Taittiriya Aranyaka · Chapter 1

taittirīyāraṇyakam
bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devāḥ /
bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ
sthirairaṅgaistuṣṭuvāṃsastanūbhiḥ /
vyaśema devahitaṃ yadāyuḥ
svasti na indro vṛddhaśravāḥ /
svasti naḥ pūṣā viśvadevāḥ
svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ /
svasti no bṛhaspatirdadhātu
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ
prapāṭhaka १ anuvāka १
bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devāḥ / bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ sthirairaṅgaistuṣṭuvāṃsastanūbhiḥ / vyaśema devahitaṃ yadāyuḥ / svasti na indro vṛddhaśravāḥ / svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ / svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ / svasti no bṛhaspatirdadhātu / āpamāpāmapaḥ sarvāḥ / asmādasmādito'mutaḥ (१ ) / agnirvāyuśca sūryaśca / saha saṃcaskararddhiyā / vāyvaśvā raśmipatayaḥ / marīcyātmāno'druhaḥ / devīrbhuvanasūvarīḥ / putravattvāya me suta / mahānāmnīrmahāmānāḥ / mahaso mahasaḥ svāḥ / devīḥ parjanyasūvarīḥ / putravattvāya me suta (२ ) / apāśnyuṣṇimapā rakṣaḥ / apāśnyuṣṇimapā ragham / apāghrāmapa cāvarttim / apa devīrito hita / vajraṃ devīrajītāṃśca / bhuvanaṃ devasūvarīḥ / ādityānaditiṃ devīm / yoninordhvamudīṣata / śivā naḥ śaṃtamā bhavantu / divyā āpa oṣadhayaḥ / sumṛḍīkā sarasvati / mā te vyoma saṃdṛśi ( ३ ) /
amutaḥ sutauṣadhayo dve ca //
anuvāka २
smṛtiḥ pratyakṣamaitihyam / anumānaścatuṣṭayam / etairādityamaṇḍalam / sarvaireva vidhāsyate / sūryo marīcīmādatte / sarvasmādbhuvanādadhi / tasyāḥ pākaviśeṣeṇa / smṛtaṃ kālaviśeṣaṇam / nadīva prabhavātkācit / akṣayyātsyandate yathā (१) / tāṃ nadyo'bhisamāyanti / soruḥ satī na nivartate / evaṃ nānāsamutthānāḥ / kālāḥ saṃvatsaraṃ śritāḥ / aṇuśaśca mahaśaśca / sarve samavayantri tam / sa taiḥ sarvaiḥ samāviṣṭaḥ / uruḥ sanna nivartate / adhi saṃvatsaraṃ vidyāt / tadeva lakṣaṇe (२) / aṇubhiśca mahadbhiśca / samārūḍhaḥ pradṛśyate / saṃvatsaraḥ pratyakṣeṇa nādhisattvaḥ pradṛśyate / paṭaro viklidhaḥ piṅgaḥ / etadvaruṇalakṣaṇam / yatraitadupadṛśyate / sahasraṃ tatra nīyate / ekaṃ hi śiro nānā mukhe / kṛtsnaṃ tadṛtulakṣaṇam ( ३) / ubhayataḥ saptendriyāṇi / jalpitaṃ tveva dihyate / śuklakṛṣṇe saṃvatsarasya / dakṣiṇavāmayoḥ pārśvayoḥ / tasyaiṣā bhavati / śukraṃ te anyadyajataṃ te anyat / viṣurūpe ahanī dyaurivāsi / viśvā hi māyā avasi svadhāvaḥ / bhadrā te pūṣanniha rātirastviti / nātra bhuvanam / na pūṣā / na paśavaḥ / nādityaḥ saṃvatsara eva pratyakṣeṇa priyatamaṃ vidyāt / etadvai saṃvatsarasya priyatamaṃ rūpam / yo'sya mahānartha utpatsyamāno bhavati / idaṃ puṇyaṃ kuruṣveti / tamāharaṇaṃ dadyāt (४) / yathā lakṣaṇa ṛtulakṣaṇaṃ bhuvanaṃ sapta ca
1.3 anuvāka ३
sākaṃjānāṃ saptathamāhurekajam / ṣaḍudyamā ṛṣayo devajā iti / teṣāmiṣṭāni vihitāni dhāmaśaḥ / sthātre rejante vikṛtāni rūpaśaḥ / ko nu maryā amithitaḥ / sakhā sakhāyamabravīt / jahāko asmadīṣate / yastityāja sakhividaṃ sakhāyam / na tasya vācyapi bhogo asti / yadīṃ śṛṇotyalakaṃ śṛṇoti (१) / na hi praveda sukṛtasya panthāmiti / ṛturṛtunā nudyamānaḥ / vinanādābhidhāvaḥ / ṣaṣṭiśca triṃśakā valgāḥ / śuklakṛṣṇau ca ṣaṣṭikau / sārāgavastrairjaradakṣaḥ / vasanto vasubhiḥ saha / saṃvatsarasya savituḥ / praiṣakṛtprathamaḥ smṛtaḥ / amūnādayatetyanyān (२) amūṃśca parirakṣataḥ / etā vācaḥ prayujyante / yatraitadupadṛśyate / etadeva vijānīyāt / pramāṇaṃ kālaparyaye / viśeṣaṇaṃ tu vakṣyāmaḥ / ṛtūnāṃ tannibodhata / śuklavāsā rudra gaṇaḥ / grīṣmeṇāvartate saha / nijahanpṛthivīṃ sarvām (३) / jyotiṣā'pratikhyena saḥ / viśvarūpāṇi vāsāṃsi / ādityānāṃ nibodhata / saṃvatsarīṇaṃ karmaphalam / varṣābhirdadatāṃ saha / aduḥkho duḥkhacakṣuriva / tadmā pīta iva dṛśyate / śītenāvyathayanniva / rurudakṣa iva dṛśyate / hlādayate jvalataścaiva / śāmyataścāsya cakṣuṣī / yā vai prajā bhraṃśyante / saṃvatsarāttā bhraṃśyante / yāḥ prati tiṣṭhanti / saṃvatsare tāḥ prati tiṣṭhanti / varṣābhya ityarthaḥ
(४) / śṛṇotyanyānsarvāmeva ṣaṭca //
1.4 anuvāka ४
akṣiduḥkhotthitasyaiva / viprasanne kanīnike / āṅkte cādgaṇaṃ nāsti / ṛbhūṇāṃ tannibodhata / kanakābhāni vāsāṃsi / ahatāni nibodhata / annamaśnīta mṛjmīta / ahaṃ vo jīvanapradaḥ / etā vācaḥ prayujyante / śaradyatropadṛśyate (१) / abhidhūnvanto'bhighnanta iva / vātavanto marudgaṇāḥ / amuto jetumiṣumukhamiva / saṃnaddhāḥ saha dadṛśe ha / apadhvastairvastivarṇairiva / viśikhāsaḥ kapardinaḥ / akruddhasya yotsyamānasya / kruddhasyeva lohinī / hemataścakṣuṣī vidyāt / akṣṇayoḥ kṣipaṇoriva (२) / durbhikṣaṃ devalokeṣu / manūnāmudakaṃ gṛhe / etā vācaḥ pravadantīḥ / vaidyuto yānti śaiśirīḥ / tā agniḥ pavamānā anvaikṣata / iha jīvikāmaparipaśyan / tasyaiṣā bhavati / iheha vaḥ svatapasaḥ / marutaḥ sūryatvacaḥ / śarma saprathā āvṛṇe (३)
dṛśyata ivāvṛṇe
1.5 anuvāka ५
atitāmrāṇi vāsāṃsi / aṣṭivajriśataghni ca / viśve devā vipraharanti / agnijihvā asaścat / naiva devo na martyaḥ / na rājā varuṇo vibhuḥ / nāgnirnendro na pavamānaḥ / mātṛkkaccana vidyate / divyasyaikā dhanurārtniḥ / pṛthivyāmaparā śritā (१) / tasyendro vamrirūpeṇa / dhanurjyāmacchinatsvayam / tadindra dhanurityajyam / abhravarṇeṣu cakṣate / etadeva śaṃyorbārhaspatyasya / etadrudrasya dhanuḥ / rudrasya tveva dhanurārtniḥ / śira utpipeṣa / sa pravargyo'bhavat / tasmādyaḥ sapravargyeṇa yajñena yajate / rudrasya sa śiraḥ pratidadhāti / nainaṃ rudra āruko bhavati / ya evaṃ veda (२) / śritā yajate trīṇi ca
1.6 anuvāka ६
atyūrdhvākṣo'tiraścāt / śiśiraḥ pradṛśyate / naiva rūpaṃ na vāsāṃsi / na cakṣuḥ pratidṛśyate / anyonyaṃ tu na hiṃsrātaḥ / satastaddevalakṣaṇam / lohito'kṣṇi śāra śīrṣṇiḥ / sūryasyodayanaṃ prati / tvaṃ karoṣi nyañjalikām / tvaṃ karoṣi nijānukām (१) / ni jānukā me nyañjalikā / amī vācamupāsatāmiti / tasmai sarva ṛtavo namante / maryādākaratvātpra purodhām / brāhmaṇa āpnoti / ya evaṃ veda / sa khalu saṃvatsara etaiḥ senānībhiḥ saha / indrāya sarvānkāmānabhivahati / sa drapsaḥ / tasyaiṣā bhavati (२) / ava dra pso aṃśumatīmatiṣṭhat / iyānaḥ kṛṣṇo daśabhiḥ sahasraiḥ / āvartamindraḥ śacyā dhamantam / upa snuhi taṃ nṛmaṇāmatha drāmiti / etayaivendraḥ salāvṛkyā saha / asurānparivṛścati / pṛthivyaṃśumatī / tāmanvavasthitaḥ saṃvatsaro divaṃ ca / naivaṃviduṣācāryāntevāsinau / anyonyasmai druhyātām / yo druhyati / bhraśyate svargāllokāt / ityṛtumaṇḍalāni / sūryamaṇḍalānyākhyāyikāḥ / ata ūrdhvaṃ sanirvacanāḥ (३) / nijānukāṃ bhavati druhyātāṃ pañca ca
1.7 anuvāka ७

ārogo bhrājaḥ paṭaraḥ pataṅgaḥ / svarṇaro jyotiṣīmānvibhāsaḥ / te asmai sarve divamātapanti / ūrjaṃ duhānā anapasphuranta iti, iti / kaśyapo'ṣṭamaḥ / sa mahāmeruṃ na jahāti / tasyaiṣā bhavati, iti / yatte śilpaṃ kaśyapa rocanāvat / indriyāvatpuṣkalaṃ citrabhānu / yasmintsūryā arpitāḥ sapta sākam/(१) tasminnājānamadhiviśrayemamiti,iti / te asmai sarve kaśyapājjyotirlabhante / tāntsomaḥ kaśyapādadhinirdhamati / bhrastākarmakṛdivaivam- iti / prāṇo jīvānīndriyajīvāni / sapta śīrṣaṇyāḥ prāṇāḥ / sūryā ityācāryāḥ, iti / apaśyamahametāntsapta sūryāniti / pañcakarṇo vātsyāyanaḥ / saptakarṇaśca plrākṣiḥ ( २) / ānuśravikaṃ eva nau kaśyapa iti / ubhau vedayite / na hi śekumiva mahāmeruṃ gantum,iti / apaśyamahametatsūryamaṇḍalaṃ parivartamānam / gārgyaḥ prāṇatrātaḥ / gacchanta mahāmerum / ekaṃ cājahatam, iti / bhrājapaṭarapataṅgā nihane / tiṣṭhannātapanti / tasmādihātap-ttritapāḥ ( ३) / amutretare / tasmādihātapattritapāḥ, iti / teṣāmeṣā bhavati, iti / sapta sūryā divamanupraviṣṭāḥ / tānanveti pathibhirdakṣiṇāvān / te asmai sarve ghṛtamātapanti / ūrjaṃ duhānā anapasphuranta iti, iti / saptartvijaḥ sūryā ityācāryāḥ, iti / teṣāmeṣā bhavati, iti / sapta diśo nānāsūryāḥ ( ४) / sapta hotāra ṛtvijaḥ / devā ādityā ye sapta / tebhiḥ somābhīrakṣa ṇa iti, iti / tadapyāmnāyaḥ / digbhrāja ṛtūnkaroti, iti / etayaivā''vṛtā'' sahasrasūryatāyā iti vaiśampāyanaḥ, iti / tasyaiṣā bhavati, iti / yaddyāva indra te śataꣳ śataṃ bhūmīḥ / uta syuḥ / na tvā vajrintsahasraꣳ sūryāḥ ( ५) / anu na jātamaṣṭa rodasī iti, iti / nānāliṅgatvādṛtūnāṃ nānāsūryatvam, iti / aṣṭau tu vyavasitā iti, iti / sūryamaṇḍalānyaṣṭāta ūrdhvam, iti / teṣāmeṣā bhavati, iti / citraṃ devānāmudagādanīkam/ / cakṣurmitrasya varuṇasyāgneḥ / āprā dyāvāpṛthivī antarikṣam / sūrya ātmā jagatastasthuṣaśceti(६) iti / sākaṃ plākṣistapattritapā nānāsūryāḥ sūryā nava ca //
iti kṛṣṇayajurvedīyattaitirīyāraṇyake prathamaprapāṭhake saptamo'nuvākaḥ

1.8 anuvāka ८
kvedamabhraṃ niviśate / kvāyaꣳ saṃvatsaro mithaḥ / kvāhaḥ(kāhaḥ?) kveyaṃ deva rātrī / kva māsā ṛtavaḥ śritāḥ, iti / ardhamāsā muhūrtāḥ / nimeṣāstruṭibhiḥ saha / kvemā āpo niviśante /yadīto yānti saṃprati, iti / kālā apsu niviśante / āpaḥ sūrye samāhitāḥ ( १) / abhrāṇyapaḥ prapadyante / vidyutsūrye samāhitā, iti / anavarṇe ime bhūmī / iyaṃ cāsau ca rodasī, iti / kiꣳsvidatrāntarā bhṛtam / yeneme vidhṛte ubhe / viṣṇunā vidhṛte bhūmī / iti vatsasya vedanā, iti / irāvatī dhenumatī hi bhūtam / sūyavasinī manuṣe daśasye ( २) / vyaṣṭabhnādrodasī viṣṇavete / dādhartha pṛthivīmabhito mayūkhaiḥ, iti / kiṃ tadviṣṇorbalamāhuḥ / kā dīptiḥ kiṃ parāyaṇam / eko yaddhārayaddevaḥ / rejatī rodasī ubhe, iti / vātādviṣṇorbalamāhuḥ / akṣarāddīptirucyate / tripadāddhārayaddevaḥ / yadviṣṇorekamuttamam ( ३), iti / agnayo vāyavaścaiva / etadasya parāyaṇam, iti / pṛcchāmi tvāṃ paraṃ mṛtyum / avamaṃ madhyamaṃ catum / lokaṃ ca puṇyapāpānām / etatpṛcchāmi saṃprati, iti / amumāhuḥ paraṃ mṛtyum / pavamānaṃ tu madhyamam / agnirevāvamo mṛtyuḥ / candramāścaturucyate ( ४), iti / anābhogāḥ paraṃ mṛtyum / pāpāḥ saṃyanti sarvadā / ābhogāstveva saṃyanti / yatra puṇyakṛto janāḥ, iti / tato madhyamamāyanti / catumagniṃ ca saṃprati, iti / pṛcchāmi tvā pāpakṛtaḥ / yatra yātayate yamaḥ / tvaṃ nastadbrahmanprabrūhi / yadi vetthāsato gṛhān ( ५), iti / kaśyapāduditāḥ sūryāḥ / pāpānnirghnanti sarvadā / rodasyorantardeśeṣu / tatra nyasyante vāsavaiḥ, iti / te'śarīrāḥ prapadyante / yathā'puṇyasya karmaṇaḥ / apāṇyapādakeśāsaḥ / tatra te'yonijā janāḥ, iti / mṛtvā punarmṛtyumāpadyante / adyamānāḥ svakarmabhiḥ (६) / āśātikāḥ krimaya iva / tataḥ pūyante vāsavaiḥ, iti / apaitaṃ mṛtyuṃ jayati / ya evaṃ veda / sa khalvaivaṃvidbrāhmaṇaḥ / dīrghaśruttamo bhavati / kaśyapasyātithiḥ siddhagamanaḥ siddhāgamanaḥ, iti / tasyaiṣā bhavati, iti / ā yasmintsapta vāsavāḥ / rohanti puṇyā ruhaḥ ( ७) / ṛṣirha dīrghaśruttamaḥ / indrasya gharmo atithiriti, iti / kaśyapaḥ paśyako bhavati / yatsarvaṃ paripaśyatīti saukṣmyāt, iti /
athāgneraṣṭapuruṣasya / tasyaiṣā bhavati, iti / agne naya supathā rāye asmān / viśvāni deva vayunāni vridvān / yuyodhyasmajjuhurāṇamenaḥ / bhūyiṣṭhā te namauktiṃ vidhemeti ( ८), iti / samāhitā daśasye uttamamucyate gṛhāntsvakarmabhiḥ pūrvyā ruha iti /
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhake'ṣṭamo'nuvākaḥ

1.9 anuvāka ९
agniśca jātavedaśca / sahojā ajirāprabhuḥ / vaiśvānaro naryāpāśca / paṅktirādhāśca saptamaḥ / visarpevā'ṣṭamo'gnīnām / ete'ṣṭau vasavaḥ kṣitā iti, iti / yathartvevāgnerarcirvarṇaviśeṣāḥ / nīlārciśca pītakārciśceti, iti / atha vāyorekādaśapuruṣasyaikādaśastrīkasya, iti / prabhrājamānā vyavadātāḥ ( १) / yāśca vāsukivaidyutāḥ / rajatāḥ paruṣāḥ śyāmāḥ / kapilā atilohitāḥ / ūrdhvā avapatantāśca / vaidyuta ityekādaśa, iti / nainaṃ vaidyuto hinasti / ya evaṃ veda, iti / sa hovāca vyāsaḥ pārāśaryaḥ / vidyudvadhamevāhaṃ mṛtyumaicchamiti, iti / na tvakāmaꣳ hanti ( २) / ya evaṃ veda, iti / atha gandharvagaṇāḥ, iti / svānabhrāṭ / aṅghārirbambhāriḥ / hastaḥ suhastaḥ / kṛśānurviśvāvasuḥ / mūrdhanvānasūryavarcāḥ / kṛtirityekādaśa gandharvagaṇāḥ, iti / devāśca mahādevāḥ / raśmayaśca devā garagiraḥ ( ३), iti / nainaṃ garo hinasti / ya evaṃ veda, iti / gaurī mimāya salilāni takṣatī / ekapadī dvipadī sā catuṣpadī / aṣṭāpadī navapadī babhūbuṣī / sahasrākṣarā parame vyomanniti, iti / vāco viśeṣaṇam, iti / atha nigadavyākhyātāḥ / tānanukramiṣyāmaḥ, iti / varāhavaḥ svatapasaḥ ( ४) / vidyunmahaso dhūpayaḥ / śvāpayo gṛhamedhāścetyete / ye ceme'śimividviṣaḥ, iti / parjanyāḥ sapta pṛthivīmabhivarṣanti / vṛṣṭibhiriti / etayaiva vibhaktiviparītāḥ / saptabhirvātairudīritāḥ / amūm̐llokānabhivarṣanti / teṣāmeṣā bhavati, iti / samānametadudakam ( ५) / uccaityava cāhabhiḥ / bhūmiṃ parjanyā jinvanti / divaṃ jinvantyagnaya iti, iti / yadakṣaraṃ bhūtakṛtam / viśve devā upāsate / maharṣimasya goptāram / jamadagnimakurvata, iti / jamadagnirāpyāyate / chandobhiścaturuttaraiḥ / rājñaḥ somasya tṛptāsaḥ ( ६) / brahmaṇā vīryāvatā / śivā naḥ pradiśo diśaḥ, iti / tacchaṃ yorāvṛṇīmahe / gātuṃ yajñāya / gātuṃ yajñapataye / daivī svastirastu naḥ / svastirmānuṣebhyaḥ / ūrdhvaṃ jigātu bheṣajam / śaṃ no astu dvipade/ śaṃ catuṣpade, iti / somapā३ asomapā३ iti nigadavyākhyātāḥ ( ७), iti / vyavadātā hanti garagirastatapasa udakaṃ tṛptāsaścatuṣpada ekaṃ ca //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhake navamo'nuvākaḥ

1.10 anuvāka १०
sahasravṛdiyaṃ bhūmiḥ / paraṃ vyoma sahasravṛt / aśvinā bhujyū nāsatyā / viśvasya jagataspatī, iti / jāyā bhūmiḥ patirvyoma / mithunaṃ tā aturyathuḥ / putro bṛhaspatī rudraḥ / saramā iti strīpumam, iti / śukraṃ vāmanyadyajataṃ vāmanyat / viṣurūpe ahanī dyauriva sthaḥ (१) / viśvā hi māyā avathaḥ svadhāvantau / bhadrā vāṃ pūṣaṇāviha rātirastu, iti / vāsātyau citrau jagato nidhānau / dyāvābhūmī carathaḥ saꣳ sakhāyau / tāvaśvinā rāsabhāśvā havaṃ me / śubhaspatī āgataꣳ sūryayā saha, iti / tyugro ha bhujyumaśvinodameghe / ruyiṃ na kaścinmamṛvāṃ३ avāhāḥ / tamūhathurnaubhirātmanvatībhiḥ / antarikṣapruḍbhirapodakābhiḥ (२), iti / tisraḥ kṣapastrirahā'tivrajadbhiḥ / nāsatyā bhujyumūhathuḥ patatraiḥ / samudrasya dhanvannārdrasya pāre / tribhī rathaiḥ śatapadbhiḥ ṣaḍaśvaiḥ, iti / savitāraṃ vitanvantam / anubadhnāti śāmbaraḥ / āpapūru ṣamvaraścaiva/ savitā'repaso bhavat, iti / tyaꣳ sutṛptaṃ viditvaiva / bahusomagiraṃ vaśī ( ३) / anveti tugro vakriyāṃ tam / āyasūyāntsomatṛpsuṣu, iti / sa saṃgrāmastamodyo'tyotaḥ / vāco gāḥ pipāti tat / sa tadgobhiḥ stavā'tyetyanye / rakṣasā'nanvitāśca ye, iti / anveti parivṛtyāstaḥ / evametau stho aśvinā / te ete dyuḥpṛthivyoḥ / aharahargarbhaṃ dadhāthe ( ४), iti / tayoretau vatsāvahorātre / pṛthivyā ahaḥ / divo rātriḥ / tā avisṛṣṭau / daṃpatī eva bhavataḥ, iti / tayoretau vatsau / agniścā''dityaśca/ rātrervatsaḥ / śveta ādityaḥ / ahno'gniḥ / (५) tāmro aruṇaḥ / tā avisṛṣṭau / daṃpatī eva bhavataḥ, iti / tayoretau vatsau / vṛtraśca vaidyutaśca / agnervṛtraḥ / vaidyuta ādityasya / tā avisṛṣṭau / daṃpatī eva bhavataḥ, iti / tayoretau vatsau (६) / uṣmā ca nīhāraśca / vṛtrasyoṣmā / vaidyutasya nīhāraḥ / tau tāveva pratipadyete, iti / seyaꣳ rātrī garbhiṇī putreṇa saṃvasati / tasyā vā etadu-lbaṇam / yadrātrau raśmayaḥ / yathā gorgarbhiṇyā ulbaṇam / evametasyāṃ ulbaṇam, iti / prajayiṣṇuḥ prajayā ca paśubhiśca bhavati / ya evaṃ veda / etamudyantamapiyantaṃ ceti / ādityaḥ puṇyasya vatsaḥ, iti / atha pavitrāṅgirasaḥ ( ७), iti // stho'podakābhirvaśī dadhāthe agnistayoretau vatsau bhavati catvāri ca //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhake daśamo'nuvākaḥ

1.11 anuvāka ११
pavitravantaḥ pari vājamāsate / pitaiṣāṃ pratno abhirakṣati vratam / mahaḥ samudraṃ varuṇastirodadhe / dhīrā icchekurdharuṇeṣvārabham, iti / pavitraṃ te vitataṃ brahmaṇaspate / prabhurgātrāṇi paryeṣi viśvataḥ / ataptatanūrna tadāmo aśnute / śṛtāsa idvahantastatsamāśata, iti / brahmā devānām, iti / asataḥ sadye tatakṣuḥ ( १) / ṛṣayaḥ saptātriśca yat / sarve'trayo agastyaśca / nakṣatraiḥ śaṃkṛto'vasan, iti / atha savituḥ śyāvāśvasyāvartikāmasya, iti / amī ya ṛkṣā nihitāsa uccā / naktaṃ dadṛśre kuhaciddiveyuḥ / adabdhāni varuṇasya vratāni / vicākaśaccandramā nakṣatrameti, iti / tatsaviturvareṇyam / bhargo devasya dhīmahi ( २) / dhiyo yo naḥ pracodayāt, iti / tatsaviturvṛṇīmahe / vayaṃ devasya bhojanam / śreṣṭhaꣳ sarvadhātamam / turaṃ bhagasya dhīmahi, iti / apāgūhata savitā tṛbhīn / sarvāndivo andhasaḥ / naktaṃ tānyabhavandṛśe / asthyasthnā saṃbhaviṣyāmaḥ, iti / nāma nāmaiva nāma me ( ३) / napuꣳsakaṃ pumāꣳstryasmi(?) / sthāvaro'smyatha jaṅgamaḥ / yaje'yakṣi yaṣṭāhe ca, iti / mayā bhūtānyayakṣata / paśavo mama bhūtāni / anūbandhyo'smyahaṃ vibhuḥ, iti / striyaḥ satīḥ / tā u me puꣳsa āhuḥ / paśyadakṣaṇvānna vicetadandhaḥ / kaviryaḥ putraḥ sa imā ciketa ( ४) / yastā vi'jānātsavituḥ pitā sat, iti / andho maṇimavindat / tamanaṅgulirāvayat / agrīvaḥ pratyamuñcat / tamajihvā asaścata, iti / ūrdhvamūlamavākchākham / vṛkṣaṃ yo veda saṃprati / na sa jātu janaḥ śraddadhyāt / matyurmā mārayāditiḥ, iti / hasitaꣳ ruditaṃ gītam ( ५) / vīṇā paṇavalāsitam / mṛtaṃ jīvaṃ ca yatkiṃcit / aṅgāni sneva viddhi tat, iti / atṛṣyaꣳstṛṣya dhyāyat / asmājjātā me mithū caran / putro nirṛtyā vaidehaḥ / acetā yaśca cetanaḥ, iti / sa taṃ maṇimavindat / so'naṅgulirāvayat / so'grīvaḥ pratyamuñcat ( ६) / so'jihvo asaścata, iti / naitamṛṣiṃ viditvā nagaraṃ praviśet / yadi praviśet / mithau caritvā praviśet / tatsaṃbhavasya vratam, iti / ā tamagne rathaṃ tiṣṭha / ekāśvamekayojanam / ekacakramekadhuram / vātadhrājigatiṃ vibho, iti / na riṣyati na vyathate ( ७) / nāsyākṣo yātu sajjati / yacchvetānrohitāꣳścāgneḥ / rathe yuktvā'dhitiṣṭhati, iti / ekayā ca daśabhiśca svabhūte / dvābhyāmiṣṭaye viꣳśatyā ca / tisṛbhiśca vahase triꣳśatā ca / niyudbhirvāyaviha tā vimuñca ( ८ ) iti // tatakṣurdhīmahi nāma me ciketa gītaṃ pratyamuñcadvyathate sapta ca //
iti kṛpṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhaka ekādaśo'nuvākaḥ

1.12 anuvāka १२
ātanuṣva pratanuṣva / uddhamā''dhama saṃdhama / āditye candravarṇānām / garbhamādhehi yaḥ pumān, iti / itaḥ siktaꣳ sūryagatam / candramase rasaṃ kṛdhi / vārādaṃ janayāgre'gnim / ya eko rudra ucyate, iti / asaṃkhyātāḥ sahasrāṇi / smaryate na ca dṛśyaṃte ( १) / evametaṃ nibodhata, iti / ā mandrairindra haribhiḥ / yāhi mayūraromabhiḥ / mā tvā kecinnyemurinna pāśinaḥ / dadhanveva tā ihi, iti / mā mandrairindra haribhiḥ / yāmi mayūraromabhiḥ / mā mā kecinnyemurinna pāśinaḥ / nidhanveva tām̐३ imi, iti / aṇubhiśca mahadbhiśca ( २) / nighṛṣvairasamāyutaiḥ / kālairharitvamāpannaiḥ / indrā''yāhi sahasrayuk, iti / agnirvibhrāṣṭivasanaḥ / vāyuḥ śvetasikadrukaḥ / saṃvatsaro viṣūvarṇaiḥ / nityāste'nucarāstava, iti / subrahmaṇyoꣳ subrahmaṇyoꣳ / indrā''gaccha hariva āgaccha medhātitheḥ / meṣa vṛṣaṇaśvasya mene ( ३) / gaurāvaska-ndinnahalyāyai jāra / kauśikabrāhmaṇa gautamabruvāṇa, iti / aruṇāśvā ihā''gatāḥ / vasavaḥ pṛthivikṣitaḥ / aṣṭau digvāsaso'gnayaḥ / agniśca jātavedāścetyete, iti / tāmrāśvāstāmrarathāḥ / tāmravarṇāstathā'sitāḥ / daṇḍahastāḥ khādagdataḥ / ito rudrāḥ parāṃ gatāḥ / ( ४) uktaꣳ sthānaṃ pramāṇaṃ ca pura ita, iti / bṛhaspatiśca savitā ca / viśvarūpairihā''gatām / rathenodakavartmanā / apsuṣā iti taddvayoḥ, iti / ukto veṣo vāsāꣳsi ca / kālāvayavānāmitaḥ pratījyā / vāsātyā ityaśvinoḥ / ko'nta-rikṣe śabdaṃ karotīti / vāsiṣṭho rauhiṇo mīmāꣳsāṃ cakre / tasyaiṣā bhavati, iti / vāśreva vidyuditi, iti / brahmaṇa udaraṇamasi / brahmaṇa udīraṇamasi / brahmaṇa āstaraṇamasi / brahmaṇa upastaraṇamasi(५), iti // dṛśyate ca mene parāṃ gatāścakre ṣaṭ ca //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhake dvādaśo'nuvākaḥ

1.13 anuvāka १३
aṣṭayonīmaṣṭaputrām / aṣṭapatnīmimāṃ mahīm / ahaṃ veda na me mṛtyuḥ / na cāmṛtyuraghā'harat, iti / aṣṭayonyaṣṭaputrām / aṣṭapadidamantarikṣam / ahaṃ veda na me mṛtyuḥ / na cāmṛtyuraghā'harat / aṣṭayonīmaṣṭaputrām / araṣṭapatnīmamūṃ divam (१) / ahaṃ veda na me mṛtyuḥ / na cāmṛtyuraghā'harat, iti / sutrāmāṇaṃ mahīmūṣu, iti / aditirdyauraditirantarikṣam / aditirmātā sa pitā sa putraḥ / viśve devā aditiḥ pañcajanāḥ / aditirjātamaditirjanitvama, iti / aṣṭau putrāso aditeḥ / ye jātāstanvaḥ pari / devāṃ३ upapraitsaptabhiḥ ( २) / parā mārtāṇḍamāsyat, iti / saptabhiḥ putrairaditiḥ / upapraitpūrvyaṃ yugam / prajāyai mṛtyave tat / parā mārtāṇḍamābharaditi, iti / tānanukramiṣyāmaḥ, iti / mitraśca varuṇaśca / dhātā cāryamā ca / aꣳśaśca bhagaśca / indraśca vivasvāꣳścetyete, iti / hiraṇyagarbho haꣳsaḥ śuciṣat / brahmajajñānaṃ taditpadamiti, iti / garbhaḥ prājāpatyaḥ / atha puruṣaḥ saptapuruṣaḥ ( ३), iti // amūṃ divaꣳ saptabhirete catvāri ca //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhake trayodaśo'nuvākaḥ

1.14 anuvāka १४
yo'sau tapannudeti / sa sarveṣāṃ bhūtānāṃ prāṇānādāyodeti / mā me prajāyā mā paśūnām / mā mama prāṇānādāyodagāḥ, iti / asau yo'stameti / sa sarveṣāṃ bhūtānāṃ prāṇā-nādāyāstametiṃ / mā me prajāyā mā paśūnām / mā mama prāṇānādāyāstaṃ gāḥ, iti / asau ya āpūryati / sa sarveṣāṃ bhūtānāṃ prāṇairāpūryati (१) / mā me prajāyā mā paśūnām / mā mama prāṇairāpūriṣṭhāḥ, iti / asau yo'pakṣīyati / sa sarveṣāṃ bhūtānāṃ prāṇairapakṣīyati / mā me prajāyā mā paśūnām / mā mama prāṇairapakṣeṣṭhāḥ, iti / amūni nakṣatrāṇi / sarveṣāṃ bhūtānāṃ prāṇairapa prasarpanti cotsarpanti ca / mā me prajāyā mā paśūnām / mā mama prāṇairapa prasṛpata motsṛpata ( २), iti / ime māsāścārdhamāsāśca / sarveṣāṃ bhūtānāṃ prāṇairapa prasarpanti cotsarpanti ca / mā me prajāyā mā paśūnām / mā mama prāṇairapa prasṛpata motsṛpata // ima ṛtavaḥ / sarveṣāṃ bhūtānāṃ prāṇairapa prasarpanti cotsarpanti ca / mā me prajāyā mā paśūnām / mā mama prāṇairapa prasṛpata motsṛpata, iti / ayam saṃvatsaraḥ / sarveṣāṃ bhūtānāṃ prāṇairapa prasarpati cotsarpati ca (३) / mā me prajāyā mā paśūnām / mā mama prāṇairapa prasṛpa motsṛpa, iti / idamahaḥ / sarveṣāṃ bhūtānāṃ prāṇairapa prasarpati cotsarpati ca / mā me prajāyā mā paśūnām / mā mama prāṇairapa prasṛpa motsṛpa / iyaꣳ rātriḥ / sarveṣāṃ bhūtānāṃ prāṇairapa prasarpati cotsarpati ca / mā me prajāyā mā paśūnām / mā mama prāṇairapa prasṛm motsṛpa, iti / ॐ bhūrbhuvuḥ svaḥ, iti / etadvo mithunaṃ mā no mithunaꣳ rīḍhvam, ( ४) iti / prāṇairāpūryati motsṛpata cotsarpati ca motsṛpa dve ca // udetyastametyāpūryatyapakṣīyatyamūni nakṣatrāṇīme māsā ima ṛtavo'yaꣳ saṃvatsara idamahariyaꣳ rātrirdaśa //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhake caturdaśo'nuvākaḥ

1.15 anuvāka १५
athā''dityasyāṣṭapuruṣasya, iti / vasūnāmādityānām̐ sthāne svatejasā bhāni, iti / rudrāṇāmādityānām̐ sthāne svatejasā bhāni, iti / satām̐ satyānām / ādityānām̐ sthāne svatejasā bhāni, iti / abhidhūnvatāmabhighnatām / vātavatāṃ marutām / ādityānām̐ sthāne svatejasā bhāni, iti / ṛbhūṇāmādityānām̐ sthāne svatejasā bhāni, iti / saṃvatsarasya savituḥ / ādityasya sthāne svatejasā bhāni, iti / oṃ bhūrbhuvaḥ svaḥ / raśmayo vo mithunaṃ mā no mithunam̐ rīḍhvam, ( १) iti / ṛbhūṇāmādityānām̐ sthāne svatejasā bhāni ṣaṭ ca //
iti kṛṣṇayajurvedīya taittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhake pañcadaśo'nuvākaḥ

1.15
1.16 anuvāka १६
ārogasya sthāne svatejasā bhāni / bhrājasya sthāne svatejasā bhāni / paṭarasya sthāne svatejasā bhāni / pataṅgasya sthāne svatejasā bhāni / svarṇarasya sthāne svatejasā bhāni / jyotiṣīmatasya sthāne svatejasā bhāni / vibhāsasya sthāne svatejasā bhāni / kaśyapasya sthāne svatejasā bhāni / ॐ bhūrbhuvaḥ svaḥ / āpo vo mithunaṃ mā no mithunam̐ rīḍhvam ( १), iti / ārogasya daśa //
iti kṛṣṇayajurvedīya taittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhake ṣoḍaśo'nuvākaḥ

1.16
1.17 anuvāka १७
atha vāyorekādaśapuruṣasyaikādaśastrīkasya, iti / prabhrājamānānām̐ rudrāṇām̐ sthāne svatejasā bhāni / vyavadātānām̐ rudrāṇām̐ sthāne svatejasā bhāni / vāsukivaidyutānāṃ rudrāṇāṃ sthāne svatejasā bhrāni / rajatānām̐ rudrāṇāṃ sthāne svatejasā bhāni / paru- ṣāṇāṃ rudrāṇām̐ sthāne svatejasā bhāni / śyāmānāṃ rudrāṇāṃ sthāne svatejasā bhāni / kapilānāṃ rudrāṇāṃ sthāne svatejasā bhāni / atilohitānāśaṃ rudrāṇāṃ sthāne svatejasā bhāni / ūrdhvānāṃ rudrāṇāṃ sthāne svatejasā bhāni ( १) / avapatantānāṃ rudrāṇāṃ sthāne svatejasā bhāni / vaidyutānāṃ rudrāṇāṃ sthāne svatejasā bhāni / prabhrājamānīnāṃ rudrāṇīnāṃ sthāne svatejasā bhāni / vyavadātīnāṃ rudrāṇīnāṃ sthāne svatejasā bhāni / vāsukivaidyutīnāṃ rudrāṇīnāṃ sthāne svatejasā bhāni / rajatānāṃ rudrāṇīnāṃ sthāne svatejasā bhāni / paruṣāṇāṃ rudrāṇīnāṃ sthāne svatejasā bhāni / śyāmānāṃ rudrāṇīnāṃ sthāne svatejasā bhāni / kapilānāṃ rudrāṇīnāṃ sthāne svatejasā bhāni / atilohitīnāṃ rudrāṇīnāṃ sthāne svatejasā bhrāni / ūrdhvānāṃ rudrāṇīnāṃ sthāne svatejasā bhāni / avapatantīnāṃ rudrāṇīnāṃ sthāne svatejasā bhāni / vaidyutīnām̐ rudrāṇīnāṃ sthāne svatejasā bhāni / oṃ bhūrbhuvaḥ svaḥ / rūpāṇi vo mithunaṃ mā no mithunaṃ rīḍhvam ( २), iti / ūrdhvānāṃ rudrāṇāṃ sthāne svatejasā bhānyatilohitīnāṃ rudrāṇīnāṃ sthāne svatejasā bhāni pañca ca //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhake
saptadaśo'nuvākaḥ

1.17
1.18 anuvāka १८
athāgneraṣṭapuruṣasya, iti / agneḥ pūrvadiśyasya sthāne svatejasā bhāni / jātavedasa upadiśyasya sthāne svatejasā bhāni / sahojaso dakṣiṇadiśyasya sthāne svatejasā bhāni / ajirāprabhava upadiśyasya sthāne svatejasā bhāni / vaiśvānarasyāparadiśyasya sthāne svatejasā bhāni / naryāpasa upadiśyasya sthāne svatejasā bhāni / paṅtirā-dhasa udagdiśyasya sthāne svatejasā bhāni / visarpiṇa upadi śyasya sthāne svatejasā bhāni / oṃ bhūrbhuvaḥ svaḥ / diśo vo mithunaṃ mā no mithunaꣳ rīḍhvam ( १), iti // svarekaṃ ca //
etadraśmaya āpo rūpāṇi diśaḥ pañca //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhake'ṣṭādaśo'nuvākaḥ

1.19 anuvāka १९
dakṣiṇapūrvasyāṃ diśi visarpī narakaḥ / tasmānnaḥ paripāhi, iti / dakṣiṇāparasyāṃ diśyavisarpī narakaḥ / tasmānnaḥ paripāhi, iti/ uttarapūrvasyāṃ diśi viṣādī narakaḥ / tasmānnaḥ paripāhi, iti / uttarāparasyāṃ diśyaviṣādī narakaḥ / tasmānnaḥ paripāhi, iti / ā yasminsapta vāsavā indriyāṇi śatakratavityete ( १), iti // dakṣiṇapūrvasyāṃ nava //
iti kṛṣṇayajurvedīya taittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhaka ekonaviṃśo'nuvākaḥ

1.19
1.20 anuvāka २०
indraghoṣā vo vasubhiḥ purastādupadadhatām / manojavaso vaḥ pitṛbhirdakṣiṇata upadadhatām / pracetā vo rudraiḥ paścādupadadhatām / viśvakarmā va ādityairuttarata upadadhatām / tvaṣṭā vo rūpairupariṣṭādupadadhatām / saṃjñānaṃ vaḥ paścāditi, iti / ādityaḥ sarvo'gniḥ pṛthivyām / vāyurantarikṣe / sūryo divi / candramā dikṣu / nakṣatrāṇi svaloke, iti / evā hyeva / evā hyagne / evā hi vāyo / evā hīndra / evā hi pūṣan / evā hi devāḥ ( १), iti / dikṣu, sapta ca //
iti kṛṣṇayajurvedīya taittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhake viṃśo'nuvākaḥ

1.20
1.21 anuvāka २१
āpamāpāmapaḥ sarvāḥ / asmādasmādito'mutaḥ / agnirvāyuśca sūryaśca / saha saṃcaskararddhiyā / vāyvaśvā raśmipatayaḥ / marīcyā tmāno adruhaḥ / devīrbhuvanasūvarīḥ / putravattvāya me suta / mahānāmnīrmahāmānāḥ / mahaso mahasaḥ svaḥ ( १) devīḥ parjanyasū varīḥ / putravattvāya me suta / apāśnuṣṇimapā rakṣaḥ / apāśnuṣṇimapāragham / apāghrāmapa cāvartim / apa devīrito hita / vajraṃ devīrajītāṃśca / bhuvanaṃ devasūvarīḥ / ādityānaditiṃ devīm / yoninordhvamudīṣata ( २) bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāmaṃ devāḥ / bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ / sthirairaṅgaistuṣṭuvāsaṃstanūbhiḥ / vyaśema devahitaṃ yadāyuḥ / svasti na indro vṛddhaśravāḥ / svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ / svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ / svasti no bṛhaspatirdadhātu / ketavo aruṇāsaśca / ṛṣayo vātaraśanāḥ / pratiṣṭhāṃ śatadhā hi / samāhitāso sahasradhāyasam / śivā naḥ śaṃtamā bhavantu / divyā āpa oṣadhayaḥ / sumṛḍīkā sarasvati / mā te vyoma saṃdṛśi ( ३), iti / svarudīṣata vātaraśanāḥ ṣaṭca / /
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhaka ekaviṃśo'nuvākaḥ

1.21
1.22 anuvāka २२
yo'pāṃ puṣpaṃ veda / puṣpavānprajāvānpaśumānbhavati / candramā vā apāṃ puṣpam / puṣpavānprajāvānpaśumānbhavati / ya evaṃ veda, iti / yo'pāmāyatanaṃ veda / āyatanavānbhavati / agnirvā apāmāyatanam / āyatanavānbhavati / yo'gnerāyatanaṃ veda ( १) / āyatanavānbhavati / āpo vā agnerāyatanam / āyatanavānbhavati / ya evaṃ veda, iti / yo'pāmāyatanaṃ veda / āyatanavānbhavati / vāyurvā apāmāyatanam / āyatanavānbhavati / yo vāyorāyatanaṃ veda / āyatanavānbhavati ( २) / āpo vai vāyorāyatanam / āyatanānbhavati / ya evaṃ veda, iti / yo'pāmāyatanaṃ veda / āyatanavānbhavati / asau vai tapannapāmāyatanam / āyatanavānbhavati / yo'muṣya tapata āyatanaṃ veda / āyanavānbhavati / āpo vā amuṣya tapata āyatanam (३) / āyatanavānbhavati / ya evaṃ veda, iti / yo'pāmāyatanaṃ veda / āyatanavānbhavati / candramā vā apāmāyatanam / āyatanavānbhavati / yaścandramasa āyatanaṃ veda / āyatavānbhavati / āpo vai candramasa āyatanam / āyatanānbhavati ( ४) / ya evaṃ veda, iti / yo'pāmāyatanaṃ veda / āyatanavānbhavati / nakṣatrāṇi vā apāmāyatanam / āyatanavānbhavati / yo nakṣatrāṇāmāyatanaṃ veda / āyatanavānbhavati / āpo vai nakṣatrāṇāmā yatanam / āyatanavānbhavati / ya evaṃ veda ( ५), iti / yo'pāmāyatanaṃ veda / āyatanavānbhavati / parjanyo vā apāmāyatanam / āyatanavānbhavati / yaḥ parjanyasyā''yatanaṃ veda / āyatanavānbhavati / āpo vai parjanyasyā''yatanam / āyatanavānbhavati / ya evaṃ veda, iti / yo'pāmāyatanaṃ veda ( ६) / āyatanavānbhavati / saṃvatsaro vā apāmāyatanam / āyatanavānbhavati / yaḥ saṃvatsara syā''yatanaṃ veda / āyatanavānbhavati / āpo vai saṃvatsarasyā''yatanam / āyatanavānbhavati / ya evaṃ veda, iti / yo'psu nāvaṃ pratiṣṭhitāṃ veda / pratyeva tiṣṭhati ( ७) / ime vai lokā apsu pratiṣṭhitāḥ / tadeṣā'bhyanūktā, iti / apāṃ rasamudayaṃ san / sūrye śukram samābhṛtam / apām̐ rasasya yo rasaḥ / taṃ vo gṛhṇāmyuttamamiti, iti / ime vai lokā apām̐ rasaḥ / te'muṣminnāditye samābhṛtāḥ, iti / jānudaghnīmuttaravedīṃ khātvā / apāṃ pūrayitvā gulphadaghnam / ( ८) / puṣkaraparṇaiḥ puṣkaradaṇḍaiḥ puṣkaraiśca sam̐stīrya / tasminvihāyase / agniṃ praṇīyopasamādhāya,, iti / brahmavādino vadanti / kasmātpraṇīte'yamagniścīyate / sāppraṇīte'yamapsu hyayaṃ cīyate / asau bhuvane'pyanāhitāgniretāḥ / tamabhita etā abīṣṭakā upadadhāti, iti / agnihotre darśapūrṇamāsayoḥ / paśubandhe cāturmāsyeṣu / ( ९) atho āhuḥ / sarveṣu yajñakratuṣviti, iti / etaddha sma vā āhuḥ śaṇḍilāḥ / kamagniṃ cinute / satriyamagniṃ cinvānaḥ / saṃvatsaraṃ pratyakṣeṇa, iti / kamagniṃ cinute / ( १०) nāciketamagniṃ cinvānaḥ / prāṇānpratyakṣeṇa, iti / kamagniṃ cinute / cāturhotriyamagniṃ cinvānaḥ / brahma pratyakṣeṇa, iti / kamagniṃ cinute / vaiśvasṛjamagniṃ cinvānaḥ / śarīraṃ pratyakṣeṇa, iti / kamagniṃ cinute / upānuvākyamāśumagniṃ cinvānaḥ /( ११) imām̐llokānpratyakṣeṇa iti / kamagniṃ cinute / imamāruṇaketukamagniṃ cinvāna iti / ya evāsau / itaścāmutaścāvyatīpātī / tamiti, iti / yo'gnermithūyā veda / mithunavānbhavati / āpo vā agnermithūyāḥ / mithunavānbhavati / ya evaṃ veda ( १२), iti / veda bhavatyāyatanamāyatanavānbhavati veda veda tiṣṭhati gulphadaghnaṃ cāturmāsyeṣvamumādityaṃ pratyakṣeṇa kamagniṃ cinuta upānuvākyamāśumagniṃ cinvāno mithūyā mithunavānbhavatyekaṃ ca // puṣpamagnirvāyurasau vai tapan,candramā nakṣatrāṇi parjanyaḥ saṃvatsarastiṣṭhati satriyam̐ saṃvatsaram̐ sāvitramamuṃ nāciketaṃ prāṇām̐ścāturhotriyaṃ brahma vaiśvasṛjam̐ śarīramupānuvākyamāśumimām̐llokānimamāruṇaketukaṃ ya evāsau // iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhake dvāviṃśo'nuvākaḥ

1.23 anuvāka २३
āpo vā idamāsantsalilameva / sa prajāpatirekaḥ puṣkaraparṇe samabhavat / tasyāntarmanasi kāmaḥ samavartata / idam̐ sṛjeyamiti / tasmādyatpuruṣo manasā'bhigacchati / tadvācā vadati / tatkarmaṇā karoti / tadeṣā'bhyanūktā, iti /
kāmastadagre samavartatādhi / manaso retaḥ prathamaṃ yadāsīt ( १) / sato bandhumasati niravindan / hṛdi pratīṣyā kavayo manīṣeti, iti / upainaṃ tadupanamati / yatkāmo bhavati / ya evaṃ veda, iti / sa tapo'tapyata / sa tapastaptvā / śarīramadhūnuta / tasya yanmām̐samāsīt / tato'ruṇāḥ ketavo vātaraśanā ṛṣaya udatiṣṭhan (२) / ye nakhāḥ / te vaikhānasāḥ / ye vālāḥ / te vālakhilyāḥ / yo rasaḥ / so'pām, iti /
antarataḥ kūrmaṃ bhūtam̐ sarpantam / tamabravīt / mama vai tvaṅmām̐sā / samabhūt ( ३ / netyabravīt / pūrvamevāhamihā''samiti / tatpuruṣasya puruṣatvam / sa sahasraśīrṣā puruṣaḥ / sahasrākṣaḥ sahasrapāt / bhūtvodatiṣṭhat / tamabravīt / tvaṃ vai pūrvam̐ samabhūḥ / tvamidaṃ pūrvaḥ kuruṣveti, iti / sa ita ādāyāpaḥ ( ४) / añjalinā purastādupādadhāt / evā hyeveti / tata āditya udatiṣṭhat / sā prācī dik, iti / athā''ruṇaḥ keturdakṣiṇata upādadhāt / evā hyagna iti / tato vā agnirudatiṣṭhat / sā dakṣiṇā dik / athā''ruṇaḥ ketuḥ paścādupādadhāt / evā hi vāyo iti / ( ५) tato vāyurudatiṣṭhat / sā pratīcī dik / athā''ruṇaḥ keturuttarata upādadhāt / evā hīndreti / tato vā indra udatiṣṭhat / sodīcī dik / athā''ruṇaḥ keturmadhya upādadhāt / evā hi pūṣanniti / tato vai pūṣodatiṣṭhat / seyaṃ dik / ( ६) athā''ruṇaḥ keturupariṣṭādupādadhāt / evā hi devā iti / tato devamanuṣyāḥ pitaraḥ / gandharvāpsaścodatiṣṭhan / sordhvā dik, iti / yā vipruṣo vi parāpatan / tābhyo'surā rakṣāṃsi piśācāścodatiṣṭhan / tasmātte parābhavan / vipruḍbhyo hi te samabhavan, iti / tadeṣā'bhyanūktā ( ७), iti / āpo ha yadbṛhatīrgarbhamāyan / dakṣaṃ dadhānā janayantīḥ svayaṃbhum / tata ime'dhyasṛjyanta sargāḥ / adbhyo vā idaṃ samabhūt / tasmādidaṃ sarvaṃ brahma svayaṃbhviti, iti / tasmādidaṃ sarvaṃ śithilamivādhruvamivābhavat, iti / prajāpatirvāva tat / ātmanā''tmānaṃ vidhāya / tadevānuprāviśat, iti / tadeṣā'bhyanūktā ( ८) iti / vidhāya lokānvidhāya bhūtāni / vidhāya sarvāḥ pradiśo diśaśca / prajāpatiḥ prathamajā ṛtasya / ātmanā''tmānamabhisaṃviveśeti, iti / sarvamevedamāptvā / sarvamavarudhya / tadevānupraviśati / ya evaṃ veda ( ९) iti //
iti kṛṣṇayajurvedīya taittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhake trayoviṃśo'nuvākaḥ / / 1.२३ //
1.24 anuvāka २४
catuṣṭayya āpo gṛhṇāti / catvāri vā apāṃ rūpāṇi / megho vidyut / stanayitnurvṛṣṭiḥ / tānyevāvarundhe, iti / ātapati varṣyāṃ gṛhṇāti / tāḥ purastādupadadhāti / etā vai brahmavarcasyā āpaḥ / mukhata eva brahmavarcasamavarundhe / tasmānmukhato brahmavarcasitaraḥ ( १), iti / kūpyā gṛhṇāti / tā dakṣiṇata upadadhāti / etā vai tejasvanīrāpaḥ / teja evāsya dakṣiṇato dadhāti / tasmāddakṣiṇo'rdhastejasvitaraḥ,iti / sthāvarā gṛhṇāti / tāḥ paścādupadadhāti / pratiṣṭhitā vai sthāvarāḥ / paścādeva pratitiṣṭhati, iti / vahantīrgṛhṇāti २) / tā uttarata upadadhāti / ojasā vā etā vahantīrivodgatīriva ākūjatīriva dhāvantīḥ / oja evāsyottarato dadhāti / tasmāduttaro'rdha ojasvitaraḥ, iti / saṃbhāryā gṛhṇāti / tā madhya upadadhāti / iyaṃ vai saṃbhāryāḥ / asyāmeva pratitiṣṭhati, iti /
palvalyā gṛhṇāti / tā upariṣṭādupādadhāti ( ३) / asau vai palvalyāḥ / amuṣyāmeva pratitiṣṭhati, iti / dikṣūpadadhāti / dikṣu vā āpaḥ / annaṃ vā āpaḥ / adbhyo vā annaṃ jāyate / yadevādbhyo'nnaṃ jāyate / tadavarundhe, iti / taṃ vā etamaruṇāḥ ketavo vātaraśanā ṛṣayo'cinvan / tasmādāruṇaketukaḥ, iti / tadeṣā'bhyanūktā, iti / kaitavo aruṇāsaśca / ṛṣayo vātaraśanāḥ / pratiṣṭhāṃ śatadhā hi / samāhitāso sahasradhāyasamiti, iti / śataśaścaiva sahasraśaśca pratitiṣṭhati / ya etamagniṃ cinute / ya u cainamevaṃ veda, iti // vrahmavarcasitaro vahantīrgṛhṇāti tā upariṣṭādupādadhātyāruṇaketuko'ṣṭau ca //
iti kṛpṇayajurvedīya taittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhake caturviśo'nuvākaḥ / / 1.२४ / /
1.25 anuvāka २५
jānudaghnīmuttaravedīṃ khātvā / apāṃ pūrayati / apāṃ sarvatvāya, iti / puṣkaraparṇaṃ rukmaṃ puruṣamityupadadhāti / tapo vai puṣkaraparṇam / satyaṃ rukmaḥ/ / amṛtaṃ puruṣaḥ / etāvadvāvāsti / yāvadetat / yāvadevāsti ( १) / tadavarundhe, iti / kūrmamupadadhāti / apāmeva medhamavarundhe / atho svargasya lokasya samaṣṭyai, iti / āpamāpāmapaḥ sarvāḥ / asmādasmādito'mutaḥ / agnirvāyuśca sūryaśca / saha saṃcaskarardhiyā iti / vāyvaśvā raśmipatayaḥ, hati / lokaṃ pṛṇa cchidraṃ pṛṇa ( २ / yāstisraḥ paramajāḥ, iti / indraghoṣā vo vasubhirevā hyeveti, iti / pañca citaya upadadhāti / pāṅkto'gniḥ/ yāvānevāgniḥ / taṃ cinute, iti / lokaṃpṛṇayā dvitīyāmupadadhāti / pañcapadā vai virāṭ / tasyā vā iyaṃ pādaḥ / antarikṣaṃ pādaḥ / dyauḥ pādaḥ / diśaḥ pādaḥ / parorajāḥ pādaḥ, iti / virājyeva pratitiṣṭhati / ya etamagniṃ cinute / ya u cainamevaṃ veda ( ३), iti // asti pṛṇāntarikṣaṃ pādaḥ ṣaṭca //
iti kṛṣṇayajurvedīya taittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhake pañcaviṃśo'nuvākaḥ

1.25
1.26 anuvāka २६
agniṃ praṇīyopasamādhāya / tamabhita etā abīṣṭakā upadadhāti / agnihotre darśapūrṇamāsayoḥ / paśubandhe cātu rmāsyeṣu / atho āhuḥ / sarveṣu yajñakratuṣviti, iti / atha ha smā''hāruṇaḥ svāyaṃbhuvaḥ / sāvitraḥ sarvo'gnirityananuṣaṅgaṃ manyāmahe / nānā vā eteṣāṃ vīryāṇi,iti / kamagniṃ cinute ( १) / satriyamagniṃ cinvānaḥ / kamagniṃ cinute / sāvitramagniṃ cinvānaḥ / kamagniṃ cinute / nāciketamagniṃ cinvānaḥ / kamagniṃ cinute / cāturhotriyamagniṃ cinvānaḥ / kamagniṃ cinute / vaiśvasṛjamagniṃ cinvānaḥ / kamagniṃ cinute ( २) / upānuvākyamāśumagniṃ cinvānaḥ / kamagniṃ cinute / imamāruṇaketukamagniṃ cinvāna iti, iti / vṛṣā vā agniḥ / vṛṣāṇau sam̐sphālayet / hanyetāsya yajñaḥ / tasmānnānuṣajyaḥ, iti / sottaravediṣu kratuṣu cinvīta / uttaravedyāṃ hyagniścīyate, iti / prajākāmaścinvīta ( ३) / prājāpatyo vā eṣo'gniḥ / prājāpatyāḥ prajāḥ / prajāvānbhavati / ya evaṃ veda, iti / paśukāmaścinvīta / saṃjñānaṃ vā etatpaśūnām / yadāpaḥ / paśūnāmeva saṃjñāne'gniṃ cinute / paśu mānbhavati / ya evaṃ veda ( ४), iti / vṛṣṭikāmaścinvīta / āpo vai vṛṣṭiḥ / parjanyo varṣuko bhavati / ya evaṃ veda, iti / āmayāvī cinvīta / āpo vai bheṣajam / bheṣajamevāsmai karoti / sarvamāyureti, iti / abhicaram̐ścinvīta / vajro vā āpaḥ ( ५) / vajrameva bhrātṛvyebhyaḥ praharati / stṛṇuta enam, iti / tejaskāmro yaśaskāmaḥ / brahmavarcasakāmaḥ svargakāmaścinvīta / etāvadvāvāsti / yāvadetat / yāvadevāsti / tadavarundhe, iti / tasyaitadvratam / varṣati na dhāvet (६) amṛtaṃ vā āpaḥ / amṛtasyānantarityai, iti / nāpsu mūtrapurīṣaṃ kuryāt / na niṣṭhīvet / na vivasanaḥ snāyāt / guhyo vā eṣo'gniḥ / etasyāgneranatidāhāya, iti / na puṣkaraparṇāni hiraṇyaṃ vā'dhitiṣṭhet / etasyāgneranabhyārohāya, iti / na kūrmasyāśnīyāt / nodakasyāghātukānyena modakāni bhavanti / aghātukā āpaḥ / ya etamagniṃ cinute / ya u cainamevaṃ veda (७), iti / cinute cinute prajākāmaścinvīta ya evaṃ vedā''po dhāvedaśnīyāccatvāri ca //
iti kṛpṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhake ṣaḍviṃśo'nuvākaḥ

1.26
1.27 anuvāka २७
imā nu kaṃ bhuvanā sīṣadhema / indraśca viśve ca devāḥ iti / yajñaṃ ca naḥ stanva ca prajāṃ ca / ādityairindraḥ saha sīṣadhātu, iti / ādiratyairindraḥ sagaṇo marudbhiḥ / asmākaṃ bhūtvavitā tanūnām, iti / āplavasva praplavasva / āṇḍī bhava ja mā muhuḥ / sukhādīṃ duḥkhanidhanām / pratimuñcasva svāṃ puram ( १) iti / marīcayaḥ svāyaṃbhuvāḥ / ye śarīrāṇyakalpayan / te te dehaṃ kalpayantu / mā ca te khyā sma tīriṣat, iti / uttiṣṭhata mā svapta / agnimicchadhvaṃ bhāratāḥ / rājñaḥ somasya tṛptāsaḥ / sūryeṇa suyujoṣasaḥ iti / yuvā suvāsāḥ, iti / aṣṭācakrā navadvārā ( २) / devānāṃ pūra-yodhyā / tasyām̐ hiraṇmayaḥ kośaḥ / svargo loko jyotiṣā''vṛtaḥ, iti / yo vai tāṃ brahmaṇo veda / amṛtenā''vṛtāṃ purīm / tasmai brahma ca brahmā ca / āyuḥ kīrtiṃ prajāṃ daduḥ, iti / vibhrājamānām̐ hariṇīm / yaśasā saṃparīvṛtām / puram̐ hiraṇmayīṃ brahmā ( ३) / viveśāparājitā, iti / parāṅetyajyāmayī / parāṅetyanāśakī / iha cāmutra cānveti / vidvāndevāsurānubhayān, iti / yatkumārī mandrayate / yadyoṣidyatpativratā / ariṣṭaṃ yatkiṃca kriyate / agnistadanuvedhati, iti / aśṛtāsaḥ śṛtāsaśca ( ४) / yajvāno ye'pyayajvanaḥ / svaryanto nāpekṣante / indramagniṃ ca ye viduḥ, iti /
sikatā iva saṃyanti / raśmibhiḥ samudīritāḥ / asmāllokādamuṣmācca / ṛṣibhiradātpṛśnibhiḥ, iti / apeta vīta vi ca sarpatātaḥ / ye'tra stha purāṇā ye ca nūtanāḥ / ahobhiradbhiraktubhirvyaktam / ( ५) / yamo dadātvavasānamasmai, iti / nṛ muṇantu nṛ pātvaryaḥ / akrṛṣṭā ye ca kṛṣṭajāḥ / kumārīṣu kanīnīṣu / jāriṇīṣu ca ye hitāḥ, iti / retaḥpītā āṇḍapītāḥ / aṅgāreṣu ca ye hutāḥ / ubhayānputrapautrakān / yuve'haṃ yamarājagān, iti / śataminnu śaradaḥ, iti ado yadbrahma vilabam / pitṛṇāṃ ca yamasya ca / varuṇasyāśvinoragneḥ / marutāṃ ca vihāyasām, iti / kāmaprayavaṇaṃ me astu / sa hyevāsmi sanātanaḥ / iti nāko brahmiśravo rāyo dhanama / putrānāpo devīrihā''hitā ( ६), iti // puraṃ navadvārā brahmā ca vyaktam̐ śarado'ṣṭau ca //
iti kṛṣṇayajurvedīya taittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhake saptaviṃśo'nuvākaḥ

1.27
1.28 anuvāka २८
viśīrṣṇī gṛdhraśīrṣṇī ca / apeto nirṛtim̐ hathaḥ / paribādham̐ śvetakukṣam / nijaṅgham̐ śabalodaram,iti / sa tānvācyāyayā saha / agne nāśaya saṃdṛśaḥ / īrṣyāsūye bubhukṣām / manyuṃ kṛtyāṃ ca dīdhire / rathena kim̐kṣukāvatā / agne nāśaya saṃdṛśaḥ ( १), iti / iti kṛṣṇayajurvedīya taittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhake'ṣṭāviṃśo'nuvākaḥ

1.28
1.29 anuvāka २९
parjanyāya pragāyata / divasputrāya mīḍhuṣe / sa no yavasamicchatu, iti / idaṃ vacaḥ parjanyāya svarāje / hṛdo astvantaraṃ tadyuyota / mayobhūrvāto viśvakṛṣṭayaḥ santvasme / supippalā oṣadhīrdevagopāḥ,iti / yo garbhamoṣadhīnām / gavāṃ kṛṇotyarvatām / parjanyaḥ puruṣīṇām ( १), iti // viśīrṣṇī parjanyāya daśa daśa //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhaka ekonatriṃśo'nuvākaḥ

1.29
1.30 anuvāka ३०
punarmāmaitvindriyam / punarāyuḥ punarbhagaḥ / punarbrāhmaṇamaitu mā / punardraviṇamaitu mā, iti / yanme'dya retaḥ pṛthivīmaskān / yadoṣadhīrapyasaradyadāpaḥ / idaṃ tatpunarādade / dīrghāyutvāya varcase, iti / yanme retaḥ prasicyate / yanma ājāyate punaḥ / tena māmamṛtaṃ kuru / tena suprajasaṃ kuru (१), iti /
punardve ca //
iti kṛṣṇayajurvedīya taittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhake triṃśo'nuvākaḥ

1.30
1.31 anuvāka ३१
adbhyastirodhā'jāyata / tava vaiśravaṇaḥ sadā / tiro dhehi sapatnānnaḥ / ye apo'śnanti kecana, iti / tvāṣṭrī māyāṃ vaiśravaṇaḥ / ratham̐ sahasravandhuram / puraścakram̐ sahasrāśvam / āsthāyā''yāhi no balim, iti / yasmai bhūtāni balimāvahanti / dhanaṃ gāvo hastihiṇyamaśvān ( १) / asāma sumatau yajñiyasya / śriyaṃ bibhrato'nnamukhīṃ virājam, iti / sudarśane ca krauñce ca/ maināge ca mahāgirau / satadvāṭṭāragamantā / sam̐hāryaṃ nagaraṃ tava, iti / iti mantrāḥ / kalpo'ta ūrdhvam, iti / yadi balim̐ haret / hiraṇyanābhaye vitudaye kauberāyāyaṃ baliḥ(२)/ sarvabhūtādhipataye nama iti / atha balim̐ hṛtvopatiṣṭheta, iti / kṣattraṃ kṣattraṃ vaiśravaṇaḥ / brāhmaṇā vayam̐ smaḥ / namaste astu mā mā him̐sīḥ / asmātpraviśyānnamaddhīti, iti / atha tamagnimādadhīta / yasminnetatkarma prayuñjīta, iti / tirodhā bhūḥ / tirodhā bhuvaḥ ( ३) / tirodhā svaḥ / tirodhā bhūrbhuvaḥ svaḥ / sarveṣāṃ lokānāmādhipatye sīdeti, iti / atha tamagnimindhati / yasminnetatkarma prayuñjīta, iti / tirodhā bhūḥ svāhā / tirodhā bhuvaḥ svāhā / tirodhā svaḥ svāhā / tirodhā bhūrbhuvaḥ svaḥ svāhā, iti / yasminnasya kāle sarvā āhutīrhutā bhaveyuḥ (४) / api brāhmaṇamukhīnāḥ / tasminnahnaḥ kāle prayuñjīta / paraḥ suptajanādvepi, iti / mā sma pramādyantamādhyāpayet / sarvārthāḥ sidhyante / ya evaṃ ved / kṣudhyannidamajānatām / sarvārthā na sidhyante, iti / yaste vighātuko bhrātā / mamāntarhṛdayre śritaḥ ( ५) / tasmā imamagrapiṇḍaṃ juhomi / sa me'rthānmā vivadhīt / mayi svāhā, iti / rājādhirājāya prasahyasāhine / namo vayaṃ vaiśravaṇāya kurmahe / sa me kāmānkāmakāmāya mahyam / kāmeśvaro vaiśravaṇo dadātu / kuberāya vaiśravaṇāya / mahārājāya namaḥ / ketavo aruṇāsaśca / ṛṣayo vātaraśanāḥ / pratiṣṭhām̐ śatadhā hi / samāhitāso sahasra- dhāyasam / śivā naḥ śaṃtamā bhavantu / divyā āpa oṣadhayaḥ / sumṛḍīkā sarasvati / mā te vyoma saṃdṛśi ( ६) iti // aśvānbalirbhuvo bhaveyuḥ śritaśca sapta ca //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhaka ekatriṃśo'nuvākaḥ

1.31
1.32 anuvāka ३२
saṃvatsarametadvrataṃ caret / dvau vā māsau, iti / niyamaḥ samāsena, iti / tasminniyamaviśeṣāḥ / triṣavaṇamudakopasparśī / caturthakālapānabhaktaḥ syāt / aharaharvā bhaikṣamaśnīyāt / audumbarībhiḥ samidbhiragniṃ paricaret / punarmā maitvindriyamityetenānuvākena / uddhṛtaparipūtābhiradbhiḥ kāryaṃ kurvīta ( १) / asaṃcayavān / agnaye vāyave sūryāya / brahmaṇe prajāpataye / candramase nakṣatrebhyaḥ / ṛtubhyaḥ saṃvatsarāya / varuṇāyāruṇāyeti vratahomāḥ / pravargyavadādeśaḥ / aruṇāḥ kāṇḍa ṛṣayaḥ, iti / araṇye'dhīyīran / bhadraṃ karṇebhiriti dve japitvā ( २) / mahānāmnībhirudakam̐ sam̐sparśya / tamācāryo dadyāt / śivā naḥ śaṃtametyoṣadhīrālabhate / sumṛḍīketi bhūmim / evamapavarge / dhenurdakṣiṇā / kam̐saṃ vāsaśca kṣaumam / anyadvā śuklam / yathāśakti vā / evam̐ svādhyāyadharmeṇa / araṇye'dhīyīta / tapasvī puṇyo bhavati tapasvī puṇyo bhavati ( ३), iti // kurvīta japitvā svādhyāyadharmeṇa dve ca //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake prathamaprapāṭhake dvātriṃśo'nuvākaḥ

1.32
atha śāntiḥ
bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devāḥ/ bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ / sthirairaṅgaistuṣṭuvām̐sastanūbhiḥ / vyaśema deva hitaṃ yadāyuḥ // svasti na indro vṛddhaśravāḥ / svasti naḥ pūṣā viśva-vedāḥ / svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ / svasti no bṛhaspatirdadhātu //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ /
iti kṛṣṇayajurvedīya taittirīyā'raṇyake prathamaḥ prapāṭhakaḥ samāptaḥ

atha kṛṣṇayajurvedīya taittirīyāraṇyake dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ /
hariḥ ॐ /
namo brahmaṇe namo astvagnaye namaḥ pṛthivyai nama oṣadhībhyaḥ / namo vāce namo vācaspataye namo viṣṇave bṛhate
karomi //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //