Sushruta Samhita · Chapter 6.56
athāto visūcikāpratiṣedhamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
ajīrṇamāmaṃ viṣṭabdhaṃ vidagdhaṃ ca yadīritam/
visūcyalasakau tasmādbhaveccāpi vilambikā//
sūcībhiriva gātrāṇi tudan saṃtiṣṭhate'nilaḥ/
yasyājīrṇena sā vaidyairucyate ti visūcikā//
na tāṃ parimitāhārā labhante viditāgamāḥ/
mūḍhāstāmajitātmāno labhante kaluṣāśayāḥ//
mūrcchātisārau vamathuḥ pipāsā śūlaṃ bhramodveṣṭanajṛmbhadāhāḥ/
vaivarṇyakampau hṛdaye rujaśca bhavanti tasyāṃ śirasaśca bhedaḥ//
kukṣirānahyate'tyarthaṃ pratāmyati vikūjati/
niruddho mārutaścāpi kukṣau viparidhāvati//
vātavarconirodhaśca kukṣau yasya bhṛśaṃ bhavet/
tasyālasakamācaṣṭe tṛṣṇodgārāvarodhakau//
duṣṭaṃ tu bhuktaṃ kaphamārutābhyāṃ pravartate nordhvamadhaśca yasya/
vilambikāṃ tāṃ bhṛśaduścikitsyāmācakṣate śāstravidaḥ purāṇāḥ//
yatrasthamāmaṃ virujettameva deśaṃ viśeṣeṇa vikārajātaiḥ/
doṣeṇa yenāvatataṃ svaliṅgaistaṃ lakṣayedāmasamudbhavaiśca//
yaḥ śyāvadantauṣṭhanakho'lpasaṃjñaśchardyardito'bhyantarayātanetraḥ/
kṣāmasvaraḥ sarvavimuktasandhiryāyānnaraḥ so'punarāgamāya//
sādhyāsu pārṣṇyordahanaṃ praśastamagnipratāpo vamanaṃ ca tīkṣṇam/
pakve tato'nne tu vilaṅghanaṃ syāt saṃpācanaṃ cāpi virecanaṃ ca//
viśuddhadehasya hi sadya eva mūrcchātisārādirupaiti śāntim/
āsthāpanaṃ cāpi vadanti pathyaṃ sarvāsu yogānaparānnibodha//
pathyāvacāhiṅgukaliṅgagṛñjasauvarcalaiḥ sātiviṣaiśca cūrṇam/
sukhāmbupītaṃ vinihantyajīrṇaṃ śūlaṃ visūcīmaruciṃ ca sadyaḥ//
kṣārāgadaṃ vā lavaṇaṃ viṣaṃ vā guḍapragāḍhānatha sarṣapān vā/
amlena vā saindhavahiṅguyuktau sabījapūrṇau saghṛtau trivargau//
kaṭutrikaṃ vā lavaṇairupetaṃ pibet snuhīkṣīravimiśritaṃ tu/
kalyāṇakaṃ vā lavaṇaṃ pibettu yaduktamādāvanilāmayeṣu//
kṛṣṇājamodakṣavakāṇi vāpi tulyau pibedvā magadhānikumbhau/
dantīyuta vā magadhodbhavānāṃ kalkaṃ pibet koṣavatīrasena//
uṣṇābhiradbhirmagadhodbhavānāṃ kalkaṃ pibennāgarakalkayuktam/
vyoṣaṃ karañjasya phalaṃ haridre mūlaṃ samaṃ cāpyatha mātuluṅgyāḥ//
chāyāviśuṣkā guṭikāḥ kṛtāstā hanyurvisūcīṃ nayanāñjanena/
suvāmitaṃ sādhuvirecitaṃ vā sulaṅghataṃ vā manujaṃ viditvā//
peyādibhirdīpanapācanīyaiḥ samyakkṣudhārtaṃ samupakrameta/
āmaṃ śakṛdvā nicitaṃ krameṇa bhūyo vibaddhaṃ viguṇānilena//
pravartamānaṃ na yathāsvamenaṃ vikāramānāhamudāharanti/
tasmin bhavantyāmasamudbhave tu tṛṣṇāpratiśyāyaśirovidāhāḥ//
āmāśaye śūlamatho gurutvaṃ hṛllāsa udgāravighātanaṃ ca/
stambhaḥ kaṭīpṛṣṭhapurīṣamūtre śūlo'tha mūrcchā sa śakṛdvamecca//
śvāsaśca pakvāśayaje bhavanti liṅgāni cātrālasakodbhavāni/
āmodbhave vāntamupakrameta saṃsargabhaktakramadīpanīyaiḥ//
athetaraṃ yo na śakṛdvamettamāmaṃ jayet svedanapācanaiśca/
visūcikāyāṃ parikīrtitāni dravyāṇi vairecanikāni yāni//
tānyeva vartīrviracedvicūrṇya mahiṣyajāvībhagavāṃ tu mūtraiḥ/
svinnasya pāyau viniveśya tāśca cūrṇāni caiṣāṃ pradhamettu nāḍyā//
mūtreṣu saṃsādhya yathāvidhānaṃ dravyāṇi yānyūrdhvamadhaśca yānti/
kvāthena tenāśu nirūhayecca mūtrārdhayuktena samākṣikeṇa//
tribhaṇḍiyuktaṃ lavaṇaprakuñcaṃ dattvā viriktakramamācarecca/
eṣveva tailena ca sādhitena prāptaṃ yadi syādanuvāsayecca//
Original text: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0