Language

ENहिગુ
Scripture Library

Suvarṇaprabhāsasūtra · Chapter 17

17.1

iti śrīsuvarṇaprabhāsottamasūtrendrarāje yakṣāśrayo nāmarakṣāparivartaḥ pañcadaśamaḥ //
// Daśadevaputrasahasravyākaraṇaparivartaḥ //
evamukte bodhisattvasamuccayā kuladevatā bhagavantametadavocat / kena bhadanta bhagavan hetunā kena kāraṇena kīdṛśenottaptavīryeṇa kuśalamūlena yasya kṛtatvādupacitatvādevatāni jvalanāntaratejorājapramukhāni daśadevaputrasahasrāṇyetarhi trāyastriśaddevabhavanādāgatāni bhagavato 'ntike dharmaśravaṇāyopasaṃkrāmanti /
eteṣāṃ trayāṇāṃ satpuruṣāṇāṃ bodhisattvavyākaraṇaṃ śrutvā bodhau cittamutpādayanti / yathāyaṃ ruciraketuḥ satpuruṣo 'nāgate 'dhvani gaṇanāsamatikrānteṣvanekeṣvasaṃkhyeyakalpakoṭīniyutaśatasahasreṣvatikrānteṣu suvarṇaprabhāsitāyāṃ lokadhātāvanuttarāṃ samyakyaṃbodhimabhisaṃbhotsyate / suvarṇaratnākaracchatrakūṭo nāma tathāgato 'rhansamyaksaṃbuddho loka utpatsyate vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavan / yāvattasya bhagavataḥ suvarṇaratnākaracchatrakūṭasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya parinirvṛtasya saddharmāntarhite sarveṇa sarve sarvathā sarvaṃ tasya śāsanasyāntarhitasyāyaṃ rūpyaketurnāma dārakaḥ / tasya tathāgatasyānusaṃghau tatra caiva virajadhvajalokadhātau suvarṇajambudhvajakāñcanābho nāma tathāgato 'rhansamyaksaṃbuddho loka utpatsyate / yāvattasya suvarṇadhvajakāñcanāvabhāsasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya parinirvṛtasya sarveṇa sarve sarvathā sarvaṃ tasya śāsanasyāntarhitasyāyaṃ rūpyaprabho dārakaḥ / tasya tathāgatasyonusaṃghau tatra caiva virajadhvajalokadhātāvanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyate / suvarṇaśataraśmiprabhāsagarbho nāma tathāgato 'rhanasamyaksaṃbuddho loka utpasyate vidyācaraṇasampannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān // te sarva etarhi bhagavatānuttarāyāṃ samyak saṃbodhau vyākṛtāḥ //
na caiteṣāṃ bhadanta bhagavajjvalanāntaratejorājapramukhānāṃ daśānāṃ devaputrasahasrāṇāṃ yāvadvistīrṇā bodhisatvacaryā abhūvan / na ṣaṭsu pāramitāsu pūrvaṃ caritavantaḥ śrutapūrvā abhūvan / nayanacaraṇottamāṅgapriyaputrabhāryāduhitaraḥ parityaktapūrvā na śrūyante / dhanadhānyahiraṇyasuvarṇamaṇimuktāvajravaiḍūryaśaṅkhaśilāpravāḍajātarūparajatamarakataratnāni ( Bagchi 91 ) parityaktapūrvāṇi na śrūyante / nānānnapānavastrayānaśayanāsanabhavanavimānārāmapuṣkariṇītaḍāgāḥ parityaktapūrvā na śrūiyante / nānāhastigo 'śvavaḍavādāsīdāsāḥ parityaktapūrvā na śrūyante / yathā tānyanekāni bodhisattvakoṭīniyutaśatasahasrāṇi pūrveṣvasaṃkhyeyakalpakoṭīniyutaśatasahasreṣvanekānāmasaṃkhyeyatathāgatakoṭīniyutaśatasahasrāṇāmanekācintyaiḥ nānāvicitraiḥ pūjāśatasahasraiḥ sarvopakaraṇaiḥ pūjāṃ kariṣyanti / sarvaratnaparityāgāni parityajiṣyanti / karacaraṇanayanottamāṅgapriyaputrabhāryāduhitāparityāgāni kariṣyanti / dhanadhānyahiraṇyasuvarṇamaṇimuktāvaiḍūryaśaṅkhaśilāpravāḍarajatajātarūpāṇi parityāgāni parityajanti / annapānavastraśayanāsanabhavanavimānārāmodyānapuṣkariṇīhastigavāścavaḍavādāsīdāsaparityāgāni parityakṣyanti / anupūrveṇa ṣaṭpāramitāḥ paripūrayiṣyanti / anupūrveṇa ṣaṭpāramitāḥ paripūrayitvānekāni sukhaśatasahasrāṇyanubhaviṣyanti / yāvadbuddhebhyo bhagavadbhayaḥ tathāgatanāmadheye vyākaraṇaṃ pratilapsyante //
tatkena bhadanta bhagavan hetunā kena kāraṇena kīdṛśenoptakuśalamūlena ca tāni jvalanāntarate jorājapramukhāni daśadevaputrasahasrāṇīha bhagavato 'ntikaṃ dharmaśravaṇāyopasaṃkrāmanti / tānyetarhi bhagavatānuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau vyākṛtāni / yadutānāgate 'dhvanyanekeṣvasaṃkhyeyakalpakoṭīniyutaśatasahasreṣvatikrānteṣu tatreva śālendradhvajāgravatyāṃ lokadhātāvekakulagotraikanāmadheyenānupūrveṇānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyante / prasannavadanotpalagandhakūṭānāmnā daśasu dikṣu daśabuddhasahasrāṇi loka utpatsyante vidyācaraṇasaṃpannāḥ sugatā lokavido 'nuttarāḥ puruṣadamyasārathayaḥ śāstāro devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddhā bhagavantaḥ //
evamukte bhagavāṃstāṃ bodhisattvasamuccayāṃ kuladevatāmetadavocat / asti kuladevate saheturasti tatkāraṇam / asti taduptaṃ kuśalamūlaṃ yasya kṛtatvādupacitatvādetāni jvalanāntaratejorājapramukhāni ( Bagchi 92 ) daśadevaputrasahasrāṇyetarhi trāyastriṃśadbhavanādiha dharmaśravaṇāyopasaṃkrāmanti / eteṣāṃ trayāṇāṃ satpuruṣāṇāmidaṃ bodhivyākaraṇaṃ śrutvā sahaśravaṇena kuladevate 'sya suvarṇaprabhāsottamasya sūtrendrarājasyāntike citrīkāraprītiprasādapratilabdhā bhavanti / tāvadvimalavaiḍuryasadṛśena pariśuddhacittena samanvāgatā bhavanti / vimalavipulavistīrṇagagaṇakalpasadṛśena gambhīreṇa cittaprasādena samanvāgatā bhavanti / aparimitaṃ ca puṇyaskandhaṃ parigṛhītavanto bhavanti tāvaccaityadaivate jvalanāntaratejorājapramukhāni daśadevaputrasahasrāṇi sahaśravaṇenāsya sūtrendrarājasyāntike citrīkāraprasādapratilabdhā bhavanti / tāvadvimalavaiḍūryasadṛśena pariśuddhena cittena samanvāgatā bhavanti yāvadyākaraṇabhūmimanuprāptāḥ / anena kuladevate dharmaśravaṇakuśalamūlapracayenāpi pūrvapraṇidhānavaśenaitāni jvalanāntaratejorājapramukhāni daśadevaputrasahasrāṇyetarhyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau vyākṛtāni / katamāni ca kuladevate pūrvapraṇidhānānīti /
iti śrīsuvarṇaprabhāsottamasūtrendrarāje daśadevaputrasahasravyākaraṇaparivartaḥ ṣoḍaśaḥ //
// Vyādhipraśamanaparivartaḥ //
bhūtapūrvaṃ kuladevate 'tīte 'dhvanyasaṃkhyeyatarairvipulairacintyairaprameyairyadāsīttena kālena tena samayena ratnaśikhī nāma tathāgato 'rhansamyaksaṃbuddho loka utpanno vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān / tena khalu punaḥ kuladevate kālena tena samayena tasya bhagavato ratnaśikhinastathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya parinirvṛtasya saddharmasyāntarhitasya saddharmapratirūpake parivartamāne sureśvaraprabho nāma rājā babhūva / dhārmiko dharmarājo dharmeṇa rājyaṃ pālayamāno nādharmeṇa mātāpitṛkalpaḥ sarvaviṣayavāsināṃ sattvānām //
tena khalu punaḥ kuladevate kālena tena samayena tasya rājñaḥ sureśvaraprabhasya viṣaye jaṭiṃdharo nāma śreṣṭhī babhūva //
vaidyaḥ cikitsakaḥ paramadhātukuśalo 'ṣṭāṅgenāyurvaidyaśāsreṇa samanvāgato babhūva /

tena khalu kuladevate kālena tena samayena tasya jaṭiṃdharasya śreṣṭhino jalavāhano nāmnā śreṣṭhiputra utpanno babhūva / abhirūpaḥ prāsādiko darśanīyaḥ paramayā śubhavarṇapuṣkaratayā samanvāgato nānāśāstrakuśalaḥ sarvaśāstragatiṃgato lipisaṃkhyāgaṇanākuśalaḥ sarvaśilpī babhūva / tena khalu punaḥ kuladevate kālena tena samayena tasya rājñaḥ sureśvaraprabhasya viṣaye 'nekāni sattvaśatasahasrāṇi nānārogaspṛṣṭānyabhūvan / nānāvyādhiparipīḍitāni duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukāmamanāpāṃ vedanāṃ vedayanti //
tena khalu punaḥ kuladevate kālena tena samayena tasya jalavāhanasya śreṣṭhiputrasya teṣāmanekeṣāṃ sattvaśatasahasrāṇāṃ nānārogaspṛṣṭānāṃ nānāvyādhiparipiḍitānāmarthāya paramakāruṇyaṃ cittamutpanno babhūva / etānyanekāni sattvaśatasahasrāṇi nānārogaspṛṣṭāni nānāvyādhiparipīḍitānyetarhi duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukāmamanāpāṃ vedanāṃ vedayanti / ayaṃ ca mama pitā jaṭiṃdharaḥ śreṣṭhī vaidyavicikitsakaḥ paramadhātukuśalo 'ṣṭāṅgāyurvaidyaśāstreṇa samanvāgato vṛddho jīrṇo ( Bagchi 94 ) mahallako 'dhvagato vayo 'nuprāpto jīrṇamavasthāpya pravepamāṇaḥ kāyo yaṣṭimālambya yatra yatra sarvatra grāmanagaranigamarāṣṭrarājadhānīṣūpasaṃkrāmati / etānyanekāni sattvaśatasahasrāṇi nānārogaspṛṣṭāni nānāvyādhiparipīḍitāni nānāvyādhobhyaḥ parimocayituṃ yaṃ nūnamahamimameva pitaraṃ jaṭiṃdharamupasaṃkramitvādhikauśalyaṃ paripṛccheyam / yena dhātukauśalyena paripṛṣṭenāhaṃ sarvatra grāmanagaranigamajanapadarāṣṭrarājadhānīṣūpasaṃkramiṣyāmi / upasaṃkramya tānyanekāni sattvaśatasahasrāṇi nānārogaspṛṣṭāni nānāvyādhiparipīḍitāni nānāvyādhibhyaḥ parimocayiṣyāmi /
tena khalu punaḥ kuladevate kālena tena samayena jalavāhanaḥ śreṣṭhiputro yena svapitā jaṭiṃdharaḥ śreṣṭhī tenopajagāma / upetya svapiturjaṭiṃdharasya pādau śirasā vanditvā kṛtāñjalipuṭo bhūtvaikānte 'sthāt / ekānte sthito jalavāhanaḥ śreṣṭhiputraḥ svapitaraṃ jaṭiṃdharaṃ śreṣṭhinamimābhirgāthābhirdhātukauśalyaṃ pṛcchati sma //
tānīndriyāṇi lakṣante parivartanti dhātavaḥ /
kena kālena jāyante vyādhayaśca śarīriṇām

17.2

bhojanaṃ ca kathaṃ bhuktvā kāle kāle sukhāvaham /
yenāntaraśarīrasya kāyo 'gninopahanyate

17.3

kathaṃ cikitsā kartavyā vāte pitte śleṣmike tathā /
saṃnipāte samutpanne kathaṃ vyādhiśāntaye

17.4

kiṃ kāle kupyate vātaḥ pittaṃ kupyate kadā /
kiṃ kāle kupyate śleṣmā yena pīḍyanti mānavāḥ

17.5

atha khalu jaṭiṃdharaḥ śreṣṭhī jalavāhanasya śreṣṭhiputrasyābhirgāthābhirdhātukauśalyaṃ viditvā deśayate sma //
varṣā cātra trayo māsāstrayaśca śāradaṃ smṛtam /
trayastathaiva hemāntastrayaśca grīṣmikastathā

17.6

ityeva māsakramaḥ ṣaḍṛtūni saṃvatsaradvādaśamāsikaṃ smṛtam /
annaṃ ca pānaṃ ca tathā ca jīryate vaidyāśca kauśalyasmṛtipradarśitāḥ

17.7

te cāpi saṃvatsaraparvamantare parivartantīndriyadhātavo 'pi /
parivartamānāni ca indriyāṇi vicitravyādhirbhavate śarīriṇām

17.8

tatraiva vaidyasya catuḥ prakāraṃ trimāsaparvāntare ṣaḍṛtūni /
ṣaḍdhātukauśalyaprajānitavyaṃ yathākramaṃ bhojanamauṣadhaṃ ca

17.9

vātādhikārāḥ prabhavanti varṣe pattiprakopaḥ śaradi prasanne /
hemantakāle tatha saṃnipātaṃ kaphādhikārāśca bhavanti grīṣme

17.10

snigdhoṣṇalavaṇāmlarasāśca varṣe śaratsu snigdhaṃ madhuraṃ ca śītam /
madhurāmlasnigdhaṃ ca hemantakāle rūkṣoṣṇakaṭukāni ca grīṣmakāle

17.11

kaphādhikaḥ kupyati bhuktamātre pittādhikaṃ kupyati jīryamāṇe /
vātādhikaḥ kupyati jīrṇamātre ityeva dhātutritayaprakopaḥ

17.12

saṃbṛhaṇaṃ kurvatu nirātmakasya virecanaṃ pittavivardhanaṃ ca /
triguṇopapannaṃ tatha saṃnipāte praśamaṃ ca kuryātkaphaparvamantare

17.13

vātādhikaṃ paittikasannipāte kaphādhikaṃ parvasu jānitavyam /
yatkāla yaddhātu yadāśrayaṃ ca tadannapānauṣadhi darśitavyamiti

Original text: Suvarṇaprabhāsasūtra · Edition: S. Bagchi: Suvarnaprabhasasutram, Darbhanga: The Mithila Institute, 1967. (Buddhist Sanskrit Texts, 8) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc