Sushruta Samhita · Chapter 1.23
athātaḥ kṛtyākṛtyavidhimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //
yathovāca bhagavān dhanantariḥ //
tatra vayaḥsthānāṃ dṛḍhānāṃ prāṇavatāṃ sattvavatāṃ ca sucikitsyā vraṇāḥekasmin vā puruṣe yatraitadguṇacatuṣṭayaṃ tasya sukhasādhanīyatamāḥ / tatra vayaḥsthānāṃ pratyagradhātutvādāśu vraṇā rohanti dṛḍhānāṃ sthirabahumāṃsatvācchastramavacāryamāṇaṃ sirāsnāyvādiviśeṣānna prāpnoti prāṇavatāṃ vedanābhighātāhārayantraṇādibhirna glānirutpadyate sattvavatāṃ dāruṇairapi kriyāviśeṣairna vyathā bhavati tasmādeteṣāṃ sukhasādhanīyatamāḥ //
ta eva viparītaguṇā vṛddhakṛśālpaprāṇabhīruṣu draṣṭavyāḥ //
sphikpāyuprajananalalāṭagaṇḍauṣṭhapṛṣṭhakarṇaphalakoṣodarajatrumukhābhyantarasaṃsthāḥ sukharopaṇīyā vraṇāḥ //
akṣidantanāsāpāṅgaśrotranābhijaṭharasevanīnitambapārśvakukṣivakṣaḥkakṣāstanasandhibhāgagatāḥ saphenapūyaraktānilavāhino'ntaḥśalyāśca duścikitsyāḥ adhobhāgāścordhvabhāganirvāhiṇo romāntopanakhamarmajaṅghāsthisaṃśritāśca bhagandaramapi cāntarmukhaṃ sevanīkuṭakāsthisaṃśritam //
kuṣṭhināṃ viṣajuṣṭānāṃ śoṣiṇaṃ madhumehinām /
vraṇāḥ kṛcchreṇa sidhyanti yeṣāṃ cāpi vraṇe vraṇāḥ //
avapāṭikāniruddhaprakaśasanniruddhagudajaṭharagranthikṣatakrimayaḥ pratiśyāyajāḥ koṣṭhajāśca tvagdoṣiṇāṃ pramehiṇāṃ vā ye parikṣateṣu dṛśyante śarkarā sikatāmeho vātakuṇḍalikāṣṭhīlā dantaśarkaropakuśaḥ kaṇṭhaśālūkaṃ niṣkoṣaṇadūṣitāśca dantaveṣṭā visarpāsthikṣatoraḥkṣatavraṇagranthiprabhṛtayaśca yāpyāḥ //
sādhyā yāpyatvamāyānti yāpyāścāsādhyatāṃ tathā /
ghnanti prāṇānasādhyāstu narāṇāmakriyāvatām //
yāpanīyaṃ vijānīyāt kriyā dhārayate tu yam /
kriyāyāṃ tu nivṛttāyāṃ sadya eva vinaśyati //
prāptā kriyā dhārayati yāpyavayādhitamāturam /
prapatiṣyadivāgāraṃ viṣkambhaḥ sādhuyoajitaḥ //
ata ūrdhvamasādhyān vakṣyāmaḥ māṃsapiṇḍavadudgatāḥ prasekino'ntaḥpūyavedanāvanto'śvāpānavadudvṛttauṣṭhāḥ kecit kaṭhinā gośṛṅgavadunnatamṛdumāṃsaprarohāḥ apare duṣṭarudhirāsrāviṇastanuśītapicchilasrāviṇo vā madhyonnatāḥ kecidavasannaśuṣiraparyantāḥ śaṇatūlavat snāyujālavanto durdarśanāḥ vasāmedomajjamastuluṅgasrāviṇaśca doṣasamutthāḥ pītāsitamūtrapurīṣavātavāhinaśca koṣṭhasthāḥ ta evobhayatobhāgavraṇamukheṣu pūyaraktanirvāhiṇaḥ (ā.kṣīṇamāṃsānāṃ ca) sarvatogatayaścāṇumukhā māṃsabudbudavantaḥ saśabdavātavāhinaśca śiraḥkaṇṭhasthāḥ kṣīṇamāṃsānāṃ ca pūyaraktanirvāhiṇo'rocakāvipākakāsaśvāsopadravayuktāḥ bhinne vā śiraḥkapāle yatra mastuluṅgadarśanaṃ tridoṣaliṅgaprādurbhāvaḥ kāsaśvāsau vā yasyeti //
bhavanti cātra /
vasāṃ medo'tha majjānaṃ mastuluṅgaṃ ca yaḥ sravet /
āgantustu vraṇaḥ sidhyenna sidhyeddoṣasaṃbhavaḥ //
amarmopahite deśe sirāsandhyasthivarjite /
vikāro yo'nuparyeti tadasādhyasya lakṣaṇam //
krameṇopacayaṃ prāpya dhatūnanugataḥ śanaiḥ /
na śakya unmūlayituṃ vṛddho vṛkṣa ivāmayaḥ //
sa sthiratvānmahattvācca dhātvanukramaṇena ca /
nihantyauṣadhavīryāṇi mantrān duṣṭagraho yathā //
ato yo viparītaḥ syāt sukhasādhyaḥ sa ucyate /
abaddhamūlaḥ kṣupako yadvadutpāṭane sukhaḥ //
tribhirdoṣairanākrāntaḥ śyāvauṣṭhaḥ piḍakī samaḥ /
avedano nirāsrāvo vraṇaḥ śuddha ihocyate //
kapotavarṇapratimā yasyāntāḥ kledavarjitāḥ /
sthirāścipiṭikāvanto rohatīti tamādiśet //
rūḍhavartmānamagranthimaśūnamarujaṃ vraṇam /
tvaksavarṇaṃ samatalaṃ samyagrūḍhaṃ vinirdiśet //
doṣaprakopādvyāyāmādabhighātādajīrṇataḥ /
harṣāt krodhādbhayādvāpi vraṇo rūḍho'pi dīryate //
Original text: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0