Sushruta Samhita · Chapter 4.39
athāta āturopadravacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
snehapītasya vāntasya viriktasya srutāsṛjaḥ/ nirūḍhasya ca kāyāgnirmando bhavati dehinaḥ//
so'gnairatyarthagurubhirupayuktaiḥ praśāmyati/ alpo mahadbhirbahubhiśchādito'gnirivendhanaiḥ//
sa cālpairlaghubhiścānnairupayuktairvivardhate/ kāṣṭhairaṇubhiralpaiśca sandhukṣita ivānalaḥ//
hṛtadoṣapramāṇena sadāāhāravidhiḥ smṛtaḥ/ trīṇi cātra pramāṇāni prastho'rdhāḍhakamāḍhakam//
tatrāvaraṃ prasthamātraṃ dve śeṣe madhyamottame/ prasthe parisrute deyā yavāgūḥ khalpataṇḍulā//
dve caivārdhāḍhake deye tisraścāpyāḍhake gate/ vilepīmucitādbhaktāccaturthāṃśakṛtāṃ tataḥ//
dadyāduktena vidhinā klinnasikthāmapicchilām/ agnigdhalavaṇaṃ svacchamudgayūṣayutaṃ tataḥ//
aṃśadvayapramāṇena dadyāt susvinnamodanam/ tatastu kṛtasaṃjñena hṛdyenendriyabodhinā//
trīnaṃśān vitaredbhoktumāturāyaudanaṃ mṛdu/ tato yathocitaṃ bhaktaṃ bhoktumasmai vicakṣaṇaḥ//
lāvaiṇahariṇādīnāṃ rasairdadyāt susaṃskṛtaiḥ/ hīnamadhyottameṣveṣu virekeṣu prakīrtitaḥ//
ekadvitriguṇaḥ samyagāhārasya kramastvayam/ kaphapittādhikānmadyanityān hīnaviśodhitān//
peyābhiṣyandayetteṣāṃ tarpaṇādikramo hitaḥ/ vedanālābhaniyamaśokavaicittyahetubhiḥ//
narānupoṣitāṃścāpi viriktavadupācaret/ āḍhakārdhāḍhakaprasthasaṃkhyā hyeṣā virecane//
śleṣmāntatvādvirekasya na tāmicchati tadvidaḥ/ eko virekaḥ śleṣmānto na dvitīyo'sti kaścana//
balaṃ yattrividhaṃ proktamatastatra kramastridhā/ tatrānukramamekaṃ tu balasthaḥ sakṛdācaret//
dvirācarenmadhyabalastrīn vārān durbalastathā/ kecidevaṃ kramaṃ prāhurmandamadhyottamāgniṣu//
saṃsargeṇa vivṛddhe'gnau doṣakopabhayādbhajet/ prāk svādutiktau snigdhāmlalavaṇān kaṭukaṃ tataḥ//
svādvamlalavaṇān bhūyaḥ svādutiktāvataḥ param/ snigdharūkṣān rasāṃścaiva vyatyāsāt svasthavattataḥ//
kevalaṃ snehapīto vā vānto yaścāpi kevalam/ sa saptarātraṃ manujo bhuñjīta laghu bhojanam//
kṛtaḥ sirāvyadho yasya kṛtaṃ yasya ca śodhanam/ sa nā pariharenmāsaṃ yāvadvā balavān bhavet//
tryahaṃ tryahaṃ pariharedekaikaṃ bastimāturaḥ// tṛtīye tu parīhāre yathāyogaṃ samācaret//
tailapūrṇāmṛdbhāṇḍasadharmāṇo vraṇāturāḥ/ snigdhaśuddhākṣirogārtā jvarātīsāriṇaśca ye//
krudhyataḥ kupitaṃ pittaṃ kuryāttāṃstānupadravān/ āyāsyataḥ śocato vā cittaṃ vibhramamṛcchati//
maithunopagamādghorān vyādhīnāpnoti durmatiḥ/ ākṣepakaṃ pakṣaghātamaṅgapragrahameva ca//
guhyapradeśe śvayathuṃ kāsaśvāsau ca dāruṇau/ rudhiraṃ śukravaccāpi sarajaskaṃ pravartate//
labhate ca divāsvapnāttāṃstān vyādhīn kaphātmakān/ plīhodaraṃ pratiśyāyaṃ pāṇḍutāṃ śvayathuṃ jvaram//
mohaṃ sadanamaṅgānāmavipākaṃ tathārucim/ tamasā cābhibhūtastu svapnamevābhinandati//
uccaiḥ saṃbhāṣaṇādvāyuḥ śirasyāpādayedrujam/ āndhyaṃ jāḍyamajighratvaṃ bādhiryaṃ mūkatāṃ tathā//
hanumokṣamadhīmanthamarditaṃ ca sudāruṇam/ netrastambhaṃ nimeṣaṃ vā tṛṣṇāṃ kāsaṃ prajāgaram//
labhate dantacālaṃ ca tāṃstāṃścānyānupadravān/ yānayānena labhate chardimūrcchābhramaklamān//
tathaivāṅgagrahaṃ ghoramindriyāṇāṃ ca vibhramam/ cirāsanāttathā sthānācchroṇyāṃ bhavati vedanā//
aticaṅkramaṇādvāyurjaṅghayoḥ kurute rujaḥ/ sakthipraśoṣaṃ śophaṃ vā pādaharṣamathāpi vā//
śītasaṃbhogatoyānāṃ sevā mārutavṛddhaye/ tato'ṅgamardaviṣṭambhaśūlādhmānapravepakāḥ//
vātātapābhyāṃ vaivarṇyaṃ jvaraṃ cāpi samāpnuyāt/ viruddhādhyaśanānmṛtyuṃ vyādhiṃ vā ghoramṛcchati//
asātmyabhojanaṃ hanyādbalavarṇamasaṃśayam/ anātmavantaḥ paśuvadbhuñjate ye'pramāṇataḥ/ rogānīkasya te mūlamajīrṇaṃ prāpnuvanti hi//
vyāpadāṃ kāraṇaṃ vīkṣya vyāpatsvetāsu buddhimān/ prayatetāturārogye pratyanīkena hetunā//
viriktavāntairhariṇaiṇalāvakāḥ śaśaśca sevyaḥ samayūratittiriḥ/ saṣaṣṭikāścaiva purāṇaśālayastathaiva mudgā laghu yacca kīrtitam//
Original text: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0