શુકસપ્તતિ · ભાગ 120

॥ શ્રીઃ ॥
શુકસપ્તતિઃ ॥
"વિનોદિનીઽ સંસ્કૃત-હિન્દી-વ્યાખ્યોપેતા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 1:
પ્રણમ્ય શારદાં દેવીં દિવ્યવિજ્ઞાનશાલિનીમ્ ।
વચ્મિ ચેતોવિનાદાર્થમુદ્ધારં કીરસમ્મતેઃ ॥ સુક્_1.1 (=1) ॥
અસ્તિ ચન્દ્રપુરં નામ નગરમ્ ।
તત્ર વિક્રમસેનો નામ રાજા બભૂવ ।
તસ્મિન્નગરે હરિદત્તો નામ શ્રેષ્ઠી તસ્ય ભાર્યા શૃઙ્ગરસુન્દરીનામ્ની ।
તત્પુત્રો મદનાવિનોદનામા બભૂવ ।
તસ્ય પત્ની પ્રભાવતી ।
સા સોમદત્તશ્રેષ્ઠિનઃ કન્યા ।
મદનવિનોદસ્તુ અતીવવિષયાસક્તઃ કુપુત્રઃ પિતુઃ શિક્ષાં ન શૃણોતિ ।
તસ્ય દ્યૂતમૃગયાવેશ્યામદ્યાદિષુ અતીવ આસક્તિઃ ।
કુમાર્ગચારિણં તં કુપુત્રં દૃષ્ટ્વા તત્પિતા હરિદત્તઃ સપત્નીકઃ અતીવ દુઃખિતઃ સઞ્જાતઃ ।
તં હરિદત્તં કુપુત્રદુઃખેન પીડિતં દૃષ્ટ્વા તસ્ય સખા ત્રિવિક્રમનામા દ્વિજઃ સ્વગૃહતો નીતિનિપુણં શુકં સારિકાં ચ ગૃહીત્વા તદ્ગૃહે ગત્વા પ્રાહ-"સખે હરિદત્ત! એનં શુકં સપત્નીકં પુત્રવત્ત્વં પરિપાલય ।
એતત્સંરક્ષણેન તવ દુઃખં દૂરીભવિષ્યતિઽ ।
હરિદત્તસ્તુ તં શુકં ગૃહીત્વા પુત્રાય સમર્પયામાસ ।
મદનવિનોદેન શયનમન્દિરે સ્વર્ણપઞ્જરસ્થઃ સ્થાપિતઃ પરિપોષિતશ્ચ ।
અથૈકદા રહસિ શુકો મદનં પ્રાહ-
હે સખે!
પિત્રોસ્તે દુઃખિનોર્દુઃખાત્પતત્યશ્રુચયો ભુવિ ।
તેન પાપેન તે વત્સ પતનં દેવશર્મવત્ ॥ સુક્_1.2 (=2) ॥
સ પ્રાહ-"કથમેતત્?ઽ શુક આહ-અસ્તિ પઞ્ચપુરં નામ નગરમ્ ।
તત્ર સત્યશર્મા બ્રાહ્મણઃ ।
તદ્ભાર્યા ધર્મશીલાનામ્ની પુત્રસ્તુ દેવશર્મા ।
સ ચ અધીતવિદ્યઃ પિતૃપ્રચ્છન્નવૃત્ત્યા દેશાન્તરં ગત્વા ભાગીરથીતીરે તપઃ કૃતવાન્ ।
એકદા સ તપસ્વી ગઙ્ગાતીરે જપાર્થમુપવિષ્ટઃ ।
તસ્મિન્કાલે કયાચિત્ બલાકયા ઉડ્ડીયમાનયા તદઙ્ગોપરિ પુરીષોત્સર્ગઃ કૃતઃ ।
સ ચ તપસ્વી ક્રોધાકુલિતનેત્રઃ યાવદૂર્ધ્વં પશ્યતિ તાવત્તત્ક્રોધાગ્નિના ભસ્મીભૂતાં બલાકાં ભૂમૌ પતિતાં દૃષ્ટ્વા [બલાકાં દગ્ધ્વા] નારાયણદ્વિજગૃહે ભિક્ષાર્થં યયૌ ।
સ્વભર્તૃશુશ્રૂષાપરયા તત્પત્ન્યા કોપાભિવિષ્ટો નિર્ભર્ત્સિતઃ સત્પક્ષિહાયમુક્તશ્ચ- "નાહં બલાકેવ ત્વત્કોપસ્થાનમ્ઽ ।
સ ચ પ્રચ્છન્નપાતકજ્ઞાનાદ્ભીતો વિસ્મિતશ્ચ, પ્રેષિતશ્ચ તયા ધર્મવ્યાધપાર્શ્વ વારણસીં નગરીં યયૌ ।
તત્ર રક્તાક્તહસ્તં યમપ્રતિભં માંસવિક્રયં વિદધાનં તં દૃષ્ટ્વા દૃશામન્તઃસ્થિતઃ ।
વ્યાધેન સ્વાગતપ્રશ્નપૂર્વકં સ્વગૃહં નીત્વા નિજપિતરૌ સભક્તિકં ભોજયિત્વા પશ્ચાત્તસ્ય ભોજનં દત્તમ્ ।
તદનન્તરં સ ચ વ્યાધં જ્ઞાનકારણં પપ્રચ્છ-"કથં સતી જ્ઞાનવતી, કથં ચ ત્વં જ્ઞાનવાન્ઽ ।
તેન વ્યાધેનોક્તમ્-
નિજાન્વયપ્રણીતં યઃ સમ્યગ્ધર્મં નિષેવતે ।
ઉત્તમાધમમધ્યેષુ વિકારેષુ પરાઙ્મુખઃ ॥ સુક્_1.3 (=3) ॥
સ ગૃહી સ મુનિઃ સાધુઃ સ ચ યોગી સ ધાર્મિકઃ ।
પિતૃશુશ્રૂષકો નિત્યં જન્તુઃ સાધારણશ્ચ યઃ ॥ સુક્_1.4 (=4) ॥

અહં સાપિ ચ એવં જ્ઞાનિનૌ ત્વં ચ નિજપિતરૌ પરિત્યજ્ય ભ્રમન્માદૃશાં ન સમ્ભાષણાર્હઃ ।
પરમતિથિં મત્વા જલ્પિતઃ ।
એવમુક્તઃ સ બ્રાહ્મણો વિનયપરં વ્યાધં પપ્રચ્છ ।
તેનોક્તમ્-
ન પૂજયન્તિ યે પૂજ્યાન્માન્યાન્ન માનયન્તિ યે ।
જીવન્તિ નિન્દ્યમાનાસ્તે મૃતાઃ સ્વર્ગં ન યાન્તિ ચ ॥ સુક્_1.5 (=5) ॥
વ્યાધેન બોધિતસ્તેન સ યયૌ ગૃહમાત્મનઃ ।
અભવત્કીર્તિમાંલ્લોકે પરતઃ કીર્તિભાજનમ્ ॥ સુક્_1.6 (=6) ॥
તસ્માદ્વણિગ્ધર્મં સ્વકુલોદ્ભવં સ્મર પિત્રોશ્ચ વિનયપરો ભવઽ ।
એવમુક્તઃ સ મદનઃ પિતરૌ નમસ્કૃત્ય તદનુજ્ઞાતો ભાર્યાઞ્ચાપૃચ્છ્યપ્રવહણમધિરૂઢંવાન્ ગતો દેશાન્તરમ્ ।
પશ્ચાત્તત્પત્ની કતિચિદ્દિનાનિ શોકયુક્તા નિર્વાહ્ય સ્વૈરિણીભિઃ સખીભિઃ પ્રતિબોધિતા પુરુષાન્તરાભિલાષુકાભવત્ ।
યતસ્તાભિરેવમુક્તમ્-
તાવત્પિતા તથા બન્ધુર્યાવજ્જીવતિ માનવઃ ।
મૃતો મૃત ઇતિ જ્ઞાત્વા ક્ષણાત્સ્નેહો નિવર્તતે ॥ સુક્_1.7 (=7) ॥
અતસ્ત્વં સ્વપતિમપ્રાપ્યમાણા નિજશરીરસ્ય કતિચિદ્દિનસ્થાયિયૌવનસ્ય પુરુષાન્તરરમણાદ્ ગૃહાણ ફલમ્ ।
તતસ્તાસાં વચનેન પુરુષાન્તરસ્ય ગુણચન્દ્રસંજ્ઞસ્ય રમણાય શૃઙ્ગારં વિધાય યાવત્પ્રચલિતા તાવત્સારિકયા મા ગચ્છેત્યાદિવચનૈર્નિર્ભર્ત્સિતા ।
તતો યાવત્સા તાં સારિકાં ગલમોટનપૂર્વં વિનાશયતિ તાવદુડ્ડીય યયૌ ।
તતઃ ક્ષણં સ્થિત્વા સ્વેષ્ટદેવતાં હૃદિ સ્મૃત્વા તામ્બૂલં પ્રગૃહ્ય યાવચ્ચલિતા તાવત્ શુકઃ પ્રાહ-"સિદ્ધિરસ્તુ ।
ક્વ ગન્તવ્યમ્ઽ, ઇત્યાદિવાક્યૈઃ પૃષ્ટા ।
સા ચ શુકવચનં શકુનમિતિ કૃત્વા પ્રહસ્ય તમાહ-"હે શુકરાજ! નરાન્તરાસ્વાદં વિજ્ઞાતું પ્રચલિતાસ્મિઽ ।
શુક ઉવાચ- "યુક્તમિદં કર્ત્તવ્યમેવ પરં દુષ્કરં નિન્દિતં ચ કુલસ્ત્રીણામ્ ।
કિઞ્ચ, તદા ગમ્યતા યદિ વિપરીતે સમાયાતે સતિ તવ બુદ્ધિરસ્તિ ।
યદિ નાસ્તિ તદા પરાભવપદં ભવિષ્યસિ ।
યતઃ-
કૌતુકાન્વેષિણો નિત્યં દુર્જના વ્યસનાગમે ।
માસોપવાસિની યદ્વદ્વણિક્પુત્રકચગ્રહે ॥ સુક્_1.8 (=8) ॥
પપ્રચ્છ સા તદા સાર્ધં પુંશ્ચલીભિઃ કૃતાદરા ।
સસમ્ભ્રમા જગાદેદં કિમિદં ભાષિતં શુકઃ ॥ સુક્_1.9 (=9) ॥
યદિ તે કૌતુકં સુભ્રુ પરાર્થં ગચ્છ સુન્દરિ ।
સ્થિરીભૂય ત્વયા પશ્ચાત્ શ્રાવ્યેયં મહતી કથા ॥ સુક્_1.10 (=10) ॥
એવં શુકોક્તં શ્રુત્વા યદા સા કૌતુકાકુલચેતસા નિજગૃહ આસીનાસ્તિ તદા શુકઃ કથાં પ્રાહ- અસ્તિ ચન્દ્રાવતી પુરો ।
તસ્યાં ભીમનામા નૃપઃ ।
તત્ર સુધનો નામ મોહનશ્રેષ્ઠિસુતઃ તન્નગરવાસિનો હરિદત્તસ્ય કલત્રં લક્ષ્મીં રન્તુમીહતે ।
તદ્વત્સા ન મન્યતે ।
તતો માસોપવાસિનીં પૂર્ણાભિધાનાં ગત્વા પૂર્ણધનાવર્જિતાં કૃત્વા હરિદત્તે નગરાદ્બહિર્ગતે તદ્ગૃહે દૂતીત્વેન પ્રેષયામાસ ।
સાપિ ચાટૂક્તિભિર્લક્ષ્મીં પ્રસાદયામાસ ।
પ્રસન્નયા ચ તયેત્યુક્તમ્- "યત્ત્વં યાચસે તત્કરોમિ" ।
પૂર્ણયોક્તમ્- "તર્હિ મન્મતં નરં ભજ" ।
તયોક્તમ્- "કુલસ્ત્રીણાં નૈતદ્યુજ્યતે પરં યત્તવાગ્રે પ્રતિપન્નં તત્કરોમિઽ ।
ઉક્તઞ્ચ-

છિજ્જૌ સીસં અહ હોઉ બન્ધણં ચઔ સવ્વહા લચ્છી ।
પડિવણ્ણપાલણે સુપુરિસાણં જં હોઉ તં હોઉ ॥ સુક્_1.11 (=11) ॥
[શીર્ષ છિદ્યતામ્ અથ ભવતુ બન્ધનં ચલતુ સવથા લક્ષ્મીઃ ।
પ્રતિપન્નપાલને સુપુરુષાણાં યદ્ ભવતુ તદ્ ભવતુ] ॥ સુક્_1.11* (=11*) ॥
તથાચ
દિઢલોહસિંખલાણં અસ્સાણ વિવિહપાસબન્ધાણં ।
તાણં ચિઅ અહિઅરઅરો વાઆબન્ધો સુપુરિસસ્સ ॥ સુક્_1.12 (=12) ॥
[દૃઢલોહશૃઙ્ખલાનાં ભવતુ વિવધપાશબન્ધનમ્ ।
તાભ્યામપિ અધિકતરો વાચાબન્ધઃ સુપુરુષસ્ય] ॥ સુક્_1.12* (=12*) ॥
અદ્યાપિ નોજ્ઝતિ હરઃ કિલ કાલકૂટં, કૂર્મો બિભર્તિ ધરણીં ખલુ ચાત્મપૃષ્ઠે ।
અમ્ભોનિધિર્વહતિ દુઃસહવાડવાગ્નિમઙ્ગીકૃતં સુકૃતિનઃ પરિપાલયન્તિ ॥ સુક્_1.13 (=13) ॥
તચ્છ્રુત્વા હૃષ્ટા પૂર્ણા ।
"એવમેવૈતત્ઽ ।
તતસ્તાં લક્ષ્મીં પ્રતિવિધાય ગુણમોહનાર્થે પ્રદોષે સ્વગૃહે નિનાય ।
તતઃ સ મોહનઃ કથિતવેલોપરિ નાગતઃ કિઞ્ચિત્કાર્યાદિવૈયગ્ર્યેણ ।
તતો લક્ષ્મ્યા સકામયોક્તમ્- "યત્કમપિ નરં સમાનયઽ ।
તતઃ પૂર્ણયા મૂઢયા તત્પતિરેવ સમાનીતઃ ।
સ્વભર્તરિ સમાયાતે સા કથં ભવત્વિતિ કથં ગૃહં યાત્વિતિ ત્વં સખ્યસ્તવ વા કથયન્તુ ।
તા આહુઃ- "ન જાનીમઃ ।
ત્વમેવ કથયઽ ।
શુક આહ- "યદિ ન યાસિ તદા કથયામિઽ ।
તયોક્તમ્-- "ન યાસ્યામિઽ ।
શુકઃ-સા આગચ્છન્નેવ સ્વપતિરિતિ જ્ઞાત્વા તં કચગ્રહં પ્રગૃહ્યૈવમુવાચ-હે શઠ! સર્વદા ત્વમિતિ મમાગ્રે જલ્પસિ યન્મે ત્વાં વિના નાન્યા વલ્લભા અસ્તિ ।
અધુના તુ મયા પરીક્ષિતો જ્ઞાતશ્ચેતિ કોપં ચક્રેઽ ।
સ ચ તાં કષ્ટેન સુકોમલવચનૈરનુનીય સ્વગૃહં નિન્યે ।
કથાં શ્રુત્વા શુકેનોક્તાં ભયવિસ્મયકારિણીમ્ ।
પુંશ્ચલીવૃન્દસંયુક્તા સુપ્તા રાત્રૌ વણિક્પ્રિયા ॥ સુક્_1.14 (=14) ॥
ઇતિ શુકસપ્તતૌ પ્રથમા કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 2:
સા તથૈવ સમં તાભિર્દ્વિતીયો ઽહ્નિ નિશામુખે ।
શુકમાપૃચ્છ્ય ચલિતા શુકસ્તામિદમબ્રવીત્ ॥ સુક્_2.1 (=15) ॥
યથેષ્ટં ગચ્છ સુશ્રોણિ યદિ જાનાસિ દુઃકૃતે ।
પ્રત્યુત્તરં સમાયાતે યશોદેવીવ સઙ્કટે ॥ સુક્_2.2 (=16) ॥
તતઃ પ્રભાવતો પૃચ્છતિ- "કા યશોદેવી ।
કદા કસ્મિન્સઙ્કટે તયા ક ઉપાયઃ કૃતઽ ઇતિ ।
શુકઃ- "યદા કથયામિ તદા મયિ સુરતવિઘાતેન તવ કોપઃ પ્રાણનિષૂદનઃ સ્યાત્ઽ ।
સા આહ- "સુહૃદાં સાધ્વસાધ્વપિ શ્રોતવ્યમેવઽ ઇત્યનુજ્ઞાતઃ શુકઃ આહ- અસ્તિ નન્દનં નામ નગરમ્ ।
તત્ર નન્દનો નામ રાજા ।
તત્પુત્રો રાજશેખરઃ ।
તદ્વધૂઃ શશિપ્રભા ।

તાં ધનસેનસુતો વીરનામા દૃષ્ટ્વા સકામઃ સન્ જ્વરપીડિતો ઽભૂત્ ।
ભોજનાદિ ન વિધત્તે ।
સ ચ માત્રા યશોદેવ્યા પૃષ્ટઃ સન્સગદ્ગદં કારણમાહ- "સા ચ રાજકન્યા દુર્લભા ।
સ કથં જીવતુઽ ઇતિ પ્રશ્નઃ ।
તયોક્તમ્- "ત્વમેવ કથયઽ ।
શુકઃ-યદિ પ્રભાવતિ! અદ્ય ન યાસિ તદા કથયામિ, ઇત્યુક્તે સા આહ- "કથયેતિઽ ।
અથ શુકઃ-સા યશોદેવી એકાં શુનીં ભોજનાદ્યૈરાવર્જયિત્વા આભરણાનિ પરિધાયાત્મના સાર્ધં ગૃહીત્વા શશિપ્રભાપાર્શ્વે ગત્વા તાં વિજને સગદ્ગદા જગાદ-અહં ચ ત્વં ચ ઇયં ચ પૂર્વભવે ભગિન્યો ઽભૂવન્ ।
મયા નિઃશઙ્કયા ત્વયા તુ સશઙ્કયા પરનરાભિલાષઃ પૂરિતઃ ।
અનયા તુ નૈવ ।
અતો ઽસ્યાઃ શીલપ્રભાવાત્કેવલં જાતિસ્મરણમેવ ન ભોગાઃ શુનિકા ચ સઞ્જાતા ।
સમ્ભોગવિઘ્નાજ્જાતિસ્મરણં ચ ન તે વર્તતે ।
મમ પુનર્ભોગાન્નિર્વિઘ્નાન્નિર્વિઘ્નજાતિસ્મરણં ચ ।
અતો ઽહમનુકમ્પયા ઇમાં શુનકીં ત્વાં ચ દૃષ્ટ્વા કથયિતુમાગતા ।
અતસ્ત્વયાર્થિનાં કાઙ્ક્ષિતં દાતવ્યમેવ ।
યો દાનં કુર્યાત્સ ભવેત્સર્વસમ્પદાં સ્થાનમ્ ।
ઉક્તઞ્ચ--
કથયન્તિ ન યાચન્તે ભિક્ષાહારા ગૃહે ગૃહે ।
અર્થિભ્યો દીયતાં નિત્યમદાતુઃ ફલમીદૃશમ્ ॥ સુક્_2.3 (=17) ॥
તતઃ શશિપ્રભા સકણ્ઠગ્રાહં રુદિત્વા પ્રાહ-- "મામપિ કલ્યાણિ! પુરુષાન્તરેણ યોજયઽ ।
તતો યશોદેવી તાં સ્વસ્થીકૃત્ય ભર્તૃવિદિતાં સ્વગૃહં નીત્વા સ્વપુત્રેણ યોજયામાસ ।
સ ચ રાજશેખરો દ્રવ્યાદિદાનતોષિતઃ સખીયમિતિ કૃત્વા ન નિવારયામાસ ।
રાજપુત્રં રાજપુત્રીં પ્રતાર્યૈવં ચ ભામિનિ ।
યશોદેવ્યા મહદ્બુદ્ધ્ય નિજકાર્યમનુષ્ઠિતમ્ ॥ સુક્_2.4 (=18) ॥
બુદ્ધિરસ્તિ યદૈષા તે વ્રજ સુભ્રુ પરાન્તિકમ્ ।
ભજ નિદ્રાં વિશાલાક્ષિ માન્યથા સ્વં વિડમ્બય ॥ સુક્_2.5 (=19) ॥
ઇતિ શુકકથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ દ્વિતીયા કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 3:
અથાન્યદિને પ્રભાવતી શુકં પૃચ્છતિ ।
શુકઃ-
ગચ્છ દેવ કિમાશ્ચર્યં યત્ર તે રમતે મનઃ ।
નૃપવદ્યદિ જાનાસિ પરિત્રાણં ત્વમાત્મનઃ ॥ સુક્_3.1 (=20) ॥
પ્રભાવતી પૃચ્છતિ-કથમેતત્ ।
શુકઃ કથયતિ-અસ્તિ વિશાલા નગરી ।
તત્ર સુદર્શનો રાજા ।
તત્ર ચ વિમલો નામ વણિક્ ।
તસ્ય ચ પત્નીદ્વયં સુભગં રૂપસમ્પન્નં દૃષ્ટ્વા કુટિલનામા ધૂર્તસ્તદ્ભાર્યાદ્વયગ્રહણેચ્છયા અમ્બિકાં દેવીમારાધ્ય વિમલરૂપં યયાચે ।
લબ્ધ્વા ચ તત્પ્રકૃતિં વિમલે બહિર્ગતે તદ્ગૃહં ગત્વા પ્રભુત્વં ચકાર ।
પ્રસાદધનદાનૈર્વશીકૃતો ઽખિલો ઽપિ પરિજનવર્ગઃ ।
તદ્ભાર્યાદ્વયં બહુમાનદાનાદિના સન્તોષ્ય સ્વેચ્છયા ભુઙ્ક્તે ।

વિમલો ઽયં ધનાદ્યનિત્યતાં શ્રુત્વા દાતા બભૂવેતિ પરિજનો ઽનવરતં ચિન્તયતિ ।
અથ સત્યવિમલો ઽપિ દ્વારમાગતઃ કુટિલાજ્ઞયા દ્વારપાલેન નિષિદ્ધઃ ।
તતો બહિઃસ્થઃ ફુત્કરોતિ "વઞ્ચિતો ઽહં ધૂર્તરાજેનઽ ।
તસ્ય ચૈવં ક્રન્દતો ગોત્રજા જનાઃ કૌતુકાચ્ચ મિલિતાઃ ।
તત્ક્ષણાત્ હટ્ટાનિ મુક્ત્વા વણિક્સાર્થો મિલિત્વા આરક્ષિકમન્ત્રિમુખ્યાનાં પુરતઃ ફૂચ્ચક્રે ।
"રાજન્વઞ્ચિતો ઽસ્મિ ધૂર્તરાજેનઽ ।
તતો રાજ્ઞા તદવલોકનાય પ્રહિતાઃ પુરુષાઃ ।
તેનાપિ તે દ્રવ્યાદિદાનેન સાનુકૂલાઃ કૃતાઃ ।
તં ધનદાયકં ગૃહે દૃષ્ટ્વા જનો વદતિ-"સ્વામિન્વિમલો ગૃહે વિદ્યતે ।
અયં ચ ધૂર્તરાટ્ દ્વારસ્થઃઽ ।
તતો નૃપેણ દ્વાવપ્યેકત્ર કૃતૌ ।
તતો દ્વયોર્મધ્યાન્ન કો ઽપિ ધૂર્તેતરયોર્વ્યક્તિં જાનાતિ ।
જાતઃ કોલાહલો ઽખિલલોકવ્યવહારનાશકરો રાજ્ઞશ્ચપવાદઃ ।
યતો રાજ્ઞાં દુષ્ટનિગ્રહઃ શિષ્ટપાલનં ચ સ્વર્ગાય ।
ઉક્તઞ્ચ-
પ્રજાપીડનસન્તાપાત્સમુદ્ભૂતો હુતાશનઃ ।
રાજ્ઞઃ કુલં શ્રિયં પ્રાણાન્નાદગ્ધ્વા વિનિવર્તતે ॥ સુક્_3.2 (=21) ॥
તતો રાજા એકાન્તે તયોર્નિર્ણયમચિન્તયત્ ।
તત્કથય કથં નિશ્ચયઃ સ્યાદિતિ પ્રશ્નઃ ।
શુકઃ-સ રાજા લબ્ધોપાયસ્તદ્વિમલભાર્યાદ્વયં પૃથક્પૃથક્સંસ્થાપ્ય પૃષ્ટવાન્-"કિં યુવયોઃ પાણિગ્રહણે ભર્ત્રા વિભૂષણં પ્રદત્તં ધનં ચ ।
પશ્ચાત્કિં જલ્પિતં પ્રથમસઙ્ગેન ચ કા વાર્ત્તા ભર્ત્રા સહાભૂત્ ।
કા માતા કશ્ચ પિતા ।
કિં કુલમ્ ।
કા જાતિઃઽ ।
ઇત્યેવં પૃષ્ટાભ્યાં યથાલબ્ધં યથાવૃત્તં યથાપ્રોક્તં યથાસુપ્તં સર્વં તાભ્યાં કથિતમ્ ।
પશ્ચાતુ તૌ પુરુષૌ પૃષ્ટૌ પરસ્પરં વિસંવદન્તૌ ।
તતો ભાર્યાદ્વયસ્ય રુક્મિણીસુન્દરીનામધેયસ્ય યઃ સંવાદં વદતિ સ સત્યઃ ।
ઇતરસ્તુ ધૂર્તો રાજ્ઞા નિર્વાસિતઃ ।
સત્યસ્તુ રાજ્ઞા સભાર્યઃ સસ્કૃતઃ સ્વગૃહં ગતઃ ।
ઇતિ મહારાજબુદ્ધિઃ ।
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ॥
ઇતિ શુકસપ્તતૌ તૃતીયા કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 4 :
અથાન્યદા પ્રભાવતી શુકં પૃચ્છતિ ।
શુકઃ-"માં કૃતાવજ્ઞં કૃત્વા મા ગચ્છ ।
યતો બાલકાદપિ હિતં વાક્યં ગ્રાહ્યમ્ ।
કૃતાવજ્ઞઃ પુરા દેવિ વૃદ્ધવાક્યપરાઙ્મુખઃ ।
પતિતો બ્રાહ્મણો ઽનર્થે વિષકન્યાવિવાહને ॥ સુક્_4.1 (=22) ॥
પ્રભાવતી પૃચ્છતિ-"કથમેતત્" ।
શુકઃ-અસ્તિ સોમપ્રભં નામ દ્વિજસ્થાનમ્ ।

તત્ર વિદ્વાન્ધાર્મિકઃ સોમશર્મા નામ વિપ્રઃ ।
તત્પુત્રી રૂપૌદાર્યગુણોપેતા વિષકન્યેતિ વિજ્ઞાતાભૂત્ ।
તેન તાં ભયેન કો ઽપિ ન વિવાહયતિ ।
તતઃ સોમશર્મા વરાર્થં ભુવં પર્યટન્ સમ્પ્રાપ્તો દ્વિજસ્થાનં જનસ્થાન નામ ।
તત્ર ગોવિન્દનામા બ્રાહ્મણો જડો નિર્ધનશ્ચ ।
તસ્મૈ કન્યા પ્રદત્તા ।
તેન સુહૃદાં નિવારયતામપિ કૃતાવજ્ઞેનોઢા સર્વરૂપલાવણ્યગુણોપેતા મોહિની વિષકન્યા ।
સા વિદગ્ધા ગોવિન્દસ્તુ મૂર્ખઃ લઘુવયાશ્ચ ।
તતશ્ચ સા આત્મનો રૂપલાવણ્યયૌવનં શુશોચ ।
અવિદગ્ધઃ પતિઃ સ્ત્રીણાં, પ્રૌઢાનાં નાયકો ઽગુણી ।
ગુણિનાં ત્યાગિનાં સ્તોકો વિભવશ્ચેતિ દુઃખકૃત્ ॥ સુક્_4.2 (=23) ॥
પાઉસસમઅપવાસો જોવ્વણદિઅહે તહા અ દાલિદ્દં ।
પઢમસિણેહવિઓઓ તિણિ વિ ગરુઆઇદુક્ખાઇં ॥ સુક્_4.3 (=24) ॥
[પ્રવૃટ્સમયપ્રવાસો યૌવનદિવસે તથા ચ દારિદ્ર્યમ્ ।
પ્રથમસ્નેહવિયોગસ્ત્રીણ્યપિ ગુરુકાણિ દુઃખાનિ] ॥ સુક્_4.24* (=24*) ॥
અપ્પત્થાવે પઢિઅં કણ્ઠવિહૂણં ચ ગાઇઅં ગીઅં ।
મા મા ભણન્તિ સુરઅં તિણિ વિ ગરુઆઇ દુક્ખાઇં ॥ સુક્_4.4 (=25) ॥
[અપ્રસ્તાવે પઠિતં કણ્ઠવિહીનં ચ ગાયનં ગીતમ્ ।
મા મા ભણન્ત્યાં સુરતં ત્રીણ્યપિ ગુરુકાણિ દુઃખાનિ] ॥ સુક્_4.4* (=25*) ॥
સાન્યદા ગોવિન્દં પતિમિત્યબ્રવીત્-"મમ પિતુર્ગેહાત્સમાગતાયા બહૂનિ દિનાનિ સઞ્જાતાનિ ।
તતો ઽહં ત્વયૈવ સહ ગમિષ્યે નાન્યથાઽ ।
તતઃ શકટં માર્ગયિત્વા સભાર્યકઃ સ ચલિતઃ ।
યાવત્પ્રયાતિ તાવત્પથિ એકો યુવા વાગ્ગ્મી સુરૂપઃ શૂરશ્ચ વિષ્ણુનામા બ્રાહ્મણો મિલિતઃ ।
તસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય તસ્યાશ્ચાન્યોન્મનુરાગઃ સઞ્જાતઃ ।
ઉક્તઞ્ચ- પ્રીતિઃ સ્યાદ્દર્શનાદ્યૈઃ પ્રથમમથ મનઃસઙ્ગસઙ્કલ્પભાવો, નિદ્રાછેદસ્તનુત્વં વપુષિ કલુષતા ચેન્દ્રિયાણાં નિવૃત્તિઃ ।
હ્રીનાશોન્માદમૂર્ચ્છામરણમિતિ જગદ્યાત્યવસ્થા દેશૈતાઃ, લગ્નૈર્યત્પુષ્પબાણૈઃ સ જયતિ મદનઃ સન્નિરસ્તાન્યધન્વી ॥ સુક્_4.5 (=26) ॥
સ પથિકો દમ્પત્યોઃ પૂગપત્રોચ્ચયં દદાતિ ।
ઇત્યેવં ગ્રામ્યબ્રાહ્મણોરોહવિષ્ણોર્વિશ્વસ્તઃ આત્મનો નિરોધસઙ્ગભયાદુત્તીર્ય ત ગન્ત્રીવાહમારોહયતિ ।
વિષ્ણુના ચ પત્યૌ વૃક્ષાન્તરગતે સા મોહિનો ભુક્તા આત્મવશીકૃતા ।
તયા ચાત્મીયં નામ ગોત્રં કુલક્રમં ચાજ્ઞાપિતઃ ।
પત્યુશ્ચ સમાગતસ્ય "ત્વં ચોરો ઽસીતિઽ ગન્ત્ર્યારોહણં કુવતો નિષેધઃ કૃતઃ ।
વિષ્ણુરપિ તાં કૃહીત્વા ગોવિન્દં ધર્ષિતવાન્ ।
તતસ્તયોઃ કેશાકેશિ સંવૃત્તમ્ ।
ગોવિન્દસ્તુ વિષ્ણુના વિષકન્યાપ્રભાવેણ નિર્જિતઃ ।
તતસ્તાં ગૃહીત્વા વિષ્ણુઃ સ્વગૃહં પ્રતિચલિતઃ ।
ગોવિન્દઃ પૃષ્ઠસ્થો માર્ગાસન્ને ગ્રામે ગત્વા ફૂત્કૃતવાન્-"યદનેન ચૌરેણ મમ ભાર્યા ગૃહીતા ।
ત્રાયતાં તામ્ ।
મમ શરણં ભો જનાઃઽ ।
અથ ગ્રામાધિપેન વિષ્ણુર્મોહિનીયુતો ધૃતઃ ।
પૃષ્ટેનોત્તરં દત્તં વિષ્ણુના યથેયં મયા પરિણીતા ।

મદીયાં ચ ભાર્યામેષ પથિકો માર્ગે દૃષ્ટ્વા ગ્રહિલો બભૂવ ।
ગોવિન્દેનાપિ પૃષ્ટેન ઇદમેવોત્તરિતમ્ ।
તતો મન્ત્રી તયોરેકમેવોત્તરં શ્રત્વા જાત્યાદિકં પૃષ્ટવાન્ ।
ત્રયમપિ તુ સંવદતિ તતઃ કથં નિશ્ચયઃ" ।
ઇતિ શુકપ્રશ્નઃ ।
તતસ્તયા પૃષ્ટઃ શુક આહ-મન્ત્રિણોક્તમ્, "કિયન્તિ દિનાનિ સઙ્ગમસ્ય યુષ્માકં પ્રયાણે" ।
તૈરુક્તમ્-"કલ્યે ભોજનાન્તરં સંવૃત્તઃ સમાગમઃઽ ।
તતો મન્ત્રિણા બ્રાહ્મણૌ પૃથક્પૃથક્પૃષ્ટૌ-"કિમનયા કલ્યે ભોજનવેલાયાં ભુક્તમ્ઽ ।
યચ્ચ તયા ભુક્તં તદ્ગોવિન્દો જાનાતિ ઇતરસ્તુ ન ।
તતઃ સ વિડમ્બિતઃ સચિવેન ।
ગોનિન્દઃ શિક્ષિતઃ ।
ધિગિમાં બ્રાહ્મણીં પરત્રેહ ચ દુઃખદાં મુઞ્ચ શીઘ્રમ્ ।
ઉક્તઞ્ચ-
વૈદ્યં પાનરતં નટં કુપઠિતં મૂર્ખં પરિવ્રાજકં યોધં કાપુરુષં વિટં વિવયસં સ્વાધ્યાયહીનં દ્વિજમ્ ।
રાજ્યં બાલનરેન્દ્રમન્ત્રિરહિતં મિત્રં છલાન્વેષિ ચ ભાર્યાં યૌવનગર્વિતાં પરરતાં મુઞ્ચન્તિ યે પણ્ડિતાઃ ॥ સુક્_4.6 (=27) ॥
તથાપિ કામિનીલુબ્ધો ધિક્કૃતઃ સાધુભિસ્તદા ।
તામેવાદાય ચલિતસ્તત્કૃતે નિહતઃ પથિ ॥ સુક્_4.7 (=28) ॥
તદ્દેવિ યઃ કરોત્યેવમવજ્ઞાં વૃદ્ધશિક્ષિતઃ ।
સ પરાભવમાપ્નોતિ ગોવિન્દો બ્રાહ્મણો યથા ॥ સુક્_4.8 (=29) ॥
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ॥
ઇતિ શુકસપ્તતૌ ચતુર્થો કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 5:
પુનરન્યદિને સા ગમનાય શુકં પૃચ્છતિ ।
શુકઃ-
ગચ્છ દેવિ વિજાનાસિ યદિ કર્તું ત્વમુત્તરમ્ ।
સભાયાં નૃપતેર્યદ્વદ્વિષમે બાલપણ્ડિતા ॥ સુક્_5.1 (=30) ॥
પ્રભાવતીપૃષ્ટઃ શુકઃ કથાં પ્રાહ-અસ્તિ ઉજ્જયિની નામ નગરી ।
તત્ર વિક્રમાદિત્યો રાજા ।
તસ્ય રાજ્ઞો કામલીલા નામ ઉત્તમકુલે જાતા ।
સા ચ રાજ્ઞો ઽતીવ વલ્લભા ।
એકદા નૃપસ્તયા સાર્ધં ભોજનં કુર્વન્ભૃષ્ટમત્સ્યાંસ્તસ્યૈ દાપયામાસ ।
સા આહ-સ્વામિન્! નાહમેતાન્પુરુષાનવલોકયિતુમપિ સમર્થા કિં પુનઃ સ્પર્શનમ્ ।
ઇતિ શૃત્વા મત્સ્યા અટ્ટહાસેન તથા જહસુર્યથા નાગરિકલોકે શ્રુતમ્ ।
રાજા ચ તન્મત્સ્યહાસ્યકારણં મન્ત્રિજ્યોતિર્વિચ્છાકુનિકકોવિદાન્પૃચછતિ ।
યદા ન કો ઽપિ જાનાતિ તદા સર્વદ્વિજાગ્રેસરં પુરોહિતં પ્રાહ-યથા ત્વયૈવ મત્સ્યહાસ્યકારણં કથનીયમન્યથાત્વં દેશાન્નિર્વાસં પ્રાપ્નોષિ ।
પુરોધા અપ્યેતદ્વચઃ શ્રુત્વા દિનપઞ્ચકં વ્યવધાને યાચયિત્વા સવિષાદો ગૃહમગમત્ ।
સ પુરોહિતઃ તદુત્તરમજાનન્પુરસ્તાદ્રાજ્ઞા નિર્વાસ્યતે ।
સ કથં ભવત્વિતિ પ્રશ્નઃ ।
ઉત્તરમપ્યાહ શુકઃ-સ બ્રાહ્મણો વિષાદાપન્નઃ પુત્ર્યા બાલપણ્ડિતયા બભાષે, તાત! કથમુદ્વિગ્નચિત્ત ઇવ લક્ષ્યસે ।
કથય વિષાદસ્ય કારણમ્ ।

વિદ્વદ્ભિર્વિપદ્યપ્યુચ્ચૈઃ સ્થાતવ્યમ્ ।
ઉક્તઞ્ચ-
સમ્પદિ યસ્ય ન હર્ષો વિપદિ વિષાદો રણે ચ ભીરુત્વમ્ ।
તં ભુવનત્રયતિલકં જનની જનયતિ સુતં વિરલમ્ ॥ સુક્_5.2 (=31) ॥
તતો બ્રાહ્મણો ઽવિરલં વૃત્તાન્તમાચષ્ટે અનેન કારણેન રાજા માં નાગરાન્નિર્વાસયતિ ।
યતઃ-
ન સૌહૃદં ન વિશ્વાસો ન સ્નેહો ન ચ બન્ધુતા ।
કેનાપિ સહ સંસારે કુતો રાજ્ઞા છલાર્થિના ॥ સુક્_5.3 (=32) ॥
ઉક્તઞ્ચ-
કાકે શૌચં દ્યૂતકારે ચ સત્યં સર્પે ક્ષાન્તિઃ સ્ત્રીષુ કામોપશાન્તિઃ ।
ક્લીબે ધૈર્યં મદ્યપે તત્ત્વચિન્તા રાજા મિત્રં કેન દૃષ્ટં શ્રુતં વા ॥ સુક્_5.4 (=33) ॥
કિઞ્ચ- નદીનાં નખિનાઞ્ચૈવ શૃઙ્ગિણાં શસ્ત્રપાણિનામ્ ।
વિશ્વાસો નૈવ કર્તવ્યઃ શ્ત્રીષુ રાજકુલેષુ ચ ॥ સુક્_5.5 (=34) ॥
ભોગિનઃ કઞ્ચુકાસક્તાઃ ક્રૂરાઃ કુટિલગમિનઃ ।
દુઃખોપસર્પણીયાશ્ચ રાજાનો ભુજગા ઇવ ॥ સુક્_5.6 (=35) ॥
હસન્નપિ નૃપો હન્તિ માનયન્નપિ દુર્જનઃ ।
સ્પૃશન્નપિ ગજો હન્તિ જિઘ્રન્નપિ ભુજઙ્ગમઃ ॥ સુક્_5.7 (=36) ॥
એષ રાજા આ બાલ્યાત્સેવિતો ઽપિ મયિ વિપરીતો બભૂવ ।
તસ્માન્મયા જીવિતુમિચ્છતા દ્વિજૈઃ સહ પરદેશં ગન્તવ્યમ્ ।
ઉક્તઞ્ચ-
ત્યજેદેકં કુલસ્યાર્થે ગ્રામસ્યાર્થે કુલં ત્યજેત્ ।
ગ્રામં જનપદસ્યાર્થે આત્માર્થે પૃથિવીં ત્યજેત્ ॥ સુક્_5.8 (=37) ॥
તતઃ સા બાલિકા તાતવચનં શ્રુત્વા પ્રાહ-તાત! ત્વયા યુક્તમુક્તમ્ ।
પરં સ્વામિરહિતાનાં ન ક્વાપિ પૂજા ।
યત ઉક્તમ્-
અપ્રધાનઃ પ્રધાનઃ સ્યાદ્યદિ સેવેત પાર્થિવમ્ ।
પ્રધાનો ઽપ્યપ્રધાનઃ સ્યાદ્યદિ સેવાવિવર્જિતઃ ॥ સુક્_5.9 (=38) ॥
આસન્નમેવ નૃપતિર્ભજતે મનુષ્યં વિદ્યાવિહીનમકુલીનમસંસ્તુતં વા ।
પ્રાયેણ ભૂમિપતયઃ પ્રમદા લતાશ્ચ યઃ પાર્શ્વતો ભવતિ તં પરિવેષ્ટયન્તિ ॥ સુક્_5.10 (=39) ॥
આરોહન્તિ શનૈર્મૃત્યા ધુન્વન્તમપિ પાર્થિવમ્ ।
કોપપ્રસાદવસ્તૂનાં વિચિન્વન્તિ સમીપગાઃ ॥ સુક્_5.11 (=40) ॥
તથા ચ-
વિદ્યાવતાં મહેચ્છાનાં શિલ્પવિક્રમશાલિનામ્ ।
સેવાવૃત્તિવિદાઞ્ચૈવ નાશ્રયઃ પાર્થિવં વિના ॥ સુક્_5.12 (=41) ॥
યે જાત્યાદિમહોત્સાહા નોપગચ્છન્તિ પાર્થિવમ્ ।
તેષામામરણં ભિક્ષા પ્રાયાશ્ચિત્તં વિનિર્મિતમ્ ॥ સુક્_5.13 (=42) ॥
રોગૈર્ગ્રહૈર્નૃપર્ગ્રૈસ્તો યો ન વેત્તિ જડક્રિયઃ ।
મધ્યમન્ત્રમુપાયં ચ સો ઽવશ્યં તાત ન સ્થિરઃ ॥ સુક્_5.14 (=43) ॥
ઉક્તઞ્ચ-
સર્પાન્વ્યાઘ્રાન્ ગજાન્સિંહાન્દૃષ્ટ્વોપાયૈર્વશીકૃતાન્ ।

રાજેતિ કિયતી માત્રા ધીમતામપ્રમાદિનામ્ ॥ સુક્_5.15 (=44) ॥
તથા ચ-
રાજાનમેવ સંશ્રિત્ય વિદ્વાન્યાતિ પરોન્નતિમ્ ।
વિના મલયમન્યત્ર ચન્દનં ન વિવર્ધતે ॥ સુક્_5.16 (=45) ॥
ધવલાન્યાતપત્રાણિ વાજિનશ્ચ મનોરમાઃ ।
સદા મત્તાશ્ચ માતઙ્ગાઃ પ્રસન્ને સતિ ભૂપતૌ ॥ સુક્_5.17 (=46) ॥
તસ્માત્તાત્, ત્વં રાજ્ઞા માન્યઃ પ્રસાદપાત્રઞ્ચ ।
તતઃ સન્દેહે ઽસ્મિન્મા વિષાદીભવ ।
યતઃ-
રાજગ્રહે સમાયાતે વિષમે કાર્યસંશયે ।
સન્દિગ્ધમનસાં રાજ્ઞાં પ્રધાનાઃ સંશયચ્છિદઃ ॥ સુક્_5.18 (=47) ॥
તતો હે તાત! સ્થિરીભવ ।
મત્સ્યહસનોત્તરં રાજ્ઞઃ પુરતો મયાભિધેયમિતિ ।
સ્નાહિ ભુઙ્ક્ષ્વ ।
તતઃ સ એવં કૃત્વા રાજ્ઞો ઽગ્રતો ગત્વા સર્વં નિવેદયામાસ ।
નૃપો ઽપિ તુષ્ટસ્તામાજુહાવ ।
સા આશીર્વાદં દત્ત્વા રાજાનમબ્રવીત્-રાજન્મા મુધા વિપ્રાન્વિડમ્બય ।
કિં ત્વયા એવંવિધં મત્સ્યાનાં હાસ્યં દૃષ્ટં શ્રુતં વા ।
કથં મામબલાજન પૃચ્છન્ન વિલજ્જસે ।
યતઃ- ઇતરો ઽપિ ન સામાન્યો નૃપતિર્દિવ્યરૂપભૃત્ ।
ત્વં પુનર્વિક્રમાદિત્યો યથાર્થો ઽસિ પરન્તપ ॥ સુક્_5.19 (=48) ॥
ઉક્તઞ્ચ-
ઇન્દ્રાત્પ્રભુત્વં જ્વલનાત્પ્રતાપં ક્રોધં યમાદ્વૈશ્રવણાચ્ચ વિત્તમ્ ।
સત્ત્વસ્થિતે રામજનાર્દનાભ્યામાદાય રાજ્ઞઃ ક્રિયતે શરીરમ્ ॥ સુક્_5.20 (=49) ॥
તથા ચ ભારતે-
મા વૃકોદર પાદેન એકાદશચમૂપતિમ્ ।
પઞ્ચનામપિ યો ભર્ત્તા નાસાપ્રકૃતિમાનવી <1> <1. `માનિનાઽ ઇતિ પા-> ॥ સુક્_5.21 (=50) ॥
સ્વામિન્કથં ન ત્વં સ્વયમેવ વિચારયસિ ।
યતસ્ત્વમેવ સર્વસંશયચ્છેત્તા ।
અથાન્યેભ્યશ્ચેત્ શ્રોતું કૌતુકં તર્હિ શૃણુ ।
ઇયં રાજ્ઞી ન સ્પૃશતિ હ્યસ્માન્મત્સ્યાન્મહાસતી ।
પુરુષાખ્યાનતો રાજન્ હસિતાઃ શફરા ધ્રુવમ્ ॥ સુક્_5.22 (=51) ॥
પરિભાવ્યસ્ત્વયા રાજન્ શ્લોકાર્થો ઽયં સદા હૃદિ ।
મૂઢધીરન્યથા દેવ યદિ પૃચ્છસિ માં પુનઃ ॥ સુક્_5.23 (=52) ॥
રાજન્રાજપત્ન્યાઃ સૂર્યમપશ્યન્ત્યાસ્તત્કથમસતીત્વશઙ્કા સ્યાત્ ।
શ્લોકાર્થે પ્રસ્તુતાર્થે ચ મત્સ્યાનાં હસનં બુધાઃ ।
સનૃપા ન વિજાનન્તિ અપિ સર્વાર્થકોવિદાઃ ॥ સુક્_5.24 (=53) ॥
તતઃ સદો મૂઢં દૃષ્ટ્વા બાલપણ્ડિતા ઉત્થાય યયૌ ।
શુકો ઽપ્યાહ-અહં પ્રાતઃ કથયિષ્યે ।
ઇતિ કીરોક્તિં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ॥

ઇતિ શુકસપ્તતૌ પઞ્ચમી કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 6:
અથાપરસ્મિન્દિવસે પ્રભાવતી શુકં પ્રાહ-
શુક! સ મત્સ્યહાસ્યવ્યતિકરો રાજ્ઞા જ્ઞાતો ન વેતિ ।
શુક આહ- નૃપઃ શ્લોકાર્થમજાનન્ન નિદ્રાં લેભે ।
ઉક્તઞ્ચ-
નિદ્રા ભદ્રે કુતસ્તેષાં યે ઋણવ્યાધિપીડિતાઃ ।
અવિધેયકલત્રાશ્ચ યે ચાન્યે કૃતવૈરિણઃ ॥ સુક્_6.1 (=54) ॥
રાજા નિદ્રાભાવે કષ્ટેન નિશાં નીત્વા પ્રાતર્બાલપણ્ડિતામાકાર્ય પ્રાહ-બાલિકે! શ્લોકાર્થો ન જ્ઞાતો મયા ।
તસ્માન્મત્સ્યહાસ્યકારણે નિવેદય ।
સા આહ-રાજન્માં મા પૃચ્છ ।
યતઃ-
પશ્ચાત્તાપો ઽત્ર ભવિતા ભાર્યાયા વણિજો યથા ।
આગ્રહેણ કૃતઃ પત્યૌ મણ્ડકાગમનં પ્રતિ ॥ સુક્_6.2 (=55) ॥
રાજા-કથમેતત્ ।
શુકઃ-અસ્ત્યત્ર જયન્તી નામ નગરી ।
તત્ર વણિકસુતઃ સુમતિર્નામ તસ્ય પ્રિયા પદ્મિની નામ ।
તસ્ય ચ વણિજઃ પુણ્યક્ષયાદ્ધનં ક્ષીણમ્ ।
સ ચ જનૈઃ પરિત્યક્તઃ ।
યતો જનો ધનમિત્રઃ ।
ઉક્તઞ્ચ-
યસ્યાર્થાસ્તસ્ય મિત્રાણિ યસ્યાર્થાસ્તસ્ય બાન્ધવાઃ ।
યસ્યાર્થાઃ સ પુમાંલ્લોકે યસ્યાર્થાઃ સ ચ પણ્ડિતઃ ॥ સુક્_6.3 (=56) ॥
તથા ચ ભારતે-
જીવન્તો ઽપિ મૃતાઃ પઞ્ચ શ્રૂયન્તે કિલ ભારત ।
દરિદ્રો વ્યાધિતો મૂર્ખઃ પ્રવાસી નિત્યસેવકઃ ॥ સુક્_6.4 (=57) ॥
તથા ચ-
ઇહ લોકે હિ ધનિનાં પરો ઽપિ સ્વજનાયતે ।
સ્વજનો ઽપિ દ્રરિદ્રાણાં તત્ક્ષણાદ્દુર્જનાયતે ॥ સુક્_6.5 (=58) ॥
સો ઽપિ ચ તૃણકાષ્ઠાદિકમાનીય પુરીમધ્યે વિક્રીણાતિ ।
અન્યદા અનેન તૃણકાષ્ઠાદિકં કિમપિ વને ન પ્રાપ્તમ્ ।
દૃઢકાષ્ઠમયો ઽપિ વિઘ્નવિનાયકઃ પ્રાપ્તઃ ।
તતશ્ચિન્તિતમ્-કિમસૌ મમ વિધાસ્યતિ? ઉક્તઞ્ચ-
બુભુક્ષિતઃ કિં ન કરોતિ પાપં ક્ષીણા નરા નિષ્કરુણા ભવન્તિ ।
પ્રાણાર્થમેતે હિ સમાચરન્તિ મતં સતાં યન્ન મતં તદેષામ્ ॥ સુક્_6.6 (=59) ॥
યાવત્સ તસ્ય વિનાયકસ્ય પાટનાયોત્તિષ્ઠતિ તાવત્તુષ્ટઃ સન્ જગાદ-અહં તવ પ્રતિદિનં પઞ્ચ પઞ્ચ મણ્ડકાન્દાસ્યે ખણ્ડઘૃતયુતાન્ ।
મમાલયે પ્રાતર્યાયાઃ ।
પરં કસ્યાપિ ઇદં રહસ્યં ન કથનીયમ્ ।
કથિતે તુ મદ્વચો વિતથં ભવિષ્યતિ ।
સો ઽપિ ચ "તથેઽતિ પ્રતિપાદ્ય નિત્યં મણ્ડકપઞ્ચકં ભાર્યાયા અર્પયતિ ।

તદ્દૈવં મણ્ડકપઞ્ચકં ઘૃતખણ્ડયુક્તમાદાય તદ્ભાર્યા નિજકુટુમ્બં તૃપ્તીકરોતિ ।
નિત્યં ચ તાન્મણ્ડકાન્ ગોત્રિણાં ગૃહે વાહયામાસ ।
નિજસખ્યા મન્દોદર્યાસ્તૃપ્ત્યર્થં નિત્યં પ્રાહિણોત્ ।
અન્યદા સા સખી તાં પપ્રચ્છ ।
પદ્મિન્યપિ મણ્ડકાગમનમિદં ન જાનાતિ ।
તતસ્તસ્યાઃ પુરા સા સખી કપટાદ્બ્રૂતે-સખિ! યદિ ત્વં મમ પુરતો ગુહ્યં ન કથયસિ તત્કઃ સ્નેહઃ ।
ઉક્તઞ્ચ-
દદાતિ પ્રતિગૃહ્ણાનિ ગુહ્યમાખ્યાતિ પૃચ્છતિ ।
ભુઙ્ક્તે ભોજયતે ચૈવ ષડ્વિધં પ્રીતિલક્ષણમ્ ॥ સુક્_6.7 (=60) ॥
તતઃ પદ્મિન્યાહ-મદીયઃ પતિરિદં ગુહ્યં મમાગ્રે કથમપિ ન બ્રતે મયા શતશઃ પૃષ્ટો ઽપિ ।
તયોક્તમ્-તર્હિ ત્વદીયં જીવિતં રૂપં યૌવનં સવમપિ નિરર્થકમેવ યદિદં નાજ્ઞાયિ ।
તતઃ પદ્મિની પતિં પૃચ્છતિ-કથં મણ્ડકપ્રાપ્તિઃ? પતિરાહ-વિધેઃ પ્રસાદાત્ ।
ઉક્તઞ્ચ-
દ્વીપાદન્યસ્માદપિ મધ્યાદપિ જલનિધેર્દિશો ઽપ્યન્તાત્ ।
આનીય ઝટિતિ ઘટયતિ વિધિરભિમતમભિમુખોભૂતઃ ॥ સુક્_6.8 (=61) ॥
કિઞ્ચ-
ક્ષુત્ક્ષામસ્ય કરણ્ડપિણ્ડિતતનોર્મ્લાન્દ્રિયસ્ય ક્ષુધા કૃત્વાખુર્વિવરં સ્વયં નિપતિતો નક્તં મુખે ભોગિનઃ ।
તૃપ્તસ્તત્પિશિતેન સત્વરમસૌ તેનૈવ યાતઃ પથા સ્વસ્થાસ્તિષ્ઠત દૈવમેવ હિ નૃણાં વૃદ્ધૌ ક્ષયે કારણમ્ ॥ સુક્_6.9 (=62) ॥
યદા ન કથયતિ તદાનશનં ચક્રે ।
પતિરાહ-અસ્મિન્કથિતે મહતી હાનિઃ પશ્ચાત્તાપશ્ચ ભવિષ્યતિ ।
એવં બોધિતાપિ સા યાવન્નાગ્રહં મુઞ્ચતિ તદા તેન દૈવોપહતચિત્તેન કથિતમ્ ।
ઉક્તઞ્ચ-
યસ્મૈ દેવાઃ પ્રયચ્છન્તિ પુરુષાય પરાભવમ્ ।
બુદ્ધિં તસ્યાપકર્ષન્તિ ન સ વેત્યાત્મનો હિતમ્ ॥ સુક્_6.10 (=63) ॥
તેન ચ રાજન્વિક્રમાર્કબુદ્ધિમુક્તેન ગુહ્યં કીર્તિતમ્ ।
યતો હીનપુણ્યો બુદ્ધ્યા મુચ્યતે ।
ઉક્તઞ્ચ-
રામો હેમમૃગં ન વેત્તિ નહુષો યાને યુનક્તિ દ્વિજાન્ વિપ્રાદેવ સવત્સધેનુહરણે જાતા મતિશ્ચાર્જુને ।
દ્યૂતે ભ્રાતૃચતુષ્ટયં ચ મહિષીં ધર્માત્મજો દત્તવાન્ પ્રાયઃ સત્પુરુષો ઽપ્યનર્થસમયે બુદ્ધ્યા પરિત્યજ્યતે ॥ સુક્_6.11 (=64) ॥
સા ચ પતિમુખાત્ શ્રુત્વા સખીપુરી જગાદ ।
તયા ચાત્મપતિઃ કુઠારહસ્તઃ પ્રેષિતો વિનાયકપાર્શ્વે ।
સો ઽપિ પદ્મિનીપતિશ્ચ પ્રાતસ્તત્ર જગામ ।
વિનાયકો ઽપિ દ્વાવપિ મયૂરબન્ધૈર્બન્ધયામાસ ।
સો ઽપિ ચ પદ્મિનીપતિરુક્તઃ રે ત્વદીય એવાયમનર્થઃ ।
તતસ્ત્વય્યેવ દણ્ડો યુજ્યતે ।
તતઃ સખીપતિર્યયાચે ।
તાન્પઞ્ચ મણ્ડકાન્તસ્મૈ સ પ્રદદૌ ।
તૌ દ્વાવપિ સ્વં સ્વં ગૃહં જગ્મતુઃ ।
તતઃ પત્યા દાપિતાઃ ।
પશ્ચાત્તાપં ચ કુરુતે ।

તતસ્ત્વમપિ રાજેન્દ્ર! માં મા પૃચ્છ ।
તવ પશ્ચાત્તાપો ભવિષ્યતિ ।
ઇદં શ્લોકં સ્વયમેવ વિચિન્તય ।
ઇતિ કથયિત્વા બાલપણ્ડિતા ઉત્થાય સ્વગૃહં ગતા ।
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ ષષ્ઠી કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 7:
અન્યસ્મિન્દિને પ્રભાવતી શુકં પપ્રચ્છ-કીર! પુનસ્તન્મત્સ્યહાસ્યકારણં રાજ્ઞા જ્ઞાતં શૃતં ન વા ।
શુકઃ પ્રાહ-પ્રાતઃ પુનર્બાલપણ્ડિતામાકારયિત્વા રાજા પ્રાહ-કિ તન્મત્સ્યહાસ્યકારણમ્? બ્રૂહિ શીઘ્રં બાલિકે! સા ચાહ-
દેવાગ્રહો ન કર્તવ્યઃ પશ્ચાત્તાપો ભવિષ્યતિ ।
સ્થગિકાસક્તચિત્તસ્ય વિપ્રસ્યાભૂત્પુરા યથા ॥ સુક્_7.1 (=65) ॥
અસ્તિ ધરણીતલે વત્સોનનામ પટ્ટનમ્ ।
તત્ર વીરાખ્યો રાજા તત્ર ચ કેશવો નામ બ્રાહ્મણઃ ।
તેન કદાચિદિતિ ચિન્તિતં યદહં પિતૃધનં ન ભોક્ષ્યે ।
ઉક્તઞ્ચ-
ઉત્તમાઃ સ્વગુણૈઃ ખ્યાતા મધ્યમાશ્ચ પિતુર્ગુણૈઃ ।
અધમા માતુલૈઃ ખ્યાતા શ્વશુરૈશ્ચાધમાધમાઃ ॥ સુક્_7.2 (=66) ॥
કિઞ્ચ- પિઅર વિઢત્તૈ દવ્વ્ડૈ ચડ્ડિરિ કો ણ કરેઇ ।
સૈં બિઢવૈ સૈં ભોજઐ વિરલા જણણિ જણેઇ ॥ સુક્_7.3 (=67) ॥
[પિત્રર્જિતં દ્રવ્યં ભોગિનં કં ન કરોતિ ।
સ્વયમર્જયતિ સ્વયં ભુઙ્ક્તે વિરલા જનની જનયતિ] ॥ સુક્_7.3* (=67*) ॥
ઇત્યવધાર્ય સ મેદિન્યાં બભ્રામ દેવતીર્થશ્મશાનનગરેષુ ધનાર્થમ્ ।
અન્યદા સ નિર્જને પ્રદેશે પ્રસિદ્ધે શિવચત્વરે કરાલાયાઃ શ્મશાને ચ પરિભ્રમ્ય પરિશ્રાન્તઃ કપિલકમઠમપશ્યત્ ।
તત્ર ચ પર્યઙ્કસનસ્થં તાપસં દદર્શ સ ચ વિપ્રસ્તસ્યાગ્રે કૃતાઞ્જલિપુટસ્તસ્થૌ ।
તાપસો ધ્યાનં શનૈર્મુક્ત્વા એવમુક્તવાન્-
કિં કસ્મૈ દીયતે લોકે ત્રાયતે કો ભવાર્ણવાત્ ।
અસાધ્યં સાધ્યતે કસ્ય કાલે ઽસ્મિન્નતિથેરહો ॥ સુક્_7.4 (=68) ॥
તતઃ સ બ્રાહ્મણ ઊર્ધ્વબાહુર્જગાદ-તવાહમતિથિર્ધનાર્થી ।
તાપસો ઽપિ તં વિપ્રમલ્પયાચક દૃષ્ટ્વા મનસિ દુઃખીબભૂવ ।
ઉક્તઞ્ચ-
સ્તોકાર્થપ્રાર્થનાન્દીનાન્દૃષ્ટ્વોદારાન્હિ યાચકાન્ ।
ખિદ્યન્તે ઽતીવ મનસિ અપિ પ્રાણપ્રદાયિનઃ ॥ સુક્_7.5 (=69) ॥
કિઞ્ચ-
અહિહૂઓ વિ અ વિવઆ કરેઇ સુઅણો પરસ્સ ઉપઆરં ।
ઓણેઇ અણ્ણદાધં ચન્દણતરુઓ સખણ્ડો વિ ॥ સુક્_7.6 (=70) ॥
[અભિભૂતો ઽપિ વિપદા કરોતિ સુજનઃ પરસ્ય ઉપકારમ્ ।
અપનયત્યન્યતાપં ચન્દનતરુકઃ સહસ્રકણ્ડો ઽપિ] ॥ સુક્_7.6* (=70*) ॥
તતો યોગીન્દ્રો "યદા ત્વમેતત્સ્પર્શનં કરિષ્યસિ તદા હેમ્નઃ પઞ્ચશતાનિ નિત્યં દાસ્યતીઽત્યુક્ત્વા વિપ્રાય પર્યઙ્કીકૃતં સિન્દૂરમર્પયામાસ ।
ઉક્તશ્ચ-"એતત્ત્વયાન્યસ્મૈ ન દાતવ્યં ન કથનીયઞ્ચ ।
અન્યથા મમ સમીપે વ્યાવૃત્ય સમેષ્યતિ ।

તદર્પિતં યદા સ દ્વિજઃ પ્રાતઃ સ્પૃશતિ તદા સુવર્ણશતપઞ્ચકં દદાતિ ।
સ ચ રત્નાવતીં પુરીં ગતઃ ।
તત્ર સ્થગિકાં નામ વેશ્યાં નિત્યં કામયતે ।
સા ચ તદ્દ્રવ્યાગમનં ન જાનાતિ ।
કુટ્ટિની પૃચ્છતિ-હલે! એષ વિપ્રઃ કિમપિ વ્યવસાયાદિકં ન વિધત્તે ।
પરં દ્રવ્યં કુતો ઽસ્માકં વિતરતિ કસ્માદ્વિલસતીતિ ।
તતો વેશ્યા તં પૃચ્છતિ ।
સ વિપ્રઃ સર્વથા ન કથયતિ ।
તતો વેશ્યયા સ્વકલયા ભક્ત્યા ચારાધિતઃ ।
તતઃ પૃષ્ટઃ સન્કથયામાસ યત્સિન્દૂરાદ્દ્રવ્યાગમઃ ।
તયા ચ સુપ્તસ્ય સિન્દૂરં ગૃહીતમ્ ।
તતો દ્રવ્યાભાવે કુટ્ટિન્યા ગૃહાન્નિષ્કાસિતઃ ।
ઉક્તઞ્ચ-
વિશ્વાસપ્રતિપન્નાનાં વઞ્ચને કા વિદગ્ધતા ।
અઙ્કમારુહ્ય સુપ્તં હિ હન્તું કિં નામ પૌરુષમ્ ॥ સુક્_7.7 (=71) ॥
સ વિપ્રસ્તત્સિન્દૂરમપશ્યન્ફૂત્કુર્વન્રાજદ્વારં યયૌ, મુષિતો ઽહમિતિ વદન્ ।
તતો વિવાદઃ સઞ્જાતઃ ।
કુટ્ટિન્યાહ-
ધૂર્તો ઽસૌ મત્સુતાલુબ્ધો ધનહીનો ભવત્યસૌ ।
મનોભવગ્રહગ્રસ્તો અસમઞ્જસમીદૃશમ્ ॥ સુક્_7.8 (=72) ॥
જનૈર્ગુણૈરસમ્ભાવ્યં રાજ્ઞા કથં સમ્ભાવ્યતે ।
પરં સત્યમિદં જાતં સિન્દૂરં ધનદં યતઃ ॥ સુક્_7.9 (=73) ॥
સ ચ જનૈર્વૈદેશિકો ઽયમિતિ જ્ઞાત્વા નિર્વાસિતઃ ।
તચ્ચ સિન્દૂરં યોગીન્દ્રમેવ યયૌ ।
તતો રાજન્વિક્રમાદિત્ય! સ્થગિકાપ્રીતિનિબન્ધનાત્તેનાખ્યાતે ચ સિન્દૂરે સ્થગિકા નૈવ વિપ્રસ્ય બભૂવ ન ચ સિન્દૂરમ્ ।
એવં તવાપિ રાજન્! રતિઃ પ્રીતિશ્ચ ન ભવિષ્યતિ ।
એવમુક્ત્વા બાલપણ્ડિતા ગૃહં જગામ ।
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ સપ્તમી કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 8:
અથાપરેદ્યુઃ પ્રભાવતી શુકં પૃચ્છતિ ।
શુક ઉત્તરં દદૌ-દેવિ! બાલપણ્ડિતા દ્વિતીયે ઽહ્નિ સંયાતે રાજાનં પ્રાહ-દેવ! નાગ્રહઃ કર્તું યુજ્યતે ।
યતઃ-
રાજ્ઞા નૈવાગ્રહઃ કાર્યઃ શુભે વાશુભકર્મણિ ।
તદઙ્ગાનિ હિ ભૂતાનિ રાજ્ઞાં હિ મહતી તનુઃ ॥ સુક્_8.10 (=74) ॥
આખ્યાતે ચ તવ મયા વિણિક્પુત્ર્યા યથાભવત્ ।
ન બહિર્ન ગૃહં રાજંસ્તથા તે ઽપિ ભવિષ્યતિ ॥ સુક્_8.11 (=75) ॥
રાજા પૃચ્છતિ-કથમેતત્? બાલપણ્ડિતા પ્રાહ-અસ્તિ પૃથ્વીતલે ત્રિપુરં નામ સ્થાનમ્ ।
તસ્મિન્ત્રિવિક્રમો નામ રાજ ।
તત્ર સુન્દરાભિધાનો વણિક્ ।

તદ્ભાર્યા સુભગા નામાતીવ કુલટા ।
સા ચ ભર્ત્રા ગૃહાન્નિર્યાન્તી પ્રયત્નેન નિયન્ત્રિતા ।
તાઞ્ચ નિયન્ત્રણાત્પૂર્વમેકો વણિગ્યક્ષગૃહે સ્થિતઃ સકામામભજત્ ।
યદા ચ બહિર્નિર્ગચ્છન્તો પતિના નિવારિતા તદા સખીં પ્રાહ-સખિ! અદ્ય ત્વયા સ માનવો યક્ષાયતન આકારણીયઃ યથાહં તત્ર ગત્વા તં રમે ।
ત્વયા ચ મયિ ગતાયાં પશ્ચાદસ્મદ્ગૃહં જ્વાલનીયં યથા ગૃહકાર્યાસક્તો જનો માં ગાતં ન જાનાતિ ।
અત્રાન્તરે ઽહં તં સ્વેચ્છયા ભુક્ત્વા સમુપાગચ્છામિ ।
તતઃ સખીવચનાત્સ પુમાંસ્તત્રાયાતઃ ।
સાપ્યાગતા ।
તદા ચ ગતાયાં તસ્યાં સા સખી તદ્ગૃહં પ્રજ્વાલિતવતી ।
સ પુમાન્પ્રજ્વલને કુતૂહલી યક્ષાયતનં મુક્ત્વા તત્રાવલોકનાય ગતઃ ।
સા ચ તત્ર સ્થિતાસમાપ્તાત્મપ્રયોજના યાવતા ગૃહમાગતા તાવતા ગૃહં દગ્ધમ્ ।
ન ગૃહં ન બહિર્ભૂપ વણિગ્વધ્વા યથાભવત્ ।
તથા તવ મહારાજ ભવિષ્યતિ સુનિશ્ચયમ્ ॥ સુક્_8.12 (=76) ॥
અથ ચેત્ જ્ઞાતેન શ્લોકાર્થેન પ્રયોજનં તદા કલ્યે સ્વયમેવ જ્ઞાપયિષ્યામિ ।
ઇત્યુક્ત્વા સા ગૃહં યયૌ ।
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ॥
ઇતિ શુકસપ્તતૌ અષ્ટમી કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 9:
અથાપરેદ્યુઃ સવિસ્મયા પ્રભાવતી શુકં પૃચ્છતિ સ્મ-શુક! કિં વિજ્ઞાતં વિક્રમાર્કેણ મત્સ્યહસનકારણમ્? શુકઃ પ્રાહ-દેવિ! ન કિમપિ રાજ્ઞા સ્વયં જ્ઞાતમ્ ।
તતો રાજા પ્રાતર્દ્વિજસુતામાહુય બાલપણ્ડિતાં પ્રાહ-ત્વયા ઇત્યુક્તં યત્ત્વં સ્વયમેવ જ્ઞાસ્યસિ ।
મયા તુ કિમપિ ન જ્ઞાતમ્ ।
બાલપણ્ડિતા પ્રાહ-યદિ રાજન્નેવમપિ મયા કથ્યમાનં ન વેત્સિ, તતઃ શૃણુ ।
પુષ્પહાસો નામ મન્ત્રી સર્વમન્ત્રિણામગ્રણીર્નિર્દેષો ગુપ્તઃ ।
કિમિતિ નિયન્ત્રિતો ઽસ્તિ ।
રાજા પ્રાહ-અન્વર્થો ઽયં પુષ્પહાસઃ ।
યતઃ યદાસો મદીયાયાં સંસદિ હસતિ તદાસ્યાસ્યાત્પુષ્પપ્રકરો નિપતતિ ।
ઇયઞ્ચ કથાપરરાજ્યમણ્ડલેષુ ખ્યાતાભૂત્ ।
તતસ્તૈઃ પ્રેષિતાઃ સ્વીયપુમાંસઃ કુતૂહલાન્વેષણાય ।
તેષુ સમાયાતેષુ તેન ન હસિતં પુષ્પપ્રકરો ઽપિ નાભૂત્ ।
ઇતિ કારણાત્ગુપ્તિબન્ધઃ ।
બાલપણ્ડિતા પ્રાહ-કેનાપિ કારણેન મન્ત્રિણા ન હસિતમ્, રાજન્! તત્કારણં ત્વયા જ્ઞાતં ન વા? રાજા પ્રાહ-મયા કિમપિ ન જ્ઞાતમ્ ।
બાલપણ્ડિતા પ્રાહ-તર્હિ કથમિદં દણ્ડં કુર્વન્પાપભાક્ ન ભવસિ? ઉક્તઞ્ચ-
ધર્મેણ રાષ્ટ્રં વિન્દેન ધર્મેણૈવાનુપાલયેત્ ।
ધર્માચ્છરણ્યતાં યાતિ રાજા સર્વભયાપહઃ ॥ સુક્_9.1 (=77) ॥
યથા આગ્રહાન્માં મત્સ્યહાસ્યકારણં પૃચ્છસિ તથા તમપિ પૃચ્છ હાસ્યકારણમ્ ।
સ એવાત્મીયહાસ્યસ્ય મત્સ્યહાસ્યસ્ય ચ કારણં વક્તા ।
રાજાપિ તદ્વચનાત્પુષ્પહાસં મન્ત્રિણં વસ્ત્રદાનપૂર્વં મન્ત્રિપદે પ્રતિષ્ઠાપ્ય મત્સ્યહાસ્યકારણં પપ્રચ્છ ।
મન્ત્ર્યાહ-યદ્યપિ ગૃહદુશ્ચરિતમકથ્યમ્ ।
યતઃ-
અર્થનાશં મનસ્તાપં ગૃહે દુશ્ચરિતાનિ ચ ।

વઞ્ચનં ચાપમાનં ચ મતિમાન્ન પ્રકાશયેત્ ॥ સુક્_9.2 (=78) ॥
તથાપિ તુ રાજાજ્ઞા મહતી ।
યતઃ-
પ્રભુઃ પ્રીતિસ્નિગ્ધાં દૃશમપિ ન પાપેષુ વિસૃજેત્ કુતઃ શ્લાઘ્યામાજ્ઞાં પ્રણયરસસાન્દ્રેણ મનસા ।
અતીત્યાદિત્યાગ્નિપ્રભૃતિ ભુવિ ધર્મેન્દ્રિયમયં નૃપાખ્યં હિ જ્યોતિઃ પ્રસભમિદમૈન્દ્રં વિજયતે ॥ સુક્_9.3 (=79) ॥
તતો રાજન્! મે કલત્રં નરાન્તરરતં જાતં તચ્ચ મયા જ્ઞાતમ્, તેન ચ દુઃખેન ન હસિતમ્ ।
રાજાપીદમાકર્ણ્ય પુષ્પહસ્તકૈ રાજ્ઞીમાહૃત્ય સમ્મુખમવલોકયામાસ ।
સા ચ તેન પ્રહારેણ કપટમૂર્ચ્છાં નાટયતિ સ્મ ।
પુષ્પહાસો ઽપિ તામવલોક્ય સહાસો બભૂવ પુષ્પોત્કરશ્ચ સમજનિ ।
રાજાપિ તામાશ્વાસ્ય કૃતકોપો દ્વિજાત્મજાસ્યં વિલોક્ય મન્ત્રિણમવાદીત્ કથમસ્મદ્દુઃખે સહાસો ઽસિ? મન્ત્ર્યપિ સભયમઞ્જલિં બદ્ધ્વાભાષત-રાજન્! પોટકજનૈસ્ત્વદીયા રાજ્ઞી રાત્રૌ નાડિકાભિરાહતાપિ ન મૂર્ચ્છિતા, અધુના મૂર્ચ્છિતેતિ હાસ્યકારણમ્ ।
રાજાપિ સકોપો "મન્ત્રિન્નિદં ત્વયા દૃષ્ટં શ્રુતં વેઽતિ પપ્રચ્છ ।
મન્ત્ર્યાહ-સ્વામિન્દૃષ્ટમેવેદમ્ ।
યદિ સ્વામી ન પ્રત્યેતિ તદા કઞ્ચુકમુત્તાર્યાવલોકયતુ ।
એવં કૃતે રાજા સર્વમજ્ઞાસીત્ ।
મન્ત્રિણો દ્વિજસુતાયાશ્ચ મુખમવલોક્ય કિમિદમિત્યવાદીત્ ।
મન્ત્ર્યાહ-સ્વામિન્! યદિદં દ્વિજપુત્ર્યા ગૂઢાર્થં મત્સ્યહાસ્યકારણં નિવેદિતં તન્મયા પ્રકટીકૃતમ્ ।
ઇત્યેવમુક્તો રાજા આસ્થાનં વ્યસર્જયત્ ।
અથ દ્વિજસુતાપુષ્પહાસાવપિ ભીતહૃષ્ટૌ સ્વં સ્વં ગૃહં જગ્મતુઃ ।
તેન ચ રાજ્ઞા તસ્યા મઞ્જૂષાસ્થિતો નરો દૃષ્ટો વિનાશિતઃ ।
સા ચ નિજવાસાદ્વિસર્જિતા ।
શુકઃ પ્રભાવતીમાહ-
તથા ત્વમપિ કલ્યાણિ મા કુરુષ્વ વૃથાગ્રહમ્ ।
યદાગ્રહપરો લોકે વિલક્ષો વિક્રમાર્કવત્ ॥ સુક્_9.4 (=80) ॥
ઇતિ કથા શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ નવમી કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 10:
અન્યદા સશૃઙ્ગારા પ્રભાવતી શુકમાહ-
કિં કર્તવ્યં મયા કીર ત્વં વદાદ્ય પ્રિયમ્વદ ।
યદિ તે ઽસ્તિ સખી યાહિ શૃઙ્ગારીવ સહાયિની ॥ સુક્_10.1 (=81) ॥
પ્રભાવત્યાહ-કથમેતત્? શુક આહ-અસ્તિ રાજપુરં નામ સ્થાનમ્ ।
તત્ર દેવસાખ્યઃ કૌટુમ્બિકઃ, તત્કલત્રે શૃઙ્ગારવતી સુભગા ચ ।
પરસ્પરપરિત્રાણકૃતબન્ધપરાયણે ।
પરપુરુષલમ્પટે પ્રસિદ્ધે રતકર્મણિ ॥ સુક્_10.2 (=82) ॥
અન્યદા યાવત્સુભગા ઉપપતિના સહ ગૃહાન્તર્વિદ્યેત તાવદ્બહિઃ સ્થાનાત્ પતિર્ઝિણ્ટહસ્તો ગૃહદ્વારિ સમાયયૌ ।
તદા સા કથં ભવત્વિતિ પ્રશ્નઃ? ઉત્તરમાહ શુકઃ-તતઃ શૃઙ્ગારદેવ્યા સા નગ્નીકૃત્ય ગૃહાદ્બહિર્નિષ્કાસિતા ।
પતિરપિ "કિમિદમિઽતિ બ્રુવાણો ઽત્યાદરાત્ શૃઙ્ગારદેવ્યા ઉક્તઃ-યત્ત્વયા એતાનિ ઝિણ્ટાનિ દેવ્યા ઉપવનાદાનીતાનિ તત ઇયં ગ્રહિલા સઞ્જાતા ।
તતો યથાસ્થાનં ગત્વા મુઞ્ચ યથા પ્રગુણા સ્યાત્ ।
તતઃ સ મૂઢો યાવદેવં કર્તું બહિર્જગામ તાવત્તયા ગૃહાદુપપતિર્નિષ્કાસિતઃ ।
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ દશમી કથા ॥

સ્તર્ત્ સુક્ 11:
પ્રદોષસમયે ઽન્યસ્મિન્કામિની કામમોહિતા ।
વિનયેન શુકં પ્રાહ ગચ્છામિ યદિ મન્યસે ॥ સુક્_11.1 (=83) ॥
શુકઃ પ્રાહ-
અવશ્યમેવ ગન્તવ્યં ત્વયેત્થં મમ નિશ્ચયઃ ।
મનો ઽભીષ્ટે પયો નિમ્ને ગચ્છત્કઃ પ્રતિવારયેત્ ॥ સુક્_11.2 (=84) ॥
ગતયાપિ ત્વયા તત્ર કર્તવ્યં કિઞ્ચિદદ્ભુતમ્ ।
યથા રમ્ભિકયા પૂર્વં બ્રાહ્મણાર્થે ઽદ્ભુતં કૃતમ્ ॥ સુક્_11.3 (=85) ॥
પ્રભાવત્યાહ-કથમેતત્? શુક આહ-અસ્તિ દાભિલાખ્યો ગ્રામઃ ।
તત્ર વિલોચનો ગ્રામણીઃ ।
તદ્ભાર્યા રમ્ભિકાભિધા પરનપ્રિયા ।
તાં ચ તદ્ભર્તૃભયાન્ન કો ઽપિ કામયતે ।
તતઃ સા જલવ્યાજાત્ ઘટમાદાય વાપીં યયૌ ।
દૃષ્ટ્વા ચ તત્ર સુરૂપં પથિકં ભટ્ટપુત્રં ક્રીડાર્થં દૃષ્ટિસંજ્ઞયા બભાણ ।
સો ઽપિ કામિનીદૃષ્ટિસઞ્ચારચતુરો વિવેદ તદાકૂતમ્ ।
ઉક્તઞ્ચ-
ઉદીરિતો ઽર્થઃ પશુનાપિ ગૃહ્યતે હયાશ્ચ નાગાશ્ચ વહન્તિ નોદિતાઃ ।
અનુક્તમપ્યૂહતિ પણ્ડિતો જનઃ પરેઙ્ગિતજ્ઞાનફલા હિ બુદ્ધયઃ ॥ સુક્_11.4 (=86) ॥
કિઞ્ચ ણઅબ્ભન્તરઘોલન્તીએ હઅરમણરાઅદિટ્ઠીએ ।
પુણરુત્તપેચ્છિરીએ બાલઅ કિં કિં ણ ભણિઓ સિ ॥ સુક્_11.5 (=87) ॥
[નાભ્યન્તરં ઘૂર્ણયન્ત્યા હૃદયમનોરામ દૃષ્ટ્યા ।
પુનુરુત્પ્રેક્ષમાણયા બાલક કિં કિં ન ભણિતો ઽસિ] ॥ સુક્_11.5* (=87*) ॥
અચ્છીહિં ચિઅ ભણિઅં હિઅઅત્ત્થં જો જણો ણ લક્ખેઇ ।
તેણ પડિબોહિએણ એ કિં કીરૈ ણ ક્ખુ અલ્લેણ ॥ સુક્_11.6 (=88) ॥
[અક્ષિભ્યાં ચિરભણિતં હૃદયસ્થં યો જનો ન લક્ષયતિ ।
તેન પ્રતિબોધિતેન ચ કિં ક્રિયતે નુ ખલુ અજ્ઞેન] ॥ સુક્_11.6* (=88*) ॥
તતઃ સ તદન્તિકમાગત્ય જગાદ-ભદ્રે કિં વિધેયમ્? સાહ-ત્વયા મમ પૃષ્ઠલગ્નેન અસ્મદ્ગૃહં સમાગન્તવ્યં મમ પત્યુશ્ચ નમસ્કારો વિધેયઃ ।
સર્વમન્યદહં કરિષ્યે ।
ત્વયા તથૈવેતિ વાચ્યમ્ ।
એવમુક્ત્વા સા ગૃહં પ્રવિષ્ટા ।
સો ઽપિ ગૃહં પ્રવિષ્ટસ્તત્પત્યરગ્રે તસ્થૌ ।
પતિરપિ વિસ્મિતઃ ।
તતઃ સા કુમ્ભં મુક્ત્વા પત્યુઃ સકાશમાગત્યાવ્રવીત્- નાથ! ઉપલક્ષસ્વ એનમ્ ।
સ આહ-ને વેદ્મીતિ ।
તતઃ સા પ્રાહ-અયં માતૃમ્વસુઃ સુતો યો મયા શિશુત્વે મુક્તઃ ।
સ ધવલો નામ મમ મિલનાર્થં સમાગમત્ ।
તતો મયા આલિઙ્ગ્ય સર્વાપિ સ્વજનવાર્તા પૃષ્ટા ।
સ ચ બ્રાહ્મણ "એવમિતિઽ જલ્પતિ ।
તતઃ પતિના સાનુજ્ઞાતા તં મહાનસં નીત્વા ભોજનાચ્છાદનસંસ્કારૈસ્તોષયામાસ ।
પતિરપિ તુષ્ટઃ પ્રાહ-ભદ્ર! ત્વયા નિજબાન્ધવસ્ય મહતી ભક્તિઃ કાર્યેત્યુક્ત્વા સુપ્તઃ ।

તદા ચ રમ્ભિકા બ્રાહ્મણખટ્ટવાયામુપાવશત્ ।
તતસ્તેનોક્તમ્-ત્વયા પત્યુગ્રે ઇત્યુક્તં યન્મદીયો ભ્રાતા સમાગતઃ ।
તત્ત્વં મે પ્રતિપન્ના ભગિની પ્રતિપન્નં ચ નિર્વાહ્યતે ।
ઉક્તઞચ-
છિજ્જૌ સીસું અહ હોઉ બન્ધણં ચઔ સવ્વહા લચ્છી ।
પડિવણ્ણપાલણે સુપુરિસાણ જં હોઉ તં હોઉ ॥ સુક્_11.7 (=89) ॥
[છિદ્યતાં શીર્ષમથ ભવતુ બન્ધનં ચલતુ સર્વથા લક્ષ્મીઃ ।
પ્રતિપન્નપાલને સુપુરુષાણાં યદ્ ભવતુ તદ્ ભવતુ] ॥ સુક્_11.7* (=89*) ॥
લજ્જિજ્જૈ જેણ મણો મૈલિજ્જૈ ણિઅકુલક્કમો જેણ ।
કણ્ઠટ્ઠિએ વિ જીએ મા સુન્દરિ તં કુણિજ્જાસુ ॥ સુક્_11.8 (=90) ॥
[લજ્જતે યેન મનો મલિનયતિ નિજકુલક્રમો યેન ।
કણ્ઠસ્થિતે ઽપિ જીવે મા સુન્દરિ તં કરિષ્યસિ] ॥ સુક્_11.8* (=90*) ॥
રમ્ભિકા પ્રાહ-મા એવં વદ ।
યતો ઽતિદુર્લભા રામા પિતૃમાતૃપરાયણા ।
પિતૃમાતૃમયૈર્ભૂત્વા ભોક્તવ્યા કામિની રૈઃ ॥ સુક્_11.9 (=91) ॥
ઉક્તઞ્ચ-
કામાર્તાં સ્વયમાયાતાં યો ન ભુઙ્ક્તે નિતમ્બિનીમ્ ।
સો ઽવશ્યં નરકં યાતિ તન્નિઃશ્વાસહતો નરઃ ॥ સુક્_11.10 (=92) ॥
સો કિં વ માણૈ પર મહિલ જો ણવિ જંપિ એમ્વ ।
.... .... .... ॥ સુક્_11.11 (=93) ॥
[સ કિમેવ મન્યતે પરમહિલાં યો વિપરીતં જલ્પત્યેવમ્ ।
.... .... ....] ॥ સુક્_11.11* (=93*) ॥
જો ણવિ માણૈ... સો કિં વ માણૈ થી અવરાઇ ।
... ... ... મા કરિ ણેહ અમ્હહં ભઙ્ગુ ॥ સુક્_11.12 (=94) ॥
[યો વિપરીતં મન્યતે...સ કિમિવ મન્યતે સ્ત્રિયમપરામ્ ।
... ... ...] ॥ સુક્_11.12* (=94*) ॥
શ્રૂયતે રુક્મિણી પૂર્વં કૃષ્ણેવ મદનાતુરા ।
ગૃહીતા ભ્રાતૃજાયાપિ કઃ કામમતિલઙ્ઘયેત્ ॥ સુક્_11.13 (=95) ॥
વિરઞ્ચિરપિ કામાર્તં સ્વસુતામભિલાષુકઃ ।
દૃશ્યતે ઽદ્યાપિ વિયતિ હારિણીં તનુમાશ્રિતઃ ॥ સુક્_11.14 (=96) ॥
વિવાહે પાર્વતી દૃષ્ટ્વા હરસ્ય હરવલ્લભામ્ ।
ચસ્કન્દ રેતસ્તસ્યાપિ બાલખિલ્યાસ્તદુદ્ભવાઃ ॥ સુક્_11.15 (=97) ॥
તયૈવં બોધિતો મૂર્ખઃ સ યાવદ્રમતે ન તામ્ ।
ફૂત્કૃતં મુષિતાસ્મીતિ ત્રાયતાં ત્રાયતામહો ॥ સુક્_11.16 (=98) ॥
તયા ચ ફૂત્કૃતે કિમિદમિતિ કુર્વાણો બાન્ધવૈઃ સહ ધાવિતો ભર્તા ।
સ ચ કથં મુચ્યતે? ઇતિ પ્રશ્નઃ ।
ઉત્તરમ્-એવં ચ સ બ્રાહ્મણઃ સભયઃ સન્નતઃ પાદયોઃ પતિતો જગાદ-સ્વામિનિ! પ્રાણાન્ રક્ષ ।
તવેહિતં કરિષ્યામિ ।
એવં સ્થિતે સા દુગ્ધસહિતં ભક્તમઢણ્ઢોલયત્ અન્તિકે જ્વલિનમજ્વાલયત્ ।
આગતં ચ પતિં જગાદ-અસ્ય વિષૂચિકા ઉપપન્ના ।

તતો મયા ફૂત્કૃતમ્ ।
એવમુક્ત્વા દુગ્ધભક્તં પ્રદશિતમ્ ।
પતિરપિ મૂર્ખો દૃષ્ટ્વા યયૌ ।
તતઃ સા પત્યૌ સુપ્તે યદૃચ્છયા સુરતં ચકાર ।
સો ઽપિ ચ માન્દ્યવ્યાજાન્માસમેકં સ્થિતઃ પશ્ચાજ્જગામ ।
ઇતિ શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ એકાદશી કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 12:
અથાન્યદા સા ચલિતા ।
શુકઃ પ્રાહ-
વિપરીતે સમાયાતે યદિ વેત્સિ ત્વમુતરમ્ ।
યથા શોભિકયા પ્રોક્તં વવ્વૂલે ચરિતે સતિ ॥ સુક્_12.1 (=99) ॥
અસ્ત્યત્ર નલૌડાગ્રામે કુલાલો મહાધનઃ ।
તસ્ય ભાર્યા શોભિકા નામ પરં કુલટા નરલમ્પટા ચ ।
સા પત્યૌ બહિર્ગતે ઉપપતિસહિતા ગૃહાન્તઃ ક્રીડતિ ।
તસ્યાશ્ચૈવં સ્થિતાયા ભર્તા ગૃહં સમાગમત્ ।
તદનન્તરં સા કથં ભવત્વિતિ પ્રશ્નઃ ॥
શુકઃ પ્રાહ-યદા ચ તયા સ આગચ્છન્ જ્ઞાનસ્તદા ઉપપતિરુક્તઃ-"ચ] ત્વં વવ્વૂલવૃક્ષમ્ઽ ।
એવં ચ સ તયો પ્રોક્તસ્તથા ચકાર ।
તસ્ય ચ વૃક્ષે ચટતઃ પરિધાનવસ્ત્રં વિલગ્નં નગ્નો ઽપિ વૃક્ષમારૂઢઃ ।
તસ્મિંશ્ચ વૃક્ષમારૂઢે પતિઃ પ્રાહ-કમિદમિતિ ।
સા આહ-અયં શત્રુભિરભિભૂતો ઽદોવસ્ત્રમપિ ત્યક્ત્વા વવ્વૂલમધિરૂઢઃ ।
તતઃ સમાગત્ય તસ્યાઃ પતિના વૃક્ષાન્મન્દં મન્દમુત્તાર્ય સ સ્વગૃહં પ્રેષિતઃ ।
તયા ધૂર્તયા ચ સહહસ્તતાલં હસિતમ્ ।
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ દ્વાદશોકથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 13:
અથાન્યેદ્યુઃ પ્રભાવતી શુકં પૃચ્છતિ ।
શુક આહ-
વ્રજ દેવિ સુખં ભુઙ્ક્ષ્વ અર્ધભુક્તે પતૌ યથા ।
કૃતં રાજિકયા ચિત્તમુત્તરં ધૂલિસંયુતમ્ ॥ સુક્_13.1 (=100) ॥
અસ્તિ નાગપુરં નામ સ્થાનમ્ ।
યત્રૈકો વણિક ।
તત્પત્ની રાજિકાનામ્ની સુરૂપા પરં દુશ્ચારિણો ।
વણિક્સુતશ્ચ તાં નરાન્તરાસક્તાં ન જાનાતિ ।
તતશ્ચ એકદા સ ભોજનાય યદોપવિષ્ટસ્તદા ઉપપતિઃ કૃતસંકેતો માર્ગે ગચ્છન્ તયા દૃષ્ટઃ ।
તં ત દૃષ્ટ્વા ગૃહે ઽદ્ય ધૃતં નાસ્તિ ઇત્યુક્ત્વા દ્રવ્યં તત્સકાશાદાદાય ઘૃતાનયનદમ્ભેન વેશ્મતો નિર્ગત્ય ચ સા બહિર્જારેણ સહ ચિરં સ્થિતા ।
પતિસ્તુ ગૃહે ક્ષુધાર્તઃ ક્રુદ્ધશ્ચ ।
તતઃ સા કથં ગૃહં ગન્તુમર્હતિ-ઇતિ પ્રશ્નઃ ।
ઉત્તરમ્-તતઃ સા હસ્તૌ પાદૌ મુખં ચ ધૂલિધૂસરં વિધાય સદ્રમ્મા ધૂલિં ગૃહીત્વા ગૃહમાગતા ।

પતિઃ ક્રુદ્ધો રક્તેક્ષણઃ કિમિદમિત્યાહ ।
સા ચ સનિઃશ્વાસં રુદતી ધૂલિપુઞ્જં દર્શયિત્વા ઇદમુવાચ-યત્કૃતે ત્વં ક્રુદ્ધઃ સ તે દ્રવ્યો ઽત્ર ધૂલ્યાં પતિતઃ ।
એનામુત્ક્ષિપ્ય ગૃહાણ ત્વમ્ ।
એવમુક્તઃ સ વિલક્ષઃ તદઙ્ગાનિ વસ્ત્રાઞ્ચલેન સમ્માર્જ્ય સાન્ત્વયામાસ વિવિધલાલનૈઃ ।
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ ત્રયોદશી કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 14:
સા નિતમ્બિનિ અન્યેદ્યુશ્ચલિતા ।
શુકેનોક્તમ્- યુક્તમેવ વિશાલાક્ષિ પરં રન્તું યદૃચ્છયા ।
યદ્યાયાતે પતૌ વેત્સિ ધનશ્રીરિવ ભાષિતુમ્ ॥ સુક્_14.1 (=101) ॥
પ્રભાવત્યાહ-કિમેતત્ ।
શુકઃ પ્રાહ-અસ્તિ પદ્માવતી પુરી ।
તત્ર ધનવાલો નામ વણિક્ ।
તસ્ય ભાર્યા પ્રાણેભ્યો ઽપિ પ્રિયા ધનશ્રોર્નામ ।
તચ્ચ મિથુનં પરસ્પરં સ્નેહનિર્ભરં ક્રીડતિ ।
અન્યદા તુ વણિગ્દ્રવ્યસારમાદાય તામાપૃચ્છ્ય દેશાન્તરં જગામ ।
સા ચ તસ્મિન્ગતે સંસ્થિતેવ ગૃહસ્થિતા ।
ન સ્નાતિ ન ચ સા ભુઙ્ક્તે ન જલ્પતિ સખીસમમ્ ।
નિરસ્તાશેષસંસ્કારા સ્વદેહે ઽપિ પરાઙ્મુખી ॥ સુક્_14.2 (=102) ॥
મલયાનિલમારૂઢઃ કોકિલાલાપડિણ્ડિમઃ ।
મલ્લિકામોદદૂતશ્ચ મધુપારવમઙ્ગલઃ ॥ સુક્_14.3 (=103) ॥
અન્યદા તુ સમાયાતો વસન્તઃ કાલરાટ્ ક્ષિતૌ ।
મનો ઽપિ વિક્રિયાં યસ્મિન્યાતિ સંયમિનાં કિલ ॥ સુક્_14.4 (=104) ॥
તસ્મિન્વસન્તોત્સવે ગૃહોપરિ સ્થિતા નગરીરામણીયકમાલોક્ય યૌવનં રૂપં ચ નિનિન્દ ।
સખી ચ તદિઙ્ગિતજ્ઞા જગાદ-ભામિનિ! રૂપં વયશ્ચ મા વ્યર્થં વિધેહિ ।
યતઃ- વાદ્યતે શૃણુ રમ્ભોરુ કોકિલારાવડિણ્ડિમઃ ।
મદનસ્ય નૃપસ્યેવ વસન્તેન ધરાતલે ॥ સુક્_14.5 (=105) ॥
મુઞ્ચન્તુ માનિનઃ સર્વે માનં સેવન્તુ વલ્લભાઃ ।
ગત્વરં યૌવનં લોકે જીવિતં ચ તથા ચલમ્ ॥ સુક્_14.6 (=106) ॥
તતસ્ત્વમપિ કુરુ વયઃસાફલ્યમિત્યુક્તે ધનશ્રીર્જગાદ-નાહં વિલમ્બિતું સહામિ ।
યત્ત્વયા ભવતિ તત્ શીઘ્રં વિધેહિ ।
તતસ્તયા સા નરાન્તરેણ યોજિતા ।
યદા ચ સા તેનાત્માસક્તા જ્ઞાતા તદા તદીયશિરોવેણી છિન્ના ।
તત્કાલે ચ પતિર્દેશાન્તરાદાજગામ ।
તદા સા કથં ભવત્વિતિ પ્રશ્નઃ ।
શુકઃ પ્રાહ-યદા ચ પતિર્ગૃહદ્વારમાયયૌ તદા તયોત્તરં વિચિન્ત્યોક્મ્-નાથ! ત્વયા તાદવદ્ગૃહદ્વારિ સ્થીયતાં યાવત્સર્વં સજ્જં વિધીયતે ।
તેન ચૈવં પ્રતિપન્ને સા મધ્યે ગત્વા ભટ્ટારિકાં પૂજયિત્વા પુરતો વેણીં સ્થાપયામાસ ।
એવં કૃત્વા બહિર્નિર્ગત્ય ચરણમણ્ડકૈઃ પતિં ગૃહન્તર્દેવીપુરતો નીત્વા જગાદ-નાથ! પૂજય ગૃહાધિદેવતામ્ ।
તેન પૂજયતા વેણીં દૃષ્ટ્વા ઉક્તમ્-કિમિદમિતિ ।
તયોક્તમ્-મયોપયાચિતમાસીત્ ।

યદા મે પતિઃ સમેષ્યતિ તદા સ્વામિન્યહં તવાગ્રે વેણીં છેત્સ્યામિ ।
તદધુના મયા કૃતમ્ ।
સ ચ મુગ્ધો દેવીં નમસ્કૃત્ય તાં બહુ માનયામાસ ।
ઇતિ કથાં શ્રુત્વા પ્રભાવતી સુપ્તા ।
ઇતિ શુકસપ્તતૌ ચતુર્દશી કથા ॥
સ્તર્ત્ સુક્ 15:
અન્યદા સા ચલિતા ।
હસન્નાહ શુકો યાહિ યદિ કર્તું ત્વમુત્તરમ્ ।
વેત્સિ યથા શ્રિયાદેવ્યા નૂપુરે ઽપહૃતે કૃતમ્ ॥ સુક્_15.1 (=107) ॥
અસ્તિ શાલિપુરં નામ નગરમ્ ।
તત્ર શાલિગો વણિક્ ।
તત્પત્ની જયિકા ।
તયોઃ સુતો ગુણાકરો નામાભૂત્ ।
તદ્ભાર્યા શ્રિયાદેવી ।
સા ચાપરેણ સુબુદ્ધિનામ્ના વણિજા સહ રમતે ।
તતો લોકાપવાદે ઽપિ સંજાતે ઽનુરક્તસ્તદીયઃ પતિર્ન કિમપિ કર્ણે કરોતિ ।
ઉક્તઞ્ચ- રત્તા પિચ્છન્તિ ગુણા દોસા પિચ્છન્તિ જે વિરત્તત્તિ ।
મજ્ઝત્થા ઉણ પુરિસા દોસા વિ ગુણા વિ પિચ્છન્તિ ॥ સુક્_15.2 (=108) ॥
[રક્તાઃ પૃચ્છન્તિ ગુણાન્ દોષાન્ પૃચ્છન્તિ યે વિરક્તાઃ ।
મધ્યસ્થાઃ પુનઃ પુરુષા દોષાનપિ ગુણાનપિ પૃચ્છન્તિ] ॥ સુક્_15.2* (=108*) ॥
કિઞ્ચ- મહિલારત્તા પુરિસા છેઆ વિ ણ સંભરન્તિ અપ્પાણં ।
ઇઅરે ઉણ તરુણીણં પુરિસા સલિલં વ હત્થગઅં ॥ સુક્_15.3 (=109) ॥
[મહિલારક્તાઃ પુરુષાશ્છેકા અપિ ન સમ્ભરન્તિ આત્મનામ્ ।
ઇતરે પુનસ્તરુણીનાં પુરુષાઃ સલિલમેવ હસ્તગતમ્] ॥ સુક્_15.3* (=109*) ॥
અન્યદા સા શ્વશુરેણ નરાન્તરસહિતા સુપ્તા દૃષ્ટા ।
તતશ્ચરણાન્નૂપુરં શ્વશુરેણ ચોત્તારિતં તયા ચ જ્ઞાતમ્ ।
તતઃ સા તં જારં પ્રસ્થાપ્ય ભર્તારં તત્રાનીય તેન સહ સુપ્તા ।
નિદ્રાન્તરે ચ પતિરુત્થાપિતઃ કથિતઞ્ચ-ત્વદોયેન પિત્રા નૂપુરમસ્મત્પાદાદવર્તાય ગૃહીતમ્ ।
એવંવિધં ચ પાતકં ક્વાપિ ન દૃષ્ટં યદ્વધૂપાદાત્ શ્વશુરો નૂપુરં ગૃહ્ણાતિ ।
તેનોક્તમ્-પ્રાતઃ પિતુઃ સકાશાત્સ્વયમર્પયિષ્યામિ ।
તેન ચ ગુણાકરેણ પિતર નિર્ભર્ત્સ્ય તત્સકાશાન્નૂપુરં યાચિતમ્ ।
પિત્રા ચોક્તમ્-યદિયં પરપુરુષેણ સહ સુપ્તા દૃષ્ટા અતો મયા નૂપુરં ગૃહીતમ્ ।
તયોક્તમ્-ત્વત્પુત્રેણ સહ સુપ્તાહમાસમ્ ।
ઇત્યર્થે દિવ્યં કરોમિ ।
અત્રૈવ ગ્રામે ઉત્તરસ્યાં દિશિ યક્ષો ઽસ્તિ ।
તસ્ય જઙ્ઘાન્તરાન્નિર્ગમિષ્યામિ ।
યઃ કશ્ચિત્સત્યો ભવતિ સ જઙ્ઘયોરન્તરાન્નિષ્ક્રામ્યતીતિ પ્રસિદ્ધમ્ ।
એવં શ્વશુરેણ ચાઙ્ગીકૃતે સા કુલટા સતિ દિને જારસ્ય ગૃહે ગત્વા તમુવાચ-ભો કાન્ત! પ્રાતરહં દિવ્યાર્થં યક્ષસ્ય જઙ્ઘાન્તરાન્નિર્ગમિષ્યામિ ।
ત્વયા તત્ર સમાગત્ય વાતૂલત્વમાશ્રિત્ય મમ કણ્ઠગ્રહો વિધેયઃ ।
તેન ચ તથોક્તે સા સ્વગૃહમાજગામ ।