Taittiriya Samhita · Chapter 1.7

1.7.1 anuvāka 1 iḍānumantraṇam
1 pākayajñaṃ vā anv āhitāgneḥ paśava upa tiṣṭhanta iḍā khalu vai pākayajñaḥ saiṣāntarā prayājānūyājān yajamānasya loke 'vahitā / tām āhriyamāṇām abhi mantrayeta surūpavarṣavarṇa ehīti paśavo vā iḍā paśūn evopa hvayate / yajñaṃ vai devā aduhran yajño 'surāꣳ aduhat te 'surā yajñadugdhāḥ parābhavan yo vai yajñasya dohaṃ vidvān
2 yajate 'py anyaṃ yajamānaṃ duhe / sā me satyāśīr asya yajñasya bhūyād ity āhaiṣa vai yajñasya dohas tenaivainaṃ duhe / prattā vai gaur duhe pratteḍā yajamānāya duha ete vā iḍāyai stanā iḍopahūteti vāyur vatso / yarhi hoteḍām upahvayeta tarhi yajamāno hotāram īkṣamāṇo vāyum manasā dhyāyet //
3 mātre vatsam upāvasṛjati / sarveṇa vai yajñena devāḥ suvargaṃ lokam āyan pākayajñena manur aśrāmyat seḍā manum upāvartata tāṃ devāsurā vyahvayanta pratīcīṃ devāḥ parācīṃ asurāḥ sā devān upāvartata paśavo vai tad devān avṛṇata paśavo 'surān ajahur / yaṃ kāmayetāpaśuḥ syād iti parācīṃ tasyeḍām upa hvayetāpaśur eva bhavanti yam
4 kāmayeta paśumānt syād iti pratīcīm tasyeḍām upa hvayeta paśumān eva bhavati / brahmavādino vadanti sa tvā iḍāṃ upa hvayeta ya iḍāṃ upahūyātmānam iḍāyām upahvayeteti / sā naḥ priyā supratūrtir maghonīty āheḍām evopahūyātmānam iḍāyām upa hvayate / vyastam iva vā etad yajñasya yad iḍā sāmi prāśnanti
5 sāmi mārjayanta etat prati vā asurāṇāṃ yajño vyacchidyata brahmaṇā devāḥ sam adadhur / bṛhaspatis tanutām imaṃ na ity āha brahma vai devānām bṛhaspatir brahmaṇaiva yajñaꣳ saṃ dadhāti / vicchinnaṃ yajñaꣳ sam imaṃ dadhātv ity āha saṃtatyai / viśve devā iha mādayantām ity āha saṃtatyaiva yajñaṃ devebhyo 'nu diśati / yāṃ vai
6 yajñe dakṣiṇāṃ dadāti tām asya paśavo 'nu saṃ krāmanti sa eṣa ījāno 'paśur bhāvuko yajamānena khalu vai tat kāryam ity āhur yathā devatrā dattaṃ kurvītā''tman paśūn ramayeteti / bradhna pinvasvety āha yajño vai bradhno yajñam eva tan mahayaty atho devatraiva dattaṃ kuruta ātman paśūn ramayate / dadato me mā kṣāyīty āhākṣitim evopaiti / kurvato me mopa dasad ity āha bhūmānam evopaiti //
1.7.2 anuvāka 2 iḍāpraśaṃsā
1 saꣳśravā ha sauvarcanasas tumiṃjam aupoditim uvāca yat sattriṇāꣳ hotābhūḥ kām iḍām upāhvathā iti tām upāhva iti hovāca yā prāṇena devān dadhāra vyānena manuṣyān apānena pitṝn iti chinatti sā na chinattī3 iti chinattīti hovāca śarīraṃ vā asyai tad upāhvathā iti hovāca gaur vai
2 asyai śarīram / gāṃ vāva tau tat pary avadatām yā yajñe dīyate sā prāṇena devān dādhāra yayā manuṣyā jīvanti sā vyānena manuṣyān yām pitṛbhyo ghnanti sā'pānena pitṝn ya evaṃ veda paśumān bhavati / atha vai tām upāhva iti hovāca yā prajāḥ prabhavantīḥ praty ābhavatīti / annaṃ vā asyai tat //
3 upāhvathā iti hovāca / oṣadhayo vā asyā annam oṣadhayo vai prajāḥ prabhavantīḥ praty ā bhavanti ya evaṃ vedānnādo bhavati / atha vai tām upāhva iti hovāca yā prajāḥ parābhavantīr anugṛhṇāti praty ābhavantīr gṛhṇātīti pratiṣṭhāṃ vā asyai tad upāhvathā iti hovāca / iyaṃ vā asyai pratiṣṭhā //
4 iyaṃ vai prajāḥ parābhavantīr anu gṛhṇāti praty ābhavantīr gṛhṇāti ya evaṃ veda praty eva tiṣṭhati / atha vai tām upāhva iti hovāca yasyai nikramaṇe ghṛtam prajāḥ saṃjīvantīḥ pibantīti chinatti sā na chinattī3 iti na chinattīti hovāca pra tu janayatīti / eṣa vā iḍām upāhvathā iti hovāca vṛṣṭir vā iḍā vṛṣṭyai vai nikramaṇe ghṛtam prajāḥ saṃjīvantīḥ pibanti ya evaṃ veda praiva jāyate 'nnādo bhavati //
1.7.3 anuvāka 3 anvāhāryaḥ
1 paro'kṣaṃ vā anye devā ijyante pratyakṣam anye yad yajate ya eva devāḥ paro'kṣam ijyante tān eva tad yajati yad anvāhāryam āharaty ete vai devāḥ pratyakṣaṃ yad brāhmaṇās tān eva tena prīṇāti / atho dakṣiṇaivāsyaiṣā / atho yajñasyaiva chidram api dadhāti yad vai yajñasya krūraṃ yad viliṣṭaṃ tad anvāhāryeṇa
2 anvāharati tad anvāhāryasyānvāhāryatvam / devadūtā vā ete yad ṛtvijaḥ / yad anvāhāryam āharati devadūtān eva prīṇāti prajāpatir devebhyo yajñān vyādiśat sa riricāno 'manyata sa etam anvāhāryam abhaktam apaśyat tam ātmann adhatta sa vā eṣa prājāpatyo yad anvāhāryaḥ / yasyaivaṃviduṣo 'nvāhārya āhriyate sākṣād eva prajāpatim ṛdhnoti / aparimito nirupyaḥ / aparimitaḥ prajāpatiḥ / prajāpateḥ //
3 āptyai devā vai yad yajñe 'kurvata tad asurā akurvata te devā etam prājāpatyam anvāhāryam apaśyan tam anvāharanta tato devā abhavan parāsurāḥ / yasyaivaṃ viduṣo 'nvāhārya āhriyate bhavaty ātmanā parāsya bhrātṛvyo bhavati yajñena vā iṣṭī pakvena pūrtī yasyaivaṃ viduṣo 'nvāhārya āhriyate sa tv eveṣṭāpūrtī prajāpater bhāgo 'si
4 ity āha prajāpatim eva bhāgadheyena sam ardhayati / ūrjasvān payasvān ity āha / ūrjam evāsmin payo dadhāti prāṇāpānau me pāhi samānavyānau me pāhīty āha / āśiṣam evaitām ā śāste / akṣito 'sy akṣityai tvā mā me kṣeṣṭhā amutrāmuṣmim̐ loka ity āha kṣīyate vā amuṣmim̐ loke 'nnam itaḥpradānaꣳ hy amuṣmim̐ loke prajā upajīvanti yad evam abhimṛśaty akṣitim evainad gamayati nāsyāmuṣmim̐ loke 'nnaṃ kṣīyate //
1.7.4 anuvāka 4 śeṣāhutyanumantraṇam
1 barhiṣo 'haṃ devayajyayā prajāvān bhūyāsam ity āha barhiṣā vai prajāpatiḥ prajā asṛjata tenaiva prajāḥ sṛjate narāśaꣳsasyāhaṃ devayajyayā paśumān bhūyāsam ity āha narāśaꣳsena vai prajāpatiḥ paśūn asṛjata tenaiva paśūnt sṛjate / agneḥ sviṣṭakṛto 'haṃ devayajyayāyuṣmān yajñena pratiṣṭhāṃ gameyam ity āha / āyur evātman dhatte prati yajñena tiṣṭhati darśapūrṇamāsayoḥ
2 vai devā ujjitim anūdajayan darśapūrṇamāsābhyām asurān apānudanta / agner aham ujjitim anūj jeṣam ity āha darśapūrṇamāsayor eva devatānāṃ yajamāna ujjitim anūj jayati darśapūrṇamāsābhyām bhrātṛvyān apa nudate vājavatībhyāṃ vy ūhati / annaṃ vai vājaḥ / annam evāva runddhe dvābhyām pratiṣṭhityai yo vai yajñasya dvau dohau vidvān yajata ubhayataḥ
3 eva yajñaṃ duhe purastā ccopariṣṭāc caiṣa vā anyo yajñasya doha iḍāyām anyaḥ / yarhi hotā yajamānasya nāma gṛhṇīyāt tarhi brūyāt / emā agmann āśiṣo dohakāmā iti saꣳstutā eva devatā duhe / atho ubhayata eva yajñaṃ duhe purastāc copariṣṭāc ca rohitena tvāgnir devatāṃ gamayatv ity āha / ete vai devāśvāḥ /
4 yajamānaḥprastaraḥ / yad etaiḥ prastaram praharati devāśvair eva yajamānaꣳ suvargaṃ lokaṃ gamayati vi te muñcāmi raśanā vi raśmīn ity āha / eṣa vā agner vimokas tenaivainaṃ vi muñcati viṣṇoḥ śamyor ahaṃ devayajyayā yajñena pratiṣṭhāṃ gameyam ity āha yajño vai viṣṇur yajña evāntataḥ prati tiṣṭhati somasyāhaṃ devayajyayā suretāḥ

5 reto dhiṣīyety āha somo vai retodhās tenaiva reta ātman dhatte tvaṣṭur ahaṃ devayajyayā paśūnāꣳ rūpam puṣeyam ity āha tvaṣṭā vai paśūnām mithunānāꣳ rūpakṛt tenaiva paśūnāꣳ rūpam ātman dhatte devānām patnīr agnir gṛhapatir yajñasya mithunaṃ tayor ahaṃ devayajyayā mithunena pra bhūyāsam ity āha / etasmād vai mithunāt prajāpatir mithunena
6 prājāyata tasmād eva yajamāno mithunena pra jāyate vedo 'si vittir asi videyety āha vedena vai devā asurāṇāṃ vittaṃ vedyam avindanta tad vedasya vedatvam / yadyad bhrātṛvyasyābhidhyāyet tasya nāma gṛhṇīyāt tad evāsya sarvaṃ vṛṅkte ghṛtavantaṃ kulāyinaꣳ rāyas poṣaꣳ sahasriṇaṃ vedo dadātu vājinam ity āha pra sahasram paśūn āpnoti / āsya prajāyāṃ vājī jāyate ya evaṃ veda //
1.7.5 anuvāka 5 āpyāyanādi mantrāḥ
1 dhruvāṃ vai ricyamānāṃ yajño 'nu ricyate yajñaṃ yajamāno yajamānam prajāḥ / dhruvām āpyāyamānāṃ yajño 'nv ā pyāyate yajñaṃ yajamāno yajamānam prajāḥ / ā pyāyatāṃ dhruvā ghṛtenety āha dhruvām evā pyāyayati tām āpyāyamānāṃ yajño 'nv ā pyāyate yajñaṃ yajamāno yajamānam prajāḥ prajāpater vibhān nāma lokas tasmiꣳs tvā dadhāmi saha yajamāneneti
2 āha / ayaṃ vai prajāpater vibhān nāma lokas tasminn evainaṃ dadhāti saha yajamānena ricyata iva vā etad yad yajate yad yajamānabhāgam prāśnāty ātmānam eva prīṇāti / etāvān vai yajño yāvān yajamānabhāgaḥ / yajño yajamānaḥ / yad yajamāna bhāgam prāśnāti yajña eva yajñam prati ṣṭhāpayati / etad vai sūyavasaꣳ sodakaṃ yad barhiś cāpaś ca / etat
3 yajamānasyāyatanaṃ yad vediḥ / yad pūrṇapātram antarvedi ninayati sva evāyatane sūyavasaꣳ sodakaṃ kurute sad asi san me bhūyā ity āha / āpo vai yajñaḥ / āpo 'mṛtam / yajñam evāmṛtam ātman dhatte sarvāṇi vai bhūtāni vratam upayantam anūpa yanti prācyāṃ diśi devā ṛtvijo mārjayantām ity āha / eṣa vai darśapūrṇamāsayor avabhṛthaḥ //
4 yāny evainam bhūtāni vratam upayantam anūpayanti tair eva sahāvabhṛtham avaiti viṣṇumukhā vai devāś chandobhir imām̐llokān anapajayyam abhy ajayan yad viṣṇukramān kramate viṣṇur eva bhūtvā yajamānaḥ / chandobhir imām̐llokān anapajayyam abhi jayati viṣṇoḥ kramo 'sy abhimātihety āha gāyatrī vai pṛthivī traiṣṭubham antarikṣaṃ jāgatī dyaur ānuṣṭubhīr diśaḥ / chandobhir evemām̐llokān yathāpūrvam abhi jayati //
1.7.6 anuvāka 6 upasthānādi mantrāḥ
1 aganma suvaḥ suvar aganmety āha suvargam eva lokam eti saṃdṛśas te mā chitsi yat te tapas tasmai te mā'' vṛkṣītyāha yathāyajur evaitat subhūr asi śreṣṭho raśmīnām āyurdhā asy āyur me dhehīty āha / āśiṣam evaitām ā śāste pra vā eṣo 'smāl lokāc cyavate yaḥ
2 viṣṇukramān kramate suvargāya hi lokāya viṣṇukramāḥ kramyante brahmavādino vadanti sa tvai viṣṇukramān krameta ya imām̐llokān bhrātṛvyasya saṃvidya punar imaṃ lokam pratyavarohed iti / eṣa vā asya lokasya pratyavaroho yad āha / idam aham amum bhrātṛvyam ābhyo digbhyo 'syai diva iti / imān eva lokān bhrātṛvyasya saṃvidya punar imaṃ lokam pratyavarohati sam
3 jyotiṣābhūvam ity āha / asminn eva loke prati tiṣṭhati / aindrīm āvṛtam anvāvarta ity āha / asau vā āditya indras tasyaivāvṛtam anu paryāvartate dakṣiṇā paryāvartate svam eva vīryam anu paryāvartate tasmād dakṣiṇo 'rdha ātmano vīryāvattaro 'tho ādityasyaivāvṛtam anu paryāvartate sam aham prajayā sam mayā prajety āha / āśiṣam
4 evaitām ā śāste samiddho agne me dīdihi sameddhā te agne dīdyāsam ity āha yathāyajur evaitat / vasumān yajño vasīyān bhūyāsam ity āha / āśiṣam evaitām ā śāste bahu vai gārhapatyasyānte miśram iva caryata āgnipāvamānībhyām gārhapatyam upa tiṣṭhate punāty evāgnim punīta ātmānaṃ dvābhyām pratiṣṭhityai / agne gṛhapata ity āha //
5 yathāyajur evaitac chataꣳ himā ity āha śataṃ tvā hemantān indhiṣīyeti vāvaitad āha putrasya nāma gṛhṇāty annādam evainaṃ karoti tām āśiṣam ā śāse tantave jyotiṣmatīm iti brūyād yasya putro 'jātaḥ syāt tejasvy evāsya brahmavarcasī putro jāyate tām āśiṣam ā śāse 'muṣmai jyotiṣmatīm iti brūyād yasya putraḥ
6 jātaḥ syāt teja evāsmin brahmavarcasaṃ dadhāti / yo vai yajñam prayujya na vimuñcaty apratiṣṭhāno vai sa bhavati kas tvā yunakti sa tvā vi muñcatvityāha prajāpatir vai kaḥ prajāpatinaivainaṃ yunakti prajāpatinā vi muñcati pratiṣṭhityai / īśvaraṃ vai vratam avisṛṣṭam pradaho 'gne vratapate vratam acāriṣam ity āha vratam eva
7 vi sṛjate śāntyā apradāhāya parāṅ vāva yajña eti na ni vartate punar yo vai yajñasya punarālambhaṃ vidvān yajate tam abhi ni vartate yajño babhūva sa ā babhūvety āhaiṣa vai yajñasya punarālambhas tenaivainam punar ā labhate / anavaruddhā vā etasya virāḍ ya āhitāgniḥ sann asabhaḥ paśavaḥ khalu vai brāhmaṇasya sabhā / iṣṭvā prāṅ utkramya brūyād gomāꣳ agne 'vimāꣳ aśvī yajña ity ava sabhāꣳ runddhe pra sahasram paśūn āpnoty ā'sya prajāyāṃ vājī jāyate //
1.7.7 anuvāka 7 vājapeye rathaviṣayakāḥ mantrāḥ
1 deva savitaḥ pra suva yajñam pra suva yajñapatim bhagāya divyo gandharvaḥ ketapūḥ ketaṃ naḥ punātu vācas patir vācam adya svadāti naḥ / indrasya vajro 'si vārtraghnas tvayā'yaṃ vṛtraṃ vadhyāt / vājasya nu prasave mātaram mahīm aditiṃ nāma vacasā karāmahe / yasyām idaṃ viśvam bhuvanam āviveśa tasyāṃ no devaḥ savitā dharma sāviṣat / apsu
2 antar amṛtam apsu bheṣajam apām uta praśastiṣv aśvā bhavatha vājinaḥ // vāyur vā tvā manur vā tvā gandharvāḥ saptaviꣳśatiḥ / te agre aśvam āyuñjan te asmiñ javam ādadhuḥ // apāṃ napād āśuheman ya ūrmiḥ kakudmān pratūrtir vājasātamas tenāyaṃ vājaꣳ set / viṣṇoḥ kramo 'si viṣṇoḥ krāntam asi viṣṇor vikrāntam asi / aṅkau nyaṅkāv abhito rathaṃ yau dhvāntaṃ vātāgram anu saṃcarantau / dūrehetir indriyāvān patatrī te no 'gnayaḥ paprayaḥ pārayantu //
1.7.8 anuvāka 8 rathadhāvanamantrāḥ
1 devasyāhaꣳ savituḥ prasave bṛhaspatinā vājajitā vājaṃ jeṣam / devasyāhaꣳ savituḥ prasave bṛhaspatinā vājajitā varṣiṣṭhaṃ nākaꣳ ruheyam indrāya vācaṃ vadatendraṃ vājaṃ jāpayatendro vājam ajayit / aśvājani vājini vājeṣu vājinīvaty aśvānt samatsu vājaya / arvāsi saptir asi vājy asi vājino vājaṃ dhāvata marutām prasave jayata vi yojanā mimīdhvam adhvana skabhnīta //
2 kāṣṭhāṃ gacchata vājevāje 'vata vājino no dhaneṣu viprā amṛtā ṛtajñāḥ / asya madhvaḥ pibata mādayadhvaṃ tṛptā yāta pathibhir devayānaiḥ // te no arvanto havanaśruto havaṃ viśve śṛṇvantu vājinaḥ / mitadravaḥ sahasrasā medhasātā saniṣyavaḥ / maho ye rantaꣳ samitheṣu jabhrire śaṃ no bhavantu vājino haveṣu devatātā mitadravaḥ svarkāḥ / jambhayanto 'hiṃ vṛkaꣳ rakṣāꣳsi sanemy asmad yuyavan

3 amīvāḥ // eṣa sya vājī kṣipaṇiṃ turaṇyati grīvāyām baddho apikakṣa āsani / kratuṃ dadhikrā anu saṃtavītvat pathām aṅkāꣳsy anv āpanīphaṇat // uta smāsya dravatas turaṇyataḥ parṇaṃ na ver anu vāti pragardhinaḥ / śyenasyeva dhrajato aṅkasam pari dadhikrāvṇaḥ sahorjā taritrataḥ // ā mā vājasya prasavo jagamyād ā dyāvāpṛthivī viśvaśambhū / ā mā gantām pitarā
4 mātarā cā'' mā somo amṛtatvāya gamyāt // vājino vājajito vājaꣳ sariṣyanto vājaṃ jeṣyanto bṛhaspater bhāgam ava jighrata // vājino vājajito vājaꣳ sasṛvāꣳso vājaṃ jigivāꣳso bṛhaspater bhāge ni mṛḍḍhvam iyaṃ vaḥ sā satyā saṃdhābhūd yām indreṇa samadhaddhvam ajījipata vanaspataya indraṃ vājaṃ vi mucyadhvam //
1.7.9 anuvāka 9 yūpārohaṇamantrāḥ
1 kṣatrasyolbam asi kṣatrasya yonir asi jāya ehi suvo rohāva rohāva hi suvar ahaṃ nāv ubhayoḥ suvo rokṣyāmi vājaś ca prasavaś cāpijaś ca kratuś ca suvaś ca mūrdhā ca vyaśniyaś cā''ntyāyanaś cāntyaś ca bhauvanaś ca bhuvanaś cādhipatiś ca / āyur yajñena kalpatām prāṇo yajñena kalpatām apānaḥ
2 yajñena kalpatāṃ vyāno yajñena kalpatāṃ cakṣur yajñena kalpatāꣳ śrotraṃ yajñena kalpatām mano yajñena kalpatāṃ vāg yajñena kalpatām ātmā yajñena kalpatāṃ yajño yajñena kalpatām / suvar devāꣳ aganmāmṛtā abhūma prajāpateḥ prajā abhūma sam aham prajayā sam mayā prajā sam ahaꣳ rāyas poṣeṇa sam mayā rāyas poṣaḥ / annāya tvānnādyāya tvā vājāya tvā vājajityāyai tvā / amṛtam asi puṣṭir asi prajananam asi //
1.7.10 anuvāka 10 annahomāḥ
1 vājasyemam prasavaḥ suṣuve agre somaꣳ rājānam oṣadhīṣv apsu / tā asmabhyam madhumatīr bhavantu vayaꣳ rāṣṭre jāgriyāma purohitāḥ // vājasyedam prasava ā babhūvemā ca viśvā bhuvanāni sarvataḥ / sa virājam pary eti prajānan prajām puṣṭiṃ vardhayamāno asme // vājasyemām prasavaḥ śiśriye divam imā ca viśvā bhuvanāni samrāṭ / aditsantaṃ dāpayatu prajānan rayim
2 ca naḥ sarvavīrāṃ ni yacchatu // agne acchā vadeha naḥ prati naḥ sumanā bhava / pra ṇo yaccha bhuvas pate dhanadā asi nas tvam // pra ṇo yacchatv aryamā pra bhagaḥ pra bṛhaspatiḥ / pra devāḥ prota sūnṛtā pra vāg devī dadātu naḥ // aryamaṇam bṛhaspatim indraṃ dānāya codaya / vācaṃ viṣṇuꣳ sarasvatīꣳ savitāram
3 ca vājinam // somaꣳ rājānaṃ varuṇam agnim anvārabhāmahe / ādityān viṣṇuꣳ sūryam brahmāṇaṃ ca bṛhaspatim / devasya tvā savituḥ prasave 'śvinor bāhubhyām pūṣṇo hastābhyāꣳ sarasvatyai vāco yantur yantreṇāgnes tvā sāmrājyenābhi ṣiñcāmīndrasya bṛhaspates tvā sāmrājyenābhi ṣiñcāmi //
1.7.11 anuvāka 11 ujjiti mantrāḥ
1 agnir ekākṣareṇa vācam ud ajayat / aśvinau dvyakṣareṇa prāṇāpānāv ud ajayatām / viṣṇus tryakṣareṇa trīn lokān ud ajayat somaś caturakṣareṇa catuṣpadaḥ paśūn ud ajayat pūṣā pañcākṣareṇa paṅktim ud ajayat / dhātā ṣaḍakṣareṇa ṣaḍ ṛtūn ud ajayat / marutaḥ saptākṣareṇa saptapadāꣳ śakvarīm ud ajayan bṛhaspatir aṣṭākṣareṇa gāyatrīm ud ajayat / mitro navākṣareṇa trivṛtaꣳ stomam ud ajayat //
2 varuṇo daśākṣareṇa virājam ud ajayat / indra ekādaśākṣareṇa triṣṭubham ud ajayat / viśve devā dvādaśākṣareṇa jagatīm ud ajayan vasavas trayodaśākṣareṇa trayodaśaꣳ stomam ud ajayan / rudrāś caturdaśākṣareṇa caturdaśaꣳ stomam ud ajayan / ādityāḥ pañcadaśākṣareṇa pañcadaśaꣳ stomam ud ajayan prajāpatiḥ saptadaśākṣareṇa saptadaśaꣳ stomam ud ajayat //
1.7.12 anuvāka 12 atigrāhyamantrāḥ
1 upayāmagṛhīto 'si nṛṣadaṃ tvā druṣadam bhuvanasadam indrāya juṣṭaṃ gṛhṇāmy eṣa te yonir indrāya tvā / upayāmagṛhīto 'si apsuṣadaṃ tvā ghṛtasadam vyomasadam indrāya juṣṭaṃ gṛhṇāmy eṣa te yonir indrāya tvā / upayāmagṛhīto 'si pṛthiviṣadaṃ tvāntarikṣasadam nākasadam indrāya juṣṭaṃ gṛhṇāmy eṣa te yonir indrāya tvā ye grahāḥ pañcajanīnā yeṣāṃ tisraḥ paramajāḥ / daivyaḥ kośaḥ
2 samubjitaḥ / teṣāṃ viśipriyāṇām iṣamūrjaꣳ sam agrabhīm eṣa te yonir indrāya tvā / apāꣳ rasam udvayasaꣳ sūryaraśmiꣳ samābhṛtam / apāꣳ rasasya yo rasas taṃ vo gṛhṇāmy uttamam eṣa te yonir indrāya tvā / ayā viṣṭhā janayan karvarāṇi sa hi ghṛṇir urur varāya gātuḥ / sa pratyudaid dharuṇo madhvo agraꣳ svāyāṃ yat tanuvāṃ tanūm airayata / upayāmagṛhīto 'si prajāpataye tvā juṣṭaṃ gṛhṇāmy eṣa te yoniḥ prajāpataye tvā //
1.7.13 anuvāka 13 kāmyeṣṭiyājyāpuronuvākyāḥ
1 anv aha māsā anv id vanāny anv oṣadhīr anu parvatāsaḥ / anv indraꣳ rodasī vāvaśāne anv āpo ājihata jāyamānam // anu te dāyi maha indriyāya satrā te viśvam anu vṛtrahatye / anu kṣatram anu saho yajatrendra devebhir anu te nṛṣahye / indrāṇīm āsu nāriṣu supatnīm aham aśravam / na hy asyā aparaṃ cana jarasā
2 marate patiḥ // nāham indrāṇi rāraṇa sakhyur vṛṣākaper ṛte / yasyedam apyaꣳ haviḥ priyaṃ deveṣu gacchati // yo jāta eva prathamo manasvān devo devān kratunā paryabhūṣat / yasya śuṣmād rodasī abhyasetām nṛmṇasya mahnā sa janāsa indraḥ // ā te maha indroty ugra samanyavo yat samaranta senāḥ / patāti diddyun naryasya bāhuvor mā te
3 mano viṣvadriyag vi cārīt // mā no mardhīr ā bharā daddhi tan naḥ pra dāśuṣe dātave bhūri yat te / navye deṣṇe śaste asmin ta ukthe pra bravāma vayam indra stuvantaḥ // ā tū bhara mākir etat pari ṣṭhād vidmā hi tvā vasupatiṃ vasūnām / indra yat te māhinaṃ dattram asty asmabhyaṃ taddharyaśva
4 pra yandhi // pradātāraꣳ havāmaha indram ā haviṣā vayam / ubhā hi hastā vasunā pṛṇasvā'' pra yaccha dakṣiṇād ota savyāt // pradātā vajrī vṛṣabhas turāṣāṭ chuṣmī rājā vṛtrahā somapāvā / asmin yajñe barhiṣy ā niṣadyāthā bhava yajamānāya śaṃ yoḥ // indraḥ sutrāmā svavāꣳ avobhiḥ sumṛḍīko bhavatu viśvavedāḥ / bādhatāṃ dveṣo abhayaṃ kṛṇotu suvīryasya
5 patayaḥ syāma // tasya vayaꣳ sumatau yajñiyasyāpi bhadre saumanase syāma / sa sutrāmā svavāꣳ indro asme ārāc cid dveṣaḥ sanutar yuyotu // revatīr naḥ sadhamāda indre santu tuvivājāḥ / kṣumanto yābhir madema // pro ṣv asmai puroratham indrāya śūṣam arcata / abhīke cid u lokakṛt saṃge samatsu vṛtrahā / asmākam bodhi coditā nabhantām anyakeṣām / jyākā adhi dhanvasu //
1.7.1 anuvāka

iḍānumantraṇam

pākayajñaṃ vā anv āhitāgneḥ paśava upa tiṣṭhanta iḍā khalu vai pākayajñaḥ
saiṣāntarā prayājānūyājān yajamānasya loke 'vahitā / tām āhriyamāṇām abhi mantrayeta
surūpavarṣavarṇa ehīti paśavo vā iḍā paśūn evopa hvayate / yajñaṃ vai devā aduhran yajño 'surāꣳ aduhat
te 'surā yajñadugdhāḥ parābhavan yo vai yajñasya dohaṃ vidvān

yajate 'py anyaṃ yajamānaṃ duhe / sā me satyāśīr asya yajñasya bhūyād ity āhaiṣa vai yajñasya dohas
tenaivainaṃ duhe / prattā vai gaur duhe pratteḍā yajamānāya duha ete vā iḍāyai stanā iḍopahūteti vāyur vatso / yarhi hoteḍām upahvayeta tarhi yajamāno hotāram īkṣamāṇo vāyum manasā dhyāyet

mātre vatsam upāvasṛjati / sarveṇa vai yajñena devāḥ suvargaṃ lokam āyan
pākayajñena manur aśrāmyat seḍā manum upāvartata tāṃ devāsurā vyahvayanta pratīcīṃ devāḥ parācīṃ asurāḥ sā devān upāvartata paśavo vai tad devān avṛṇata paśavo 'surān ajahur / yaṃ kāmayetāpaśuḥ syād iti parācīṃ tasyeḍām upa hvayetāpaśur eva bhavanti
yam

kāmayeta paśumānt syād iti pratīcīm tasyeḍām upa hvayeta paśumān eva bhavati / brahmavādino vadanti
sa tvā iḍāṃ upa hvayeta ya iḍāṃ upahūyātmānam iḍāyām upahvayeteti / sā naḥ priyā supratūrtir maghonīty āheḍām evopahūyātmānam iḍāyām upa hvayate / vyastam iva vā etad yajñasya yad iḍā sāmi prāśnanti

sāmi mārjayanta etat prati vā asurāṇāṃ yajño vyacchidyata
brahmaṇā devāḥ sam adadhur / bṛhaspatis tanutām imaṃ na ity āha brahma vai devānām bṛhaspatir brahmaṇaiva yajñaꣳ saṃ dadhāti / vicchinnaṃ yajñaꣳ sam imaṃ dadhātv ity āha
saṃtatyai / viśve devā iha mādayantām ity āha saṃtatyaiva yajñaṃ devebhyo 'nu diśati / yāṃ vai

yajñe dakṣiṇāṃ dadāti tām asya paśavo 'nu saṃ krāmanti
sa eṣa ījāno 'paśur bhāvuko yajamānena khalu vai tat kāryam ity āhur yathā devatrā dattaṃ kurvītā''tman paśūn ramayeteti / bradhna pinvasvety āha
yajño vai bradhno yajñam eva tan mahayaty atho devatraiva dattaṃ kuruta ātman paśūn ramayate / dadato me mā kṣāyīty āhākṣitim evopaiti / kurvato me mopa dasad ity āha
bhūmānam evopaiti //
1.7.2 anuvāka 2 iḍāpraśaṃsā

saꣳśravā ha sauvarcanasas tumiṃjam aupoditim uvāca
yat sattriṇāꣳ hotābhūḥ kām iḍām upāhvathā iti
tām upāhva iti hovāca yā prāṇena devān dadhāra vyānena manuṣyān apānena pitṝn iti
chinatti sā na chinattī3 iti
chinattīti hovāca
śarīraṃ vā asyai tad upāhvathā iti hovāca
gaur vai

asyai śarīram /
gāṃ vāva tau tat pary avadatām
yā yajñe dīyate sā prāṇena devān dādhāra yayā manuṣyā jīvanti sā vyānena manuṣyān yām pitṛbhyo ghnanti sā'pānena pitṝn
ya evaṃ veda paśumān bhavati /
atha vai tām upāhva iti hovāca yā prajāḥ prabhavantīḥ praty ābhavatīti /
annaṃ vā asyai tat

upāhvathā iti hovāca /
oṣadhayo vā asyā annam
oṣadhayo vai prajāḥ prabhavantīḥ praty ā bhavanti
ya evaṃ vedānnādo bhavati /
atha vai tām upāhva iti hovāca yā prajāḥ parābhavantīr anugṛhṇāti praty ābhavantīr gṛhṇātīti
pratiṣṭhāṃ vā asyai tad upāhvathā iti hovāca /
iyaṃ vā asyai pratiṣṭhā

iyaṃ vai prajāḥ parābhavantīr anu gṛhṇāti praty ābhavantīr gṛhṇāti
ya evaṃ veda praty eva tiṣṭhati /
atha vai tām upāhva iti hovāca yasyai nikramaṇe ghṛtam prajāḥ saṃjīvantīḥ pibantīti
chinatti sā na chinattī3 iti
na chinattīti hovāca pra tu janayatīti /
eṣa vā iḍām upāhvathā iti hovāca
vṛṣṭir vā iḍā
vṛṣṭyai vai nikramaṇe ghṛtam prajāḥ saṃjīvantīḥ pibanti
ya evaṃ veda praiva jāyate 'nnādo bhavati //
1.7.3 anuvāka

anvāhāryaḥ

paro'kṣaṃ vā anye devā ijyante pratyakṣam anye
yad yajate ya eva devāḥ paro'kṣam ijyante tān eva tad yajati
yad anvāhāryam āharaty ete vai devāḥ pratyakṣaṃ yad brāhmaṇās tān eva tena prīṇāti /
atho dakṣiṇaivāsyaiṣā /
atho yajñasyaiva chidram api dadhāti
yad vai yajñasya krūraṃ yad viliṣṭaṃ tad anvāhāryeṇa

anvāharati
tad anvāhāryasyānvāhāryatvam /
devadūtā vā ete yad ṛtvijaḥ /
yad anvāhāryam āharati devadūtān eva prīṇāti
prajāpatir devebhyo yajñān vyādiśat
sa riricāno 'manyata
sa etam anvāhāryam abhaktam apaśyat
tam ātmann adhatta
sa vā eṣa prājāpatyo yad anvāhāryaḥ /
yasyaivaṃviduṣo 'nvāhārya āhriyate sākṣād eva prajāpatim ṛdhnoti /
aparimito nirupyaḥ /
aparimitaḥ prajāpatiḥ /
prajāpateḥ

āptyai
devā vai yad yajñe 'kurvata tad asurā akurvata
te devā etam prājāpatyam anvāhāryam apaśyan
tam anvāharanta
tato devā abhavan parāsurāḥ /
yasyaivaṃ viduṣo 'nvāhārya āhriyate bhavaty ātmanā parāsya bhrātṛvyo bhavati
yajñena vā iṣṭī pakvena pūrtī
yasyaivaṃ viduṣo 'nvāhārya āhriyate sa tv eveṣṭāpūrtī
prajāpater bhāgo 'si

ity āha
prajāpatim eva bhāgadheyena sam ardhayati /
ūrjasvān payasvān ity āha /
ūrjam evāsmin payo dadhāti
prāṇāpānau me pāhi samānavyānau me pāhīty āha /
āśiṣam evaitām ā śāste /
akṣito 'sy akṣityai tvā mā me kṣeṣṭhā amutrāmuṣmim̐ loka ity āha
kṣīyate vā amuṣmim̐ loke 'nnam
itaḥpradānaꣳ hy amuṣmim̐ loke prajā upajīvanti
yad evam abhimṛśaty akṣitim evainad gamayati nāsyāmuṣmim̐ loke 'nnaṃ kṣīyate //
1.7.4 anuvāka

śeṣāhutyanumantraṇam

barhiṣo 'haṃ devayajyayā prajāvān bhūyāsam ity āha
barhiṣā vai prajāpatiḥ prajā asṛjata
tenaiva prajāḥ sṛjate
narāśaꣳsasyāhaṃ devayajyayā paśumān bhūyāsam ity āha
narāśaꣳsena vai prajāpatiḥ paśūn asṛjata
tenaiva paśūnt sṛjate /
agneḥ sviṣṭakṛto 'haṃ devayajyayāyuṣmān yajñena pratiṣṭhāṃ gameyam ity āha /
āyur evātman dhatte prati yajñena tiṣṭhati
darśapūrṇamāsayoḥ

vai devā ujjitim anūdajayan darśapūrṇamāsābhyām asurān apānudanta /
agner aham ujjitim anūj jeṣam ity āha
darśapūrṇamāsayor eva devatānāṃ yajamāna ujjitim anūj jayati darśapūrṇamāsābhyām bhrātṛvyān apa nudate
vājavatībhyāṃ vy ūhati /
annaṃ vai vājaḥ /
annam evāva runddhe
dvābhyām pratiṣṭhityai
yo vai yajñasya dvau dohau vidvān yajata ubhayataḥ

eva yajñaṃ duhe purastā ccopariṣṭāc caiṣa vā anyo yajñasya doha iḍāyām anyaḥ /
yarhi hotā yajamānasya nāma gṛhṇīyāt tarhi brūyāt /
emā agmann āśiṣo dohakāmā iti
saꣳstutā eva devatā duhe /
atho ubhayata eva yajñaṃ duhe purastāc copariṣṭāc ca
rohitena tvāgnir devatāṃ gamayatv ity āha /
ete vai devāśvāḥ

yajamānaḥprastaraḥ /
yad etaiḥ prastaram praharati devāśvair eva yajamānaꣳ suvargaṃ lokaṃ gamayati
vi te muñcāmi raśanā vi raśmīn ity āha /
eṣa vā agner vimokas
tenaivainaṃ vi muñcati
viṣṇoḥ śamyor ahaṃ devayajyayā yajñena pratiṣṭhāṃ gameyam ity āha
yajño vai viṣṇur yajña evāntataḥ prati tiṣṭhati
somasyāhaṃ devayajyayā suretāḥ

reto dhiṣīyety āha
somo vai retodhās tenaiva reta ātman dhatte
tvaṣṭur ahaṃ devayajyayā paśūnāꣳ rūpam puṣeyam ity āha
tvaṣṭā vai paśūnām mithunānāꣳ rūpakṛt
tenaiva paśūnāꣳ rūpam ātman dhatte
devānām patnīr agnir gṛhapatir yajñasya mithunaṃ tayor ahaṃ devayajyayā mithunena pra bhūyāsam ity āha /
etasmād vai mithunāt prajāpatir mithunena

prājāyata
tasmād eva yajamāno mithunena pra jāyate
vedo 'si vittir asi videyety āha
vedena vai devā asurāṇāṃ vittaṃ vedyam avindanta
tad vedasya vedatvam /
yadyad bhrātṛvyasyābhidhyāyet tasya nāma gṛhṇīyāt
tad evāsya sarvaṃ vṛṅkte
ghṛtavantaṃ kulāyinaꣳ rāyas poṣaꣳ sahasriṇaṃ vedo dadātu vājinam ity āha
pra sahasram paśūn āpnoti /
āsya prajāyāṃ vājī jāyate ya evaṃ veda //
1.7.5 anuvāka

āpyāyanādi mantrāḥ

dhruvāṃ vai ricyamānāṃ yajño 'nu ricyate yajñaṃ yajamāno yajamānam prajāḥ /
dhruvām āpyāyamānāṃ yajño 'nv ā pyāyate yajñaṃ yajamāno yajamānam prajāḥ /
ā pyāyatāṃ dhruvā ghṛtenety āha
dhruvām evā pyāyayati
tām āpyāyamānāṃ yajño 'nv ā pyāyate yajñaṃ yajamāno yajamānam prajāḥ
prajāpater vibhān nāma lokas tasmiꣳs tvā dadhāmi saha yajamāneneti

āha /
ayaṃ vai prajāpater vibhān nāma lokas
tasminn evainaṃ dadhāti saha yajamānena
ricyata iva vā etad yad yajate
yad yajamānabhāgam prāśnāty ātmānam eva prīṇāti /
etāvān vai yajño yāvān yajamānabhāgaḥ /
yajño yajamānaḥ /
yad yajamāna bhāgam prāśnāti yajña eva yajñam prati ṣṭhāpayati /
etad vai sūyavasaꣳ sodakaṃ yad barhiś cāpaś ca /
etat

yajamānasyāyatanaṃ yad vediḥ /
yad pūrṇapātram antarvedi ninayati sva evāyatane sūyavasaꣳ sodakaṃ kurute
sad asi san me bhūyā ity āha /
āpo vai yajñaḥ /
āpo 'mṛtam /
yajñam evāmṛtam ātman dhatte
sarvāṇi vai bhūtāni vratam upayantam anūpa yanti
prācyāṃ diśi devā ṛtvijo mārjayantām ity āha /
eṣa vai darśapūrṇamāsayor avabhṛthaḥ

yāny evainam bhūtāni vratam upayantam anūpayanti tair eva sahāvabhṛtham avaiti
viṣṇumukhā vai devāś chandobhir imām̐llokān anapajayyam abhy ajayan
yad viṣṇukramān kramate viṣṇur eva bhūtvā yajamānaḥ /
chandobhir imām̐llokān anapajayyam abhi jayati
viṣṇoḥ kramo 'sy abhimātihety āha
gāyatrī vai pṛthivī traiṣṭubham antarikṣaṃ jāgatī dyaur ānuṣṭubhīr diśaḥ /
chandobhir evemām̐llokān yathāpūrvam abhi jayati //
1.7.6 anuvāka

upasthānādi mantrāḥ

aganma suvaḥ suvar aganmety āha suvargam eva lokam eti
saṃdṛśas te mā chitsi yat te tapas tasmai te mā'' vṛkṣītyāha
yathāyajur evaitat
subhūr asi śreṣṭho raśmīnām āyurdhā asy āyur me dhehīty āha /
āśiṣam evaitām ā śāste pra vā eṣo 'smāl lokāc cyavate yaḥ

viṣṇukramān kramate suvargāya hi lokāya viṣṇukramāḥ kramyante
brahmavādino vadanti
sa tvai viṣṇukramān krameta ya imām̐llokān bhrātṛvyasya saṃvidya punar imaṃ lokam pratyavarohed iti /
eṣa vā asya lokasya pratyavaroho yad āha /
idam aham amum bhrātṛvyam ābhyo digbhyo 'syai diva iti /
imān eva lokān bhrātṛvyasya saṃvidya punar imaṃ lokam pratyavarohati
sam

jyotiṣābhūvam ity āha /
asminn eva loke prati tiṣṭhati /
aindrīm āvṛtam anvāvarta ity āha /
asau vā āditya indras tasyaivāvṛtam anu paryāvartate
dakṣiṇā paryāvartate svam eva vīryam anu paryāvartate tasmād dakṣino 'rdha ātmano vīryāvattaro 'tho ādityasyaivāvṛtam anu paryāvartate
sam aham prajayā sam mayā prajety āha /
āśiṣam

evaitām ā śāste
samiddho agne me dīdihi sameddhā te agne dīdyāsam ity āha
yathāyajur evaitat /
vasumān yajño vasīyān bhūyāsam ity āha /
āśiṣam evaitām ā śāste
bahu vai gārhapatyasyānte miśram iva caryata āgnipāvamānībhyām gārhapatyam upa tiṣṭhate punāty evāgnim punīta ātmānaṃ dvābhyām pratiṣṭhityai /
agne gṛhapata ity āha

yathāyajur evaitac chataꣳ himā ity āha śataṃ tvā hemantān indhiṣīyeti vāvaitad āha
putrasya nāma gṛhṇāty annādam evainaṃ karoti
tām āśiṣam ā śāse tantave jyotiṣmatīm iti brūyād yasya putro 'jātaḥ syāt tejasvy evāsya brahmavarcasī putro jāyate
tām āśiṣam ā śāse 'muṣmai jyotiṣmatīm iti brūyād yasya putraḥ

1.7.7

jātaḥ syāt teja evāsmin brahmavarcasaṃ dadhāti /
yo vai yajñam prayujya na vimuñcaty apratiṣṭhāno vai sa bhavati
kas tvā yunakti sa tvā vi muñcatvityāha prajāpatir vai kaḥ prajāpatinaivainaṃ yunakti prajāpatinā vi muñcati pratiṣṭhityai /
īśvaraṃ vai vratam avisṛṣṭam pradaho 'gne vratapate vratam acāriṣam ity āha vratam eva

1.7.7

vi sṛjate śāntyā apradāhāya
parāṅ vāva yajña eti na ni vartate punar yo vai yajñasya punarālambhaṃ vidvān yajate tam abhi ni vartate
yajño babhūva sa ā babhūvety āhaiṣa vai yajñasya punarālambhas tenaivainam punar ā labhate /
anavaruddhā vā etasya virāḍ ya āhitāgniḥ sann asabhaḥ
paśavaḥ khalu vai brāhmaṇasya sabhā /
iṣṭvā prāṅ utkramya brūyād gomāꣳ agne 'vimāꣳ aśvī yajña ity ava sabhāꣳ runddhe pra sahasram paśūn āpnoty ā'sya prajāyāṃ vājī jāyate //
1.7.7 anuvāka

vājapeye rathaviṣayakāḥ mantrāḥ

deva savitaḥ pra suva yajñam pra suva yajñapatim bhagāya divyo gandharvaḥ ketapūḥ ketaṃ naḥ punātu vācas patir vācam adya svadāti naḥ /
indrasya vajro 'si vārtraghnas tvayā'yaṃ vṛtraṃ vadhyāt /
vājasya nu prasave mātaram mahīm aditiṃ nāma vacasā karāmahe / yasyām idaṃ viśvam bhuvanam āviveśa tasyāṃ no devaḥ savitā dharma sāviṣat /
apsu

1.7.8

antar amṛtam apsu bheṣajam apām uta praśastiṣv aśvā bhavatha vājinaḥ //
vāyur vā tvā manur vā tvā gandharvāḥ saptaviꣳśatiḥ / te agre aśvam āyuñjan te asmiñ javam ādadhuḥ //
apāṃ napād āśuheman ya ūrmiḥ kakudmān pratūrtir vājasātamas tenāyaṃ vājaꣳ set /
viṣṇoḥ kramo 'si viṣṇoḥ krāntam asi viṣṇor vikrāntam asi /
aṅkau nyaṅkāv abhito rathaṃ yau dhvāntaṃ vātāgram anu saṃcarantau / dūrehetir indriyāvān patatrī te no 'gnayaḥ paprayaḥ pārayantu //
1.7.8 anuvāka

rathadhāvanamantrāḥ

devasyāhaꣳ savituḥ prasave bṛhaspatinā vājajitā vājaṃ jeṣam /
devasyāhaꣳ savituḥ prasave bṛhaspatinā vājajitā varṣiṣṭhaṃ nākaꣳ ruheyam
indrāya vācaṃ vadatendraṃ vājaṃ jāpayatendro vājam ajayit /
aśvājani vājini vājeṣu vājinīvaty aśvānt samatsu vājaya /
arvāsi saptir asi vājy asi
vājino vājaṃ dhāvata marutām prasave jayata vi yojanā mimīdhvam adhvana skabhnīta

kāṣṭhāṃ gacchata
vājevāje 'vata vājino no dhaneṣu viprā amṛtā ṛtajñāḥ / asya madhvaḥ pibata mādayadhvaṃ tṛptā yāta pathibhir devayānaiḥ //
te no arvanto havanaśruto havaṃ viśve śṛṇvantu vājinaḥ /
mitadravaḥ sahasrasā medhasātā saniṣyavaḥ / maho ye rantaꣳ samitheṣu jabhrire śaṃ no bhavantu vājino haveṣu
devatātā mitadravaḥ svarkāḥ / jambhayanto 'hiṃ vṛkaꣳ rakṣāꣳsi sanemy asmad yuyavan

amīvāḥ //
eṣa sya vājī kṣipaṇiṃ turaṇyati grīvāyām baddho apikakṣa āsani / kratuṃ dadhikrā anu saṃtavītvat pathām aṅkāꣳsy anv āpanīphaṇat //
uta smāsya dravatas turaṇyataḥ parṇaṃ na ver anu vāti pragardhinaḥ / śyenasyeva dhrajato aṅkasam pari dadhikrāvṇaḥ sahorjā taritrataḥ //
ā mā vājasya prasavo jagamyād ā dyāvāpṛthivī viśvaśambhū / ā mā gantām pitarā

1.7.9

mātarā cā'' mā somo amṛtatvāya gamyāt //
vājino vājajito vājaꣳ sariṣyanto vājaṃ jeṣyanto bṛhaspater bhāgam ava jighrata //
vājino vājajito vājaꣳ sasṛvāꣳso vājaṃ jigivāꣳso bṛhaspater bhāge ni mṛḍḍhvam
iyaṃ vaḥ sā satyā saṃdhābhūd yām indreṇa samadhaddhvam
ajījipata vanaspataya indraṃ vājaṃ vi mucyadhvam //
1.7.9 anuvāka

yūpārohaṇamantrāḥ

kṣatrasyolbam asi kṣatrasya yonir asi
jāya ehi suvo rohāva rohāva hi suvar ahaṃ nāv ubhayoḥ suvo rokṣyāmi
vājaś ca prasavaś cāpijaś ca kratuś ca suvaś ca mūrdhā ca vyaśniyaś cā''ntyāyanaś cāntyaś ca bhauvanaś ca bhuvanaś cādhipatiś ca /
āyur yajñena kalpatām prāṇo yajñena kalpatām apānaḥ

yajñena kalpatāṃ vyāno yajñena kalpatāṃ cakṣur yajñena kalpatāꣳ śrotraṃ yajñena kalpatām mano yajñena kalpatāṃ vāg yajñena kalpatām ātmā yajñena kalpatāṃ yajño yajñena kalpatām /
suvar devāꣳ aganmāmṛtā abhūma prajāpateḥ prajā abhūma
sam aham prajayā sam mayā prajā sam ahaꣳ rāyas poṣeṇa sam mayā rāyas poṣaḥ /
annāya tvānnādyāya tvā vājāya tvā vājajityāyai tvā /
amṛtam asi puṣṭir asi prajananam asi //
1.7.10 anuvāka 10 annahomāḥ

vājasyemam prasavaḥ suṣuve agre somaꣳ rājānam oṣadhīṣv apsu / tā asmabhyam madhumatīr bhavantu vayaꣳ rāṣṭre jāgriyāma purohitāḥ //
vājasyedam prasava ā babhūvemā ca viśvā bhuvanāni sarvataḥ / sa virājam pary eti prajānan prajām puṣṭiṃ vardhayamāno asme //
vājasyemām prasavaḥ śiśriye divam imā ca viśvā bhuvanāni samrāṭ / aditsantaṃ dāpayatu prajānan rayim

ca naḥ sarvavīrāṃ ni yacchatu //
agne acchā vadeha naḥ prati naḥ sumanā bhava / pra ṇo yaccha bhuvas pate dhanadā asi nas tvam //
pra ṇo yacchatv aryamā pra bhagaḥ pra bṛhaspatiḥ / pra devāḥ prota sūnṛtā pra vāg devī dadātu naḥ //
aryamaṇam bṛhaspatim indraṃ dānāya codaya / vācaṃ viṣṇuꣳ sarasvatīꣳ savitāram

1.7.11

ca vājinam //
somaꣳ rājānaṃ varuṇam agnim anvārabhāmahe / ādityān viṣṇuꣳ sūryam brahmāṇaṃ ca bṛhaspatim /
devasya tvā savituḥ prasave 'śvinor bāhubhyām pūṣṇo hastābhyāꣳ sarasvatyai vāco yantur yantreṇāgnes tvā sāmrājyenābhi ṣiñcāmīndrasya bṛhaspates tvā sāmrājyenābhi ṣiñcāmi //
1.7.11 anuvāka

ujjiti mantrāḥ (tu. vā.saṃ. ९.३१ )

agnir ekākṣareṇa vācam ud ajayat /
aśvinau dvyakṣareṇa prāṇāpānāv ud ajayatām /
viṣṇus tryakṣareṇa trīn lokān ud ajayat
somaś caturakṣareṇa catuṣpadaḥ paśūn ud ajayat
pūṣā pañcākṣareṇa paṅktim ud ajayat /
dhātā ṣaḍakṣareṇa ṣaḍ ṛtūn ud ajayat /
marutaḥ saptākṣareṇa saptapadāꣳ śakvarīm ud ajayan
bṛhaspatir aṣṭākṣareṇa gāyatrīm ud ajayat /
mitro navākṣareṇa trivṛtaꣳ stomam ud ajayat

1.7.12

varuṇo daśākṣareṇa virājam ud ajayat /
indra ekādaśākṣareṇa triṣṭubham ud ajayat /
viśve devā dvādaśākṣareṇa jagatīm ud ajayan
vasavas trayodaśākṣareṇa trayodaśaꣳ stomam ud ajayan /
rudrāś caturdaśākṣareṇa caturdaśaꣳ stomam ud ajayan /
ādityāḥ pañcadaśākṣareṇa pañcadaśaꣳ stomam ud ajayan
prajāpatiḥ saptadaśākṣareṇa saptadaśaꣳ stomam ud ajayat //
1.7.12 anuvāka

atigrāhyamantrāḥ

upayāmagṛhīto 'si nṛṣadaṃ tvā druṣadam bhuvanasadam indrāya juṣṭaṃ gṛhṇāmy eṣa te yonir indrāya tvā /
upayāmagṛhīto 'si apsuṣadaṃ tvā ghṛtasadam vyomasadam indrāya juṣṭaṃ gṛhṇāmy eṣa te yonir indrāya tvā /
upayāmagṛhīto 'si pṛthiviṣadaṃ tvāntarikṣasadam nākasadam indrāya juṣṭaṃ gṛhṇāmy eṣa te yonir indrāya tvā
ye grahāḥ pañcajanīnā yeṣāṃ tisraḥ paramajāḥ / daivyaḥ kośaḥ

1.7.13

samubjitaḥ / teṣāṃ viśipriyāṇām iṣamūrjaꣳ sam agrabhīm eṣa te yonir indrāya tvā /
apāꣳ rasam udvayasaꣳ sūryaraśmiꣳ samābhṛtam / apāꣳ rasasya yo rasas taṃ vo gṛhṇāmy uttamam eṣa te yonir indrāya tvā /
ayā viṣṭhā janayan karvarāṇi sa hi ghṛṇir urur varāya gātuḥ / sa pratyudaid dharuṇo madhvo agraꣳ svāyāṃ yat tanuvāṃ tanūm airayata /
upayāmagṛhīto 'si prajāpataye tvā juṣṭaṃ gṛhṇāmy eṣa te yoniḥ prajāpataye tvā //
1.7.13 anuvāka

kāmyeṣṭiyājyāpuronuvākyāḥ

anv aha māsā anv id vanāny anv oṣadhīr anu parvatāsaḥ / anv indraꣳ rodasī vāvaśāne anv āpo ājihata jāyamānam //
anu te dāyi maha indriyāya satrā te viśvam anu vṛtrahatye / anu kṣatram anu saho yajatrendra devebhir anu te nṛṣahye /
indrāṇīm āsu nāriṣu supatnīm aham aśravam / na hy asyā aparaṃ cana jarasā

marate patiḥ //
nāham indrāṇi rāraṇa sakhyur vṛṣākaper ṛte / yasyedam apyaꣳ haviḥ priyaṃ deveṣu gacchati //
yo jāta eva prathamo manasvān devo devān kratunā paryabhūṣat / yasya śuṣmād rodasī abhyasetām nṛmṇasya mahnā sa janāsa indraḥ //
ā te maha indroty ugra samanyavo yat samaranta senāḥ / patāti diddyun naryasya bāhuvor mā te

mano viṣvadriyag vi cārīt //
mā no mardhīr ā bharā daddhi tan naḥ pra dāśuṣe dātave bhūri yat te / navye deṣṇe śaste asmin ta ukthe pra bravāma vayam indra stuvantaḥ //
ā tū bhara mākir etat pari ṣṭhād vidmā hi tvā vasupatiṃ vasūnām / indra yat te māhinaṃ dattram asty asmabhyaṃ taddharyaśva