Taittiriya Aranyaka · Chapter 2

2.1 anuvāka १
ॐ saha vai devānāṃ cāsurāṇāṃ ca yajñau pratatāvāstāṃ vayam̐ svargaṃ lokameṣyāmo vayameṣyāma iti te'surāḥ saṃnahya sahasaivā''caranbrahmacaryeṇa tapasaiva devāste'surā amuhyam̐ste na prājānam̐ste parābhavante na svargaṃ lokamāyanprasṛtena vai yajñena devāḥ svargaṃ lokamāṃyannaprasṛtenāsurānparābhāvayan, iti / prasṛto ha vai yajñopavītino yajño'prasṛto'napavītino yatkiṃca brāhmaṇo yajñopavītyadhīte yajata eva tat-, iti /
tasmādyajñopavītyevādhīyīta yājayedyajeta vā yajñasya prasṛtyai iti / ajinaṃ vāso vā dakṣiṇata upavīya-, iti / dakṣiṇaṃ bāhumuddharate'vedhatte savyamiti yajñopavītametadeva viparītaṃ prācīnāvītam̐ saṃvītaṃ mānuṣam

, iti //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake dvitīyaprapāṭhake prathamo'nuvākaḥ

2.1
2.2 anuvāka २
rakṣāṃsi ha vā puronuvāke tapogramatiṣṭhanta tānprajāpatirvareṇopāmantrayata tāni varamavṛṇītā''dityo no yoddhā iti tānpra jāpatirabravīdyodhayadhvamiti tasmāduttiṣṭhantaṃ ha vā tāni rakṣāṃsyādityaṃ yodhayanti yāvadastamanvagāttāni ha vā etāni rakṣāṃsi gāyatriyā'bhimantritenāmbhasā śāmyanti-, iti / tadu ha vā ete brahmavādinaḥ pūrvābhimukhāḥ saṃdhyāyāṃ gāyatriyā'bhimantritā āpa ūrdhvaṃ vikṣipanti tā etā āpo vajrībhūtvā tāni rakṣāṃsi mandehāruṇe dvīpe prakṣipanti-, iti / yatpradakṣiṇaṃ prakramanti tena pāpmānamavadhūnvanti-, iti / udyantamastaṃ yānta​mādityamabhidhyāyankurvanbrāhmaṇo vidvāntsakalaṃ bhadramaśnute'sāvādityo brahmeti-, iti / brahmaiva sanbrahmāpyeti ya evaṃ veda

, iti / iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake dvitīyaprapāṭhake dvitīyo'nuvākaḥ

2.3 anuvāka ३
yaddevā devaheḻanaṃ devāsaścakṛmā vayam / ādityāstasmānmā muñcatartasyartena māmita, iti / devā jīvanakāmyā yadvācā'nṛtamūdima / tasmānna iha muñcata viśve devāḥ sajoṣasaḥ, iti / ṛtena dyāvāpṛthivī ṛtena tvaṃ sarasvati / kṛtānnaḥ pāhyenaso yatkiṃcānṛtamūdima, iti / indrāgnī mitrāvaruṇau somo dhātā bṛhaspatiḥ / te no muñcantvenaso yadanyakṛtamārima, iti / sajātaśam̐sāduta jāmiśaṃsājjyāyasaḥ śaṃsāduta vā kanīyasaḥ / anādhṛṣṭaṃ devakṛtaṃ yadenastasmāttvamusmāñjātavedo mumugdhi, iti /
yadvācā yanmanasā bāhubhyāmūrubhyāmaṣṭhīvadbhyāṃ śiśnairyadanṛtaṃ cakṛmā vayam / agnirmā tasmādenaso gārhapatyaḥ pramuñcatu cakṛma yāni duṣkṛtā, iti / yena trito arṇavānnirbabhū'va yena sūrye tamaso nirmumoca / yenendro viśvā ajahādarātīstenāhaṃ jyotiṣā jyotirānaśāna ākṣi, iti / yatkusīdamapratīttaṃ mayeha yena yamasya nidhinā carāmi / etattadagne anṛṇo bhavāmi jīvanneva prati tatte dadhāmi, iti /
tanmayi mātā yadā pipeṣa yadantarikṣaṃ yadāśasātikrāmāmi trite devā divi jātā yadāpa imaṃ me varuṇa tattvā yāmi tvaṃ no agne sa tvaṃ no agne tvamagne ayāsi ( १), iti //
mumugdhi sapta ca //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake dvitīyaprapāṭhake tṛtīyo'nuvākaḥ

2.4 anuvāka ४
yadadīvyannṛṇamahaṃ babhūvāditsanvā saṃjagara janebhyaḥ / agnirmā tasmādindraśca saṃvidānau pramuñcatām, iti / yaddhastābhyāṃ cakara kilbiṣāṇyakṣāṇāṃ vagnumupajighnamānaḥ / ugraṃpaśyā ca rāṣṭrabhṛcca tānyapsarasāvanudattāmṛṇāni, iti /
ugraṃpaśye rāṣṭrabhṛtkilbiṣāṇi yadakṣavṛttamanudattametat / nenna ṛṇānṛṇava itsamāno yamasya loke adhirajjurāya, iti / ava te heḻa uduttamamimaṃ me varuṇa tattvā yāmi tvaṃ no agne sa tvaṃ no agne iti / saṃkusuko vikusuko nirṛtho yaśca nisvanaḥ / te'१smadyakṣmamanāgaso dūrāddūramacīcatam, iti / niryakṣmamacīcate kṛtyāṃ nirṛtiṃ ca / tena yo'१smatsamṛcchātai tamasmai prasuvāmasi, iti / duḥśaṃsānuśaṃsābhyāṃ ghaṇenānughaṇena ca / tenānyo'१smatsamṛcchātai tamasmai prasuvāmasi, iti / saṃ varcasā payasā saṃ tanūbhiraganmahi manasā saṃ śivena / tvaṣṭā no atra vidadhātu rāyo'numārṣṭu tanvo१ yadviliṣṭam (१),iti // kṛtyāṃ nirṛtiṃ ca pañca ca //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake dvitīyaprapāṭhake caturtho'nuvākaḥ

2.5 anuvāka ५
āyuṣṭe viśvato dadhadayamagnirvareṇyaḥ / punaste prāṇa āyāti parā yakṣmaṃ suvāmi te, iti / āyurdā agne haviṣo juṣāṇo ghṛtapratīko ghṛtayoniredhi / ghṛtaṃ pītvā madhu cāru gavyaṃ piteva putramabhirakṣatādimam, iti / imamagna āyuṣe varcase kṛdhi tigmamojo varuṇa saṃśiśādhi / mātevāsmā adite śarma yaccha viśve devā jaradaṣṭiryathā'sat, iti / agna āyūm̐ṣi pavasa āsuvorjamiṣaṃ ca naḥ / āre bādhasva ducchunām, iti / agne pavasva svapā asme varcaḥ suvīryam / dadhadrayiṃ mayi poṣam ( १), iti / agnirṛṣiḥ pavamānaḥ pāñcajanyaḥ purohitaḥ / tamīmahe mahāgayam, iti / agne jātānpraṇudā naḥ sapatnānpratyajātāñjātavedo nudasva / asme dīdihi sumanā aheḻañcharmante syāma trivarūtha udbhau, iti / sahasā jātānpraṇudā naḥ sapatnānpratyajātāñjātavedo nudasva / adhi no brūhi sumanasyamāno vayaṃ syāma praṇudā naḥ sapatnān, iti / agne yo no'bhito jano vṛko vāro jighāṃsati / tām̐stvaṃ vṛtrahañjahi vasvasmabhyamābhara, iti / agne yo no'bhidāsati samāno yaśca niṣṭyaḥ / taṃ vayaṃ samidhaṃ kṛtvā tubhyamagne'pidadhmasi (२), iti / yo naḥ śapādaśapato yaśca naḥ śapataḥ śapāt / uṣāśca tasmai nimrukca sarvaṃ pāpaṃ samūhatām, iti / yo naḥ sapatno yo raṇo marto'bhidāsati devāḥ / idhmasyeva prakṣāyato mā tasyoccheṣi kiṃcana, iti / yo māṃ dveṣṭi jātavedo yaṃ cāhaṃ dveṣmi yaśca mām / sarvām̐stānagne saṃdaha yāṃścāhaṃ dveṣmi ye ca mām, iti / yo asmabhyamarātīyādyaśca no dveṣate janaḥ / nindādyo asmāndipsācca sarvāṃstānmaṣmaṣā kuru, iti / saṃśitaṃ mre brahma saṃśitaṃ vīryāṃ१ balam / saṃśitaṃ kṣattraṃ me jiṣṇu yasyāhamasmi purohitaḥ, iti / udeṣāṃ bāhū atiramudvarco atho balam / kṣiṇomi brahmaṇā'mitrānunnayāmi svām̐ १ aham, iti / punurmanaḥ punarāyurma āgātpunaścakṣuḥ punaḥ śrotraṃ ma āgātpunaḥ prāṇaḥ punarākūtaṃ ma āgātpunaścittaṃ punarādhītaṃ ma āgāt / vaiśvānaro me'dabdhastanūpā avabādhatāṃ duritāni viśvā ( ३), iti // poṣaṃ dadhmasi purohitaścatvāri ca //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake dvitīyaprapāṭhake pañcamo'nuvākaḥ

2.6 anuvāka ६
vaiśvānarāya prativedayāmo yadīnṛṇaṃ saṃgaro devatāsu / sa etānpāśānmumucanpraveda sa no muñcātu duritādavadyāt, iti / vaiśvānaraḥ pavayānnaḥ pavitrairyatsaṃgaramabhidhāvāmyāśām / anājānanmanasā yācamāno yadatraino ava tatsuvāmi, iti / amī ye subhage divi vicṛtau nāma tārake / prehāmṛtasya yacchatāmetadbaddhakamocanama, iti / vijihīrṣva lokānkṛdhi bandhānmuñcāsi baddhakam / yoneriva pracyuto garbhaḥ sarvānpatho anuṣva, iti / sa prajānanpratigṛbhṇīta vidvānprajāpatiḥ prathamajā ṛtasya / asmābhirdattaṃ jarasaḥ parastādacchinnaṃ tantumanusaṃcarema (१), iti / tataṃ tantumanveke anusaṃcaranti yeṣāṃ dattaṃ pitryamāyanavat / abandhveke dadataḥ prayacchāddātuṃ cecchaknavāṃsa svarga eṣām, iti / ārabhethāmanusaṃrabhethāṃ samānaṃ panthāmavatho ghṛtena / yadvāṃ pūrtaṃ pariviṣṭaṃ yadagnau tasmai gotrāyeha jāyāpatī saṃrabhethām, iti / yadantarikṣaṃ pṛthivīmuta dyāṃ yanmātaraṃ pitaraṃ vā jihiṃsima / agnirmā tasmādenaso gārhapatya unno neṣadduritā yāni cakrama, iti / bhūmirmātā'ditirno janitraṃ bhrātā'ntarikṣamabhiśasta enaḥ / dyaurnaḥ pitā pitṛyācchaṃ bhavāsi jāmimitvā mā vivitsi lokāt, iti / yatra suhārdaḥ sukṛto madante vihāya rogaṃ tanvāṃ१ṃ svāyām / aśloṇāṅgairahrutāḥ svarge tatra paśyema pitaraṃ ca putram, iti / yadannamadmyanṛtena devā dāsyannadāsyannuta vā'kariṣyan / yaddevānāṃ cakṣuṣyāgo asti yadeva kiṃca pratijagrāhamagnirmā tasmādanṛṇaṃ kṛṇotu, iti / yadannamadmi bahudhā virūpaṃ vāso hiraṇyamuta gāmajāmavim/ yaddevānāṃ cakṣuṣyāgo asti yadeva kiṃca pratijagrāhamagnirmā tasmādanṛṇaṃ kṛṇotu, iti / yanmayā manasā vācā kṛtamenaḥ kadācana / sarvasmāttasmānmeḻito mogdhi tvaṃ hi vettha yathātatham ( २), iti //
carema putraṃ ṣaṭ ca //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake dvitīyaprapāṭhake ṣaṣṭho'nuvākaḥ

2.7 anuvāka ७
vātaraśanā ha vā ṛṣayaḥ śramaṇā ūrdhvamanthino babhūvustānṛṣayo'rthamāyaṃste nilāyamacaraṃste'nupraviśuḥ kūśmāṇḍāni tāꣳsteṣvanvavindañchraddhayā ca tapasā ca-,iti / tānṛṣayo'bruvankathā nilāyaṃ caratheti ta ṛṣīnabruvannamo vo'stu bhagavanto'smindhāmni kena vaḥ saparyāmeti tānṛṣayo'bruvanpavitraṃ no brūta yenārepasaḥ syāmeti ta etāni sūktānyapaśyan-,iti/ yaddevā deva heḻanaṃ yadadīvyannṛṇamahaṃ babhūvā''yuṣṭe viśvato dadha-dityetairājyaṃ juhuta vaiśvānarāya prativedayāma ityupatiṣṭhata yadarvācīnameno bhrūṇahatyāyāstasmānmokṣyadhva iti-, iti / ta etairajuhavuste'repaso'bhavan-, iti / karmādiṣvetairjuhuyātpūto devalokānsamaśnute ( १), iti // iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake dvitīyaprapāṭhake saptamo'nuvākaḥ

2.8 anuvāka ८
kūśmāṇḍairjuhuyādyo'pūta iva manyeta-,iti / yathā steno yathā bhrūṇahaivameṣa bhavati yo'yonau retaḥ siñcati-, iti / yadarvācīnameno bhrūṇahatyāyāstasmānmucyate-,iti /
yāvadeno dīkṣāmupaiti dīkṣita etaiḥ satati juhoti-, iti / saṃvatsaraṃ dīkṣito bhavati saṃvatsarādevā''tmānaṃ punīte-,iti / māsaṃ dīkṣito bhavati yo māsaḥ sa saṃvatsaraḥ saṃvatsarādevā''tmānaṃ punīte caturviꣳśatiꣳ rātrīrdīkṣito bhavati caturviꣳśati- rardhamāsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsarādevā''tmānaṃ punīte dvādaśa rātrīrdīkṣito bhavatiṃ dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsarā devā''tmānaṃ punīte ṣaḍrātrīrdīkṣito bhavati ṣaḍvā ṛtavaḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsarādevā''tmānaṃ punīte tisro rātrīrdīkṣito bhavati tripadā gāyatrī gāyatriyā evā''tmātaṃ punīte-,iti / na māꣳsamaśnīyānna striyamupeyānnoparyāsīta jugupsetānṛtāt iti / payo brāhmaṇasya vrataṃ yavāgū rājanyasyā''mikṣā vaiśyasya-, iti/ / atho saumye'pyadhvara etadvrataṃ brūyāt-,iti / yadi manyetopadasyāmītyodanaṃ dhānāḥ saktūndhṛtamityanuvratayedātmano'nupadāsāya (१), iti //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake dvitīyaprapāṭhake'ṣṭamo'nuvākaḥ

2.9 anuvāka ९
ajānha vai pṛśnīꣳstapasyamānānbrahma svayaṃbhvabhyānarṣatta ṛṣayo'bhavantadṛṣīṇāmṛṣitvaṃ tāṃ devatāmupātiṣṭhanta yajñakāmāsta etaṃ brahmayajñamapaśyantamāharantenāyajanta- iti / yadṛco'dhyagīṣata tāḥ payaāhutayo devānāmabhavanyadyajūꣳṣi ghṛtāhutayo yatsāmāni somāhutayo yadatharvāṅgiraso madhvā- hutayo yadbrāhmaṇānītihāsānpurāṇāni kalpāngāthā nārāśaꣳsīrmedāhutayo devānāmabhavantābhiḥ kṣudhaṃ pāpmā- namapāghnannapahatapāpmāno devāḥ svargaṃ lokamāyanbrahmaṇaḥ sāyujyamṛṣayo'gacchan ( १), iti // iti kṛṣṇayajurvedīya taittirīyāraṇyake dvitīyaprapāṭhake navamo'nuvākaḥ

2.10 anuvāka १०
pañca vā ete mahāyajñāḥ satati pratāyante satati saṃtiṣṭhante devayajñaḥ pitṛyajño bhūtayajño manuṣyayajño brahmayatra iti,iti / yadasau juhotyapi samidhaṃ taddevayajñaḥ saṃtiṣṭhate-,iti / yatpitṛbhyaḥ svadhā karotyapyapastatpitṛyajñaḥ saṃtiṣṭhate-,iti /
yadbhūtebhyo baliꣳ harati tadbhūtayajñaḥ saṃtiṣṭhate-,iti / yadbrāhmaṇebhyo'nnaṃ dadāti tanmanuṣyayajñaḥ saṃtiṣṭhate-,iti / yatsvādhyāyamadhīyītaikāmapyṛcaṃ yajuḥ sāma vā tadbrahmayajñaḥ saṃtiṣṭhate-, iti / yadṛco'dhīte payasaḥ kūlyā asya pitṝntsvadhā abhivahanti yadyajūꣳṣi ghṛtasya kūlyā yatsāmāni soma ebhyaḥ pavate yadatharvāṅgi-raso madhoḥ kūlyā yadbrāhmaṇānītihāsānpurāṇāni kalpāngāthā nārāśaꣳsīrmedasaḥ kūlyā asya pitṝnsvadhā abhivahanti-,iti / yadṛco'dhīte payaāhutibhireva taddevāꣳstarpayati yadyajūm̐ṣi ghṛtāhutibhiryatsāmāni somāhutibhiryadatharvāṅgiraso madhvāhutibhiryadbrāhmaṇānītihāsānpurāṇāni kalpāngāthā nārāśaꣳsīrmedāhuratibhireva taddevām̐starpayati ta enaṃ tṛptā āyuṣā tejasā varcasā śriyā yaśasā brahmavarcasenānnādyena ca tarpayanti ( १), iti // iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake dvitīyaprapāṭhake daśamo'nuvākaḥ

2.11 anuvāka ११
brahmayajñena yakṣyamāṇaḥ prācyāṃ diśi grāmādachadirdarśa udīcyāṃ prāgudīcyāṃ vodita āditye dakṣiṇata upavīyopaviśya hastāvavanijya trirācāmeddviḥ parimṛjya sakṛdupaspṛśya śiraścakṣuṣī nāsike śrotre hṛdayamālabhya-, iti / yattrirācāmati tena ṛcaḥ prīṇāti yaddviḥ parimṛjati tena yajūꣳṣi yatsakṛdupaspṛśati tena sāmāni yatsavyaṃ pāṇiṃ pādau prokṣati yacchiraścakṣuṣī nāsike śrotre hṛdayamālabhate tenātharvā-ṅgiraso brāhmaṇānītihāsānpurāṇāni kalpāngāthāṃ nārāśam̐sīḥ prīṇāti-, iti /
darbhāṇāṃ mahadupastīryopasthaṃ kṛtvā prāṅāsīnaḥ svādhyāyamadhīyītāpāṃ vā eṣa oṣadhīnām raso yaddarbhāḥ sarasameva brahma kurute-, iti / dakṣiṇottarau pāṇī pādau kṛtvā sapavitrāvomiti pratipadyata etadvai yajustrayīṃ vidyāṃ pratyeṣā vāgetatparamamakṣaram-, iti / tadetadṛcā'bhyuktam , iti / ṛco akṣare parame vyomanyasmindevā adhi viśve niṣeduryastanna veda kimṛcā kariṣyati ya ittadvidusta ime samāsata iti-, iti /
trīneva prāyuṅkta bhūrbhuvuḥ svarityāhaitadvai vācaḥ satyaṃ yadeva vācaḥ satyaṃ tatprāyuṅkta-, iti / atha sāvitrīṃ gāyatrīṃ triranvāha paccho'rdharcaśo'navānaꣳ savitā śriyaḥ prasavitā śriyamevā''pnotyatho prajñātayaiva pratipadā chandāꣳsi pratipadyate ( १), iti //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake dvitīyaprapāṭhaka ekādaśo'nuvākaḥ

2.12 anuvāka १२
grāme manasā svādhyāyamadhīyīta divā naktaṃ vā - iti/ iti ha smā''ha śauca āhneyaḥ-, iti / utāraṇye'bala uta vācota tiṣṭhannuta vrajannutā''sīna uta śayāno'dhīyītaiva svādhyāyaṃ tapasvī puṇyo bhavati ya evaṃ vidvāntsvādhyāyamadhīte-,iti / namo brahmaṇe namo astvagnaye namaḥ pṛthivyai nama oṣadhībhyaḥ / namo vāce namo vācaspataye namo viṣṇave bṛhate karomi ( १), iti / iti kṛṣṇayajurvedīya taittirīyāraṇyake dvitīyaprapāṭhake dvādaśo'nuvākaḥ

2.13 anuvāka १३
madhyaṃdine prabalamadhīyītāsau khalu vāvaiṣa ādityo yadbrāhmaṇastasmāttarhi tekṣṇiṣṭhaṃ tapati tadeṣā'bhyuktā-, iti / citraṃ devānāmudagādanīkaṃ cakṣurmitrasya varuṇasyāgneḥ / āprā dyāvāpṛthivī antarikṣam sūrya ātmā jagatastasthuṣaśceti-iti /
sa vā eṣa yajñaḥ sadyaḥ pratāyate sadyaḥ saṃtiṣṭhate tasya prāksāyamavabhṛthaḥ -,iti / namo brahmaṇa iti paridhānīyāṃ triranvāha-,iti / apa upaspṛśya gṛhāneti tato yatkiṃca dadāti sā dakṣiṇā (१), iti //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake dvitīyaprapāṭhake trayodaśo'nuvākaḥ

2.14 anuvāka १४
tasya vā etasya yajñasya megho havirdhānaṃ vidyudagnirvarṣaꣳ havistanayitnurvaṣaṭkāro yadavasphūrjati so'nuvaṣaṭkāro vāyurātmā'māvāsyā sviṣṭakṛt-, iti / ya evaṃ vidvānmeghe varṣati vidyotamāne stanayatyavasphūrjati pavamāne vāyāvamāvāsyāyāꣳ svādhyāyamadhīte tapa eva tattapyate tapo hi svādhyāya iti-, iti / uttamaṃ nākaꣳ rohatyuttamaḥ samānānāṃ bhavati yāvantaꣳ ha vā imāṃ vittasya pūrṇāṃ dadatsvargaṃ lokaṃ jayati tāvantaṃ lokaṃ jayati bhūyāꣳsa cākṣayyaṃ cāpa punarmṛtyuṃ jayati brahmaṇaḥ sāyujyaṃ gacchati ( १ ), iti /
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake dvitīyaprapāṭhake caturdaśo'nuvākaḥ // १ ४ /
2.15 anuvāka १५
tasya vā etasya yajñasya dvāvanadhyāyau yadātmā'śuciryaddeśaḥ-, iti / samṛddhirdaivatāni-, iti / ya evaṃ vidvānmahārātra uṣasyudite vrajaꣳstiṣṭhannāsīnaḥ śayāno'raṇye grāme vā yāvattarasaꣳ svādhyāyamadhīte sarvām̐llokāñjayati sarvāllokānanṛṇo'nusaṃcarati tadeṣā'bhyuktā--, iti / anṛṇā asminnanṛṇāḥ parasmiꣳtṛtīye loke anṛṇāḥ syāma / ye devayānā uta pitṛyāṇāḥ sarvānpatho anṛṇā ākṣīyemeti-, iti / agniṃ vai jātaṃ pāpmā jagrāha taṃ devā āhutībhiḥ pāpmānamapāghnannāhutīnāṃ yajñena yajñasya dakṣiṇābhirdakṣiṇānāṃ brāhmaṇena brāhmaṇasya chandobhiśchandasāꣳ svādhyāyenāpahatapāpmā svādhyāyo devapavitraṃ vā etattaṃ yo'nūtsṛjatyabhāgo vāci bhavatyabhāgo nāke tadeṣā'bhyuktā-, iti / yastityāja sakhividaꣳ sakhāyaṃ na tasya vācyapi bhāgo asti / yadīꣳ śṛṇotyalakaṃꣳ śṛṇoti na hi praveda sukṛtasya panthāmiti-, iti / tasmātsvādhyāyo'dhyetavyo yaṃ yaṃ kratumadhīte tena tenāsyeṣṭaṃ bhavatyagnervāyorādityasya sāyujyaṃ gacchati tadeṣā'bhyuktā-, iti / ye arvāṅuta vā purāṇe vedaṃ vidvāꣳsamabhito vadantyādityameva te parivadanti sarve agniṃ dvitīyaṃ tṛtīyaṃ ca haꣳsamiti-,iti / yāvatīrvai devatāstāḥ sarvā vedavidi brāhmaṇe vasanti tasmādbrāhmaṇebhyo vedavidbhyo dive dive namaskuryānnāślīlaṃ kīrtayedetā eva devatāḥ prīṇāti ( १), iti //
iti kṛṣṇayajurvedīya taittirīyāraṇyake dvitīyaprapāṭhake pañcadaśo'nuvākaḥ

2.16 anuvāka १६
ricyata iha vā eṣa preva ricyate yo yājayati prati vā gṛhṇāti yājayitvā pratigṛhya vā'naśnantriḥ svādhyāyaṃ vedamadhīyīta-, iti / trirātraṃ vā sāvitrīṃ gāyatrīmanvātirecayati-,iti / varo dakṣiṇā vareṇaiva varaꣳ spṛṇotyātmā hi varaḥ (१), iti // iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake dvitīyaprapāṭhake ṣoḍaśo'nuvākaḥ

2.17 anuvāka १७
duhe havā eṣa chandāꣳsi yo yājayati sa yena yajñakratunā yājayetso'raṇyaṃ paretya śucau deśe svādhyāyamevainamadhīyannāsīta-, iti / tasyānaśanaṃ dīkṣā sthānamupasada āsanaꣳ sutyā vāgjuhūrmana upabhṛddhṛtirdhruvā prāṇo haviḥ sāmādhvaryuḥ sa vā eṣa yajñaḥ prāṇadakṣiṇo'nantadakṣiṇaḥ samṛddhataraḥ ( १), iti //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake dvitīyaprapāṭhake saptadaśo'nuvākaḥ

2.18 anuvāka १८
katidhā'vakīrṇī praviśati caturdhetyāhurbrahmavādino marutaḥ prāṇairindraṃ balena bṛhaspatiṃ brahmavarcasenāgnimevetareṇa sarveṇa tasyaitāṃ prāyaścittiṃ vidāṃcakāra sudevaḥ kāśyapaḥ-, iti / yo brahmacāryavakiredamāvāsyāyāꣳ rātryāmagniṃ praṇīyopasamādhāya dvirājyasyopaghātaṃ juhoti kāmāvakīrṇo'smyavakīrṇo'smi kāma kāmāya svāhā kāmābhidugdho'smyabhidugdho'smi kāma kāmāya svāhetyamṛtaṃ vā ājyamamṛtamevā''tmandhatte - iti / hutvā prayatāñjaliḥ kavātiryaṅṅagnimabhimantrayeta,-iti / saṃ māṃ''siñcantu marutaḥ samindraḥ saṃ bṛhaspatiḥ / saṃ mā'yamagniḥ siñcatvāyuṣā ca balena cā''yuṣmantaṃ karota meti-, iti / prati hāsmai marutaḥ prāṇāndadhati pratīndro valaṃ prati bṛhaspatirbrahmavarcasaṃ pratyagniritaraḥ sarvaꣳ sarvatanurbhūtvā sarvamāyureti, -iti /
trirabhimantrayeta triṣatyā hi devāḥ,-iti / yo'pūta iva manyeta sa itthaṃ juhuyāditthamabhimantrayeta punīta evā''tmānamāyurevā''tmandhatte, -iti / varo dakṣiṇā vareṇaiva varam spṛṇotyātmā hi varaḥ (१), iti //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake dvitīyaprapāṭhake'ṣṭādaśo'nuvākaḥ

2.19 anuvāka १९
bhūḥ prapadye bhuvaḥ prapadye svaḥ prapadye bhūrbhuvaḥ svaḥ prapadye brahma prapadye brahmakośaṃ prapadye'mṛtaṃ prapadye'mṛtakośaṃ prapadye caturjālaṃ brahmakrośaṃ yaṃ mṛtyurnāvapaśyati taṃ prapadye devānprapadye devapuraṃ prapadye parīvṛto varīvṛto brahmaṇā varmaṇā'haṃ tejasā kaśyapasya,-iti / yasmai namastacchiro dharmo mūrdhānaṃ brahmottarā hanuryajño'dharā viṣṇurhṛdayaꣳ saṃvatsaraḥ prajananamaśvinau pūrvapādāvatrirmadhyaṃ mitrāvaruṇāvaparapādāvagniḥ pucchasya prathamaṃ kāṇḍaṃ tata indrastataḥ prajāpatirabhayaṃ caturthaꣳ-, iti / sa vā eṣa divyaḥ śākvaraḥ śiśumārastaꣳ ha,-iti / ya evaṃ vedāpa punarmṛtyuṃ jayati jayati svargaṃ lokaṃ nādhvani pramīyate nāgnau pramīyate nāpsu pramīyate nānapatyaḥ pramīyate laghvānno bhavati,-iti / dhruvastvamasi dhruvasya kṣitamasi tvaṃ bhūtānāmadhipatirasi tvaṃ bhūtānāꣳ śreṣṭho'si tvāṃ bhūtānyupaparyāvartante namaste namaḥ sarvaṃ te no namaḥ śiśukumārāya namaḥ (१), iti //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake dvitīyaprapāṭhaka ekonaviṃśo'nuvākaḥ

2.20 anuvāka २०
namaḥ prācyai diśe yāśca devatā etasyāṃ prativasantyetābhyaśca namaḥ,-iti / namo dakṣiṇāyai diśe yāśca devatā etasyāṃ prativasantyetābhyaśca namo namaḥ pratīcyai diśe yāśca devatā etasyāṃ prativasantyetābhyaśca namo nama udīcyai diśe yāśca devatā etasyāṃ prativasantyetābhyaśca namo nama ūrdhvāyai diśe yāśca devatā etasyāṃ prativasantyetābhyaśca namo namo'dharāyai diśe yāśca devatā etasyāṃ prativasantyetābhyaśca namo namo'vāntarāyai diśe yāśca devatā etasyāṃ prativasantyetābhyaśca namaḥ,-iti / namo gaṅgāyamunayormadhye ye vasanti te me prasannātmānaściraṃ jīvitaṃ vardhayanti namo gaṅgāyamunayormunibhyaśca namo namo gaṅgāyamunayormunibhyaśca namaḥ ( १), iti //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake dvitīyaprapāṭhake viṃśo'nuvākaḥ

saha rakṣāꣳsi yaddevāḥ saptadaśa yadadīvyanpañcadaśā''yuṣṭe catustriśaꣳśadvaiśvānarāya ṣaḍviꣳśatirvātaraśanā ha kūśmāṇḍairajānha pañca vrahmayajñena grāme madhyaṃdine tasya vai meghastasya vai dvau ricyate duhe ha katidhā'vakīrṇī bhūrnamaḥ prācyaṃ viꣳśatiḥ saha vātaraśanā ha duhe ha caturviꣳśaśatiḥ // namo brahmaṇe namo astvagnaye namaḥ pṛthivyai nama oṣadhībhyaḥ / namo vāce namo vācaspataye namo viṣṇave bṛhate karomi //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ samāptaḥ

atha kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake tṛtīyaprapāṭhakasyā'rambhaḥ /
hariḥ ॐ /
tacchaṃ yorāvṛṇīmahe / gātuṃ yajñāya / gātuṃ yajñapataye / daivī svastirastu naḥ / svastirmānuṣebhyaḥ / ūrdhvaṃ jigātu bheṣajam / śaṃ no astu dvipade / śaṃ catuṣpade //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //