વરમ્ આલભત
સ કૃષ્ણ એકશિતિપાદ્ અભવત્ ।
યો વરુણગૃહીતઃ સ્યાત્ સ એતં વારુણં કૃષ્ણમ્ એકશિતિપાદમ્ આ લભેત
વરુણમ્

એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવૈનં વરુણપાશાન્ મુઞ્ચતિ
કૃષ્ણ એકશિતિપાદ્ ભવતિ
વારુણો હ્ય્ એષ દેવતયા
સમૃદ્ધ્યૈ
સુવર્ભાનુર્ આસુરઃ સૂર્યં તમસાવિધ્યત્
તસ્મૈ દેવાઃ પ્રાયશ્ચિત્તિમ્ ઐચ્છન્
તસ્ય યત્ પ્રથમં તમો ઽપાઘ્નન્ત્ સા કૃષ્ણાવિર્ અભવત્ ।
યદ્ દ્વિતીયꣳ સા ફલ્ગુની
યત્ તૃતીયꣳ સા ભલક્ષી
યદ્ અધ્યસ્થાદ્ અપાકૃન્તન્ત્ સાવિર્ વશા

સમભવત્ ।
તે દેવા અબ્રુવન્
દેવપશુર્ વા અયꣳ સમ્ અભૂત્ કસ્મા ઇમમ્ આ લપ્સ્યામહ ઇતિ ।
અથ વૈ તર્હ્ય્ અલ્પા પૃથિવ્ય્ આસીદ્ અજાતા ઓષધયસ્
તામ્ અવિં વશામ્ આદિત્યેભ્યઃ કામાયાલભન્ત
તતો વા અપ્રથત પૃથિવ્ય્ અજાયન્તૌષધયઃ ।
યઃ કામયેત
પ્રથેય પશુભિઃ પ્ર પ્રજયા જાયેયેતિ સ એતામ્ અવિં વશામ્ આદિત્યેભ્યઃ કામાય

આ લભેત ।
આદિત્યાન્ એવ કામꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
ત એવૈનમ્ પ્રથયન્તિ પશુભિઃ પ્ર પ્રજયા જનયન્તિ ।
અસાવ્ આદિત્યો ન વ્યરોચત
તસ્મૈ દેવાઃ પ્રાયશ્ચિત્તિમ્ ઐચ્છન્
તસ્મા એતા મલ્હા આલભન્તાગ્નેયીં કૃષ્ણગ્રીવીꣳ સꣳહિતામ્ ઐન્દ્રીꣳ શ્વેતામ્ બાર્હસ્પત્યામ્ ।
તાભિર્ એવાસ્મિન્ રુચમ્ અદધુઃ ।
યો બ્રહ્મવર્ચસકામઃ સ્યાત્ તસ્મા એતા મલ્હા આ લભેત

આગ્નેયીં કૃષ્ણગ્રીવીꣳ સꣳહિતામ્ ઐન્દ્રીꣳ શ્વેતામ્ બાર્હસ્પત્યામ્
એતા એવ દેવતાઃ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તા એવાસ્મિન્ બ્રહ્મવર્ચસં દધતિ
બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ ભવતિ
વસન્તા પ્રાતર્ આગ્નેયીં કૃષ્ણગ્રીવીમ્ આ લભેત ગ્રીષ્મે મધ્યંદિને સꣳહિતામ્ ઐન્દ્રીꣳ શરદ્ય્ અપરાહ્ણે શ્વેતામ્ બાર્હસ્પત્યામ્ ।
ત્રીણિ વા આદિત્યસ્ય તેજાꣳસિ વસન્તા પ્રાતર્ ગ્રીષ્મે મધ્યંદિને શરદ્ય્ અપરાહ્ણે
યાવન્ત્ય્ એવ તેજાꣳસિ તાન્ય્ એવ

અવ રુન્દ્ધે।
સંવત્સરમ્ પર્યાલભ્યન્તે
સંવત્સરો વૈ બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પ્રદાતા
સંવત્સર એવાસ્મૈ બ્રહ્મવર્ચસમ્ પ્ર યચ્છતિ
બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ ભવતિ
ગર્ભિણયો ભવન્તિ ।
ઇન્દ્રિયં વૈ ગર્ભઃ ।
ઇન્દ્રિયમ્ એવાસ્મિન્ દધતિ
સારસ્વતીમ્ મેષીમ્ આ લભેત ય ઈશ્વરો વાચો વદિતોઃ સન્ વાચં ન વદેત્ ।
વાગ્ વૈ સરસ્વતી
સરસ્વતીમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સૈવાસ્મિન્

વાચં દધાતિ પ્રવદિતા વાચો ભવતિ ।
અપન્નદતી ભવતિ
તસ્માન્ મનુષ્યાઃ સર્વાં વાચમ્ વદન્તિ ।
આગ્નેયં કૃષ્ણગ્રીવમ્ આ લભેત સૌમ્યમ્ બભ્રું જ્યોગામયાવી ।
અગ્નિં વા એતસ્ય શરીરં ગચ્છતિ સોમꣳ રસો યસ્ય જ્યોગ્ આમયતિ ।
અગ્નેર્ એવાસ્ય શરીરં નિષ્ક્રીણાતિ સોમાદ્ રસમ્
ઉત યદીતાસુર્ ભવતિ જીવત્ય્ એવ
સૌમ્યમ્ બભ્રુમ્ આ લભેતાગ્નેયં કૃષ્ણગ્રીવમ્ પ્રજાકામઃ ।
સોમો

વૈ રેતોધા અગ્નિઃ પ્રજાનામ્ પ્રજનયિતા
સોમ એવાસ્મૈ રેતો દધાત્ય્ અગ્નિઃ પ્રજામ્ પ્ર જનયતિ
વિન્દતે પ્રજામ્ ।
આગ્નેયં કૃષ્ણગ્રીવમ્ આ લભેત સૌમ્યમ્ બભ્રું યો બ્રાહ્મણો વિદ્યામ્ અનૂચ્ય ન વિરોચેત
યદ્ આગ્નેયો ભવતિ તેજ એવાસ્મિન્ તેન દધાતિ
યત્ સૌમ્યો બ્રહ્મવર્ચસં તેન
કૃષ્ણગ્રીવ આગ્નેયો ભવતિ તમ એવાસ્માદ્ અપ હન્તિ
શ્વેતો ભવતિ

રુચમ્ એવાસ્મિન્ દધાતિ ।
બભ્રુઃ સૌમ્યો ભવતિ બ્રહ્મવર્ચસમ્ એવાસ્મિન્ ત્વિષિં દધાતિ ।
આગ્નેયં કૃષ્ણગ્રીવમ્ આ લભેત સૌમ્યમ્ બભ્રુમ્ આગ્નેયં કૃષ્ણગ્રીવમ્ પુરોધાયાꣳ સ્પર્ધમાનઃ ।
આગ્નેયો વૈ બ્રાહ્મણઃ સૌમ્યો રાજન્યઃ ।
અભિતઃ સૌમ્યમ્ આગ્નેયૌ ભવતસ્
તેજસૈવ બ્રહ્મણોભયતો રાષ્ટ્રમ્ પરિ ગૃહ્ણાતિ ।
એકધા સમાવૃઙ્ક્તે પુર એનં દધતે ॥
2.1.3અનુવાક

કામ્યાઃ પશવઃ। જયાદિહેતુપશુવિધિઃ

દેવાસુરા એષુ લોકેષ્વ્ અસ્પર્ધન્ત
સ એતં વિષ્ણુર્ વામનમ્ અપશ્યત્
તꣳ સ્વાયૈ દેવતાયા આલભત
તતો વૈ સ ઇમાઁલ્લોકાન્ અભ્ય્ અજયત્ ।
વૈષ્ણવં વામનમ્ આ લભેત સ્પર્ધમાનઃ ।
વિષ્ણુર્ એવ ભૂત્વેમાઁલ્લોકાન્ અભિ જયતિ
વિષમ આ લભેત
વિષમા ઇવ હીમે લોકાઃ
સમૃદ્ધ્યૈ ।
ઇન્દ્રાય મન્યુમતે મનસ્વતે લલામમ્ પ્રાશૃઙ્ગમ્ આ લભેત સંગ્રામે

સંયત્તે ।
ઇન્દ્રિયેણ વૈ મન્યુના મનસા સંગ્રામં જયતિ ।
ઇન્દ્રમ્ એવ મન્યુમન્તમ્ મનસ્વન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયમ્ મન્યુમ્ મનો દધાતિ
જયતિ તꣳ સંગ્રામમ્
ઇન્દ્રાય મરુત્વતે પૃશ્નિસક્થમ્ આ લભેત ગ્રામકામઃ ।
ઇન્દ્રમ્ એવ મરુત્વન્તꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મૈ સજાતાન્ પ્ર યચ્છતિ
ગ્રામ્ય્ એવ ભવતિ ।
યદ્ ઋષભસ્ તેન

ઐન્દ્રઃ ।
યત્ પૃશ્નિસ્ તેન મારુતઃ।
સમૃદ્ધ્યૈ ।
પશ્ચાત્ પૃશ્નિસક્થો ભવતિ
પશ્ચાદન્વવસાયિનીમ્ એવાસ્મૈ વિશં કરોતિ
સૌમ્યમ્ બભ્રુમ્ આ લભેતાન્નકામઃ
સૌમ્યં વા અન્નમ્ ।
સોમમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મા અન્નમ્ પ્ર યચ્છતિ ।
અન્નાદ એવ ભવતિ
બભ્રુર્ ભવતિ ।
એતદ્ વા અન્નસ્ય રૂપમ્ ।
સમૃદ્ધ્યૈ
સૌમ્યમ્ બભ્રુમ્ આ લભેત યમ્ અલમ્

રાજ્યાય સન્તꣳ રાજ્યં નોપનમેત્ ।
સૌમ્યં વૈ રાજ્યમ્ ।
સોમમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મૈ રાજ્યમ્ પ્ર યચ્છતિ ।
ઉપૈનꣳ રાજ્યં નમતિ
બભ્રુર્ ભવતિ ।
એતદ્ વૈ સોમસ્ય રૂપમ્ ।
સમૃદ્ધ્યૈ ।
ઇન્દ્રાય વૃત્રતુરે લલામમ્ પ્રાશૃઙ્ગમ્ આ લભેત ગતશ્રીઃ પ્રતિષ્ઠાકામઃ ।
પાપ્માનમ્ એવ વૃત્રં તીર્ત્વા પ્રતિષ્ઠાં ગચ્છતિ ।
ઇન્દ્રાયાભિમાતિઘ્ને લલામમ્ પ્રાશૃઙ્ગમ્ આ

લભેત યઃ પાપ્મના ગૃહીતઃ સ્યાત્ ।
પાપ્મા વા અભિમાતિઃ ।
ઇન્દ્રમ્ એવાભિમાતિહનꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્માત્ પાપ્માનમ્ અભિમાતિમ્ પ્ર ણુદતે ।
ઇન્દ્રાય વજ્રિણે લલામમ્ પ્રાશૃઙ્ગમ્ આ લભેત યમ્ અલꣳ રાજ્યાય સન્તꣳ રાજ્યં નોપનમેત્ ।
ઇન્દ્રમ્ એવ વરિણꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપધાવતિ
સ એવાસ્મૈ વજ્રમ્ પ્ર યચ્છતિ
સ એનં વજ્રો ભૂત્યા ઇન્દ્ધે ।
ઉપૈનꣳ રાજ્યં નમતિ
લલામઃ પ્રાશૃઙ્ગો ભવતિ ।
એતદ્ વૈ વજ્રસ્ય રૂપમ્ ।
સમૃદ્ધ્યૈ ॥
2.1.4 અનુવાક

કામ્યાઃ પશવઃ। બ્રહ્મવર્ચસકામાદીનાં પશુવિધિઃ

અસાવ્ આદિત્યો ન વ્યરોચત
તસ્મૈ દેવાઃ પ્રાયશ્ચિત્તિમ્ ઐચ્છન્
તસ્મા એતાં દશર્ષભામ્ આલભન્ત તયૈવાસ્મિન્ રુચમ્ અદધુઃ ।
યો બ્રહ્મવર્ચસકામઃ સ્યાત્ તસ્મા એતાં દશર્ષભામ્ આ લભેત ।
અમુમ્ એવાદિત્યꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મિન્ બ્રહ્મવર્ચસં દધાતિ
બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ ભવતિ
વસન્તા પ્રાતસ્ ત્રીન્ લલામાન્ આ લભેત ગ્રીષ્મે મધ્યંદિને

ત્રીઞ્છિતિપૃષ્ઠાઙ્ છરદ્ય્ અપરાહ્ણે ત્રીઞ્ છિતિવારાન્
ત્રીણિ વા આદિત્યસ્ય તેજાꣳસિ વસન્તા પ્રાતર્ ગ્રીષ્મે મધ્યંદિને શરદ્ય્ અપરાહ્ણે
યાવન્ત્ય્ એવ તેજાꣳસિ તાન્ય્ એવાવ રુન્દ્ધે
ત્રયસ્ત્રય આ લભ્યન્તે ।
અભિપૂર્વમ્ એવાસ્મિન્ તેજો દધાતિ
સંવત્સરમ્ પર્યાલભ્યન્તે
સંવત્સરો વૈ બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પ્રદાતા
સંવત્સર એવાસ્મૈ બ્રહ્મવર્ચસમ્ પ્ર યચ્છતિ
બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ ભવતિ
સંવત્સરસ્ય પરસ્તાત્ પ્રાજાપત્યં કદ્રુમ્

આ લભેત
પ્રજાપતિઃ સર્વા દેવતાઃ ।
દેવતાસુ એવ પ્રતિ તિષ્ઠતિ
યદિ બિભીયાત્ ।
દુશ્ચર્મા ભવિષ્યામીતિ સોમાપૌષ્ણꣳ શ્યામમ્ આ લભેત
સૌમ્યો વૈ દેવતયા પુરુષઃ પૌષ્ણાઃ પશવઃ
સ્વયૈવાસ્મૈ દેવતયા પશુભિસ્ ત્વચં કરોતિ
ન દુશ્ચર્મા ભવતિ
દેવાશ્ ચ વૈ યમશ્ ચાસ્મિન્ લોકે ઽસ્પર્ધન્ત
સ યમો દેવાનામ્ ઇન્દ્રિયં વીર્યમ્ અયુવત
તદ્ યમસ્ય

યમત્વમ્ ।
તે દેવા અમન્યન્ત
યમો વા ઇદમ્ અભૂદ્ યદ્ વયꣳ સ્મ ઇતિ
તે પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવન્ ।
સ એતૌ પ્રજાપતિર્ આત્મન ઉક્ષવશૌ નિર્ અમિમીત
તે દેવા વૈષ્ણાવરુણીં વશામ્ આલભન્તૈન્દ્રમ્ ઉક્ષાણમ્
તં વરુણેનૈવ ગ્રાહયિત્વા વિષ્ણુના યજ્ઞેન પ્રાણુદન્તૈન્દ્રેણૈવાસ્યેન્દ્રિયમ્ અવૃઞ્જત
યો ભ્રાતૃવ્યવાન્ત્ સ્યાત્ સ સ્પર્ધમાનો વૈષ્ણાવરુણીમ્

વશામ્ આ લભેતૈન્દ્રમ્ ઉક્ષાણમ્ ।
વરુણેનૈવ ભ્રાતૃવ્યં ગ્રાહયિત્વા વિષ્ણુના યજ્ઞેન પ્ર ણુદત ઐન્દ્રેણૈવાસ્યેન્દ્રિયં વૃઙ્ક્તે
ભવત્ય્ આત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ ।
ઇન્દ્રો વૃત્રમ્ અહન્
તં વૃત્રો હતઃ ષોડશભિર્ ભોગૈર્ અસિનાત્
તસ્ય વૃત્રસ્ય શીર્ષતો ગાવ ઉદ્ આયન્
તા વૈદેહ્યો ઽભવન્
તાસામ્ ઋષભો જઘને ઽનૂદૈત્
તમ્ ઇન્દ્રઃ

અચાયત્
સો ઽમન્યત
યો વા ઇમમ્ આલભેત મુચ્યેતાસ્માત્ પાપ્મન ઇતિ
સ આગ્નેયં કૃષ્ણગ્રીવમ્ આલભતૈન્દ્રમ્ ઋષભમ્ ।
તસ્યાગ્નિર્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપસૃતઃ ષોડશધા વૃત્રસ્ય ભોગાન્ અપ્ય્ અદહદ્ ઐન્દ્રેણેન્દ્રિયમ્ આત્મન્ન્ અધત્ત
યઃ પાપ્મના ગૃહીતઃ સ્યાત્ સ આગ્નેયં કૃષ્ણગ્રીવમ્ આ લભેતૈન્દ્રમ્ ઋષભમ્
અગ્નિર્ એવાસ્ય સ્વેન ભાગધેયેનોપસૃતઃ

પાપ્માનમ્ અપિ દહત્ય્ ઐન્દ્રેણેન્દ્રિયમ્ આત્મન્ ધત્તે
મુચ્યતે પાપ્મનઃ ।
ભવત્ય્ એવ
દ્યાવાપૃથિવ્યાં ધેનુમ્ આ લભેત જ્યોગપરુદ્ધઃ ।
અનયોર્ હિ વા એષો ઽપ્રતિષ્ઠિતઃ ।
અથૈષ જ્યોગ્ અપરુદ્ધો દ્યાવાપૃથિવી એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તે એવૈનમ્ પ્રતિષ્ઠાં ગમયતઃ
પ્રત્ય્ એવ તિષ્ઠતિ
પર્યારિણી ભવતિ
પર્યારીવ હ્ય્ એતસ્ય રાષ્ટ્રં યો જ્યોગપરુદ્ધઃ
સમૃદ્ધયૈ
વાયવ્યમ્

વત્સમ્ આ લભેત ।
વાયુર્ વા અનયોર્ વત્સઃ ।
ઇમે વા એતસ્મૈ લોકા અપશુષ્કા વિડ્ અપશુષ્કા ।
અથૈષ જ્યોગ્ અપરુદ્ધો વાયુમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મા ઇમાઁલ્લોકાન્ વિશમ્ પ્ર દાપયતિ
પ્રાસ્મા ઇમે લોકાઃ સ્નુવન્તિ
ભુઞ્જત્ય્ એનં વિડ્ ઉપ તિષ્ઠતે ॥
2.1.5 અનુવાક

કામ્યાઃ પશવઃ। પશુકામાદીનાં પશુવિધિઃ

ઇન્દ્રો વલસ્ય બિલમ્ અપૌર્ણોત્
સ ય ઉત્તમઃ પશુર્ આસીત્ તમ્ પૃષ્ઠમ્ પ્રતિ સંગૃહ્યોદ્ અક્ખિદત્
તꣳ સહસ્રમ્ પશવો ઽનૂદાયન્ ।
સ ઉન્નતો ઽભવત્ ।
યઃ પશુકામઃ સ્યાત્ સ એતમ્ ઐન્દ્રમ્ ઉન્નતમ્ આ લભેત ।
ઇન્દ્રમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયોનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મૈ પશૂન્ પ્ર યચ્છતિ
પશુમાન્ એવ ભવતિ ।
ઉન્નતઃ

ભવતિ
સાહસ્રી વા એષા લક્ષ્મી યદ્ ઉન્નતઃ ।
લક્ષ્મિયૈવ પશૂન્ અવ રુન્દ્ધે
યદા સહસ્રમ્ પશૂન્ પ્રાપ્નુયાત્ અથ વૈષ્ણવં વામનમ્ આ લભેત ।
એતસ્મિન્ વૈ તત્ સહસ્રમ્ અધ્ય્ અતિષ્ઠત્
તસ્માદ્ એષ વામનઃ સમીષિતઃ પશુભ્ય એવ પ્રજાતેભ્યઃ પ્રતિષ્ઠાં દધાતિ
કો ઽર્હતિ સહસ્રમ્ પશૂન્ પ્રાપ્તુમ્ ઇત્ય્ આહુઃ ।
અહોરાત્રાણ્ય્ એવ સહસ્રꣳ સમ્પાદ્યાઽઽ લભેત
પશવઃ

વા અહોરાત્રાણિ
પશૂન્ એવ પ્રજાતાન્ પ્રતિષ્ઠાં ગમયતિ ।
ઓષધીભ્યો વેહતમ્ આ લભેત પ્રજાકામઃ ।
ઓષધયો વા એતમ્ પ્રજાયૈ પરિ બાધન્તે યો ઽલમ્ પ્રજાયૈ સન્ પ્રજાં ન વિન્દતે ।
ઓષધયઃ ખલુ વા એતસ્યૈ સૂતુમ્ અપિ ઘ્નન્તિ યા વેહદ્ ભવતિ ।
ઓષધીર્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તા એવાસ્મૈ સ્વાદ્ યોનેઃ પ્રજામ્ પ્ર જનયન્તિ
વિન્દતે

પ્રજામ્
આપો વા ઓષધયો ઽસત્ પુરુષઃ ।
આપ એવાસ્મા અસતઃ સદ્ દદતિ
તસ્માદ્ આહુર્ યશ્ ચૈવં વેદ યશ્ ચ ન ।
આપસ્ ત્વાવાસતઃ સદ્ દદતીતિ ।
ઐન્દ્રીꣳ સૂતવશામ્ આ લભેત ભૂતિકામઃ ।
અજાતો વા એષ યો ઽલમ્ ભૂત્યૈ સન્ ભૂતિં ન પ્રાપ્નોતિ ।
ઇન્દ્રમ્ ખલુ વા એષા સૂત્વા વશાભવત્

ઇન્દ્રમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવૈનમ્ ભૂતિં ગમયતિ
ભવત્ય્ એવ
યꣳ સૂત્વા વશા સ્યાત્ તમ્ ઐન્દ્રમ્ એવાઽઽ લભેત ।
એતદ્ વાવ તદ્ ઇન્દ્રિયમ્ ।
સાક્ષાદ્ એવેન્દ્રિયમ્ અવ રુન્દ્ધે ।
ઐન્દ્રાગ્નમ્ પુનરુત્સૃષ્ટમ્ આ લભેત ય આ તૃતીયાત્ પુરુષાત્ સોમં ન પિબેત્ ।
વિચ્છિન્નો વા એતસ્ય સોમપીથો યો બ્રાહ્મણઃ સન્ન્ આ

તૃતીયાત્ પુરુષાત્ સોમં ન પિબતિ ।
ઇન્દ્રાગ્ની એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તાવ્ એવાસ્મૈ સોમપીથમ્ પ્ર યચ્છતઃ ।
ઉપૈનꣳ સોમપીથો નમતિ
યદ્ ઐન્દ્રો ભવતીન્દ્રિયં વૈ સોમપીથ ઇન્દ્રિયમ્ એવ સોમપીથમ્ અવ રુન્દ્ધે
યદ્ આગ્નેયો ભવત્ય્ આગ્નેયો વૈ બ્રાહ્મણઃ સ્વામ્ એવ દેવતામ્ અનુ સં તનોતિ
પુનરુત્સૃષ્ટો ભવતિ
પુનરુત્સૃષ્ટ ઇવ હ્ય્ એતસ્ય

સોમપીથઃ ।
સમૃદ્ધ્યૈ।
બ્રાહ્મણસ્પત્યં તૂપરમ્ આ લભેતાભિચરન્
બ્રહ્મણસ્ પતિમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તસ્મા એવૈનમ્ આ વૃશ્ચતિ
તાજગ્ આર્તિમ્ આર્છતિ
તૂપરો ભવતિ
ક્ષુરપવિર્ વા એષા લક્ષ્મી યત્ તૂપરઃ ।
સમૃદ્ધ્યૈ।
સ્ફ્યો યૂપો ભવતિ વજ્રો વૈ સ્ફ્યો વજ્રમ્ એવાસ્મૈ પ્ર હરતિ
શરમયમ્ બર્હિઃ શૃણાત્ય્ એવૈનમ્ ।
વૈભીદક ઇધ્મો ભિનત્ત્ય્ એવૈનમ્ ॥
2.1.6 અનુવાક

કામ્યાઃ પશવઃ। ગ્રામકામાદીનાં પશુવિધિઃ

બાર્હસ્પત્યꣳ શિતિપૃષ્ઠમ્ આ લભેત ગ્રામકામો યઃ કામયેત
પૃષ્ઠꣳ સમાનાનાꣳ સ્યામ્ ઇતિ
બૃહસ્પતિમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવૈનમ્ પૃષ્ઠꣳ સમાનાનાં કરોતિ
ગ્રામ્ય્ એવ ભવતિ
શિતિપૃષ્ઠો ભવતિ
બાર્હસ્પત્યો હ્ય્ એષ દેવતયા
સમૃદ્ધયૈ
પૌષ્ણꣳ શ્યામમ્ આ લભેતાન્નકામઃ ।
અન્નં વૈ પૂષા
પૂષણમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મૈ

અન્નમ્ પ્ર યચ્છતિ ।
અન્નાદ એવ ભવતિ
શ્યામો ભવતિ ।
એતદ્ વા અન્નસ્ય રૂપમ્ ।
સમૃદ્ધ્યૈ
મારુતમ્ પૃશ્નિમ્ આ લભેતાન્નકામઃ ।
અન્નં વૈ મરુતઃ ।
મરુત એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
ત એવાસ્મા અન્નમ્ પ્ર યચ્છન્તિ ।
અન્નાદ એવ ભવતિ
પૃશ્નિર્ ભવતિ ।
એતદ્ વા અન્નસ્ય રૂપમ્ ।
સમૃદ્ધ્યૈ ।
ઐન્દ્રમ્ અરુણમ્ આ લભેતેન્દ્રિયકામઃ ।
ઇન્દ્રમ્ એવ

સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયં દધાતિ ।
ઇન્દ્રિયાવ્ય્ એવ ભવતિ ।
અરુણો ભ્રૂમાન્ ભવતિ ।
એતદ્ વા ઇન્દ્રસ્ય રૂપમ્ ।
સમૃદ્ધ્યૈ
સાવિત્રમ્ ઉપધ્વસ્તમ્ આ લભેત સનિકામઃ
સવિતા વૈ પ્રસવાનામ્ ઈશે
સવિતારમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મૈ સનિમ્ પ્ર સુવતિ
દાનકામા અસ્મૈ પ્રજા ભવન્તિ ।
ઉપધ્વસ્તો ભવતિ
સાવિત્રો હ્ય્ એષઃ

દેવતયા ।
સમૃદ્ધ્યૈ।
વૈશ્વદેવમ્ બહુરૂપમ્ આ લભેતાન્નકામઃ ।
વૈશ્વદેવં વા અન્નમ્ ।
વિશ્વાન્ એવ દેવાન્ત્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
ત એવાસ્મા અન્નમ્ પ્ર યચ્છન્તિ ।
અન્નાદ એવ ભવતિ
બહુરૂપો ભવતિ
બહુરૂપꣳ હ્ય્ અન્નમ્ ।
સમૃદ્ધ્યૈ ।
વૈશ્વદેવમ્ બહુરૂપમ્ આ લભેત ગ્રામકામઃ ।
વૈશ્વદેવા વૈ સજાતાઃ ।
વિશ્વાન્ એવ દેવાન્ત્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
ત એવાસ્મૈ

સજાતાન્ પ્ર યચ્છન્તિ।
ગ્રામ્ય્ એવ ભવતિ
બહુરૂપો ભવતિ
બહુદેવત્યો હ્ય્ એષઃ ।
સમૃદ્ધ્યૈ
પ્રજાપત્યં તૂપરમ્ આ લભેત યસ્યાનાજ્ઞાતમ્ એવ જ્યોગ્ આમયેત્
પ્રાજાપત્યો વૈ પુરુષઃ
પ્રજાપતિઃ ખલુ વૈ તસ્ય વેદ યસ્યાનાજ્ઞાતમ્ ઇવ જ્યોગ્ આમયતિ
પ્રજાપતિમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવૈનં તસ્માત્ સ્રામાન્ મુઞ્ચતિ
તૂપરો ભવતિ
પ્રાજાપત્યો હ્ય્ એષ દેવતયા
સમૃદ્ધ્યૈ ॥
2.1.7 અનુવાક

કામ્યાઃ પશવઃ।બ્રહ્મવર્ચસકામાદીનાં પશુવિધિઃ

વષટ્કારો વૈ ગાયત્રિયૈ શિરો ઽચ્છિનત્
તસ્યૈ રસઃ પરાપતત્ તમ્ બૃહસ્પતિર્ ઉપાગૃહ્ણાત્ સા શિતિપૃષ્ઠા વશાભવત્ ।
યો દ્વિતીયઃ પરાપતત્ તમ્ મિત્રાવરુણાવ્ ઉપાગૃહ્ણીતાꣳ સા દ્વિરૂપા વશાભવત્ ।
યસ્ તૃતીયઃ પરાપતત્ તં વિશ્વે દેવા ઉપાગૃહ્ણન્ત્ સા બહુરૂપા વશાભવત્ ।
યશ્ ચતુર્થઃ પરાપતત્ સ પૃથિવીમ્ પ્રાવિશત્ તમ્ બૃહસ્પતિર્ અભિ

અગૃહ્ણાત્ ।
અસ્ત્વ્ એવાયમ્ ભોગાયેતિ સ ઉક્ષવશઃ સમ્ અભવત્ ।
યલ્ લોહિતમ્ પરાપતત્ તદ્ રુદ્ર ઉપાગૃહ્ણાત્ સા રૌદ્રી રોહિણી વશાભવત્ ।
બાર્હસ્પત્યાꣳ શિતિપૃષ્ઠામ્ આ લભેત બ્રહ્મવર્ચસકામઃ ।
બૃહસ્પતિમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મિન્ બ્રહ્મવર્ચસં દધાતિ
બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ ભવતિ
છન્દસાં વા એષ રસો યદ્ વશા
રસ ઇવ ખલુ

વૈ બ્રહ્મવર્ચસમ્ ।
છન્દસામ્ એવ રસેન રસમ્ બ્રહ્મવર્ચસમ્ અવ રુન્દ્ધે
મૈત્રાવરુણીં દ્વિરૂપામ્ આ લભેત વૃષ્ટિકામઃ ।
મૈત્રં વા અહર્ વારુણી રાત્રિઃ ।
અહોરાત્રાભ્યાં ખલુ વૈ પર્જન્યો વર્ષતિ
મિત્રાવરુણાવ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તાવ્ એવાસ્મા અહોરાત્રાભ્યામ્ પર્જન્યં વર્ષયતઃ ।
છન્દસાં વા એષ રસો યદ્ વશા
રસ ઇવ ખલુ વૈ વૃષ્ટિઃ ।
છન્દસામ્ એવ રસેન

રસં વૃષ્ટિમ્ અવ રુન્દ્ધે
મૈત્રાવરુણીં દ્વિરૂપામ્ આ લભેત પ્રજાકામઃ ।
મૈત્રં વા અહર્ વારુણી રાત્રિઃ ।
અહોરાત્રાભ્યાં ખલુ વૈ પ્રજાઃ પ્ર જાયન્તે
મિત્રાવરુણાવ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તાવ્ એવાસ્મા અહોરાત્રાભ્યામ્ પ્રજામ્ પ્ર જનયતઃ ।
છન્દસાં વા એષ રસો યદ્ વશા
રસ ઇવ ખલુ વૈ પ્રજા
છન્દસામ્ એવ રસેન રસમ્ પ્રજામ્ અવ

રુન્દ્ધે ।
વૈશ્વદેવીમ્ બહુરૂપામ્ આ લભેતાન્નકામઃ ।
વૈશ્વદેવં વા અન્નમ્ ।
વિશ્વાન્ એવ દેવાન્ત્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
ત એવાસ્મા અન્નમ્ પ્ર યચ્છન્તિ ।
અન્નાદ એવ ભવતિ
છન્દસાં વા એષ રસો યદ્ વશા
રસ ઇવ ખલુ વા અન્નમ્ ।
છન્દસામ્ એવ રસેન રસમ્ અન્નમ્ અવ રુન્દ્ધે
વૈશ્વદેવીમ્ બહુરૂપામ્ આ લભેત ગ્રામકામઃ ।
વૈશ્વદેવા વૈ

સજાતાઃ ।
વિશ્વાન્ એવ દેવાન્ત્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
ત એવાસ્મૈ સજાતાન્ પ્ર યચ્છન્તિ
ગ્રામ્ય્ એવ ભવતિ
છન્દસાં વા એષ રસો યદ્ વશા
રસ ઇવ ખલુ વૈ સજાતાઃ ।
છન્દસામ્ એવ રસેન રસꣳ સજાતાન્ અવ રુન્દ્ધે
બાર્હસ્પત્યમ્ ઉક્ષવશમ્ આ લભેત બ્રહ્મવર્ચસકામઃ ।
બૃહસ્પતિમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મિન્ બ્રહ્મવર્ચસમ્

દધાતિ
બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ ભવતિ
વશં વા એષ ચરતિ યદ્ ઉક્ષા
વશ ઇવ ખલુ વૈ બ્રહ્મવર્ચસમ્ ।
વશેનૈવ વશમ્ બ્રહ્મવર્ચસમ્ અવ રુન્દ્ધે
રૌદ્રીꣳ રોહિણીમ્ આ લભેતાભિચરન્
રુદ્રમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તસ્મા એવૈનમ્ આ વૃશ્ચતિ
તાજગ્ આર્તિમ્ આર્છતિ
રોહિણી ભવતિ રૌદ્રી હ્ય્ એષા દેવતયા સમૃદ્ધ્યૈ
સ્ફ્યો યૂપો ભવતિ વજ્રો વૈ સ્ફ્યો વજ્રમ્ એવાસ્મૈ પ્ર હરતિ
શરમયમ્ બર્હિઃ શૃણાત્ય્ એવૈનમ્ ।
વૈભીદક ઇધ્મો ભિનત્ત્ય્ એવૈનમ્ ॥
2.1.8 અનુવાક

કામ્યાઃ પશવઃ। બ્રહ્મવર્ચસકામાદીનાં પશુવિધિઃ

અસાવ્ આદિત્યો ન વ્યરોચત
તસ્મૈ દેવાઃ પ્રાયશ્ચિત્તિમ્ ઐચ્છન્
તયૈવાસ્મિન્ રુચમ્ અદધુઃ ।
યો બ્રહ્મવર્ચસકામઃ સ્યાત્ તસ્મા એતાꣳ સૌરીꣳ શ્વેતાં વશામ્ આ લભેત ।
અમુમ્ એવાદિત્યꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મિન્ બ્રહ્મવર્ચસં દધાતિ
બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ ભવતિ
બૈલ્વો યૂપો ભવતિ ।
અસૌ

વા આદિત્યો યતો ઽજાયત તતો બિલ્વ ઉદ્ અતિષ્ઠત્
સયોન્ય્ એવ બ્રહ્મવર્ચસમ્ અવ રુન્દ્ધે
બ્રાહ્મણસ્પત્યામ્ બભ્રુકર્ણીમ્ આ લભેતાભિચરન્
વારુણં દશકપાલમ્ પુરસ્તાન્ નિર્ વપેત્ ।
વરુણેનૈવ ભ્રાતૃવ્યં ગ્રાહયિત્વા બ્રહ્મણા સ્તૃણુતે
બભ્રુકર્ણી ભવતિ ।
એતદ્ વૈ બ્રહ્મણો રૂપમ્ ।
સમૃદ્ધ્યૈ
સ્ફ્યો યૂપો ભવતિ વજ્રો વૈ સ્ફ્યો વજ્રમ્ એવાસ્મૈ પ્ર હરતિ
0 શરમયમ્ બર્હિઃ શૃણાતિ

એવૈનમ્ ।
વૈભીદક ઇધ્મો ભિનત્ત્ય્ એવૈનમ્ । વૈષ્ણવં વામનમ્ આ લભેત યં યજ્ઞો નોપનમેત્ ।
વિષ્ણુર્ વૈ યજ્ઞઃ ।
વિષ્ણુમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મૈ યજ્ઞમ્ પ્ર યચ્છતિ ।
ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ
વામનો ભવતિ
વૈષ્ણવો હ્ય્ એષ દેવતયા
સમૃદ્ધ્યૈ
ત્વાષ્ટ્રં વડબમ્ આ લભેત પશુકામસ્
ત્વષ્ટા વૈ પશૂનામ્ મિથુનાનામ્

પ્રજનયિતા ।
ત્વષ્ટારમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મૈ પશૂન્ મિથુનાન્ પ્ર જનયતિ
પ્રજા હિ વા એતસ્મિન્ પશવઃ પ્રવિષ્ટાઃ ।
અથૈષ પુમાન્ત્ સન્ વડબઃ સાક્ષાદ્ એવ પ્રજામ્ પશૂન્ અવ રુન્દ્ધે
મૈત્રꣳ શ્વેતમ્ આ લભેત સંગ્રામે સંયત્તે સમયકામઃ ।
મિત્રમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવૈનમ્ મિત્રેણ સં નયતિ

વિશાલો ભવતિ
વ્યવસાયયત્ય્ એવૈનમ્
પ્રાજાપત્યં કૃષ્ણમ્ આ લભેત વૃષ્ટિકામઃ
પ્રજાપતિર્ વૈ વૃષ્ટ્યા ઈષે
પ્રજાપતિમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મૈ પર્જન્યં વર્ષયતિ
કૃષ્ણો ભવતિ ।
એતદ્ વૈ વૃષ્ટ્યૈ રૂપમ્ ।
રૂપેણૈવ વૃષ્ટિમ્ અવ રુન્દ્ધે
શબલો ભવતિ
વિદ્યુતમ્ એવાસ્મૈ જનયિત્વા વર્ષયતિ ।
અવાશૃઙ્ગો ભવતિ
વૃષ્ટિમ્ એવાસ્મૈ નિ યચ્છતિ ॥
2.1.9 અનુવાક

કામ્યાઃ પશવઃ। અન્નાદ્યકામાદીનાં પશુવિધિઃ

વરુણꣳ સુષુવાણમ્ અન્નાદ્યં નોપાનમત્
સ એતાં વારુણીં કૃષ્ણાં વશામ્ અપશ્યત્
તાꣳ સ્વાયૈ દેવતાયા આલભત તતો વૈ તમ્ અન્નાદ્યમ્ ઉપાનમત્ ।
યમ્ અલમ્ અન્નાદ્યાય સન્તમ્ અન્નાદ્યં નોપનમેત્ સ એતાં વારુણીં કૃષ્ણાં વશામ્ આ લભેત
વરુણમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મા અન્નમ્ પ્ર યચ્છત્ય્ અન્નાદઃ

એવ ભવતિ।
કૃષ્ણા ભવતિ
વારુણી હ્ય્ એષા દેવતયા
સમૃદ્ધ્યૈ
મૈત્રꣳ શ્વેતમ્ આ લભેત વારુણં કૃષ્ણમ્ અપાં ચૌષધીનાં ચ સંધાવ્ અન્નકામઃ ।
મૈત્રીર્ વા ઓષધયો વારુણીર્ આપઃ ।
અપાં ચ ખલુ વા ઓષધીનાં ચ રસમ્ ઉપ જીવામઃ ।
મિત્રાવરુણાવ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તાવ્ એવાસ્મા અન્નમ્ પ્ર યચ્છતો ઽન્નાદ એવ ભવતિ

અપાં ચૌષધીનાં ચ સંધાવ્ આ લભત ઉભયસ્યાવરુદ્ધ્યૈ
મૈત્રꣳ શ્વેતમ્ આ લભેત વારુણં કૃષ્ણં જ્યોગામયાવી
યન્ મૈત્રો ભવતિ મિત્રેણૈવાસ્મૈ વરુણꣳ શમયતિ
યદ્ વારુણઃ સાક્ષાદ્ એવૈનં વરુણપાશાન્ મુઞ્ચતિ ।
ઉત યદીતાસુર્ ભવતિ જીવત્ય્ એવ
દેવા વૈ પુષ્ટિં નાવિન્દન્

તામ્ મિથુને ઽપશ્યન્
તસ્યામ્ ન સમ્ અરાધયન્
તાવ્ અશ્વિનાવ્ અબ્રૂતામ્
આવયોર્ વા એષા મૈતસ્યાં વદધ્વમ્ ઇતિ
સાશ્વિનોર્ એવાભવત્ ।
યઃ પુષ્ટિકામઃ સ્યાત્ સ એતામ્ આશ્વિનીં યમીં વશામ્ આ લભેત ।
અશ્વિનાવ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તાવ્ એવાસ્મિન્ પુષ્ટિં ધત્તઃ
પુષ્યતિ પ્રજયા પશુભિઃ ॥
2.1.10 અનુવાક

કામ્યાઃ પશવઃ। નૈમિત્તિકપશુવિધિઃ

આશ્વિનં ધૂમ્રલલામમ્ આ લભેત યો દુર્બ્રાહ્મણઃ સોમમ્ પિપાસેત્ ।
અશ્વિનૌ વૈ દેવાનામ્ અસોમપાવ્ આસ્તામ્ ।
તૌ પશ્ચા સોમપીથમ્ પ્રાપ્નુતામ્
અશ્વિનાવ્ એતસ્ય દેવતા યો દુર્બ્રાહ્મણઃ સોમમ્ પિપાસતિ ।
અશ્વિનાવ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તવ્ એવાસ્મૈ સોમપીથમ્ પ્ર યચ્છત ઉપૈનꣳ સોમપીથો નમતિ
યદ્ ધૂમ્રો ભવતિ ધૂમ્રિમાણમ્ એવાસ્માદ્ અપ હન્તિ
લલામઃ

ભવતિ મુખત એવાસ્મિન્ તેજો દધાતિ।
વાયવ્યં ગોમૃગમ્ આ લભેત યમ્ અજઘ્નિવાꣳસમ્ અભિશꣳસેયુઃ ।
અપૂતા વા એતં વાગ્ ઋચ્છતિ યમ્ અજઘ્નિવાꣳસમ્ અભિશꣳસન્તિ
નૈષ ગ્રામ્યઃ પશુર્ નારણ્યો યદ્ ગોમૃગઃ ।
નેવૈષ ગ્રામે નારણ્યે યમ્ અજઘ્નિવાꣳસમ્ અભિશꣳસન્તિ
વાયુર્ વૈ દેવાનામ્ પવિત્રમ્ ।
વાયુમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવ

એનમ્ પવયતિ
પરાચી વા એતસ્મૈ વ્યુચ્છન્તી વ્ય્ ઉચ્છતિ તમઃ પાપ્માનમ્ પ્ર વિશતિ યસ્યાશ્વિને શસ્યમાને સૂર્યો નાવિર્ ભવતિ
સૌર્યમ્ બહુરૂપમ્ આ લભેત ।
અમુમ્ એવાદિત્યꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્માત્ તમઃ પાપ્માનમ્ અપ હન્તિ
પ્રતીચ્ય્ અસ્મૈ વ્યુચ્છન્તી વ્ય્ ઉચ્છત્ય્ અપ તમઃ પાપ્માનꣳ હતે ॥
2.1.11 અનુવાક

કામ્યેષ્ટિયાજ્યાપુરોનુવાક્યાઃ

ઇન્દ્રં વો વિશ્વતસ્ પરિ ।
ઇન્દ્રં નરઃ ।
મરુતો યદ્ ધ વો દિવઃ ।
યા વઃ શર્મ
ભરેષ્વ્ ઇન્દ્રꣳ સુહવꣳ હવામહેઽꣳહોમુચꣳ સુકૃતં દૈવ્યં જનમ્ । અગ્નિમ્ મિત્રં વરુણꣳ સાતયે ભગં દ્યાવાપૃથિવી મરુતઃ સ્વસ્તયે ॥
મમત્તુ નઃ પરિજ્મા વસર્હા મમત્તુ વાતો અપાં વૃષણ્વાન્ । શિશીતમ્ ઇન્દ્રાપર્વતા યુવં નસ્ તન્ નો વિશ્વે વરિવસ્યન્તુ દેવાઃ
પ્રિયા વો નામ

હુવે તુરાણામ્ । આ યત્ તૃપન્ મરુતો વાવશાનાઃ ॥
શ્રિયસે કમ્ ભાનુભિઃ સમ્ મિમિક્ષિરે તે રશ્મિભિસ્ ત ઋક્વભિઃ સુખાદયઃ । તે વાશીમન્ત ઇષ્મિણો અભીરવો વિદ્રે પ્રિયસ્ય મારુતસ્ય ધામ્નઃ ॥
અગ્નિઃ પ્રથમો વસુભિર્ નો અવ્યાત્ સોમો રુદ્રેભિર્ અભિ રક્ષતુ ત્મના । ઇન્દ્રો મરુદ્ભિર્ ઋતુધા કૃણોત્વ્ આદિત્યૈર્ નો વરુણઃ સꣳ શિશાતુ ॥
સં નો દેવો વસુભિર્ અગ્નિઃ સમ્

સોમસ્ તનૂભી રુદ્રિયાભિઃ । સમ્ ઇન્દ્રો મરુદ્ભિર્ યજ્ઞિયૈઃ સમ્ આદિત્યૈર્ નો વરુણો અજિજ્ઞિપત્ ॥
યથાદિત્યા વસુભિઃ સમ્બભૂવુર્ મરુદ્ભી રુદ્રાઃ સમજાનતાભિ । એવા ત્રિણામન્ન્ અહૃણીયમાના વિશ્વે દેવાઃ સમનસો ભવન્તુ
કુત્રા ચિદ્ યસ્ય સમૃતૌ રણ્વા નરો નૃષદને । અર્હન્તશ્ ચિદ્ યમ્ ઇન્ધતે સંજનયન્તિ જન્તવઃ ॥
સં યદ્ ઇષો વનામહે સꣳ હવ્યા માનુષાણામ્ । ઉત દ્યુમ્નસ્ય શવસઃ

ઋતસ્ય રશ્મિમ્ આ દદે ॥
યજ્ઞો દેવાનામ્ પ્રત્ય્ એતિ સુમ્નમ્ આદિત્યાસો ભવતા મૃડયન્તઃ । આ વો ઽર્વાચી સુમતિર્ વવૃત્યાદ્ અꣳહોશ્ ચિદ્ યા વરિવોવિત્તરાસત્ ॥
શુચિર્ અપઃ સૂયવસા અદબ્ધ ઉપ ક્ષેતિ વૃદ્ધવયાઃ સુવીરઃ । નકિષ્ ટં ઘ્નન્ત્ય્ અન્તિતો ન દૂરાદ્ ય આદિત્યાનામ્ ભવતિ પ્રણીતૌ ॥
ધારયન્ત આદિત્યાસો જગત્ સ્થા દેવા વિશ્વસ્ય ભુવનસ્ય ગોપાઃ । દીર્ઘાધિયો રક્ષમાણાઃ

અસુર્યમ્ ઋતાવાનશ્ ચયમાના ઋણાનિ ॥
તિસ્રો ભૂમીર્ ધારયન્ ત્રીꣳર્ ઉત દ્યૂન્ ત્રીણિ વ્રતા વિદથે અન્તર્ એષામ્ । ઋતેનાદિત્યા મહિ વો મહિત્વં તદ્ અર્યમન્ વરુણ મિત્ર ચારુ ॥
ત્યાન્ નુ ક્ષત્રિયાꣳ અવ આદિત્યાન્ યાચિષામહે સુમૃડીકાꣳ અભિષ્ટયે ॥
ન દક્ષિણા વિ ચિકિતે ન સવ્યા ન પ્રાચીનમ્ આદિત્યા નોત પશ્ચા । પાક્યા ચિદ્ વસવો ધીર્યા ચિત્

યુષ્માનીતો અભયં જ્યોતિર્ અશ્યામ્ ॥
આદિત્યાનામ્ અવસા નૂતનેન સક્ષીમહિ શર્મણા શંતમેન । અનાગાસ્ત્વે અદિતિત્વે તુરાસ ઇમં યજ્ઞં દધતુ શ્રોષમાણાઃ ॥
ઇમમ્ મે વરુણ શ્રુધી હવમ્ અદ્યા ચ મૃડય । ત્વામ્ અવસ્યુર્ આ ચકે ॥
તત્ ત્વા યામિ બ્રહ્મણા વન્દમાનસ્ તદ્ આ શાસ્તે યજમાનો હવિર્ભિઃ । અહેડમાનો વરુણેહ બોધ્ય્ ઉરુશꣳસ મા ન આયુઃ પ્ર મોષીઃ ॥