Sushruta Samhita · Chapter 6.12

athāto raktābhiṣyandapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

manthaṃ syandaṃ sirotpātaṃ sirāharṣaṃ ca raktajam/
ekenaiva vidhānena cikitseccaturo gadān//

vyādhyārtāṃścaturo'pyetān snigdhānkaumbhena sarpiṣā/
rasairudārairathavā sirāmokṣeṇa yojayet//

viriktānāṃ prakāmaṃ ca śirāṃsyeṣāṃ viśodhayet/
vairecanikasiddhena sitāyuktena sarpiṣā// (majjñā vā tadvimiśreṇa medasā tacchṛtena vā/
)

tataḥ pradehāḥ pariṣecanāni nasyāni dhūmāśca yathāsvameva/
āścyotanābhyañjanatarpaṇāni snigdhāśca kāryāḥ puṭapākayogāḥ//

nīlotpalośīrakaṭaṅkaṭerīkālīyayaṣṭīmadhumustarodhraiḥ/
sapadmakairdhautaghṛtapradigdhairakṣṇoḥ pralepaṃ paritaḥ prakuryāt//

rujāyāṃ cāpyatibhṛśaṃ svedāśca mṛdavo hitāḥ/
akṣṇoḥ samantataḥ kāryaṃ pātanaṃ ca jalaukasām//

ghṛtasya mahatī mātrā pītā cārtiṃ niyacchati/
pittābhiṣyandaśamano vidhiścāpyupapāditaḥ//

kaśerumadhukābhyāṃ vā cūrṇamambarasaṃvṛtam/
nyastamapsvāntarikṣāsu hitamāścyotanaṃ bhavet//

pāṭalyarjunaśrīparṇīdhātakīdhātribilvataḥ/
puṣpāṇyatha bṛhatyośca bimbīloṭācca tulyaśaḥ//

samañjiṣṭhāni madhunā piṣṭānīkṣurasena vā/
raktābhiṣyandaśāntyarthametadañjanamiṣyate//

candanaṃ kumudaṃ patraṃ śilājatu sakuṅkumam/
ayastāmrarajastutthaṃ nimbaniryāsamañjanam//

trapu kāṃsyamalaṃ cāpi piṣṭvā puṣparasena tu/
vipulā yāḥ kṛtā vartyaḥ pūjitāścāñjane sadā//

syādañjanaṃ ghṛtaṃ kṣaudraṃ sirotpātasya bheṣajam/
tadvatsaindhavakāsīsaṃ stanyaghṛṣṭaṃ ca pūjitam//

madhunā śaṅkhanaipālītutthadārvyaḥ sasaindhavāḥ/
rasaḥ śirīṣapuṣpācca surāmaricamākṣikaiḥ//

yuktaṃ tu madhunā vāpi gairikaṃ hitamañjane/
sirāharṣe'ñjanaṃ kuryāt phaṇitaṃ madhusaṃyutam//

madhunā tārkṣyajaṃ vāpi kāsīaṃ vā sasaidhavam/
vetrāmlastanyasaṃyuktaṃ phāṇitaṃ ca sasaindhavam//

paittaṃ vidhimaśeṣeṇa kuryādarjunaśāntaye/
ikṣukṣaudrasitāstanyadārvīmadhukasaindhavaiḥ//

sekāñjanaṃ cātra hitamamlairāścyotanaṃ tathā/
sitāmadhukakaṭvaṅgamastukṣaudrāmlasaindhavaiḥ//

bījapūrakakolāmladāḍimāmlaiśca yuktitaḥ/
ekaśo vā dviśo vāpi yojitaṃ vā tribhistribhiḥ//

sphaṭikaṃ vidrumaṃ śaṅkho madhukaṃ kadhu caiva hi/
śaṅkhakṣaudrasitāyuktaḥ sāmudraḥ phena eva vā//

dvāvimau vihitau yogāvañjane'rjunanāśanau/
saindhavakṣaudrakatakāḥ sakṣaudraṃ vā rasāñjanam//

kāsīsaṃ madhunā vāpi yojyamatrāñjane sadā/
lohacūrṇāni sarvāṇi dhātavo lavaṇāni ca//

ratnāni dantāḥ śṛṅgāṇi gaṇaścāpyavasādanaḥ/
kukkuṭāṇḍakapālāni laśunaṃ kaṭukatrayam//

karañjabījamelā ca lekhyāñjanamidaṃ smṛtam/
puṭapākāvasānena raktavisrāvaṇādinā//

saṃpāditasya vidhinā kṛtsnena syandaghātinā/
anenāpaharecchukramavraṇaṃ kuśalo bhiṣak//

uttānamavagāḍhaṃ vā karkaśaṃ vāpi savraṇam/
śirīṣabījamaricapippalīsaindhavairapi//

śukrasya gharṣaṇaṃ kāryamathavā saindhavena tu/
kuryāttāmrarajaḥśaṅkhaśilāmaricasaindhavaiḥ//

antyāddviguṇitairebhirañjanaṃ śukranāśanam/
kuryādañjanayogau vā samyak ślokārdhikāvimau//

śaṅkhakolāsthikatakadrāksāmadhukamākṣikaiḥ/
kṣaudradantārṇavamalaśirīṣakusumairapi//

kṣārāñjanaṃ vā vitaredbalāsagrathitāpaham/
mudgān vā nistuṣān bhṛṣṭān śaṅkhakṣaudrasitāyutān//

madhūkasāraṃ madhunā yojayeccāñjane sadā/
bibhītakāsthimajjā vā sakṣaudraḥ śukranāśanaḥ//

śaṅkhaśuktimadhudrākṣāmadhukaṃ katakāni ca/
dvitvaggate saśūle vā vātaghnaṃ tarpaṇaṃ hitam//

vaṃśajāruṣkarau tālaṃ nārikelaṃ ca dāhayet/
visrāvya ksāravaccūrṇaṃ bhāvayetkarabhāsthijam//

bahuśo'ñjanametatsyācchukravaivarṇyanāśanam/
ajakāṃ pārśvato viddhvā sūcyā visrāvya codakam//

vraṇaṃ gomāṃsacūrṇena pūrayet sarpiṣā saha/
bahuśo'valikheccāpi vartmāsyopagataṃ yadi//

saśophaścāpyaśophaśca dvau pākau yau prakīrtitau/
snehasvedopapannasya tatra viddhvā sirāṃ bhiṣak//

sekāścyotananasyāni puṭapākāṃśca kārayet/
sarvataścāpi śuddhasya kartavyamidamañjanam//

tāmrapātrasthitaṃ māsaṃ sarpiḥ saindhavasaṃyutam/
maireyaṃ vāpi dadhyevaṃ dadhyuttarakameva vā//

ghṛtaṃ kāṃsyamalopetaṃ stanyaṃ vāpi sasaindhavam/
madhūkasāraṃ madhunā tulyāṃśaṃ gairikeṇa vā//

sarpiḥsaindhavatāmrāṇi yoṣitstanyayutāni vā/
dāḍimārevatāśmantakolāmlaiśca sasaindhavām/
rasakriyāṃ vā vitaretsamyakpākajighāṃsayā//

māsaṃ saindhavasaṃyuktaṃ sthitaṃ sarpiṣi nāgaram/
āścyotanāñjanaṃ yojyamabalākṣīrasaṃyutam//

jātyāḥ puṣpaṃ saindhavaṃ śṛṅgaveraṃ kṛṣṇābījaṃ kīṭaśatrośca sāram/
etat piṣṭaṃ netrapāke'ñjanārthaṃ kṣaudropetaṃ nirviśaṅkaṃ prayojyam//

pūyālase śoṇitamokṣaṇaṃ ca hitaṃ tathaivāpyupanāhanaṃ ca/
kṛtsno vidhiścekṣaṇapākaghātī yathāvidhānaṃ bhiṣajā prayojyaḥ//

kāsīsasindhuprabhavārdrakaistu hitaṃ bhavedañjanameva cātra/
kṣaudrānvitairebhirathopayuñjyādanyattu tāmrāyasacūrṇayuktaiḥ//

snehādibhiḥ samyagapāsya doṣāṃstṛptiṃ vidhāyātha yathāsvameva/
praklinnavartmānamupakrameta sekāñjanāścyotananasyadhūmaiḥ//

mustāharidrāmadhukapriyaṅgusiddhārtharodhrotpalasārivābhiḥ/
kṣuṇṇābhirāścyotanameva kāryamatrāñjanaṃ cāñjanamākṣikaṃ syāt//

patraṃ phalaṃ cāmalakasya paktvā kriyāṃ vidadhyādathavāñjanārthe/
vaṃśasya bhūlena rasakriyāṃ vā vartīkṛtāṃ tāmrakapālapakvām//

rasakriyāṃ vā triphalāvipakvāṃ palāśapuṣpaiḥ svaramañjarervā/
piṣṭvā chagalyāḥ payasā malaṃ vā kāṃsasya dagdhvā saha tāntavena//

pratyañjanaṃ tanmaricairupetaṃ cūrṇena tāmrasya sahopayojyam/
samudraphenaṃ lavaṇottamaṃ ca śaṅkho'tha mudgo maricaṃ ca śuklam//

cūrṇāñjanaṃ jāḍyamathāpi kaṇḍūmaklinnavartmānyupahanti śīghram/
praklinnavartmanyapi caita eva yogāḥ prayojyāśca samīkṣya doṣam//

sakajjalaṃ tāmraghaṭe ca ghṛṣṭaṃ sarpiryutaṃ tulthakamañjanaṃ ca//