Subhāṣitāvali 1-1040 · Verses 1007-1026
yāndigdhvaiva kṛtā viṣeṇa kusṛtiryeṣāṃ kiyadgaṇyate
lokaṃ hantumanāgasaṃ dvirasanā randhreṣu ye jāgrati /
vyālāstepi dadhatyamī sadasatormūḍhā maṇīnmūrdhabhir-
naucityādguṇaśālināṃ kvacidapi bhraṃśostyalaṃ cintayā //
tatpratyastratayā dhṛto na tu kṛtaḥ samyaksvatantro bhayāt-
svasthastānpratighātayediti yathākāmaṃ na saṃpoṣitaḥ /
saṃśuṣyanvṛṣadaṃśa eṣa kurutāṃ mūkaḥ sthitopyatra kiṃ
gehe kiṃ bahunādhunā gṛhapateścaurāścarantyākhavaḥ //
svātmīyānna dadāsi cetphaṇamaṇīnmā dāḥ parārthaṃ parair-
yatkiṃcinnihitaṃ ruṇatsi kimidaṃ nidhyādi duṣṭāśayā /
etattāvadalaṃ bhavantamaparaṃ pṛcchāmi kasmādahe
phūtkārairviṣavahnivegagurubhirdandahyasemuṃ janam //
niḥsārāḥ sutarāṃ laghuprakṛtayo yogyā na kārye kvacic-
chuṣyantodya jarattṛṇādyavayavāḥ prāptāḥ svatantreṣu ye /
antaḥsāraparāṅmukheṇa dhigaho te mārutenāmunā
paśyātyantacalena vartma mahatāmākāśamāropitāḥ //
ye jātyā laghavaḥ sadaiva gaṇanāṃ yātā na ye kutracit-
padbhyāmeva vimarditāḥ pratidinaṃ bhūmau nilīnāściram /
utkṣiptāścapalāśayena marutā paśyāntarikṣe sakhe
tuṅgānāmupari sthitaṃ kṣitibhṛtāṃ kurvantyamī pāṃsavaḥ //
anīrṣyāḥ śrotāro mama vacasi cedvacmi tadahaṃ
svapakṣādbhetavyaṃ bahu na tu vipakṣātprabhavataḥ /
tamasyākrāntāśe kiyadapi hi tejovayavinaḥ
svaśaktyā bhāsante divasakṛti satyeva na punaḥ //
sāṃmukhyaṃ vastujātaṃ nayati nanu cidīśasya yaddarśanāḍhyaṃ
netradvandvaṃ kilaitadvimalamiti tatonyāṅgasaṅgaṃ vihāya /
ghrāṇaṃ vaṃśābhirāmaṃ parimalanirataṃ cakṣuṣormadhyabhāge
nityaṃ līnaṃ na cāsminmṛgasi nayanayoḥ śvāsamāmuñca khinne //
etattasya mukhātkiyatkamalinīpattre kaṇaṃ pāthaso
yanmuktāphalamityamaṃsta sa jaḍaḥ śṛṇvanyadasmādapi /
aṅgulyagralaghukriyāpravilayinyādīyamāne śanais-
tatroḍḍīya gate hahetyanudinaṃ nidrāti nāntaḥśucā //
āstetraiva sarasyaho bata kiyānsaṃtoṣapakṣagraho
haṃsasyāsya manāṅna dhāvati matiḥ śrīdhāmni padme kvacit /
suptodyāpi vibudhyate na taditastāvatpratīkṣāmahe
velāmityuṣasi priyā madhulihaḥ soḍhuṃ tu eva kṣamāḥ //
vātāhāratayā jagadviṣadharairāśvāsya niḥśeṣitaṃ
te grastāḥ punarabhratoyakaṇikātīvravratairbarhibhiḥ /
tepi krūracamūrucarmavasanairnītāḥ kṣayaṃ lubdhakair-
dambhasya sphuritaṃ vidannapi jano jālmo guṇānīhate //
nāmāpyanyatarornimīlitamabhūttattāvadunmīlitaṃ
prasthāne skhalataḥ svavartmani vidheranyairgṛhītaḥ karaḥ /
lokaścāyamadṛṣṭadarśanadaśādṛgvaiśasāduddhṛto
yuktaṃ kāṣṭhika lūnavānyadasitāmāmrālimākālikīm //
ūḍhā yena mahādhuraḥ suviṣame mārge sadaikākinā
soḍho yena kadācideva na nije goṣṭhenyaśauṇḍadhvaniḥ /
āsīdyaśca gavāṃ gaṇasya tilakastasyaiva saṃpratyaho
dhikkaṣṭaṃ dhavalasya jātajaraso goḥ paṇyamuddhoṣyate //
bhekena kvaṇatā saroṣaparuṣaṃ yatkṛṣṇasarpānane
dātuṃ karṇacapeṭamujjhitabhiyā hastaḥ samullāsitaḥ /
yaccādhomukhamakṣiṇī pidadhatā nāgena tatra sthitaṃ
tatsarvaṃ viṣamantriṇo bhagavataḥ kasyāpi līlāyitam //
nityaṃ tīrthe nivāsaḥ prakṛtiratitarāṃ snigdhamugdhasvabhāvā
vṛttirdaivāddhi vaktre gagananipatitairnirmalairvārileśaiḥ /
itthaṃ sarvaṃ vilokya prakaṭamiha time mugdhalokena loke
sādhutvaṃ darśitaṃ te bahirabahiramī kaṇṭakāḥ kena dṛṣṭāḥ //
mṛtyorāsyamivātataṃ dhanuramī cāśīviṣābhāḥ śarāḥ
śikṣā sāpi jitārjunā pratibhayaṃ sarvāṅganimnā gatiḥ /
antaḥ krauryamaho śaṭhasya madhuraṃ hā hāri geyaṃ mukhe
vyādhasyāsya yathā bhaviṣyati tathā manye vanaṃ nirmṛgam //
dhigvyomno mahimānametu dalaśaḥ proccaistadīyaṃ padaṃ
nindyāṃ daivagatiṃ prayātvabhavanistasyāstu śūnyasya vā /
yenotkṣiptakarasya naṣṭamahasaḥ śrāntasya saṃtāpino
mitrasyāpi nirāśrayasya na kṛtaṃ dhṛtyai karālambanam //
digdāhaikarate vanāntakara te jvālā na me rocate
dugdhaṃ svāśrayamudyatasya bhavato necchanti vṛddhiṃ janāḥ /
mūlānyasya mahībhṛto dalayituṃ durvedhasā nirmitaḥ
ko vā na tvayi śaṅkate khala jagatkhedāvahe dāva he //
kṣutkṣāmeṇa kathaṃ kathaṃcidaniśaṃ gātraṃ kṛśaṃ bibhratā
bhrāntaṃ yena gṛhe gṛhe gṛhavatāmucchiṣṭapiṇḍārthinā /
asthnaḥ khaṇḍamavāpya daivapatitaṃ śūnyāṃ trilokīmimāṃ
manvāno dhigaho sa eva saramāputrodya siṃhāyate //
śuṣkasnāyuvasāvasekamalinaṃ nirmāṃsamapyasthi goḥ
śvā labdhā paritoṣameti na tu tattasya kṣudhaḥ śāntaye /
siṃho jambukamaṅkamāgatamapi tyaktvā nihanti dvipaṃ
sarvaḥ kṛchragatopi vāñchati janaḥ sattvānurūpaṃ phalam //
kāluṣyaṃ payasāṃ vilokya śanakairuḍḍīya haṃsā gatā
dhārājarjarakesarāsphuṭarucaḥ padmā nimignā jale /
sā sarvartusukhāvatārapadavī channā tṛṇairnūtanaiḥ
kaṣṭaṃ tādṛgapi svabhāvavimalaṃ vṛdchyaiva naṣṭaṃ saraḥ //
Original text: Subhāṣitāvali 1-1040 · Edition: P. Peterson, Bombay 1886 (Bombay Sanskrit Series ; 31) · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0