Subhāṣitaratnakośa · Chapter 30

madhye vyoma-kaṭi-bhramās tu kitava-prāg-bhāra-kopa-krama kṣipra-kṣipta-kaparda-muṣṭi-kalanāṃ kurvanty amūs tārakāḥ
kiṃ cāyaṃ rajanī-patiḥ pravigalal-lāvaṇya-lakṣmīr itaḥ paryanta-sthita-cāru-vṛtta-kaṭhinī-khaṇḍa-cchaviṃ vāñchati //

tamobhiḥ pīyante gata-vayasi pīyūṣa-vapuṣi jvaliṣyan mārtaṇḍopala-paṭala-dhūmair iva diśaḥ
sarojānāṃ karṣann ali-mayam ayaskānta-maṇivatd kṣaṇād antaḥ-śalyaṃ tapati patir adyāpi na rucām //

jātāḥ pakva-palāṇḍu-pāṇḍa-madhura-cchāyā-kiras tārakāḥ prācīm aṅkurayanti kiṃcana ruco rājīva-jīvātavaḥ
lūtātantu-vitāna-vartulam ito bimbaṃ dadhac cumbati prātaḥ proṣita-rocir ambara-talād astācalaṃ candramāḥ //

prācī-vibhrama-karṇikā-kamalinī-saṃvartikāḥ saṃprati dve tisro ramaṇīyam ambara-maṇer dyām uccarante rucaḥ
sūkṣmocchvāsam apīdam utsukatayā saṃbhūya koṣād bahir niṣkrāmad-bhramaraugha-saṃbhrama-bharād ambhojam ujjṛmbhate //

eka-dvi-prabhṛti-krameṇa gaṇanām eṣām ivāstaṃ yatāṃ kurvāṇā samakocaya-dṛśa-śatāny ambhoja-saṃvartikāḥ
bhūyo 'pi kramaśaḥ prasārayati tāḥ saṃpraty amūn udyataḥ saṃkhyātuṃ sakutūhaleva nalinī bhānoḥ sahasraṃ karān //

pītvā bhṛśaṃ kamala-kuḍmala-śukti-koṣā doṣātanī-timira-vṛṣṭim atha sphuṭantaḥ
niryan-madhuvrata-kadamba-miṣād vamanti bibhranti kāraṇa-guṇān iva mauktikāni //

tārāṇāṃ tagara-tviṣāṃ parikaraḥ saṃkhyeya-śeṣaḥ sthitaḥ spardhante 'sta-rucaḥ pradīpaka-śikhāḥ sārdhaṃ haridrāṅkuraiḥ
tatra stambhita-pārada-drava-jaḍo jātaḥ prage candramāḥ paurastyaṃ ca purāṇa-sīdhu-madhura-cchāyaṃ nabho vartate //

dvitrair vyomni purāṇa-mauktika-maṇi-cchāyaiḥ sthitaṃ tārakair jyotsnā-pāna-bharālasena vapuṣā suptāś cakorāṅganāḥ
yāto 'stācala-cūlam udvasa-madhu-cchatra-cchaviś candramāḥ prācī bāla-biḍālalocanarucāṃ yātā ca pātraṃ kakup //

parisphurata tārakāś carata caura-cakrāṇy alaṃ prasarpata tamāṃsi re samaya eṣa yuṣmādṛśām
na yāvad udayācaloddhata-rajāḥ samākrāmati prabhā-paṭala-pāṭalī-kṛta-nabho 'ntarālo raviḥ //

prātaḥ kopa-vilohitena raviṇā dhvastaṃ tamaḥ sarvato bhṛṅgāḥ padma-puṭeṣu varṇa-sadṛśās tasyeti kṛṣṭāḥ karaiḥ
hā kaṣṭaṃ timira-tviṣo vayam api vyaktaṃ hatā ity amī kākāḥ saṃprati ghoṣayanti sabhayāḥ kāketi nāmnātmanaḥ //

śakyārcanaḥ sucir amīkṣaṇa-paṅkajena kāśmīra-piṇḍa-paripāṭala-maṇḍala-śrīḥ
dhvāntaṃ harann amara-nāyaka-pālitāyāṃ devo 'bhyudeti diśi vāsara-bīja-koṣaḥ //

kuntala ivāvaśiṣṭaḥ smarasya candana-saro-nimagnasya /
pratibhāti yatra hariṇaḥ sa hariṇa-lakṣmā gato 'sta-mayam //

patyau yāte kalānāṃ vrajati gati-vaśād astam indau krameṇa krandantī patri-rāvair vigalita-timira-stoma-dhammilla-bhārā
prabhraṃśi-sthūla-muktāphala-nikara-parispardhitārāśru-binduḥ pronmīlat-pūrva-saṃdhyāhuta-bhuji rajanī paśya dehaṃ juhoti //

so 'haṃ sudūram agamaṃ dvija-rāja-rūḍhiṃ gāḍha-prasaktir abhavaṃ bata vāruṇītaḥ
ity ākalayya niyataṃ śaśabhṛt samastam astād dadau jhagiti jhampa-mayaṃ payodhau //

stoka-stokam abhūmir ambara-tale tārābhir astaṃ gataṃ gacchanty asta-gireḥ śiras tad-anu ca cchāyā-daridraḥ śaśī
pratyāsannatarodaya-stha-taraṇer bimbāruṇimnā tato mañjiṣṭhā-rasa-lohinī dig api ca prācī samunmīlati //

muṣita-muṣitālokās tārās tuṣāra-kaṇa-tviṣaḥ savitur api ca prācī-mūle milanti marīcayaḥ
śrayati śithila-cchāyābhogas taṭīm aparāmbudher jaraṭha-lavalī-lāvaṇyāccha-cchavir mṛga-lāñchanaḥ //

vrajaty apara-vāridhiṃ rajata-piṇḍa-pāṇḍuḥ śaśī namanti jala-budbudha-dyuti-sapaṅktayas tārakāḥ
kuruṇṭaka-vipāṇḍuraṃ dadhati dhāma dīpāṅkurāśḥ cakora-nayanāruṇā bhavati dic ca sautrāmaṇī //

labdhvā bodhaṃ divasa-kariṇaḥ kīrṇa-nakṣatra-mālaṃ dīrghād asmād gagana-śayanād ujjihānasya darpāt
sajjad-dānodaka-tanu-malo jarjarābhīṣu-rajjur bhraśyaty eṣa praśithila iva śrotra-śaṅkhaḥ śaśāṅkaḥ //

tejo-rāśau bhuvana-jaladheḥ plāvitāśā-taṭāntaṃ bhānau kumbhodbhava iva pibaty andhakārotkarāmbhaḥ
sadyo mādyan-makara-kamaṭha-sthūla-matsyā ivaite yānty antasthāḥ kulaśikhariṇo vyakti-vartma krameṇa //

āmudrantas tama iva saraḥ-sīmni saṃbhūya paṅkaṃ tārā-sārthair iva pati-śucā phenakaiḥ śliṣṭa-pādāḥ
bhrāntyādaṣṭa-sphuṭa-bisalatā-cuñcubhiś cañcu-cakraiś cakrā bandīkṛta-viraha-kṛc-candralekhā ivaite //

kṛta-pāda-nigūhanovasīdann adhika-śyāma-kalaṅka-paṅka-lekhaḥ
gaganodadhi-paścimānta-lagno vidhur uttāna ivāsti kūrma-rājaḥ //

ayam udayati mudrā-bhañjanaḥ padminīnām udaya-giri-vanālī-bāla-mandāra-puṣpam
viraha-vidhura-koka-dvandva-bandhur vibhindan kupitakapi-kapola-kroḍa-tāmras-tamāṃsi //

rathyā-kārpaṭikaiḥ paṭac-cara-śata-syūtoru-kanthābala pratyādiṣṭa-himāgamārti-viśada-prasnigdha-kaṇṭhodaraiḥ
gīyante nagareṣu nāgara-jana-pratyūṣa-nidrānudo rādhā-mādhavayoḥ paraspara-rahaḥ-prastāvanā-gītayaḥ //