Sushruta Samhita · Chapter 2.15

athāto bhagnānāṁ nidānaṁ vyākhyāsyāmaḥ//

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

patanapīḍanaprahārakṣepaṇavyālamṛgadaśanaprabhṛtibhirabhighātaviśeṣairanekavidhamasthnāṁ bhaṅgamupadiśanti//

tatra bhaṅga(gna)jātamanekavidhamanusāryamāṇaṁ dvividhamevopapadyate sandhimukataṁ kāṇḍabhagnaṁ ca/ tatra ṣaḍvidhaṁ sandhimuktaṁ dvādaśavidhaṁ kāṇḍabhagnaṁ bhavati//

tatra sandhimuktam utpiṣṭaṁ viśliṣṭaṁ vivartitam avakṣiptam atikṣiptaṁ tiryakkṣiptamiti ṣaḍvidham//

tatra prasāraṇākuñcanavivartanākṣepaṇāśaktirugrarujatvaṁ sparśāsahatvaṁ ceti sāmānyaṁ sandhimuktalakṣaṇamuktam//

vaiśeṣikaṁ tūtpiṣṭe sandhāvumayataḥ śopho vedanāprādurbhāvo viśeṣataśca nānāprakārā vedanā rātrau prādurbhavanti; viśliṣṭe'lpaḥ śopho vedanāsātatyaṁ sandhivikriyā ca; vivartite tu sandhipārśvāpagamanādviṣamāṅgatā vedanā ca; avakṣipte sandhiviśleṣastīvrarujatvaṁ ca; atikṣipte dvayoḥ sandhyasthnoratikrāntatā vedanā ca; tiryakkṣipte tvekāsthipārśvāpagamanamatyarthaṁ vedanā ceti//

kāṇḍabhagnamata ūrdhvaṁ vakṣyāmaḥ karkaṭakam aśvakarṇaṁ cūrṇitaṁ piccitam asthicchallitaṁ kāṇḍabhagnaṁ majjānugatam atipātitaṁ vakraṁ chinnaṁ pāṭitaṁ sphuṭitamiti dvādaśavidham//

śvayathubāhulyaṁ spandanavivartanasparśāsahiṣṇutvamavapīḍyamāne śabdaḥ srastāṅgatā vividhavedanāprādurbhāvaḥ sarvāsvavasthāsu na śarmalābha iti samāsena kāṇḍabhagnalakṣaṇamuktam//

viśeṣastu saṁmūḍhamubhayato'sthi madhye bha(la)gnaṁ granthirivonnataṁ karkaṭakam aśvakarṇavadudgatamaśvakarṇakaṁ, spṛśyamānaṁ śabdavaccūrṇitamavagacchet, piccitaṁ pṛthutāṁ gatamanalpaśophaṁ, pārśvayorasthi hīnodgatamasthicchalitaṁ, vellate prakampamānaṁ kāṇḍabhagnam, asthyavayavo'sthimadhyamanupraviśya majjānamunnahyatīti majjānugatam, asthi niḥśeṣataśchinnamatipātitam, ābhugnamavimuktāsthi vakram, anyatarapārśvāvaśiṣṭaṁ chinnaṁ, pāṭitamaṇubahuvidāritaṁ vedanāvacca, śūkapūrṇamivādhmātaṁ vipulaṁ visphuṭitaṁ sphuṭitamiti//

teṣu cūrṇitacchinnātipātitamajjānugatāni kṛcchrasādhyāni kṛśavṛddhabālānāṁ kṣatakṣīṇakuṣṭhiśvāsināṁ sandhyupagataṁ ceti//

bhavanti cātra bhinnaṁ kapālaṁ kaṭhyāṁ tu sandhimuktaṁ tathā cyutam/ jaghanaṁ prati piṣṭaṁ ca varjayettaccikitsakaḥ//

asaṁśliṣṭaṁ kapālaṁ tu lalāṭe cūrṇitaṁ ca yat/ bhagnaṁ stanāntare śaṅkhe pṛṣṭhe mūrdhni ca varjayet//

ādito yacca durjātamasthi sandhirathāpi vā/ samyagyamitamapyasthi durnyāsāddurnibandhanāt//

saṅkhobhādvāpi yadgacchedvikriyāṁ tacca varjayet/ madhyasya vayaso'vasthāstisro yāḥ parikīrtitāḥ//

tatra sthiro bhavejjanturupakrānto vijānatā/ taruṇāsthīni namyante bhajyante nalakāni tu//

kapālān vibhidyante sphuṭanti rucakāni ca//