Taittiriya Samhita · Chapter 1.6

1.6 prapāṭhaka: 6 aiṣṭika yājamānamantrāḥ tadbrāhmaṇāni ca//
1.6.1 anuvāka 1 ājyagrahaṇānumantraṇa mantrāḥ
1 saṃ tvā siñcāmi yajuṣā prajām āyur dhanaṃ ca / bṛhaspatiprasūto yajamāna iha mā riṣat // ājyam asi satyam asi satyasyādhyakṣam asi havir asi vaiśvānaraṃ vaiśvadevam utpūtaśuṣmaꣳ satyaujāḥ saho 'si sahamānam asi sahasvārātīḥ sahasvārātīyataḥ sahasva pṛtanāḥ sahasva pṛtanyataḥ sahasravīryam asi tan mā jinvājyasyājyam asi satyasya satyam asi satyāyuḥ
2 asi satyaśuṣmam asi satyena tvā'bhi ghārayāmi tasya te bhakṣīya pañcānāṃ tvā vātānāṃ yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi pañcānāṃ tvartūnāṃ yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi pañcānāṃ tvā diśāꣳ yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi pañcānāṃ tvā pañcajanānāṃ yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi caros tvā pañcabilasya yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi brahmaṇas tvā tejase yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi kṣatrasya tvaujase yantrāya
3 dhartrāya gṛhṇāmi viśe tvā yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi suvīryāya tvā gṛhṇāmi suprajāstvāya tvā gṛhṇāmi rāyas poṣāya tvā gṛhṇāmi brahmavarcasāya tvā gṛhṇāmi bhūr asmākaꣳ havir devānām āśiṣo yajamānasya devānāṃ tvā devatābhyo gṛhṇāmi kāmāya tvā gṛhṇāmi //
1.6.2 anuvāka 2 havirhomānumantraṇa mantrāḥ
1 dhruvo 'si dhruvo 'haꣳ sajāteṣu bhūyāsaṃ dhīraś cettā vasuvid / ugro 'sy ugro 'haꣳ sajāteṣu bhūyāsam ugraś cettā vasuvid / abhibhūr asy abhibhūr ahaꣳ sajāteṣu bhūyāsam abhibhūś cettā vasuvid / yunajmi tvā brahmaṇā daivyena havyāyāsmai voḍhave jātavedaḥ / indhānās tvā suprajasaḥ suvīrā jyog jīvema balihṛto vayaṃ te // yan me agne asya yajñasya riṣyāt
2 yad vā skandād ājyasyota viṣṇo / tena hanmi sapatnam durmarāyum ainaṃ dadhāmi nirṛtyā upasthe // bhūr bhuvaḥ suvar ucchuṣmo agne yajamānāyaidhi niśuṣmo abhidāsate agne deveddha manviddha mandrajihvāmartyasya te hotar mūrdhann ā jigharmi rāyas poṣāya suprajāstvāya suvīryāya mano 'si prājāpatyam manasā mā bhūtenāviśa vāg asy aindrī sapatnakṣayaṇī
3 vācā mendriyeṇāviśa vasantam ṛtūnām prīṇāmi sa mā prītaḥ prīṇātu grīṣmam ṛtūnām prīṇāmi sa mā prītaḥ prīṇātu varṣā ṛtūnām prīṇāmi tā mā prītāḥ prīṇantu śaradam ṛtūnām prīṇāmi sā mā prītā prīṇātu hemantaśiśirāv ṛtūnām prīṇāmi tau mā prītau prīṇītām agnīṣomayor ahaṃ devayajyayā cakṣuṣmān bhūyāsam agner ahaṃ devayajyayā'nnādo bhūyāsam //
4 dabdhirasy adabdho bhūyāsam amuṃ dabheyam agnīṣomayor ahaṃ devayajyayā vṛtrahā bhūyāsam indrāgniyor ahaṃ devayajyayendriyāvyannādo bhūyāsam indrasyāhaṃ devayajyayendriyāvī bhūyāsam mahendrasyāhaṃ devayajyayā jemānam mahimānaṃ gameyam agneḥ sviṣṭakṛto 'haṃ devayajyayā''yuṣmān yajñena pratiṣṭhāṃ gameyam //
1.6.3 anuvāka 3 iḍābhāgādi anumantraṇamantrāḥ
1 agnir mā duriṣṭāt pātu savitā'ghaśaꣳsāt / yo me 'nti dūre 'rātīyati tam etena jeṣam / surūpavarṣavarṇa ehīmān bhadrān duryāꣳ abhy ehi mām anuvratā nyu śīrṣāṇi mṛḍhvam iḍa ehy adita ehy sarasvaty ehi rantir asi ramatir asi sūnary asi juṣṭe juṣṭiṃ te 'śīyopahūta upahavaṃ
2 te 'śīya sā me satyāśīr asya yajñasya bhūyāt / areḍatā manasā tac chakeyam / yajño divaꣳ rohatu yajño divaṃ gacchatu yo devayānaḥ panthās tena yajño devāꣳ apy etu / asmāsv indra indriyaṃ dadhātv asmān rāya uta yajñāḥ sacantām asmāsu santv āśiṣaḥ sā naḥ priyā supratūrtir maghonī juṣṭir asi juṣasva no juṣṭā naḥ
3 asi juṣṭiṃ te gameyam mano jyotir juṣatām ājyaṃ vicchinnaṃ yajñaꣳ sam imaṃ dadhātu / bṛhaspatis tanutām imaṃ no viśve devā iha mādayantām // bradhan pinvasva dadato me mā kṣāyi kurvato me mopa dasat prajāpater bhāgo 'sy ūrjasvān payasvān prāṇāpānau me pāhi samānavyānau me pāhy udānavyānau me pāhi / akṣito 'sy akṣityai tvā mā me kṣeṣṭhā amutrā 'muṣmim̐lloke
1.6.4 anuvāka 4 anuyājādyanumantram
1 barhiṣo 'haṃ devayajyayā prajāvān bhūyāsam / narāśaꣳsasyāhaṃ devayajyayā paśumān bhūyāsam agneḥ sviṣṭakṛto 'haṃ devayajyayāyuṣmān yajñena pratiṣṭhāṃ gameyam agner aham ujjitim anūj jeṣam / somasyāham ujjitim anūj jeṣam agner aham ujjitim anūj jeṣam agnīṣomayor aham ujjitim anūj jeṣam indrāgniyor aham ujjitim anūj jeṣam indrasyāham
2 ujjitim anūj jeṣam mahendrasyāham ujjitim anūj jeṣam agneḥ sviṣṭakṛto 'ham ujjitim anūj jeṣam vājasya mā prasavenodgrābheṇod agrabhīt / athā sapatnāꣳ indro me nigrābheṇādharāꣳ akaḥ // udgrābhaṃ ca nigrābhaṃ ca brahma devā avīvṛdhan / athā sapatnān indrāgnī me viṣūcīnān vyasyatām // emā agmann āśiṣo dohakāmā indravantaḥ
3 vanāmahe dhukṣīmahi prajām iṣam // rohitena tvā'gnir devatāṃ gamayatu haribhyāṃ tvendro devatāṃ gamayatv etaśena tvā sūryo devatāṃ gamayatu vi te muñcāmi raśanā vi raśmīn vi yoktrā yāni paricartanāni dhattād asmāsu draviṇaṃ yac ca bhadram pra ṇo brūtād bhāgadhān devatāsu viṣṇoḥ śamyor ahaṃ devayajyayā yajñena pratiṣṭhāṃ gameyam / somasyāhaṃ devayajyayā
4 suretā reto dhiṣīya tvaṣṭur ahaṃ devayajyayā paśūnāꣳ rūpam puṣeyam / devānām patnīr agnir gṛhapatir yajñasya mithunaṃ tayor ahaṃ devayajyayā mithunena pra bhūyāsam / vedo 'si vittir asi videya karmāsi karuṇam asi kriyāsam / sanir asi sanitāsi saneyam / ghṛtavantaṃ kulāyinaꣳ rāyas poṣaꣳ sahasriṇaṃ vedo dadātu vājinam //
1.6.5 anuvāka 5 āpyāyanādi anumantraṇam
1 ā pyāyatāṃ dhruvā ghṛtena yajñaṃyajñam prati devayadbhyaḥ / sūryāyā ūdho 'dityā upastha urudhārā pṛthivī yajñe asmin // prajāpater vibhān nāma lokas tasmiꣳs tvā dadhāmi saha yajamānena sad asi san me bhūyāḥ sarvam asi sarvam me bhūyāḥ pūrṇam asi pūrṇam me bhūyā akṣitam asi mā me kṣeṣṭhāḥ / prācyāṃ diśi devā ṛtvijo mārjayantāṃ dakṣiṇāyām
2 diśi māsāḥ pitaro mārjayantām pratīcyāṃ diśi gṛhāḥ paśavo mārjayantām udīcyāṃ diśy āpa oṣadhayo vanaspatayo mārjayantāmūrdhvāyāṃ diśi yajñaḥ saṃvatsaro yajñapatir mārjayantām / viṣṇoḥ kramo 'sy abhimātihā gāyatreṇa chandasā pṛthivīm anu vi krame nirbhaktaḥ sa yaṃ dviṣmaḥ / viṣṇoḥ kramo 'sy abhiśastihā traiṣṭubhena chandasāntarikṣam anu vi krame nirbhaktaḥ sa yaṃ dviṣmaḥ / viṣṇoḥ kramo 'sy arātīyato hantā jāgatena chandasā divam anu vi krame nirbhaktaḥ sa yaṃ dviṣmaḥ / viṣṇoḥ kramo 'si śatrūyato hantā''nuṣṭubhena chandasā diśo 'nu vi krame nirbhaktaḥ sa yaṃ dviṣmaḥ //
1.6.6 anuvāka 6 sūryopasthānādi mantrāḥ

1 aganma suvaḥ suvar aganma saṃdṛśas te mā chitsi yat te tapas tasmai te mā vṛkṣi subhūr asi śreṣṭho raśmīnām āyurdhā asy āyur me dhehi varcodhā asi varco mayi dhehi / idam aham amum bhrātṛvyam ābhyo digbhyo 'syai divo 'smād antarikṣād asyai pṛthivyā asmād annādyān nir bhajāmi nirbhaktaḥ sa yaṃ dviṣmaḥ //
2 sam jyotiṣā'bhūvam aindrīm āvṛtam anvāvarte sam aham prajayā sam mayā prajā sam ahaꣳ rāyas poṣeṇa sam mayā rāyas poṣaḥ / samiddho agne me dīdihi sameddhā te agne dīdyāsam / vasumān yajño vasīyān bhūyāsam agna āyūꣳṣi pavasa ā suvorjam iṣaṃ ca naḥ / āre bādhasva ducchunām // agne pavasva svapā asme varcaḥ suvīryam
3 dadhat poṣaꣳ rayim mayi // agne gṛhapate sugṛhapatir ahaṃ tvayā gṛhapatinā bhūyāsaꣳ sugṛhapatir mayā tvaṃ gṛhapatinā bhūyāḥ śataꣳ himās tām āśiṣam ā śāse tantave jyotiṣmatīṃ tām āśiṣam ā śāse 'muṣmai jyotiṣmatīm / kas tvā yunakti sa tvā vi muñcatv // agne vratapate vratam acāriṣaṃ tad aśakaṃ tan me 'rādhi yajño babhūva sa ā
4 babhūva sa pra jajñe sa vāvṛdhe / sa devānām adhipatir babhūva so asmāꣳ adhipatīn karotu vayaꣳ syāma patayo rayīṇām gomāꣳ agne 'vimāꣳ aśvī yajño nṛvatsakhā sadam id apramṛṣyaḥ / iḍāvāꣳ eṣo asura prajāvān dīrgho rayiḥ pṛthubudhnaḥ sabhāvān //
1.6.7 anuvāka 7 devatāparigrahādi
1 yathā vai samṛtasomā evaṃ vā ete samṛtayajñā yad darśapūrṇamāsau kasya vāha devā yajñam āgacchanti kasya vā na bahūnāṃ yajamānānāṃ yo vai devatāḥ pūrvaḥ parigṛhṇāti sa enāḥ śvo bhūte yajate / etad vai devānām āyatanaṃ yad āhavanīyaḥ / antarāgnī paśūnām / gārhapatyo manuṣyāṇām anvāhāryapacanaḥ pitṛṇām agniṃ gṛhṇāti sva evāyatane devatāḥ pari
2 gṛhṇāti tāḥ śvo bhūte yajate vratena vai medhyo 'gnir vratapatiḥ / brāhmaṇo vratabhṛt / vratam upaiṣyan brūyāt / agne vratapate vrataṃ cariṣyāmīti / agnir vai devānāṃ vratapatis tasmā eva pratiprocya vratam ā labhate barhiṣā pūrṇamāse vratam upaiti vatsair amāvāsyāyām etad dhy etayor āyatanam upastīryaḥ pūrvaś cāgnir aparaś cety āhuḥ / manuṣyāḥ
3 in nvā upastīrṇam icchanti kim u devā yeṣāṃ navāvasānam upāsmiñ chvo yakṣyamāṇe devatā vasanti ya evaṃ vidvān agnim upastṛṇāti yajamānena grāmyāś ca paśavo 'varudhyā āraṇyāś cety āhuḥ / yad grāmyān upavasati tena grāmyān ava runddhe yad āraṇyasyāśnāti tenāraṇyān yad anāśvān upavaset pitṛdevatyaḥ syāt / āraṇyasyāśnāti / indriyam
4 vā āraṇyam indriyam evātman dhatte yad anāśvān upavaset kṣodhukaḥ syāt / yad aśnīyād rudro 'sya paśūn abhi manyeta / apo 'śnāti tan nevāśitaṃ nevānaśitam / na kṣodhuko bhavati nāsya rudraḥ paśūn abhi manyate vajro vai yajñaḥ kṣut khalu vai manuṣyasya bhrātṛvyaḥ / yad anāśvān upavasati vajreṇaiva sākṣāt kṣudham bhrātṛvyaꣳ hanti //
1.6.8 anuvāka 8 yajñāyudhabhṛtiḥ
1 yo vai śraddhām anārabhya yajñena yajate nāsyeṣṭāya śrad dadhate / apaḥ pra ṇayati śraddhā vā āpaḥ śraddhām evārabhya yajñena yajata ubhaye 'sya devamanuṣyā iṣṭāya śrad dadhate tad āhur ati vā etā vartraṃ nedanty ati vācaṃ mano vāvaitā nāti nedantīti manasā pra ṇayatīyaṃ vai manaḥ
2 anayaivaināḥ pra ṇayaty askannahavir bhavati ya evaṃ veda yajñāyudhāni sam bhavati yajño vai yajñāyudhāni yajñam eva tat sam bharati yad ekamekaꣳ sambharet pitṛdevatyāni syur yat saha sarvāṇi mānuṣāṇi dvedve sam bharati yājyānuvākyayor eva rūpaṃ karoty atho mithunam eva yo vai daśa yajñāyudhāni veda mukhato 'sya yajñaḥ kalpate sphyaḥ
3 ca kapālāni cāgnihotrahavaṇī śūrpaṃ ca kṛṣṇājinaṃ ca śamyā colūkhalaṃ ca musalaṃ ca dṛṣac copalā caitāni vai daśa yajñāyudhāni ya evaṃ veda mukhato 'sya yajñaḥ kalpate yo vai devebhyaḥ pratiprocya yajñena yajate juṣante 'sya devā havyam havir nirupyamāṇam abhi mantrayetāgniꣳ hotāram iha taꣳ huva iti //
4 devebhya eva pratiprocya yajñena yajate juṣante 'sya devā havyam eṣa vai yajñasya graho gṛhītvaiva yajñena yajate tad uditvā vācaṃ yacchati yajñasya dhṛtyai / atho manasā vai prajāpatir yajñam atanuta manasaiva tad yajñaṃ tanute rakṣasām ananvavacārāya yo vai yajñaṃ yoga āgate yunakti yuṅkte yuñjāneṣu kas tvā yunakti sa tvā yunaktv ity āha prajāpatir vai kaḥ prajāpatinaivainaṃ yunakti yuṅkte yuñjāneṣu //
1.6.9 anuvāka 9 dvādaśa dvandva sampattiḥ
1 prajāpatir yajñān asṛjatāgnihotraṃ cāgniṣṭomaṃ ca paurṇamāsīṃ cokthyaṃ cāmāvāsyāṃ cātirātraṃ ca tān ud amimīta yāvad agnihotram āsīt tāvān agniṣṭomo yāvatī paurṇamāsī tāvān ukthyo yāvaty amāvāsyā tāvān atirātraḥ / ya evaṃ vidvān agnihotraṃ juhoti yāvad agniṣṭomenopāpnoti tāvad upāpnoti
ya evaṃ vidvān paurṇamāsīṃ yajate yāvad ukthyenopāpnoti
2 tāvad upāpnoti ya evaṃ vidvān amāvāsyāṃ yajate yāvad atirātreṇopāpnoti tāvad upāpnoti parameṣṭhino vā eṣa yajño 'gra āsīt tena sa paramāṃ kāṣṭhām agacchat tena prajāpatiṃ niravāsāyayat tena prajāpatiḥ paramāṃ kāṣṭhām agacchat tenendraṃ niravāsāyayat tenendraḥ paramāṃ kāṣṭhām agacchat tenāgnīṣomau niravāsāyayat tenāgnīṣomau paramāṃ kāṣṭhām agacchatām / yaḥ
3 evaṃ vidvān darśapūrṇamāsau yajate paramām eva kāṣṭhāṃ gacchati yo vai prajātena yajñena yajate pra prajayā paśubhir mithunair jāyate dvādaśa māsāḥ saṃvatsaro dvādaśa dvaṃdvāni darśapūrṇamāsayos tāni sampādyānīty āhuḥ / vatsaṃ copāvasṛjaty ukhāṃ cādhi śrayati / ava ca hanti dṛṣadau ca samāhanti / adhi ca vapate kapālāni copa dadhāti puroḍāśaṃ ca //
4 adhiśrayaty ājyaṃ ca stambayajuś ca haraty abhi ca gṛhṇāti vediṃ ca pari gṛhṇāti patnīṃ ca saṃ nahyati prokṣaṇīś cāsādayaty ājyaṃ ca / etāni vai dvādaśa dvaṃdvāni darśapūrṇamāsayos tāni ya evaꣳ sampādya yajate prajātenaiva yajñena yajate pra prajayā paśubhir mithunair jāyate //
1.6.10 anuvāka 10 haviḥsādanam
1 dhruvo 'si dhruvo 'haꣳ sajāteṣu bhūyāsam ity āha dhruvān evainān kurute / ugro 'sy ugro 'haꣳ sajāteṣu bhūyāsam ity āhāprativādina evainān kurute / abhibhūr asy abhibhūr ahaꣳ sajāteṣu bhūyāsam ity āha ya evainam pratyutpipīte tam upāsyate yunajmi tvā brahmaṇā daivyenety āhaiṣa vā agner yogas tena
2 evainaṃ yunakti yajñasya vai samṛddhena devāḥ suvargaṃ lokam āyan yajñasya vyṛddhenāsurān parā bhāvayan yan me agne asya yajñasya riṣyād ity āha yajñasyaiva tat samṛddhena yajamānaḥ suvargaṃ lokam eti yajñasya vyṛddhena bhrātṛvyān parā bhāvayati / agnihotram etābhir vyāhṛtībhir upa sādayed yajñamukhaṃ vā agnihotram brahmaitā vyāhṛtayo yajñamukha eva brahma

3 kurute saṃvatsare paryāgata etābhir evopa sādayed brahmaṇaivobhayataḥ saṃvatsaram pari gṛhṇāti darśapūrṇamāsau cāturmāsyāny ālabhamāna etābhir vyāhṛtībhir havīꣳṣy ā sādayed yajñamukhaṃ vai darśapūrṇamāsau cāturmāsyāni brahmaitā vyāhṛtayo yajñamukha eva brahma kurute saṃvatsare paryāgata etābhir evā sādayed brahmaṇaivobhayataḥ saṃvatsaram pari gṛhṇāti
yad vai yajñasya sāmnā kriyate rāṣṭram
4 yajñasyā''śīr gacchati yad ṛcā viśaṃ yajñasyā''śīr gacchaty atha brāhmaṇo 'nāśīrkeṇa yajñena yajate sāmidhenīr anuvakṣyann etā vyāhṛtīḥ purastād dadhyād brahmaiva pratipadaṃ kurute tathā brāhmaṇaḥ sāśīrkeṇa yajñena yajate yaṃ kāmayeta yajamānam bhrātṛvyam asya yajñasyā''śīr gacched iti tasyaitā vyāhṛtīḥ puro'nuvākyāyāṃ dadhyād bhrātṛvyadevatyā vai puro'nuvākyā bhrātṛvyam evāsya yajñasya
5 āśīr gacchati yān kāmayeta yajamānānt samāvaty enān yajñasyā''śīr gacched iti teṣām etā vyāhṛtīḥ puro'nuvākyāyā ardharca ekāṃ dadhyād yājyāyai purastād ekāṃ yājyāyā ardharca ekāṃ tathainānt samāvatī yajñasyāśīr gacchati yathā vai parjanyaḥ suvṛṣṭaṃ varṣaty evaṃ yajño yajamānasya varṣati sthalayodakam parigṛhṇanty āśiṣā yajñaṃ yajamānaḥ pari gṛhṇāti mano 'si prājāpatyam //
6 manasā mā bhūtenā ''viśety āha mano vai prājāpatyam prajāpatyo yajño mana eva yajñam ātman dhatte vāg asy aindrī sapatnakṣayaṇī vācā mendriyeṇā'' viśety āhaindrī vai vāg vācam evaindrīm ātman dhatte //
1.6.11 anuvāka 11 āśrāvaṇādimantrāḥ
1 yo vai saptadaśam prajāpatiṃ yajñam anvāyattaṃ veda prati yajñena tiṣṭhati na yajñād bhraꣳśate / ā śrāvayeti caturakṣaram astu śrauṣaḍ iti caturakṣaraṃ yajeti dvyakṣaraṃ ye yajāmaha iti pañcākṣaraṃ dvyakṣaro vaṣaṭkāraḥ / eṣa vai saptadaśaḥ prajāpatir yajñam anvāyattaḥ / ya evaṃ veda prati yajñena tiṣṭhat na yajñād bhraꣳśate yo vai yajñasya prāyaṇam pratiṣṭhām
2 udayanaṃ veda pratiṣṭhitenāriṣṭena yajñena saꣳsthāṃ gacchati / ā śrāvayāstu śrauṣaḍ yaja ye yajāmahe vaṣaṭkāra etad vai yajñasya prāyaṇam eṣā pratiṣṭhaitad udayanam / ya evaṃ veda pratiṣṭhitenāriṣṭena yajñena saꣳsthāṃ gacchati yo vai sūnṛtāyai dohaṃ veda duha evainām / yajño vai sūnṛtā / ā śrāvayetyevainām ahvat / astu
3 śrauṣaḍ ity yajety ud anaiṣīt / ye yajāmaha ity upāsadat / vaṣaṭkāreṇa dogdhi / eṣa vai sūnṛtāyai dohaḥ / ya evaṃ veda duha evainām / devā vai sattram āsata teṣāṃ diśo 'dasyan ta etām ārdrām paṅktim apaśyann ā śrāvayeti purovātam ajanayann astu śrauṣaḍ ity abhraꣳ sam aplāvayan yajeti vidyutam
4 ajanayan ye yajāmaha iti prāvarṣayan abhy astanayan vaṣaṭkāreṇa tato vai tebhyo diśaḥ prāpyāyanta ya evaṃ veda prāsmai diśaḥ pyāyante prajāpatiṃ tvo veda prajāpatis tvaṃ veda yam prajāpatir veda sa puṇyo bhavati / eṣa vai chandasyaḥ prajāpatir ā śrāvayāstu śrauṣaḍ yaja ye yajāmahe vaṣaṭkāraḥ / ya evaṃ veda puṇyo bhavati vasantam
5 ṛtūnām prīṇāmīty āha / ṛtavo vai prayājāḥ / ṛtūn eva prīṇāti te 'smai prītā yathāpūrvaṃ kalpante kalpante 'smā ṛtavo ya evaṃ veda / agnīṣomayor ahaṃ devayajyayā cakṣuṣmān bhūyāsam ity āha / agnīṣomābhyāṃ vai yajñaś cakṣuṣmān tābhyām eva cakṣur ātman dhatte / agner ahaṃ devayajyayānnādo bhūyāsam ity āha / agnir vai devānām annādas tenaiva
6 annādyam ātman dhatte dabdhirasy adabdho bhūyāsam amuṃ dabheyam ity āha / etayā vai dabdhyā devā asurān adabhnuvan tayaiva bhrātṛvyaṃ dabhnoti / agnīṣomayor ahaṃ devayajyayā vṛtrahā bhūyāsam ity āha / agnīṣomābhyāṃ vā indro vṛtram ahan tābhyām eva bhrātṛvyaꣳ stṛṇute / indrāgniyor ahaṃ devayajyayendriyāvyannādo bhūyāsam ity āha / indriyāvy evānnādo bhavati / indrasya
7 ahaṃ devayajyayendriyāvī bhūyāsam ity āha / indriyāvy eva bhavati mahendrasyāhaṃ devayajyayā jemānam mahimānaṃ gameyam ity āha jemānam eva mahimānaṃ gacchati / agneḥ sviṣṭakṛto 'haṃ devayajyayāyuṣmān yajñena pratiṣṭhāṃ gameyam ity āha / āyur evātman dhatte prati yajñena tiṣṭhati
1.6.12 anuvāka 12 kāmyeṣṭiyājyāpuronuvākyāḥ
1 indraṃ vo viśvatas pari havāmahe janebhyaḥ / asmākam astu kevalaḥ // indraṃ naro nemadhitā havante yat pāryā yunajate dhiyas tāḥ / śūro nṛṣātā śavasaś cakāna ā gomati vraje bhajā tvaṃ naḥ // indriyāṇi śatakrato yā te janeṣu pañcasu / indra tāni ta ā vṛṇe // anu te dāyi maha indriyāya satrā te viśvam anu vṛtrahatye / anu
2 kṣatram anu saho yajatrendra devebhir anu te nṛṣahye // ā yasmint sapta vāsavās tiṣṭhanti svāruho yathā / ṛṣir ha dīrghaśruttama indrasya gharmo atithiḥ // āmāsu pakvam airaya ā sūryaꣳ rohayo divi / gharmaṃ na sāman tapatā suvṛktibhir juṣṭaṃ girvaṇase giraḥ // indram id gāthino bṛhad indram arkebhir arkiṇaḥ / indraṃ vāṇīr anūṣata //
gāyanti tvā gāyatriṇaḥ
3 arcanty arkam arkiṇaḥ / brahmāṇas tvā śatakratav ud vaꣳśam iva yemire // aꣳhomuce pra bharemā manīṣām oṣiṣṭhadāvne sumatiṃ gṛṇānāḥ / idam indra prati havyaṃ gṛbhāya satyāḥ santu yajamānasya kāmāḥ // viveṣa yan mā dhiṣaṇā jajāna stavai purā pāryād indram ahnaḥ / aꣳhaso yatra pīparad yathā no nāveva yāntam ubhaye havante // pra samrājam prathamam adhvarāṇām
4 aꣳhomucaṃ vṛṣabhaṃ yajñiyānām / apāṃ napātam aśvinā hayantam asmin nara indriyaṃ dhattam ojaḥ // vi na indra mṛdho jahi nīcā yaccha pṛtanyataḥ / adhaspadaṃ tam īṃ kṛdhi yo asmāꣳ abhidāsati // indra kṣatram abhi vāmam ojo 'jāyathā vṛṣabha carṣaṇīnām / apānudo janam amitrayantam uruṃ devebhyo akṛṇor u lokam // mṛgo na bhīmaḥ kucaro giriṣṭhāḥ parāvataḥ
5 ā jagāmā parasyāḥ / sṛkaꣳ saꣳśāya pavim indra tigmaṃ vi śatrūn tāḍhi vi mṛdho nudasva // vi śatrūn vi mṛdho nuda vi vṛtrasya hanū ruja / vi manyum indra bhāmito 'mitrasyābhidāsataḥ // trātāram indram avitāram indraꣳ havehave suhavaꣳ śūram indram / huve nu śakram puruhūtam indraꣳ svasti no maghavā dhātv indraḥ // mā te asyām
6 sahasāvan pariṣṭāv aghāya bhūma harivaḥ parādai / trāyasva no 'vṛkebhir varūthais tava priyāsaḥ sūriṣu syāma // anavas te ratham aśvāya takṣan tvaṣṭā vajram puruhūta dyumantam / brahmāṇa indram mahayanto arkair avardhayann ahaye hantavā u // vṛṣṇe yat te vṛṣaṇo arkam arcān indra grāvāṇo aditiḥ sajoṣāḥ / anaśvāso ye pavayo 'rathā indreṣitā abhyavartanta dasyūn //
1.6.1 anuvāka

ājyagrahaṇānumantraṇa mantrāḥ

saṃ tvā siñcāmi yajuṣā prajām āyur dhanaṃ ca / bṛhaspatiprasūto yajamāna iha mā riṣat //
ājyam asi satyam asi satyasyādhyakṣam asi havir asi vaiśvānaraṃ vaiśvadevam utpūtaśuṣmaꣳ satyaujāḥ saho 'si sahamānam asi sahasvārātīḥ sahasvārātīyataḥ sahasva pṛtanāḥ sahasva pṛtanyataḥ sahasravīryam asi tan mā jinvājyasyājyam asi satyasya satyam asi satyāyuḥ

asi satyaśuṣmam asi satyena tvā'bhi ghārayāmi tasya te bhakṣīya
pañcānāṃ tvā vātānāṃ yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi
pañcānāṃ tvartūnāṃ yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi
pañcānāṃ tvā diśāꣳ yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi
pañcānāṃ tvā pañcajanānāṃ yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi
caros tvā pañcabilasya yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi
brahmaṇas tvā tejase yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi
kṣatrasya tvaujase yantrāya

dhartrāya gṛhṇāmi
viśe tvā yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi
suvīryāya tvā gṛhṇāmi
suprajāstvāya tvā gṛhṇāmi
rāyas poṣāya tvā gṛhṇāmi
brahmavarcasāya tvā gṛhṇāmi
bhūr asmākaꣳ havir devānām āśiṣo yajamānasya devānāṃ tvā devatābhyo gṛhṇāmi
kāmāya tvā gṛhṇāmi //
1.6.2 anuvāka

havirhomānumantraṇa mantrāḥ

dhruvo 'si dhruvo 'haꣳ sajāteṣu bhūyāsaṃ dhīraś cettā vasuvid /
ugro 'sy ugro 'haꣳ sajāteṣu bhūyāsam ugraś cettā vasuvid /
abhibhūr asy abhibhūr ahaꣳ sajāteṣu bhūyāsam abhibhūś cettā vasuvid /
yunajmi tvā brahmaṇā daivyena havyāyāsmai voḍhave jātavedaḥ / indhānās tvā suprajasaḥ suvīrā jyog jīvema balihṛto vayaṃ te //
yan me agne asya yajñasya riṣyāt

yad vā skandād ājyasyota viṣṇo / tena hanmi sapatnam durmarāyum ainaṃ dadhāmi nirṛtyā upasthe //
bhūr bhuvaḥ suvar
ucchuṣmo agne yajamānāyaidhi niśuṣmo abhidāsate
agne deveddha manviddha mandrajihvāmartyasya te hotar mūrdhann ā jigharmi rāyas poṣāya suprajāstvāya suvīryāya
mano 'si prājāpatyam manasā mā bhūtenāviśa
vāg asy aindrī sapatnakṣayaṇī

vācā mendriyeṇāviśa
vasantam ṛtūnām prīṇāmi sa mā prītaḥ prīṇātu
grīṣmam ṛtūnām prīṇāmi sa mā prītaḥ prīṇātu
varṣā ṛtūnām prīṇāmi tā mā prītāḥ prīṇantu
śaradam ṛtūnām prīṇāmi sā mā prītā prīṇātu
hemantaśiśirāv ṛtūnām prīṇāmi tau mā prītau prīṇītām
agnīṣomayor ahaṃ devayajyayā cakṣuṣmān bhūyāsam
agner ahaṃ devayajyayā'nnādo bhūyāsam

dabdhirasy adabdho bhūyāsam amuṃ dabheyam
agnīṣomayor ahaṃ devayajyayā vṛtrahā bhūyāsam
indrāgniyor ahaṃ devayajyayendriyāvyannādo bhūyāsam
indrasyāhaṃ devayajyayendriyāvī bhūyāsam
mahendrasyāhaṃ devayajyayā jemānam mahimānaṃ gameyam
agneḥ sviṣṭakṛto 'haṃ devayajyayā''yuṣmān yajñena pratiṣṭhāṃ gameyam //
1.6.3 anuvāka

iḍābhāgādi anumantraṇamantrāḥ

agnir mā duriṣṭāt pātu savitā'ghaśaꣳsāt /
yo me 'nti dūre 'rātīyati tam etena jeṣam /
surūpavarṣavarṇa ehīmān bhadrān duryāꣳ abhy ehi mām anuvratā
nyu śīrṣāṇi mṛḍhvam
iḍa ehy adita ehy sarasvaty ehi
rantir asi ramatir asi sūnary asi
juṣṭe juṣṭiṃ te 'śīyopahūta upahavaṃ

te 'śīya
sā me satyāśīr asya yajñasya bhūyāt /
areḍatā manasā tac chakeyam /
yajño divaꣳ rohatu yajño divaṃ gacchatu
yo devayānaḥ panthās tena yajño devāꣳ apy etu /
asmāsv indra indriyaṃ dadhātv asmān rāya uta yajñāḥ sacantām asmāsu santv āśiṣaḥ sā naḥ priyā supratūrtir maghonī
juṣṭir asi juṣasva no juṣṭā naḥ

asi juṣṭiṃ te gameyam
mano jyotir juṣatām ājyaṃ vicchinnaṃ yajñaꣳ sam imaṃ dadhātu / bṛhaspatis tanutām imaṃ no viśve devā iha mādayantām //
bradhan pinvasva
dadato me mā kṣāyi kurvato me mopa dasat
prajāpater bhāgo 'sy ūrjasvān payasvān
prāṇāpānau me pāhi samānavyānau me pāhy udānavyānau me pāhi /
akṣito 'sy akṣityai tvā mā me kṣeṣṭhā amutrā 'muṣmim̐lloke
1.6.4 anuvāka

anuyājādyanumantram

barhiṣo 'haṃ devayajyayā prajāvān bhūyāsam /
narāśaꣳsasyāhaṃ devayajyayā paśumān bhūyāsam
agneḥ sviṣṭakṛto 'haṃ devayajyayāyuṣmān yajñena pratiṣṭhāṃ gameyam
agner aham ujjitim anūj jeṣam /
somasyāham ujjitim anūj jeṣam
agner aham ujjitim anūj jeṣam
agnīṣomayor aham ujjitim anūj jeṣam
indrāgniyor aham ujjitim anūj jeṣam
indrasyāham

ujjitim anūj jeṣam
mahendrasyāham ujjitim anūj jeṣam
agneḥ sviṣṭakṛto 'ham ujjitim anūj jeṣam
vājasya mā prasavenodgrābheṇod agrabhīt / athā sapatnāꣳ indro me nigrābheṇādharāꣳ akaḥ //
udgrābhaṃ ca nigrābhaṃ ca brahma devā avīvṛdhan / athā sapatnān indrāgnī me viṣūcīnān vyasyatām //
emā agmann āśiṣo dohakāmā indravantaḥ

vanāmahe dhukṣīmahi prajām iṣam //
rohitena tvā'gnir devatāṃ gamayatu haribhyāṃ tvendro devatāṃ gamayatv etaśena tvā sūryo devatāṃ gamayatu
vi te muñcāmi raśanā vi raśmīn vi yoktrā yāni paricartanāni dhattād asmāsu draviṇaṃ yac ca bhadram pra ṇo brūtād bhāgadhān devatāsu
viṣṇoḥ śamyor ahaṃ devayajyayā yajñena pratiṣṭhāṃ gameyam /
somasyāhaṃ devayajyayā

suretā reto dhiṣīya
tvaṣṭur ahaṃ devayajyayā paśūnāꣳ rūpam puṣeyam /
devānām patnīr agnir gṛhapatir yajñasya mithunaṃ tayor ahaṃ devayajyayā mithunena pra bhūyāsam /
vedo 'si vittir asi videya
karmāsi karuṇam asi kriyāsam /
sanir asi sanitāsi saneyam /
ghṛtavantaṃ kulāyinaꣳ rāyas poṣaꣳ sahasriṇaṃ vedo dadātu vājinam //
1.6.5 anuvāka

āpyāyanādi anumantraṇam

ā pyāyatāṃ dhruvā ghṛtena yajñaṃyajñam prati devayadbhyaḥ / sūryāyā ūdho 'dityā upastha urudhārā pṛthivī yajñe asmin //
prajāpater vibhān nāma lokas tasmiꣳs tvā dadhāmi saha yajamānena
sad asi san me bhūyāḥ sarvam asi sarvam me bhūyāḥ pūrṇam asi pūrṇam me bhūyā akṣitam asi mā me kṣeṣṭhāḥ /
prācyāṃ diśi devā ṛtvijo mārjayantāṃ dakṣiṇāyām

diśi māsāḥ pitaro mārjayantām pratīcyāṃ diśi gṛhāḥ paśavo mārjayantām udīcyāṃ diśy āpa oṣadhayo vanaspatayo mārjayantāmūrdhvāyāṃ diśi yajñaḥ saṃvatsaro yajñapatir mārjayantām /
viṣṇoḥ kramo 'sy abhimātihā gāyatreṇa chandasā pṛthivīm anu vi krame nirbhaktaḥ sa yaṃ dviṣmaḥ /
viṣṇoḥ kramo 'sy abhiśastihā traiṣṭubhena chandasāntarikṣam anu vi krame nirbhaktaḥ sa yaṃ dviṣmaḥ /
viṣṇoḥ kramo 'sy arātīyato hantā jāgatena chandasā divam anu vi krame nirbhaktaḥ sa yaṃ dviṣmaḥ /
viṣṇoḥ kramo 'si śatrūyato hantā''nuṣṭubhena chandasā diśo 'nu vi krame nirbhaktaḥ sa yaṃ dviṣmaḥ //
1.6.6 anuvāka

sūryopasthānādi mantrāḥ

aganma suvaḥ suvar aganma
saṃdṛśas te mā chitsi yat te tapas tasmai te mā vṛkṣi
subhūr asi śreṣṭho raśmīnām āyurdhā asy āyur me dhehi varcodhā asi varco mayi dhehi /
idam aham amum bhrātṛvyam ābhyo digbhyo 'syai divo 'smād antarikṣād asyai pṛthivyā asmād annādyān nir bhajāmi nirbhaktaḥ sa yaṃ dviṣmaḥ

sam jyotiṣā'bhūvam
aindrīm āvṛtam anvāvarte
sam aham prajayā sam mayā prajā
sam ahaꣳ rāyas poṣeṇa sam mayā rāyas poṣaḥ /
samiddho agne me dīdihi sameddhā te agne dīdyāsam /
vasumān yajño vasīyān bhūyāsam
agna āyūꣳṣi pavasa ā suvorjam iṣaṃ ca naḥ / āre bādhasva ducchunām //
agne pavasva svapā asme varcaḥ suvīryam

dadhat poṣaꣳ rayim mayi //
agne gṛhapate sugṛhapatir ahaṃ tvayā gṛhapatinā bhūyāsaꣳ sugṛhapatir mayā tvaṃ gṛhapatinā bhūyāḥ śataꣳ himās tām āśiṣam ā śāse tantave jyotiṣmatīṃ tām āśiṣam ā śāse 'muṣmai jyotiṣmatīm /
kas tvā yunakti sa tvā vi muñcatv //
agne vratapate vratam acāriṣaṃ tad aśakaṃ tan me 'rādhi
yajño babhūva sa ā

babhūva sa pra jajñe sa vāvṛdhe / sa devānām adhipatir babhūva so asmāꣳ adhipatīn karotu vayaꣳ syāma patayo rayīṇām
gomāꣳ agne 'vimāꣳ aśvī yajño nṛvatsakhā sadam id apramṛṣyaḥ / iḍāvāꣳ eṣo asura prajāvān dīrgho rayiḥ pṛthubudhnaḥ sabhāvān //
1.6.7 anuvāka

devatāparigrahādi

yathā vai samṛtasomā evaṃ vā ete samṛtayajñā yad darśapūrṇamāsau
kasya vāha devā yajñam āgacchanti kasya vā na
bahūnāṃ yajamānānāṃ yo vai devatāḥ pūrvaḥ parigṛhṇāti sa enāḥ śvo bhūte yajate /
etad vai devānām āyatanaṃ yad āhavanīyaḥ /
antarāgnī paśūnām /
gārhapatyo manuṣyāṇām
anvāhāryapacanaḥ pitṛṇām
agniṃ gṛhṇāti
sva evāyatane devatāḥ pari

gṛhṇāti
tāḥ śvo bhūte yajate
vratena vai medhyo 'gnir vratapatiḥ /
brāhmaṇo vratabhṛt /
vratam upaiṣyan brūyāt /
agne vratapate vrataṃ cariṣyāmīti /
agnir vai devānāṃ vratapatis
tasmā eva pratiprocya vratam ā labhate
barhiṣā pūrṇamāse vratam upaiti vatsair amāvāsyāyām
etad dhy etayor āyatanam
upastīryaḥ pūrvaś cāgnir aparaś cety āhuḥ /
manuṣyāḥ

in nvā upastīrṇam icchanti kim u devā yeṣāṃ navāvasānam
upāsmiñ chvo yakṣyamāṇe devatā vasanti ya evaṃ vidvān agnim upastṛṇāti
yajamānena grāmyāś ca paśavo 'varudhyā āraṇyāś cety āhuḥ /
yad grāmyān upavasati tena grāmyān ava runddhe
yad āraṇyasyāśnāti tenāraṇyān
yad anāśvān upavaset pitṛdevatyaḥ syāt /
āraṇyasyāśnāti /
indriyam

vā āraṇyam
indriyam evātman dhatte
yad anāśvān upavaset kṣodhukaḥ syāt /
yad aśnīyād rudro 'sya paśūn abhi manyeta /
apo 'śnāti
tan nevāśitaṃ nevānaśitam /
na kṣodhuko bhavati
nāsya rudraḥ paśūn abhi manyate
vajro vai yajñaḥ
kṣut khalu vai manuṣyasya bhrātṛvyaḥ /
yad anāśvān upavasati
vajreṇaiva sākṣāt kṣudham bhrātṛvyaꣳ hanti //
1.6.8 anuvāka

yajñāyudhabhṛtiḥ

yo vai śraddhām anārabhya yajñena yajate nāsyeṣṭāya śrad dadhate /
apaḥ pra ṇayati śraddhā vā āpaḥ śraddhām evārabhya yajñena yajata ubhaye 'sya devamanuṣyā iṣṭāya śrad dadhate tad āhur ati vā etā vartraṃ nedanty ati vācaṃ mano vāvaitā nāti nedantīti
manasā pra ṇayatīyaṃ vai manaḥ

anayaivaināḥ pra ṇayaty askannahavir bhavati ya evaṃ veda
yajñāyudhāni sam bhavati yajño vai yajñāyudhāni yajñam eva tat sam bharati
yad ekamekaꣳ sambharet pitṛdevatyāni syur yat saha sarvāṇi mānuṣāṇi
dvedve sam bharati yājyānuvākyayor eva rūpaṃ karoty atho mithunam eva
yo vai daśa yajñāyudhāni veda mukhato 'sya yajñaḥ kalpate
sphyaḥ

ca kapālāni cāgnihotrahavaṇī śūrpaṃ ca kṛṣṇājinaṃ ca śamyā colūkhalaṃ ca musalaṃ ca dṛṣac copalā caitāni vai daśa yajñāyudhāni ya evaṃ veda mukhato 'sya yajñaḥ kalpate
yo vai devebhyaḥ pratiprocya yajñena yajate juṣante 'sya devā havyam
havir nirupyamāṇam abhi mantrayetāgniꣳ hotāram iha taꣳ huva iti

devebhya eva pratiprocya yajñena yajate juṣante 'sya devā havyam
eṣa vai yajñasya graho gṛhītvaiva yajñena yajate
tad uditvā vācaṃ yacchati yajñasya dhṛtyai /
atho manasā vai prajāpatir yajñam atanuta manasaiva tad yajñaṃ tanute rakṣasām ananvavacārāya
yo vai yajñaṃ yoga āgate yunakti yuṅkte yuñjāneṣu
kas tvā yunakti sa tvā yunaktv ity āha prajāpatir vai kaḥ prajāpatinaivainaṃ yunakti yuṅkte yuñjāneṣu //
1.6.9 anuvāka

dvādaśa dvandva sampattiḥ

prajāpatir yajñān asṛjatāgnihotraṃ cāgniṣṭomaṃ ca paurṇamāsīṃ cokthyaṃ cāmāvāsyāṃ cātirātraṃ ca
tān ud amimīta
yāvad agnihotram āsīt tāvān agniṣṭomo yāvatī paurṇamāsī tāvān ukthyo yāvaty amāvāsyā tāvān atirātraḥ /
ya evaṃ vidvān agnihotraṃ juhoti yāvad agniṣṭomenopāpnoti tāvad upāpnoti
ya evaṃ vidvān paurṇamāsīṃ yajate yāvad ukthyenopāpnoti

tāvad upāpnoti
ya evaṃ vidvān amāvāsyāṃ yajate yāvad atirātreṇopāpnoti tāvad upāpnoti
parameṣṭhino vā eṣa yajño 'gra āsīt
tena sa paramāṃ kāṣṭhām agacchat
tena prajāpatiṃ niravāsāyayat
tena prajāpatiḥ paramāṃ kāṣṭhām agacchat
tenendraṃ niravāsāyayat
tenendraḥ paramāṃ kāṣṭhām agacchat
tenāgnīṣomau niravāsāyayat
tenāgnīṣomau paramāṃ kāṣṭhām agacchatām /
yaḥ

evaṃ vidvān darśapūrṇamāsau yajate paramām eva kāṣṭhāṃ gacchati
yo vai prajātena yajñena yajate pra prajayā paśubhir mithunair jāyate
dvādaśa māsāḥ saṃvatsaro dvādaśa dvaṃdvāni darśapūrṇamāsayos tāni sampādyānīty āhuḥ /
vatsaṃ copāvasṛjaty ukhāṃ cādhi śrayati /
ava ca hanti dṛṣadau ca samāhanti /
adhi ca vapate kapālāni copa dadhāti
puroḍāśaṃ ca

adhiśrayaty ājyaṃ ca
stambayajuś ca haraty abhi ca gṛhṇāti
vediṃ ca pari gṛhṇāti patnīṃ ca saṃ nahyati
prokṣaṇīś cāsādayaty ājyaṃ ca /
etāni vai dvādaśa dvaṃdvāni darśapūrṇamāsayos
tāni ya evaꣳ sampādya yajate prajātenaiva yajñena yajate pra prajayā paśubhir mithunair jāyate //
1.6.10 anuvāka

haviḥsādanam

dhruvo 'si dhruvo 'haꣳ sajāteṣu bhūyāsam ity āha dhruvān evainān kurute /
ugro 'sy ugro 'haꣳ sajāteṣu bhūyāsam ity āhāprativādina evainān kurute /
abhibhūr asy abhibhūr ahaꣳ sajāteṣu bhūyāsam ity āha ya evainam pratyutpipīte tam upāsyate
yunajmi tvā brahmaṇā daivyenety āhaiṣa vā agner yogas tena

evainaṃ yunakti
yajñasya vai samṛddhena devāḥ suvargaṃ lokam āyan yajñasya vyṛddhenāsurān parā bhāvayan yan me agne asya yajñasya riṣyād ity āha yajñasyaiva tat samṛddhena yajamānaḥ suvargaṃ lokam eti yajñasya vyṛddhena bhrātṛvyān parā bhāvayati /
agnihotram etābhir vyāhṛtībhir upa sādayed yajñamukhaṃ vā agnihotram brahmaitā vyāhṛtayo yajñamukha eva brahma

kurute saṃvatsare paryāgata etābhir evopa sādayed brahmaṇaivobhayataḥ saṃvatsaram pari gṛhṇāti
darśapūrṇamāsau cāturmāsyāny ālabhamāna etābhir vyāhṛtībhir havīꣳṣy ā sādayed yajñamukhaṃ vai darśapūrṇamāsau cāturmāsyāni brahmaitā vyāhṛtayo yajñamukha eva brahma kurute saṃvatsare paryāgata etābhir evā sādayed brahmaṇaivobhayataḥ saṃvatsaram pari gṛhṇāti
yad vai yajñasya sāmnā kriyate rāṣṭram

yajñasyā''śīr gacchati yad ṛcā viśaṃ yajñasyā''śīr gacchaty atha brāhmaṇo 'nāśīrkeṇa yajñena yajate sāmidhenīr anuvakṣyann etā vyāhṛtīḥ purastād dadhyād brahmaiva pratipadaṃ kurute tathā brāhmaṇaḥ sāśīrkeṇa yajñena yajate
yaṃ kāmayeta yajamānam bhrātṛvyam asya yajñasyā''śīr gacched iti tasyaitā vyāhṛtīḥ puro'nuvākyāyāṃ dadhyād bhrātṛvyadevatyā vai puro'nuvākyā bhrātṛvyam evāsya yajñasya

āśīr gacchati
yān kāmayeta yajamānānt samāvaty enān yajñasyā''śīr gacched iti teṣām etā vyāhṛtīḥ puro'nuvākyāyā ardharca ekāṃ dadhyād yājyāyai purastād ekāṃ yājyāyā ardharca ekāṃ tathainānt samāvatī yajñasyāśīr gacchati
yathā vai parjanyaḥ suvṛṣṭaṃ varṣaty evaṃ yajño yajamānasya varṣati sthalayodakam parigṛhṇanty āśiṣā yajñaṃ yajamānaḥ pari gṛhṇāti
mano 'si prājāpatyam

manasā mā bhūtenā ''viśety āha mano vai prājāpatyam prajāpatyo yajño mana eva yajñam ātman dhatte
vāg asy aindrī sapatnakṣayaṇī vācā mendriyeṇā'' viśety āhaindrī vai vāg vācam evaindrīm ātman dhatte //
1.6.11 anuvāka

āśrāvaṇādimantrāḥ

yo vai saptadaśam prajāpatiṃ yajñam anvāyattaṃ veda prati yajñena tiṣṭhati na yajñād bhraꣳśate /
ā śrāvayeti caturakṣaram astu śrauṣaḍ iti caturakṣaraṃ yajeti dvyakṣaraṃ ye yajāmaha iti pañcākṣaraṃ dvyakṣaro vaṣaṭkāraḥ /
eṣa vai saptadaśaḥ prajāpatir yajñam anvāyattaḥ /
ya evaṃ veda prati yajñena tiṣṭhat na yajñād bhraꣳśate
yo vai yajñasya prāyaṇam pratiṣṭhām

udayanaṃ veda pratiṣṭhitenāriṣṭena yajñena saꣳsthāṃ gacchati /
ā śrāvayāstu śrauṣaḍ yaja ye yajāmahe vaṣaṭkāra etad vai yajñasya prāyaṇam eṣā pratiṣṭhaitad udayanam /
ya evaṃ veda pratiṣṭhitenāriṣṭena yajñena saꣳsthāṃ gacchati
yo vai sūnṛtāyai dohaṃ veda duha evainām /
yajño vai sūnṛtā /
ā śrāvayetyevainām ahvat /
astu

śrauṣaḍ ity
yajety ud anaiṣīt /
ye yajāmaha ity upāsadat /
vaṣaṭkāreṇa dogdhi /
eṣa vai sūnṛtāyai dohaḥ /
ya evaṃ veda duha evainām /
devā vai sattram āsata
teṣāṃ diśo 'dasyan
ta etām ārdrām paṅktim apaśyann ā śrāvayeti purovātam ajanayann astu śrauṣaḍ ity abhraꣳ sam aplāvayan yajeti vidyutam

ajanayan ye yajāmaha iti prāvarṣayan abhy astanayan vaṣaṭkāreṇa
tato vai tebhyo diśaḥ prāpyāyanta
ya evaṃ veda prāsmai diśaḥ pyāyante
prajāpatiṃ tvo veda prajāpatis tvaṃ veda
yam prajāpatir veda sa puṇyo bhavati /
eṣa vai chandasyaḥ prajāpatir ā śrāvayāstu śrauṣaḍ yaja ye yajāmahe vaṣaṭkāraḥ /
ya evaṃ veda puṇyo bhavati
vasantam

ṛtūnām prīṇāmīty āha /
ṛtavo vai prayājāḥ /
ṛtūn eva prīṇāti
te 'smai prītā yathāpūrvaṃ kalpante
kalpante 'smā ṛtavo ya evaṃ veda /
agnīṣomayor ahaṃ devayajyayā cakṣuṣmān bhūyāsam ity āha /
agnīṣomābhyāṃ vai yajñaś cakṣuṣmān
tābhyām eva cakṣur ātman dhatte /
agner ahaṃ devayajyayānnādo bhūyāsam ity āha /
agnir vai devānām annādas
tenaiva

annādyam ātman dhatte
dabdhirasy adabdho bhūyāsam amuṃ dabheyam ity āha /
etayā vai dabdhyā devā asurān adabhnuvan
tayaiva bhrātṛvyaṃ dabhnoti /
agnīṣomayor ahaṃ devayajyayā vṛtrahā bhūyāsam ity āha /
agnīṣomābhyāṃ vā indro vṛtram ahan
tābhyām eva bhrātṛvyaꣳ stṛṇute /
indrāgniyor ahaṃ devayajyayendriyāvyannādo bhūyāsam ity āha /
indriyāvy evānnādo bhavati /
indrasya

ahaṃ devayajyayendriyāvī bhūyāsam ity āha /
indriyāvy eva bhavati
mahendrasyāhaṃ devayajyayā jemānam mahimānaṃ gameyam ity āha
jemānam eva mahimānaṃ gacchati /
agneḥ sviṣṭakṛto 'haṃ devayajyayāyuṣmān yajñena pratiṣṭhāṃ gameyam ity āha /
āyur evātman dhatte prati yajñena tiṣṭhati
1.6.12 anuvāka

kāmyeṣṭiyājyāpuronuvākyāḥ

indraṃ vo viśvatas pari havāmahe janebhyaḥ / asmākam astu kevalaḥ //
indraṃ naro nemadhitā havante yat pāryā yunajate dhiyas tāḥ / śūro nṛṣātā śavasaś cakāna ā gomati vraje bhajā tvaṃ naḥ //
indriyāṇi śatakrato yā te janeṣu pañcasu / indra tāni ta ā vṛṇe //
anu te dāyi maha indriyāya satrā te viśvam anu vṛtrahatye / anu

kṣatram anu saho yajatrendra devebhir anu te nṛṣahye //
ā yasmint sapta vāsavās tiṣṭhanti svāruho yathā / ṛṣir ha dīrghaśruttama indrasya gharmo atithiḥ //
āmāsu pakvam airaya ā sūryaꣳ rohayo divi / gharmaṃ na sāman tapatā suvṛktibhir juṣṭaṃ girvaṇase giraḥ //
indram id gāthino bṛhad indram arkebhir arkiṇaḥ / indraṃ vāṇīr anūṣata //
gāyanti tvā gāyatriṇaḥ

arcanty arkam arkiṇaḥ / brahmāṇas tvā śatakratav ud vaꣳśam iva yemire //
aꣳhomuce pra bharemā manīṣām oṣiṣṭhadāvne sumatiṃ gṛṇānāḥ / idam indra prati havyaṃ gṛbhāya satyāḥ santu yajamānasya kāmāḥ //
viveṣa yan mā dhiṣaṇā jajāna stavai purā pāryād indram ahnaḥ / aꣳhaso yatra pīparad yathā no nāveva yāntam ubhaye havante //
pra samrājam prathamam adhvarāṇām

aꣳhomucaṃ vṛṣabhaṃ yajñiyānām / apāṃ napātam aśvinā hayantam asmin nara indriyaṃ dhattam ojaḥ //
vi na indra mṛdho jahi nīcā yaccha pṛtanyataḥ / adhaspadaṃ tam īṃ kṛdhi yo asmāꣳ abhidāsati //
indra kṣatram abhi vāmam ojo 'jāyathā vṛṣabha carṣaṇīnām / apānudo janam amitrayantam uruṃ devebhyo akṛṇor u lokam //
mṛgo na bhīmaḥ kucaro giriṣṭhāḥ parāvataḥ

ā jagāmā parasyāḥ / sṛkaꣳ saꣳśāya pavim indra tigmaṃ vi śatrūn tāḍhi vi mṛdho nudasva //
vi śatrūn vi mṛdho nuda vi vṛtrasya hanū ruja / vi manyum indra bhāmito 'mitrasyābhidāsataḥ //
trātāram indram avitāram indraꣳ havehave suhavaꣳ śūram indram / huve nu śakram puruhūtam indraꣳ svasti no maghavā dhātv indraḥ //
mā te asyām

sahasāvan pariṣṭāv aghāya bhūma harivaḥ parādai / trāyasva no 'vṛkebhir varūthais tava priyāsaḥ sūriṣu syāma //
anavas te ratham aśvāya takṣan tvaṣṭā vajram puruhūta dyumantam / brahmāṇa indram mahayanto arkair avardhayann ahaye hantavā u //
vṛṣṇe yat te vṛṣaṇo arkam arcān indra grāvāṇo aditiḥ sajoṣāḥ / anaśvāso ye pavayo 'rathā indreṣitā abhyavartanta dasyūn //