Language

ENहिગુ
Scripture Library

Sushruta Samhita · Chapter 1.23

1.23.1

athātaḥ kṛtyākṛtyavidhimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

1.23.2

yathovāca bhagavān dhanantariḥ //

1.23.3

tatra vayaḥsthānāṃ dṛḍhānāṃ prāṇavatāṃ sattvavatāṃ ca sucikitsyā vraṇāḥekasmin vā puruṣe yatraitadguṇacatuṣṭayaṃ tasya sukhasādhanīyatamāḥ / tatra vayaḥsthānāṃ pratyagradhātutvādāśu vraṇā rohanti dṛḍhānāṃ sthirabahumāṃsatvācchastramavacāryamāṇaṃ sirāsnāyvādiviśeṣānna prāpnoti prāṇavatāṃ vedanābhighātāhārayantraṇādibhirna glānirutpadyate sattvavatāṃ dāruṇairapi kriyāviśeṣairna vyathā bhavati tasmādeteṣāṃ sukhasādhanīyatamāḥ //

1.23.4

ta eva viparītaguṇā vṛddhakṛśālpaprāṇabhīruṣu draṣṭavyāḥ //

1.23.5

sphikpāyuprajananalalāṭagaṇḍauṣṭhapṛṣṭhakarṇaphalakoṣodarajatrumukhābhyantarasaṃsthāḥ sukharopaṇīyā vraṇāḥ //

1.23.6

akṣidantanāsāpāṅgaśrotranābhijaṭharasevanīnitambapārśvakukṣivakṣaḥkakṣāstanasandhibhāgagatāḥ saphenapūyaraktānilavāhino'ntaḥśalyāśca duścikitsyāḥ adhobhāgāścordhvabhāganirvāhiṇo romāntopanakhamarmajaṅghāsthisaṃśritāśca bhagandaramapi cāntarmukhaṃ sevanīkuṭakāsthisaṃśritam //

1.23.7

kuṣṭhināṃ viṣajuṣṭānāṃ śoṣiṇaṃ madhumehinām /

1.23.7

vraṇāḥ kṛcchreṇa sidhyanti yeṣāṃ cāpi vraṇe vraṇāḥ //

1.23.8

avapāṭikāniruddhaprakaśasanniruddhagudajaṭharagranthikṣatakrimayaḥ pratiśyāyajāḥ koṣṭhajāśca tvagdoṣiṇāṃ pramehiṇāṃ vā ye parikṣateṣu dṛśyante śarkarā sikatāmeho vātakuṇḍalikāṣṭhīlā dantaśarkaropakuśaḥ kaṇṭhaśālūkaṃ niṣkoṣaṇadūṣitāśca dantaveṣṭā visarpāsthikṣatoraḥkṣatavraṇagranthiprabhṛtayaśca yāpyāḥ //

1.23.9

sādhyā yāpyatvamāyānti yāpyāścāsādhyatāṃ tathā /

1.23.9

ghnanti prāṇānasādhyāstu narāṇāmakriyāvatām //

1.23.10

yāpanīyaṃ vijānīyāt kriyā dhārayate tu yam /

1.23.10

kriyāyāṃ tu nivṛttāyāṃ sadya eva vinaśyati //

1.23.11

prāptā kriyā dhārayati yāpyavayādhitamāturam /

1.23.11

prapatiṣyadivāgāraṃ viṣkambhaḥ sādhuyoajitaḥ //

1.23.12

ata ūrdhvamasādhyān vakṣyāmaḥ māṃsapiṇḍavadudgatāḥ prasekino'ntaḥpūyavedanāvanto'śvāpānavadudvṛttauṣṭhāḥ kecit kaṭhinā gośṛṅgavadunnatamṛdumāṃsaprarohāḥ apare duṣṭarudhirāsrāviṇastanuśītapicchilasrāviṇo vā madhyonnatāḥ kecidavasannaśuṣiraparyantāḥ śaṇatūlavat snāyujālavanto durdarśanāḥ vasāmedomajjamastuluṅgasrāviṇaśca doṣasamutthāḥ pītāsitamūtrapurīṣavātavāhinaśca koṣṭhasthāḥ ta evobhayatobhāgavraṇamukheṣu pūyaraktanirvāhiṇaḥ (ā.kṣīṇamāṃsānāṃ ca) sarvatogatayaścāṇumukhā māṃsabudbudavantaḥ saśabdavātavāhinaśca śiraḥkaṇṭhasthāḥ kṣīṇamāṃsānāṃ ca pūyaraktanirvāhiṇo'rocakāvipākakāsaśvāsopadravayuktāḥ bhinne vā śiraḥkapāle yatra mastuluṅgadarśanaṃ tridoṣaliṅgaprādurbhāvaḥ kāsaśvāsau vā yasyeti //

1.23.13

bhavanti cātra /

1.23.13

vasāṃ medo'tha majjānaṃ mastuluṅgaṃ ca yaḥ sravet /

1.23.13

āgantustu vraṇaḥ sidhyenna sidhyeddoṣasaṃbhavaḥ //

1.23.14

amarmopahite deśe sirāsandhyasthivarjite /

1.23.14

vikāro yo'nuparyeti tadasādhyasya lakṣaṇam //

1.23.15

krameṇopacayaṃ prāpya dhatūnanugataḥ śanaiḥ /

1.23.15

na śakya unmūlayituṃ vṛddho vṛkṣa ivāmayaḥ //

1.23.16

sa sthiratvānmahattvācca dhātvanukramaṇena ca /

1.23.16

nihantyauṣadhavīryāṇi mantrān duṣṭagraho yathā //

1.23.17

ato yo viparītaḥ syāt sukhasādhyaḥ sa ucyate /

1.23.17

abaddhamūlaḥ kṣupako yadvadutpāṭane sukhaḥ //

1.23.18

tribhirdoṣairanākrāntaḥ śyāvauṣṭhaḥ piḍakī samaḥ /

1.23.18

avedano nirāsrāvo vraṇaḥ śuddha ihocyate //

1.23.19

kapotavarṇapratimā yasyāntāḥ kledavarjitāḥ /

1.23.19

sthirāścipiṭikāvanto rohatīti tamādiśet //

1.23.20

rūḍhavartmānamagranthimaśūnamarujaṃ vraṇam /

1.23.20

tvaksavarṇaṃ samatalaṃ samyagrūḍhaṃ vinirdiśet //

1.23.21

doṣaprakopādvyāyāmādabhighātādajīrṇataḥ /

1.23.21

harṣāt krodhādbhayādvāpi vraṇo rūḍho'pi dīryate //

Original text: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc