સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 0141-0160

ક્વ દોષોત્ર મયા લભ્ય ઇતિ સંચિન્ત્ય ચેતસા ।
ખલઃ કાવ્યેષુ સાધૂનાં શ્રવણાય પ્રવર્તતે ॥

ઉપપત્તિભિરમ્લાના નોપદેશૈઃ કદર્થિતાઃ ।
સ્વસંવેદનસંવેદ્યસારાઃ સહૃદયોક્તયઃ ॥

કેષાંચિદ્વાચિ શુકવત્પરેષાં હૃદિ મૂકવત્ ।
કસ્યાપ્યા હૃદયાદ્વક્ત્રે વલ્ગુ વલ્ગન્તિ સૂક્તયઃ ॥

બહૂનિ નરશીર્ષાણિ લોમશાનિ બૃહન્તિ ચ ।
ગ્રીવાસુ પ્રતિબદ્ધાનિ કિંચિત્તેષુ સકર્ણકમ્ ॥

સાધ્વીવ ભારતી ભાતિ સૂક્તિસદ્વ્રતચારિણી ।
ગ્રામ્યાર્થવસ્તુસંસ્પર્શબહિરઙ્ગા મહાકવેઃ ॥

તે વન્દ્યાસ્તે મહાત્માનસ્તેષાં લોકે સ્થિરં યશઃ ।
યૈર્નિબદ્ધાનિ કાવ્યાની યે વા કાવ્યેષુ કીર્તિતાઃ ॥

પ્રસન્નાઃ કાન્તિહારિણ્યો નાનાશ્લેષવિચક્ષણાઃ ।
ભવન્તિ કસ્યચિત્પુણ્યૈર્મુખે વાચો ગૃહે સ્ત્રિયઃ ॥

કવીનાં મહતાં સૂક્તૈર્ગૂઢાર્થાન્તરસૂચિભિઃ ।
વિધ્યમાનશ્રુતેર્મા ભૂહુર્જનસ્ય કથં વ્યથા ॥

યાસ્યતિ સજ્જનહસ્તં રમયિષ્યતિ તં ભવેચ્ચ નિર્દોષા ।
ઉત્પાદિતયાપિ કવિસ્તામ્યતિ કથયા દુહિત્રેવ ॥

અવસરપઠિતં સર્વં સુભાષિતત્વં પ્રયાત્પસૂક્તમપિ ।
ક્ષુધિ કદશનમપિ નિતરાં ભોક્તુઃ સંપદ્યતે સ્વાદુ ॥

દુર્જનહુતાશતપ્તં કાવ્યસુવર્ણં વિશુદ્ધિમુપયાતિ ।
દર્શયિતવ્યં તસ્માન્મત્સરિમનસઃ પ્રયત્નેન ॥

ગણયન્તિ નાપશબ્દં ન વૃત્તભઙ્ગં ક્ષતિં ન ચાર્થસ્ય ।
રસિકત્વેનાકુલિતા વેશ્યાપતયઃ કુકવયશ્ચ ॥

વિપુલહૃદયાભિયોગ્યે ખિદ્યતિ કાવ્યે જડો ન મૌર્ખ્યે સ્વે ।
નિન્દતિ કઞ્ચુકમેવ પ્રાયઃ શુષ્કસ્તના નારી ॥

ખ્યાતિં ગમયતિ સુજનઃ સુકવિર્વિદધાતિ કેવલં કાવ્યમ્ ।
પુષ્ણાતિ કમલમમ્ભો લક્ષ્મ્યા તુ રવિર્નિયોજયતિ ॥

વ્યાખ્યાતુમેવ કેચિત્કુશલાઃ શાસ્ત્રં પ્રયોક્તુમલમન્યે ।
ઉપનામયતિ કરોન્નં રસાંસ્તુ જિહ્બૈવ જાનાતિ ॥

જિવિત ઇવ કણ્ઠગતે સૂક્તે દુઃખાસિકા કવેસ્તાવત્ ।
નયનવિકાસવિધાયી સચેતનાભ્યાગમો યાવત્ ॥

પ્રતીયમાનં પુનરન્યદેવ
વસ્ત્વસ્તિ વાણીષુ મહાકવીનામ્ ।
યત્તત્પ્રસિદ્ધાવયવાતિરિક્ત-
માભાતિ લાવણ્યમિવાઙ્ગનાસુ ॥

કવેરભિપ્રાયમશબ્દગોચરં
સ્ફુરન્તમાર્દ્રેષુ પદેષુ કેવલમ્ ।
વદદ્ભિરઙ્ગૈઃ કૃતરોમવિક્રિયૈર્-
જનસ્ય તૂષ્ણીંભવતોયમઞ્જલિઃ ॥

સહૃદયાઃ કવિગુમ્ફનિકાસુ યે
કતિપયાસ્ત ઇમે ન વિશૃઙ્ખલાઃ ।
રસમયીષુ લતાસ્વિવ ષટ્પદા
હૃદયસારજુષો ન મુખસ્પૃશઃ ॥

ખ્યાતા નરાધિપતયઃ કવિસંશ્રયેણ
રાજાશ્રયેણ ચ ગતાઃ કવયઃ પ્રસિદ્ધિમ્ ।
રાજ્ઞા સમોસ્તિ ન કવેઃ પરમોપકારી
રાજ્ઞો ન ચાસ્તિ કવિના સદૃશઃ સહાયઃ ॥