Subhāṣitaratnakośa · Chapter 31

madhyāhne paripuñjitais tarutala-cchāyā mṛgaiḥ sevyate kāsāre sphuṭitodare sunibhṛtaṃ kīṭair ahar nīyate
utsaṅga-ślatha-mukta-hasta-yugala-nyastānanaḥ kānane jhillī-toya-kaṇābhiṣeka-sukhito nidrāyate vānaraḥ //

etasmin divasasya madhya-samaye vāto 'pi caṇḍātapa trāseneva na saṃcaraty ahima-gor-bimbe lalāṭaṃtape
kiṃ cānyat-paritapta-dhūli-luṭhana-ploṣāsahatvād iva cchāyā dūra-gatāpi bhūruha-tale vyāvartya saṃlīyate //

ādau māna-parigraheṇa guruṇā dūraṃ samāropitā paścāt tāpa-bhareṇa tānava-kṛtā nītā paraṃ lāghavam
utsaṅgāntara-vartinām anugamāt saṃpīḍitā gām imāṃ sarvāṅga-praṇaya-priyām iva taru-cchāyā samālambate //

kirati mihire viṣvadrīcaḥ karānati-vāmanī sthala-kamaṭhavad deha-cchāyā janasya viceṣṭate
gajapati-mukhodgīrṇair āpyair api trasareṇubhiḥ śiśira-madhurām eṇāḥ kaccha-sthalīm adhiśerate //

uddāma-dyumaṇi-dyuti-vyatikara-prakrīḍad-arkopala jvālā-jālakaṭāla-jāṅgala-taṭī-niṣkūjakoyaṣṭayaḥ
bhaumoṣma-plavamāna-sūra-kiraṇa-krūra-prakāśā dṛśor āyuḥ karma samāpayanti dhig amūr madhye 'hni śūnyā diśaḥ //

rathyā-garbheṣu khelā-rasika-śiśu-guṇaṃ tyājayed pūrvakelīr uddaṇḍābja-cchadālī-talam upagamayed rājahaṃsī-kulāni
adhyetṝṇāṃ dadhānaṃ bhṛśam ala-sadṛśāṃ kiṃcid aṅgāvasādaṃ devasyaitat samantād bhavatu samucita-śreyase madhyam ahnaḥ //

kāśmaryāḥ kṛta-mālam udgata-dalaṃ koyaṣṭikaṣṭīkate nīrāśmantaka-śimbi-cumbana-mukhā dhāvanty apaḥ-pūrṇikāḥ
dātyūhais tiniśasya koṭaravati skandhe nilīya sthitaṃ vīrun-nīḍa-kapota-kūjitam anukrandanty adhaḥ kukkubhāḥ //

uddāma-jvalad-aṃśu-māli-kiraṇa-vyarthātirekād iva cchāyāḥ saṃprati yānti piṇḍa-padavīṃ mūleṣu bhūmīruhām
kiṃ caitad-danujādhirāja-yuvatī-vargāvagāhotsarat kṣobhoḍḍīna-vihaṅga-maṇḍala-kṛtālīkātapatraṃ saraḥ //

dhatte padma-latā-dalepsur upari khaṃ karṇatālaṃ dvipaḥ śaṣpa-stamba-rasān niyacchati śikhī madhye śikhaṇḍaṃ śiraḥ
mithyā leḍhi mṛṇāla-koṭi-rabhasād daṃṣṭrāṅkuraṃ śūkaro madhyāhne mahiṣaś ca vāñchati nija-cchāyā-mahā-kardamam //

viśantīnāṃ snātuṃ jaghana-pariveśair mṛgadṛśāṃ yad ambhaḥ saṃprāptaṃ pramada-vana-vāpyās taṭa-bhuvam
gabhīre tan nābhī-kuhara-pariṇāhe 'dhvani sakṛt kuhuṅkāra-sphāraṃ racayati ca nādaṃ namati ca //

viṣvaṅ murmura-narma bibhrati pathāṃ garbheṣv adabhrāḥ paṭu jyotir mukta-nirabhra-dīdhiti-ghaṭā-nirdhūpitā dhūlayaḥ
megha-cchāya-dhiyābhidhāvati puro nirdagdha-dūrvāvanaṃ pānthaḥ kiṃ ca marīci-vīciṣu payaḥ-pūra-bhramaḥ klāmati //

dhvāntānīla-vanādri-koṭara-gṛheṣv adhyāsate kokilāḥ pānthāḥ potavad āpibanti kaluṣaṃ dhānyāḥ prataptaṃ payaḥ
tallāmbho vana-tāmasolla-nivahasyāśakta-sūrya-sruti vrāta-sphīta-varāhasairi-bhasa-bhāsva-sthaiṇa-yūthāc cyutam //

dhūmo 'ṭann aṭavīṣu cāṭu-paṭalānāṭīkayaty ucchalat pāṃśu-prāṃśu-bharābhir ābhir abhito vātormibhir vartmanaḥ
utsarpad-dava-dhūma-vibhrama-bharaḥ kiṃ ca pratīcīr apaḥ kurvanty accha-marīci-vīci-nicaya-bhrāntyā hradānte mṛgāḥ //

madhyāhne parinirmaleṣu śakulaḥ śaivālamālāmbuṣu sthūlatvāj jala-raṅgu-nirjita-bhayaḥ pucchāgra-romāvalīḥ
līlā-tāṇḍava-ḍambarair avakiran pānīya-pūrṇodarasḥ tuṇḍāgrāt kṣaṇa-pīta-vāri-guḍikām udgīrya saṃlīyate //