Śrāvakabhūmi · Part 4154
tatra gṛhipakṣe satkāyadṛṣṭiḥ, yayāyam ādita eva na prayujyata ity ādita uttrāsikā satkāyadṛṣṭiḥ /
durākhyāte dharmavinaye śīlavrataparāmarśaḥ, uccalito 'pi mithyāṃ pratipādayati yenāryamārgo notpadyate /
svākhyāte dharmavinaye vicikitsā, tatroccalitaś ca bhavati, na ca mithyāpratipanno 'pi tv anabhyāsāt tasya yāvad yathābhūtadarśanaṃ na bhavati jñeye vastuni tāvat kāṅkṣā vimatayo vibandhakarā bhavanti ( Śbh II 240 ) mārgasyotpattaye /
anena tāvat kāraṇena srota-āpattiphalavyavasthānam //
-II-13-a-(2) Ms. 92b4R, Sh.333-1, P.149a5, D.121b5, N.128b4, Co.126a1, Ch.445c17
tasyāsya srota-āpannasya paraṃ sapta bhavā avaśiṣṭā bhavanti / sa cāsya janmaprabandho yadā ca janmaprābandhikān kleśān prajahāti devabhavasaṃgṛhītān manuṣyabhavasaṃgṛhītāṃś ca, yeṣāṃ prahāṇāt param ekaṃ devabhavam abhinirvartayaty ekaṃ manuṣyabhavam / tasmin samaye sakṛdāgāmiphalaṃ vyavasthāpyate //
-II-13-a-(3) Ms.92b5R, Sh.333-7, P.149a7, D.121b6, N.128b5, Co.126a2, Ch.445c21
yadā tu devabhavam eva kevalam abhinirvartayati, ihapratyāgamajanmikaṃ kleśaṃ prahāya, tadānāgāmiphalaṃ vyavasthāpyate //
-II-13-a-(4) Ms.92b6L, Sh.333-9, P.149a7, D.121b7, N.128b6, Co.126a3, Ch.445c23
sarvabhavopapattisaṃvartanīyakleśaprahāṇād agraphalam arhattvaphalaṃ vyavasthāpyate //
-II-13-a-(5) Ms.92b6L, Sh.334-1, P.149a7, D.121b7, N.128b6, Co.126a3, Ch.445c24
tat punaḥ sakṛdāgāmiphalaṃ trayāṇām saṃyojanānāṃ prahāṇād rāgadveṣamohānāṃ ca tanutvād bhagavatā vyavasthāpitam, pañcānām avarabhāgīyānāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇād anāgāmiphalam, paryādāya sarvakleśaprahāṇād arhattvaphalam / idam ucyate bhāvanāphalam //
-II-13-b Ms.92b7L, Sh.334-6, P.149b2, D.122a2, N.129a1, Co.126a5, Ch.445c28
tatra ye rāgadveṣamohamānavitarkacariteṣu pudgaleṣu pūrvaṃ tāvac ( Śbh II 242 ) caritaviśodhana ālambane caritaṃ viśodhayitavyaṃ tataḥ paścāc cittasthitim adhigacchanti / teṣāṃ pratiniyatam eva tad ālambanam avaśyaṃ tais tenālambanena prayoktavyam /
samabhāgacaritasya tu yatra priyārohitā tatra tena prayoktavyaṃ kevalaṃ cittasthitaye, na tu caritaviśuddhaye / yathā samabhāgacarita evaṃ mandarajasko veditavyaḥ /
ayaṃ tv eṣāṃ viśeṣḥ / rāgādicaritaḥ prayujyamānaś cireṇādhigantā bhavati, samabhāgacarito nāticireṇa, mandarajaskas tv āśu tvaritatvaritaṃ cittasthitim adhigacchati //
-II-13-b-(1) Ms.93a2L, Sh.334-16, P.149b6, D.122a6, N.129a5, Co.126b1, Ch.446a8
tatroktāni pūrvaṃ rāgādicaritānāṃ pudgalānāṃ liṅgāni / samabhāgacaritasya pudgalasya mandarajaskasya ca katamāni liṅgāni / āha / samabhāgacaritasya pudgalasya sarvāṇi tāni liṅgāni saṃvidyante yāni rāgādicaritānām, tāni rāgādīni tu nādhimātrāṇi na pradhānāni yathā rāgādicaritānām / samaprāptāni tāni bhavanti, pratyayeṣu satsu prajñāyante //
-II-13-b-(2) Ms.93a3L, Sh.335-2, P.149b8, D.122a7, N.129a7, Co.126b3, Ch.446a13
tatra mandarajaskasya pudgalasya liṅgāni / anāvṛto bhavaty ādiśuddhasaṃbhārasaṃbhṛtaḥ / prasādabahulo medhāvī puṇyavān guṇānvitaś ca bhavati //
-II-13-b-(2)-i Ms.93a3M, Sh.335-5, W.*102-18, P.150a1, D.122b1, N.129b1, Co.126b4, Ch.446a16
tatra trīṇy āvaraṇāni karmāvaraṇaṃ kleśāvaraṇaṃ vipākāvaraṇam /
tatra karmāvaraṇaṃ pañcānantaryāṇi karmāṇi / yac cānyad api kiṃcit karma saṃcetanīyaṃ gurukarma vipakvavipākaṃ mārgotpattaye nibandhakārakam /
tatra kleśāvaraṇaṃ tīvrakleśatāyatakleśatā ca / yā dṛṣṭe dharme caritaviśodhanenālambanaviśodhanena na śakyate viśodhayitum /
tatra vipākāvaraṇaṃ yatrāryamārgasyāpravṛttir apracāra upapattyāyatane, tatra vā vipākam abhinirvartayati / yatra vāryamārgasya pravṛttiḥ pracāraḥ, tatropapanno jaḍo bhavaty eḍamūko hastasaṃvācikaḥ, apratibalo bhavati subhāṣitadurbhāṣitānāṃ dharmāṇām artham ājñātum //
-II-13-b-(2)-ii Ms.93a5M, Sh.335-17, P.150a5, D.122b5, N.129a4, Co.126b7, Ch.446a27
tatrādiśuddhiḥ śīlaṃ ca suviśuddhaṃ dṛṣṭiś ca ṛjvī /
tatra śīlaṃ suviśuddhaṃ daśabhiḥ kāraṇair veditavyam /
tatra dṛṣṭyṛjutā, śraddhāṃ saṃprayogāt, adhimuktisaṃprayogāt, vigatamāyāśāṭhyatayā, sucintitadharmārthasya niḥkāṅkṣānirvicikitsāprayoganiryāṇatayā / ( Śbh II 246 )
yā dṛṣṭiḥ śraddhayā saṃprayuktā, asmād dharmavinayād asaṃhāryā bhavati /
adhimuktyā ca saṃprayuktā, buddhānāṃ buddhaśrāvakāṇāṃ ca, acintyam anubhāvam, acintyāni copapattyāyatanāni, gambhīrāṃ ca deśanām, avyākṛtavastu cādhimucyate, nottrasati, na saṃtrāsam āpadyate /
vigatamāyāśāṭhyā ca yā dṛṣṭiḥ, yayā ṛjuko bhavati / ṛjukajātīyo yathānuśiṣṭaś ca pratipadyate, yathābhūtaṃ cātmānam āviṣkaroti /
dharmāṇāṃ vānityatām ārabhya duḥkhatāṃ śūnyatām anātmatām arthaḥ suvicintito bhavati sutulitaḥ sūpaparīkṣitaḥ, yaddhetor ayaṃ niḥkāṅkṣo bhavati nirvicikitsaḥ, dvedhāpathāpagato viśeṣāya paraiti /
itīyaṃ caturākārā dṛṣṭir yathoddiṣṭā dṛṣṭyṛjutety ucyate //
-II-13-b-(2)-iii Ms.93a8M, Sh.336-19, P.150b3, D.123a3, N.130a3, Co.127a5, Ch.446b12
tatra saṃbhārasaṃbhṛtatā, vistareṇa saṃbhāraḥ pūrvam eva nirdiṣṭaḥ / samāsataḥ punaś caturvidho bhavati / puṇyasaṃbhāro jñānasaṃbhāraḥ pūrvako dṛṣṭadhārmikaś ca /
tatra puṇyasaṃbhāro yenāpy etarhy ānulomikāḥ pariṣkārāḥ pracurā bhavanti pradakṣiṇāḥ, kalyāṇamitrāṇi ca pratilabhate, anantarāyaś ca prayuktasya bhavati /
tatra jñānasaṃbhāro yena medhāvī bhavati, pratibalaḥ subhāṣitadurbhāṣitānāṃ ( Śbh II 248 ) dharmāṇām artham ājñātum, lābhī bhavaty ānulomikāyā dharmadeśanāyāḥ, arthadeśanāyāḥ, avavādānuśāsanyāḥ /
tatra pūrvako yenaitarhi paripakvānīndriyāṇi labhate pūrvakuśalamūlopacayāt /
tatra dṛṣṭadhārmikas tadyathā kuśalo dharmacchandaḥ, tathā paripakvendriyasya śīlasaṃvara indriyasaṃvara iti vistareṇa pūrvavat //
-II-13-b-(2)-iv Ms.93b2R, Sh.337-14, P.150b8, D.123a6, N.130a7, Co.127b2, Ch.446b22
tatra prasādabahulatā, na śāstari kāṅkṣati na vicikitsati prasīdaty adhimucyate, yathā śāstary evaṃ dharme śikṣāyām / iti vistareṇa pūrvavat //
-II-13-b-(2)-v Ms.93b3M, Sh.337-17, P.151a1, D.123a7, N.130b1, Co.127b3, Ch.446b25
tatra medhā yayāśu dharmam udgṛhṇāti, cireṇa dharmam arthaṃ ca na vismārayati, āśu dharmam arthaṃ ca pratividhyati //
-II-13-b-(2)-vi Ms.93b3R, Sh.338-1, P.151a2, D.123b1, N.130b1, Co.127b4, Ch.446b27
tatra kṛtapuṇyatā yayābhirūpo bhavati darśanīyaḥ prāsādiko dīrghāyur bhavati, ādeyavākyo maheśākhyo jñāto bhavati mahāpuṇyo lābhī cīvarādīnām, satkṛto gurukṛtaś ca rājādīnām //
-II-13-b-(2)-vii Ms.93b4M, Sh.338-5, W.102-26, P.151a4, D.123b2, N.130b3, Co.127b5, Ch.446c2
tatra guṇānvita iti guṇā alpecchatādayo veditavyāḥ, yathoktāḥ śramaṇālaṃkāre, tair ayaṃ prakṛtyaiva samanvāgato bhavati /
itīmāny evaṃbhāgīyāni mandarajaskasya pudgalasya liṅgāni veditavyāni //
(II)-A-II-14-a Ms.93b5L, Sh.338-9, W.*103-1, P.151a5, D.123b3, N.130b4, Co.127b6, Ch.446c6
tatra ṣaṭ pudgalaparyāyāḥ / katame ṣaṭ / tadyathā śramaṇo brāhmaṇo brahmacārī bhikṣur yatiḥ pravrajitaś ceti //
-II-14-a-(1) Ms.93b5M, Sh.338-11, W.*103-7, P.151a6, D.123b4, N.130b5, Co.127b7, Ch.446c8
tatra catvāraḥ śramaṇāḥ / mārgajinaḥ, mārgadeśikaḥ, mārgajīvī, mārgadūṣī ca /
tatra yaḥ sugataḥ sa mārgajinaḥ, yo dharmavādī sa mārgadeśikaḥ, yaḥ supratipannaḥ sa mārgajīvī, yo mithyāpratipannaḥ sa mārgadūṣī /
sugataś cocyate yo 'śeṣaṃ rāgadveṣamohakṣayam anuprāptaḥ / dharmavādī yo rāgadveṣamohavinayāya dharmaṃ deśayati / supratipanno yo rāgadveṣamohavinayāya pratipannaḥ / duḥśīlapāpadharmā mithyāpratipannaḥ /
api ca śaikṣāśaikṣā mārgajinā ity ucyante, darśanabhāvanāprahātavyānāṃ kleśānāṃ vijayāt /
tatra tathāgato bodhisattvāś cāyatyāṃ bodhāya pratipannāḥ / śrāvakāś ca sūtradharā vinayadharā mātṛkādharāś ca, ye sāṃketikaṃ dharmavinayaṃ dhārayanti, dharmanetrīṃ pravartayanti / ima ucyante mārgadeśikāḥ /
tatra ye pṛthagjanakalyāṇakā ātmahitāya pratipannā lajjināḥ kaukṛtikāḥ śikṣākāmāḥ / aprāptasya prāptaye, anadhigatasyādhigamāya, asākṣātkṛtasya sākṣātkriyāyai prayuktā, bhavyāś ca pratibalā yāvad asākṣātkṛtasya ( Śbh II 252 ) sākṣātkriyāyai / ima ucyante mārgajīvinaḥ /
apy eṣām ūṣmā yenema āryasya prajñendriyasyotpattaye na mṛtā jīvantīty ucyante / tenocyante mārgajīvina iti /
tatra yo 'yaṃ pudgalo duḥśīlaḥ pāpadharmā yāvad abrahmacārī brahmacāripratijñaḥ / ayam ucyate mārgadūṣī / dūṣito 'nena mārgo bhavati mūlata āditaḥ / yenāyam abhavyo bhavaty apratibalaḥ, abhājanabhūto mārgasyotpattaye, satyāṃ saṃvidyamānāyāṃ mārgadeśanāyāṃ sati saṃvidyamāne 'dhigame / tasmān mārgadūṣīty ucyate /
idaṃ ca saṃdhāyoktaṃ bhagavatā / iha prathamaḥ śramaṇaḥ, iha yāvac caturthaḥ, śūnyāḥ parapravādāḥ śramaṇair brāhmaṇaiś ca / yatrāryāṣṭāṅgo mārgaḥ prajñāyate tatra prathamaśramaṇas tatra yāvac caturtha iti //
-II-14-a-(2) Ms. 94a2R, Sh.340-6, W. 103-20, P.152a2, D.124a7, N.131b1, Co.128b3, Ch.447a6
tatra trayo brāhmaṇāḥ / tadyathā jātibrāhmaṇaḥ, saṃjñābrāhmaṇaḥ, pratipattibrāhmaṇaś ca /
tatra jātibrāhmaṇaḥ, yo 'yaṃ brāhmaṇakule jāto yonijo mātṛsaṃbhūtaḥ, upeto mātṛtaḥ pitṛtaḥ /
tatra saṃjñābrāhmaṇa iti loke nāma bhavati saṃjñā samajñā prajñaptir vyavahāraḥ /
tatra pratipattibrāhmaṇaḥ, yo 'tyantaniṣṭho bhavati kṛtārthaḥ / vāhitā bhavanty anena pāpakā akuśalā dharmāḥ / yathoktaṃ na kāryaṃ brāhmaṇasyāsti kṛtārtho brāhmaṇaḥ smṛta iti //
-II-14-a-(3) Ms.94a4M, Sh,341-3, P.152a4, D.124b2, N.131b3, Co.128b5, Ch.447a13
tatra trayo brahmacāriṇaḥ / tadyathā viratisamādāyī tadantaraprahāyī tadatyantaprahāyī ca /
tatra viratisamādāyī, yo brahmacaryād maithunadharmāt prativirato bhavati samādattaśikṣaḥ / tatra tadantaraprahāyī, yo laukikena mārgeṇa kāmavītarāgaḥ pṛthagjanaḥ / tatra tadatyantaprahāyī, tadyathānāgāmī, arhan vā punaḥ //
-II-14-a-(4) Ms.94a5L, Sh.341-10, P.152a7, D.124b4, N.131b6, Co.128b7, Ch.447a19
tatra pañca bhikṣavaḥ / bhikṣatīti bhikṣuḥ, pratijñābhikṣuḥ, saṃjñābhikṣuḥ, bhinnakleśatvād bhikṣuḥ, jñapticaturthena karmaṇopasaṃpādito bhikṣuḥ //
-II-14-a-(5) Ms.94a5R, Sh.341-13, P.152a8, D.124b5, N.131b7, Co.129a1, Ch.447a21
tatra trayo yatayaḥ / dauḥśīlyasaṃyamād yatiḥ, yo 'kuśalāt kāyavākkarmaṇaḥ prativirataḥ /
viṣayasaṃyamād yatiḥ, ya indriyair guptadvāraḥ, ārakṣitasmṛtir nipakasmṛtir vistareṇa pūrvavat /
kleśasaṃyamād yatiḥ, yasya darśanabhāvanāprahātavyāḥ kleśāḥ prahīṇāḥ, ( Śbh II 256 ) utpannotpannaṃ ca chandavitarkaṃ vyāpādavihiṃsāvitarkam, abhidhyāvyāpādamithyādṛṣṭikrodhopanāhamrakṣapradāśādīny āpāyikāni sthānāni nairayikāṇi durgatigāmīny aśramaṇakārakāṇy utpannotpannāni, nādhivāsayati prajahāti vinodayati vyantīkaroti / so 'yaṃ dvividhaḥ kleśasaṃyamo bhavati / paryavasthānasaṃyamaḥ, anuśayasaṃyamaś ca //
-II-14-a-(6) Ms.94a7M, Sh.342-2, P.152b5, D.125a3, N.132a4, Co.129a6, Ch.447b2
tatra dvau pravrajitau / svākhyātadharmavinayo durākhyātadharmavinayaś ca /
tatra svākhyātadharmavinayaḥ / bhikṣubhikṣuṇī śikṣamāṇā śrāmaṇeraśrāmaṇerī, api ca pravrājayaty ātmanaḥ pāpakān akuśalān dharmān, sa pravrajita ity ucyate paramārthataḥ /
tatra durākhyātadharmavinayaḥ / tadyathā tīrthikaparivrājo nirgrantho vā parivrājakaḥ pāṇḍuraka iti, yo vā punar anyo 'py evaṃbhāgīyaḥ /
tenāha śramaṇo brāhmaṇo brahmacārī bhikṣur yatiḥ pravrajita iti pudgalaparyāyāḥ //
-II-14-b Ms.94a9L, Sh.342-11, W.*104-33, P.153a1, D.125a6, N.132b1, Co.129b2, Ch.447b13
tatrāṣṭau pudgalāḥ / catvāri pudgalavyavasthānanidānāni /
katame 'ṣṭau pudgalāḥ / tadyathā samartho 'samarthaḥ / upāyajño 'nupāyajñaḥ / sātatiko 'sātatikaḥ / kṛtaparicayo 'kṛtaparicayaś ceti /
tatra catvāri pudgalavyavasthānanidānāni, eṣām evāṣṭānāṃ pudgalānāṃ vyavasthānāya catvāri prabhedanidānāni bhavanti / tadyathendriyaprabhedaḥ paripakvendriyo 'paripakvendriyaś ca / yogaprabhedo yogajño 'yogajñaś ca / prayogabhedaḥ sātatyasatkṛtya na sātatyasatkṛtya prayuktaś ca / kālaprabhedo dīrghakālabhāvitamārgo na dīrghakālabhāvitamārgaś ca /
itīme catvāraḥ prabhedāḥ kathaṃ nidānāni bhavanty aṣṭānāṃ pudgalānāṃ vyavasthānāya / tatra yaḥ paripakvendriyo 'yaṃ samarthaḥ / aparipakvendriyo 'samarthaḥ / yogajña upāyajñakuśalaḥ / ayogajño 'nupāyajñakuśala ity arthaḥ / sātatyasatkṛtya prayogī sātatiko nipaka ity ucyate / asātatyasatkṛtya prayogy asātatiko 'nipaka ity ucyate / dīrghakālabhāvitamārgaḥ kṛtaparicayaḥ / na dīrghakālabhāvitamārgo 'kṛtaparicayaḥ /
ity evam indriyaprabhedena yogaprayogakālaprabhedenāṣṭānāṃ pudgalānāṃ vyavasthānam /
yo yāvat pudgalo 'paripakvendriyaḥ, sa tāvad upāyajño 'pi sātatiko 'pi kṛtaparicayo 'pi, nārādhako bhavati nyāyyasya dharmasya kuśalasya /
tatra paripakvendriyaś ced bhavati na copāyajño bhavati, nārādhako bhavati /
paripakvendriyo bhavaty upāyajño na satatiko na kṣiprābhijño bhavati /
tatra paripakvendriyo bhavaty upāyajño sātatiko na kṛtaparicayaḥ, na tāvat kṛtasvārtho bhavati kṛtakṛtyaḥ /
yataś ca paripakvendriyo bhavaty upāyajñaḥ sātatikaḥ kṛtaparicayaś ca bhavati, evaṃ sa ārādhako bhavati, kṣiprābhijñaś ca, kṛtasvakārthaś ca bhavati kṛtakṛtyaḥ //
(II)-A-II-15 Ms.94b5L, Sh.343-10, W.*105-1, P.153b5, D.126a1, N.133a4, Co.130a4, Ch.447c15
tatra catvāro mārāḥ saṃbahulāni mārakarmāṇi veditavyāni yoginā yogaprayuktena / te ca parijñāya parivarjayitavyāḥ /
tatra catvāro mārāḥ / tadyathā skandhamāraḥ, kleśamāraḥ, maraṇamāraḥ, devaputramāraś ca / pañcopādānaskandhāḥ skandhamāraḥ / traidhātukāvacarāḥ kleśāḥ kleśamāraḥ / teṣāṃ teṣāṃ sattvānāṃ tasmāt tasmāt sattvanikāyād yan maraṇaṃ kālakriyā maraṇamāraḥ / yo 'sya kuśalapakṣaprayuktasya skandhakleśamṛtyusamatikramāya kāmadhātūpapanno devaputra aiśvaryaprāptaḥ, antarāyam upasaṃharati vyākṣepakaraṇe, ayam ucyate devaputramāraḥ /
tatra yatra ca mriyate, yena ca mriyate, yaś cāsau mṛtyuḥ, yena ca mṛtyuṃ na samatikrāmaty antarāyikena vastunā / ity etad adhikṛtya catvāro mārā vyavasthāpitāḥ /
tatra pañcasūpādānaskandheṣu jāteṣu vartamāneṣu mriyate / kleśāj janayaty āyatyām, jātaś ca mriyate / cyutiś ca cyavanatā sattvānāṃ jīvitendriyanirodhaḥ kālakriyā svabhāvata eva mṛtyuḥ / devaputramāraś ca maraṇasamatikramāya prayuktasyāntarāyam upasaṃharati / yena naiva vā śaknoti maraṇadharmatāṃ samatikramitum, kālāntareṇa vā samatikrāmati /
tatrāvaśagato mārasya bhavati laukikamārgavītarāgaḥ pṛthagjana ( Śbh II 264 ) ihasthas tatropapanno vā / vaśagataḥ punar yo 'vītarāgaḥ / tatra yo 'vītaragaḥ, sa eva hastagato yathākāmakaraṇīyaḥ / vītarāgo vā punar baddho mārabandhanaiḥ, aparimukto mārapāśaiḥ, yasmāt sa punar apy āgantā imāṃ dhātum //
(II)-A-II-16 Ms.94b9M, Sh.345-22, P.154a6, D.126b2, N.133b5, Co.130b6, Ch.448a7
tatra mārakarmāṇi, yasya kasyacit kuśalo dharmacchandaḥ samutpanno naiṣkramyopasaṃhitaḥ kāmagredham adhipatiṃ kṛtvā pravartate, veditavyaṃ mārakarmaitad iti /
indriyair guptadvārasya viharataḥ, yasya rañjanīyeṣu rūpeṣu śabdagandharasaspraṣṭavyadharmeṣu nimittagrāhitāyām anuvyañjanagrāhitāyāṃ cittaṃ praskandati, veditavyaṃ mārakarmaitad iti /
evaṃ bhojaneṣu mātrajñasya viharataḥ, praṇīteṣu raseṣu chandarāgam anunayena cittaṃ praskandati bhaktavaiṣamye /
evaṃ pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikāyogam anuyuktasya viharataḥ, nidrāsukhe, śayanasukhe, pārśvasukhe cittaṃ praskandati, veditavyaṃ mārakarmaitad iti /
tathā saṃprajānadvihāriṇo viharataḥ, abhikramapratikramādiṣu śiśum udāravarṇaṃ rañjanīyaṃ mātṛgrāmaṃ dṛṣṭvāyoniśo nimittagrāheṇa cittaṃ praskandati / lokacitrāṇi vā dṛṣṭvā cittaṃ praskandati / bahvarthatāyāṃ bahukṛtyatāyāṃ cittaṃ praskandati / tadyathā gṛhasthapravrajitaiḥ saṃsargarāmatāyāṃ pāpamitraiḥ sahaikavyavasitāyāṃ dṛṣṭyanumataye cittaṃ praskandati / veditavyaṃ mārakarmaitad iti /
tathā buddhe dharme saṃghe, duḥkhe samudaye nirodhe mārge, ihaloke paraloke, kāṅkṣā vimataya utpadyante, veditavyaṃ mārakarmaitad iti /
araṇyagato vā, vṛkṣamūlagato vā, śūnyāgāragato vā, mahāntaṃ bhayabhairavaṃ paśyati / uttrāsakaraṃ romaharṣaṇam, brāhmaṇaveṣeṇa vā, manuṣyaveṣeṇa vā, amanuṣyaveṣeṇa vā, kaścid upasaṃkramyāyoniśaḥ śuklapakṣād vicchindayati kṛṣṇapakṣe ca samādāpayati, veditavyaṃ mārakarmaitad iti /
yadā lābhasatkāre cittaṃ praskandati, mātsarye mahecchatāyām asaṃtuṣṭau krodhopanāhakuhanālapanādiṣu śramaṇālaṃkāravipakṣeṣu dharmeṣu cittaṃ praskandati, veditavyaṃ mārakarmaitad iti /
itīmāny evaṃbhāgīyāni mārakarmāṇi veditavyāni tāni caturṇāṃ mārāṇāṃ yathāyogam //
(II)-A-II-17 Ms.95a5R, Sh.347-9, W.*105-8, P.155a3, D.127a6, N.134b2, Co.131b2, Ch.448b4
tatra tribhiḥ kāraṇaiḥ samyakprayuktasyāpy ārambho viphalo bhavati / tadyathā indriyasamudāgamena, anulomāvavādena, samādhidurbalatayā ca /
indriyāṇi cen na samudāgatāni, ānulomikaś cāvavādo bhavati, samādhiś ca kevalavān, evam asyārambho viphalo bhavati /
indriyāṇi cen na samudāgatāni bhavanti, avavādaś ca nānulomiko bhavati, samādhiś ca balavān bhavati, evārambho viphalaḥ /
indriyāṇi cet samudāgatāni, nāvavādaś cānulomiko bhavati, samādhiś ca durbalo bhavati, evārambho viphalaḥ /
indriyāṇi cet samudāgatāni bhavanti, ānulomikaś cāvavādo bhavati, samādhiś ca durbalo bhavati, evārambho viphalaḥ /
indriyāṇi cet samudāgatāni bhavanti, ānulomikaś cāvavādaḥ, samādhiś ca balavān, evam asyārambhaḥ saphalo bhavati /
ebhis tribhiḥ kāraṇair viphalo bhavati, tribhir eva kāraṇaiḥ saphalaḥ //
// uddānam //
pudgalās tadvyavasthānam atha ālambanena ca /
avavādaś ca śikṣā ca tathā śikṣānulomikāḥ /
yogabhraṃśaś ca yogaś ca manaskāraś ca yoginaḥ /
karaṇīyaṃ bhāvanā ca phalaṃ pudgalaparyāyaḥ /
māraś ca mārakarmāṇi ārambho viphalo bhavet //
// yogācārabhūmau śrāvakabhūmisaṃgṛhītāyāṃ dvitīyaṃ yogasthānam //
Appendix I
Asamāhitā bhūmiḥ
Ms. B*a1L-B*a6L, P. 181b7-182b7, D. 159a6-160a4, Ch. 344b19-c15, Del. 134-136.
asamāhitā bhūmiḥ katamā / sā samāsato dvādaśākārā veditavyā /
asty asamāhitā bhūmiḥ svabhāvato 'samāhitā tadyathā pañca vijñānakāyāḥ /
asty asamāhitā bhūmiḥ prasrabdhivaikalyāt tadyathā kāmāvacārāś cittacaitasikā dharmāḥ, satyām api cittaikāgratāyāṃ te cittacaitasikā dharmā na prasrabdhyupagūḍhāḥ pravartante, iti yena sā asamāhitety ucyate /
asty asamāhitā bhūmir anārambhāt tadyathā kāmopabhoginām adhyavasitānāṃ kāmeṣu kāmān upabhuñjānānām /
asty asamāhitā bhūmir vikṣepāt tadyathādikarmikāṇāṃ samādhiprayuktānāṃ pañcasu kāmaguṇeṣv anuvikṣipte 'nuvisṛte cetasi /
asty asamāhitā bhūmiḥ saṃkṣepāt tadyathādikarmikāṇām eva samādhiprayuktānām adhyātmam abhisaṃkṣipte cetasi styānamiddhābhibhavataḥ /
asty asamāhitā bhūmir apratilambhāt tadyathā teṣām euādikarmikāṇāṃ samādhiprayuktānāṃ vikṣepasaṃkṣepānupakliṣṭe 'pi cetasy alabdhamanaskārāṇāṃ ye cittacaitasikā dharmāḥ /
asty asamāhitā bhūmir aparipūrṇatvāt tadyathā labdhamanaskārāṇām alabdhaprayoganiṣṭhāmanaskārāṇām alabdhatatphalānāṃ ca /
asty asamāhitā bhūmiḥ saṃkleśāt tadyathā labdhaprayoganiṣṭhāphalamanaskārāṇām anyatamānyatamenāsvādādikenopakleśenopakliṣṭe cetasi /
asty asamāhitā bhūmir avaśitvāt tadyathā labdhaprayoganiṣṭhāphalamanaskārāṇām ( Śbh II 278 ) evāsaṃkliṣṭacetasām api samāpattisthitivyutthānanimitteṣv avaśitāprāptānāṃ nikāmākṛcchrākisarālābhinām /
asty asamāhitā bhūmir aviśuddhes tadyathā nikāmākṛcchrākisaralābhinām api laukikasamāpattṝṇām asamudghātitakleśānuśayāś cittacaitasikā dharmāḥ /
asty asamāhitā bhūmir vyutthānāt tadyathā pratilabdhāt samādher vyutthitasyāparihīṇasya /
asty asamāhitā bhūmiḥ parihāṇes tadyathā pratilabdhāt samādheḥ parihīṇasya //
yogācārabhūmāv asamāhitā bhūmiḥ samāptā // //
Appendix II
Śrutamayī bhūmiḥ
A. I-1 P.209a1,D.182b2, N.195b3, Ch.354a6
[chos bdun po 'di dag ni bden pa yaṅ dag pa ji lta ba bźin du mṅon par rtogs śiṅ rnam par grol ba yoṅs su rdsogs par 'gyur ba yin te / lhag mthoṅ gi phyogs gsum ste / chos rnam par 'byed pa daṅ / brtson 'grus daṅ / dga' ba daṅ / źi gnas kyi phyogs gsum ste / śin tu sbyaṅs pa daṅ / tiṅ ṅe 'dzin daṅ / btaṅ sñoms daṅ / gcig ni źi gnas daṅ / lhag mthoṅ gi phyogs te / 'di sta ste dran pa'o //
A. I-2 P.209a3, D.182b3, N.195b5, Ch.354a10
dbaṅ po daṅ / 'bras bu daṅ / rnam par thar ba las gaṅ zag bdun du rnam par bźag par rig par bya ste / źugs pa'i lam la dbaṅ po rtul po daṅ / dbaṅ po rnon po dad pa daṅ / chos kyi rjes su 'braṅ ba gñis daṅ / 'bras bu'i lam la / de gñis ñid dad pas mos pa daṅ / lta bas thob pa daṅ / sñoms par 'jug pa'i sgrib pa las ni rnam par grol la / ñon moṅs pa'i sgrib pa las ni rnam par ma grol ba ste / lus kyi mṅon sum du byed pa daṅ / ñon moṅs pa'i sgrib pa las ni rnam par grol la / sñoms par 'jug pa'i sgrib pa las ni rnam par ma grol ba ste / śes rab kyis rnam par grol ba daṅ / sñoms par 'jug pa daṅ / ñon moṅs pa gñi ga'i sgrib pa las rnam par grol ba ste / gñi ga'i cha las rnam par grol ba'o //
A. I-3 P.209a7, D.182b6, N.196a1, Ch.354a16
rgyu gsum po rnam pa bdun po 'di dag ni naṅ gi sems mñam par 'jog ciṅ / yaṅ dag par sems rtse gcig tu byed par 'gyur ba ste / 'jug par byed pa daṅ / gnas pa daṅ mthun pa daṅ / sdud par byed pa'o //
'jig rten pa'i yaṅ dag pa'i lta ba sbyin pa yod do / źes bya ba la sogs pa'i rnam pa daṅ / de dag ñid la brten nas khyim gyi gnas ni kun tu ( zŚbh II 286 ) gnod pa'o // khyim ni skyon yin no / źes bya ba la sogs pa'i rnam pa ste / mṅon par byuṅ ba daṅ ldan pa'i yaṅ dag pa'i rtog pa ni 'jug par byed pa'o) //
źugs zin nas yaṅ dag pa'i ṅag daṅ / las daṅ 'tsho ba yaṅ dag par blaṅs pa ni gnas pa daṅ mthun pa'o //
'jug par byed pa'i rgyu daṅ / gnas pa daṅ mthun pa'i rgyu de'i 'og tu tshul bźin yid la byed pa daṅ ldan pa na yaṅ dag pa'i rtsol ba daṅ / dran pa gaṅ yin pa de ni sdud par byed pa'i rgyu yin par rig par bya'o //
A. I-4 P.209b3, D.183a2, N.196a5, Ch.354a23 ' '
'dod pa la ñe bar spyod pa rnams ni 'di lta bu'i phyir nor sogs par 'dod de / 'di ltar bde ba 'dod pa kho na'i phyir yin la / bde ba bdun po 'di dag ni 'phags pa'i nor bdun las byuṅ ba ste / de dag ni phal pa'i nor kun tu bsags pa thams cad kyis thob par mi 'gyur ba ste /
dad pa daṅ ldan pa'i bde ba daṅ / bde 'gror skye ba las byuṅ ba daṅ / bdag gi cha ma yin pa la ltos nas / kha na ma tho ba kun tu mi spyod pas 'gyod pa med pa las byuṅ ba daṅ / de bźin du gźan gyis smad pa la ltos pa daṅ / chos daṅ don legs par rtogs pa daṅ ldan pa'i bde ba daṅ / phyi ma la yo byad daṅ mi ldan pa med pa las byuṅ ba daṅ / don dam pa rtogs pa las byuṅ ba'i bde ba ste / rnam pa du ma kha na ma tho ba med pa'i bde ba 'di dag ni / 'jig rten pa'i nor kun tu bsags pa las rnam pa thams cad kyi thams cad du thob par mi 'gyur te / gźan du na tshe 'di ñid la yo byad kyis mi brel ba las byuṅ ba tsam du zad la de yaṅ kha na ma tho ba daṅ bcas pa yin no //
A. I-5 P.209b8, D. 183a6, N. 196b2, Ch.354b4
bdun po 'di dag ni bdud daṅ ñon moṅs pa'i phyogs kyi stobs yin te / bstan pa la gnod par byed pa daṅ / ṅan 'gror 'gro ba'i ñes par spyod pa kun ( Śbh II 288 ) tu spyod pa daṅ / bdag gi cha ma yin par mi lta ste / bar du gcod pa'i chos bsten pa daṅ / gźan gyis smad pa las mi lta ste / bar du gcod pa'i chos bsten pa daṅ / dge ba daṅ / mi dge ba daṅ / kha na ma tho ba daṅ bcas pa daṅ / kha na ma tho ba med pa daṅ / ṅan pa daṅ / bzaṅ po daṅ / nag po daṅ / dkar po'i rab tu dbye ba daṅ bcas pa'i rten ciṅ 'brel bar 'byuṅ ba'i chos rnams mi rtogs pa daṅ / ser sna'i dri mas zil gyis non pa'i sems kyis / snod spyad daṅ / yo byad maṅ po 'chaṅ ba daṅ / blun źiṅ blo chuṅ la śin tu rmoṅs pa'o /
bdud daṅ ñon moṅs pa'i phyogs kyi stobs 'di dag zil gyis mnan pa daṅ / rnam par bstsal ba'i phyir 'phags pa'i chos 'dul ba la dad pa la sogs pa'i stobs bdun po kho na yod par rig par bya'o //
A. I-6,-7 P.210a5, D.183b2, N.196b5, Ch.354b11
don dam pa'i chos mya ṅan las 'das pa'i mi mthun pa'i phyogs kyi chos bdun po 'di dag ni dam pa'i chos yoṅs su 'grib ciṅ / nub par 'gyur ba ste / de dag kyaṅ rgud pa rnam pa gsum du 'dus te /
ñe bar spyad pa rgud pa daṅ / lhag pa'i bsaṃ pa rgud pa daṅ / sbyor ba rgud pa'o /
de la chos gos la sogs pa bzaṅ po 'dod pa daṅ / maṅ po 'dod pa daṅ / de las byuṅ ba'i loṅs spyod ni ñe bar spyad pa rgud pa'o /
lam daṅ lam gyi 'bras bu mya ṅan las 'das pa la / mṅon par yid mi ches pa ni lhag pa'i bsam pa rgud pa'o //]
Ms.15b6L, P.210a7, D.183b4, N.197a1, Ch.354b16
kausīdyaṃ muṣitasmṛtitā vikṣiptacittatā dauṣprajñaṃ prayogavipattiḥ /
tatra upabhogavipattir lobhākuśalamūlapakṣyā / āśayaprayogavipattiḥ punar mohākuśalamūlapakṣyā / etadviparyayeṇa śuklapakṣo veditavyaḥ //
A. I-8 Ms.15b6R, P.210b1, D183b6, N.197a2, Ch.354b19
sapteme dharmāḥ paramārthanirvāṇapakṣyāḥ saddharmāparihāṇāya cirasthitikatāyai saṃvartante / śrutamayī prajñā, cintāmayī, bhāvanāmayī prajñā, āśrayasya viṣamapariharaṇatā, samyagāmiṣadharmaparyeṣṭiḥ, nirabhimānatā, satkārārhānarheṣu satkaraṇāsatkaraṇāya pudgalapravicayaḥ /
tatra śrutam avyutpannasyārthasya vyutpattaye, cintā suniścitārthābhyūhanatāyai, bhāvanā kleśaprahāṇāya, āśrayasya viṣamaparihāraḥ prahāṇakṣamakarmaṇyatāyai, samyagāmiṣadharmaparyeṣaṇā kṣiprābhijñatāyai, nirabhimānatāvaramātrādhigamāsaṃtuṣṭaye, pudgalavicayo jñātamahāpuṇyādīnām aspṛhaṇatāyai, alpecchādīnāṃ ca spṛhaṇatāyai //
A. I-9 Ms.16a2M, P.210b7, D.184a3, N.197a7, Ch.354c2
saptemāni sattvānām upapattyāyatanāni yeṣu sattvānāṃ vijñānāni pravāhataḥ saṃmukhīkurvante / apāyān asaṃjñisattvān naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanaṃ sthāpayitvā /
nirvitpadasthānabhūtatvād apāyā na vijñānasthitiḥ, ekāntena tatra vijñānasyāsamudācārān nāsaṃjñisattvāḥ / samudācārāsamudācārato 'naikāntikatvān na naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam /
tatra kāyavisabhāgatā kāyanānātvaṃ saṃjñāvisabhāgatā saṃjñanānātvam, etadviparyayād ekatvakāyatā, ekatvasaṃjñitā ca veditavyā /
tatra brahmalokād arvāg visabhāgakāyavicitrarūpakāyātmabhāvaprasavā / brahmaloke punas tatprathamābhinirvṛttā ye teṣām evaṃ bhavati / "brahmaṇā vayaṃ sṛṣṭāḥ" / brahmaṇo 'py evaṃ bhavati / "mayaite sṛṣṭā" itīyaṃ teṣāṃ saṃjñāsabhāgatā /
dvitīyadhyānād ūrdhvam sarve 'rciḥsaṃnibhakāyatvād ekatvakāyāḥ / ābhāsvare punar devanikāye pūrvapaścād upapannānāṃ bhayābhayasaṃjñā brahmalokadahārcirdarśanāt teṣāṃ visabhāgasaṃjñā veditavyā //
A. I-10 Ms.16a5L, P.211a6, D.184b2, N.197b6, Ch.354c17
saptabhiḥ sattvānāṃ dauṣṭhulyaiḥ sarvakleśapakṣyadauṣṭhulyasaṃgraho veditavyaḥ, hīnadhātukarāgadveṣapakṣyam, madhyapraṇītadhāturāgapakṣyam / hīnamadhyapraṇītadhātukamānāvidyādṛṣṭivicikitsāpakṣyaṃ ca dauṣṭhulyam //
A. I-11 Ms.16a5R, P.211a8, D.184b3, N.198a1, Ch.354c20
saptabhir ākārair itobāhyakānāṃ durākhyāto dharmavinayaḥ sadoṣo veditavyaḥ / vyutpattidoṣeṇa, cāritradoṣeṇa, sanniśrayadoṣeṇa, saṃkalpadoṣeṇa, vyavasāyadoṣeṇa, adhicittadoṣeṇa, adhiprajñadoṣeṇa /
kiṃcāpītobāhyakaḥ śrutam udgṛhṇāti / tat punaś caturviparyāsānukūlatvād upārambheti / vādapratimokṣānuśaṃsakathāpratyupasthāpanatvāc ca tatkṛtā vyutpattiḥ sadoṣā / śīlam ācārājīvavipattiparigṛhītatvāt svayaṃ vānairyāṇikatvāt sadoṣam / mitraṃ viparītamārgadeśikatvāt sadoṣam / ( Śbh II 294 ) viveko mithyāsaṃkalpopahatacittatvāt sadoṣaḥ / vyavasāya upāyavirahitatvāt sadoṣaḥ / adhicittaṃ muṣitasmṛtes tṛṣṇāmānāvidyāvicikitsottarādhyāyitvāt sadoṣam / adhiprajñaṃ dvāṣaṣṭibhir dṛṣṭigatair upahatatvāt sadoṣam /
etadviparyayeṇa svākhyāte dharmavinaya etāny eva saptavastūni nirdoṣāṇi veditavyāni //
A. I-12 Ms.16a8M, P.211b7, D.185a1, N.198a6, Ch.355a4
sapteme bhikṣūṇām utpannasyādhikaraṇasya vyupaśamāya saṃvartante / śeṣaṃ tadyathā vastusaṃgrahaṇyām //
tatremāni saptety adhikaraṇāni / saṃmukhāpattivyutpādanādhikaraṇam, atītasaṃmuṣitāpattivyutpādanādhikaraṇam, asvatantryāpattivyutpādanādhikaraṇam, āpattivimarśādhikaraṇam, [ltuṅ ba gtan la 'bebs pas rtsod ba daṅ / bdag ñid kyis ltuṅ ba la 'gyod pa rtsod ba daṅ /] pakṣāparapakṣavyavasthitayor anyo'nyam āpatticodanāpakarṣaṇādhikaraṇam // //
saptakair buddhavacane jñeyādhiṣṭhānam // //
A. II-1 Ms.16b2L, P,212a3, D.185a3, N.198b2, Ch.355a11
aṣṭabhir aṅgaiḥ saṃgṛhītā bhikṣor niravaśeṣasaṃprayojanaprahāṇāya tisro bhāvanā veditavyāḥ / śīlabhāvanā, samādhibhāvanā, prajñābhāvanā ca / samyagvākkarmāntājīvaiḥ śīlabhāvanā, samyaksmṛtisamādhibhyāṃ samādhibhāvanā, samyagdṛṣṭisaṃkalpavyāyāmaiḥ prajñābhāvanā //
A. II-2 Ms.16b2R, P.212a5, D.185a5, N.198b4, Ch.355a20
saphalam samyakprayogam adhipatiṃ kṛtvā vyavadānapakṣyāṇām aṣṭānāṃ pudgalānāṃ vyavasthānaṃ veditavyam / pratipannakānāṃ caturṇāṃ phalasthānāṃ caturṇām //
A. II-3 Ms.16b3L, P.212a6, D.185a7, N.198b5, Ch.355a21
dve ime dāne aṣṭākāre veditavye, sadoṣaṃ ca dānaṃ nirdoṣaṃ ca dānam /
tatra sadoṣaṃ saptākāram, ekākāraṃ punar nirdoṣam / asti dānaṃ kausīdyopahatatvāt sadoṣam / asty akāmakārāt sadoṣaṃ sāmiṣadoṣasya dāridrabhītasyeśvarābhilāṣiṇaḥ / asty atītasāpekṣyatayā sadoṣam / asty anāgatābhinandanatayā sadoṣam / asty avajñādoṣāt sadoṣam / asti jñātābhilāṣadoṣāt sadoṣam / asty upabhogābhilāṣāt sadoṣam /
nirdoṣaṃ punar dānaṃ nirvāṇaparināmitaṃ tatsaṃbhārabhṛtam / nirāmiṣacetaso 'pi sugatigamanāyāpi mahābhogatāyā api saṃvartate //
A. II-4,-5 Ms.16b4R, P.212b3, D.185b2, N.199a2, Ch.355b6
catvāri sthānāny adhiṣṭhāyāṣṭasu kāleṣu kausīdyaṃ prāviṣkurvan vīryam anārabhamāno veditavyaḥ, kusīdajātīyo 'yaṃ pudgalo 'nārabdhavīryajātīya iti /
piṇḍapātasanniśrayam itikaraṇīyaṃ cārikavikramaṇaṃ dhātuvaiṣamyaṃ ca / itīmāni catvāri sthānāny adhiṣṭhāya praṇītaprabhūtabhojanakāyagauravakāle, parīttalūhabhojanakāyaklamakāle, itikaraṇīye prayoktukāmasya balānurakṣaṇakāle, itikaraṇīyaṃ kṛtavataḥ śramakāle, cārikāṃ viprakramitukāmasya balānurakṣaṇakāle, abhiprakrāntasyādhvapariśramakāle, vyādhitasya vyādhiduḥkhasannipātakāle, vyādhivyutthitasya śramyāgamanāśaṅkākāle, iti kusīdajātīyaḥ pudgalaḥ / yāvat kausīdyopadhiṃ na labhate, tāvad asya vīryamātrakaṃ prajñāyate / yadā kausīdyopadhiṃ labhate tadā tvaritatvaritaṃ kausīdyaṃ prāviṣkaroti / tasmāt kusīdajātīya ity ucyate / etadviparyayeṇa catvāry evaitāni sthānāny adhiṣṭhāya, eṣv evāṣṭasu kāleṣu vīryam ārabhamāṇaḥ, abhibhūya kausīdyam ārabdhavīryajātīyaḥ pudgalo veditavyaḥ / sa labhamāno 'pi kausīdyopadhiṃ vīryam ārabhate / prāg evālabhamānaḥ / tasmād ārabdhavīryajātīya ity ucyate //
A. II-6 Ms.16b8L, P.213a2, D.186a1, N.199b1, Ch.355b21
aṣṭāv ime samyakpraṇidhānaparigṛhītā iṣṭopapattihetavaḥ / kāmeṣv abhyupapattikodayakāmānāṃ sarveṇa ca sarvaṃ kāmavivekam anabhilaṣatām aṣṭaprakāreṣṭopapattyāyatanopapattaye saṃvartante / manuṣyadurbhagapraṇihitaṃ parīttaṃ dānamayaṃ śīlamayam / evaṃ manuṣyasubhagacāturmahārājakāyikatrāyastriṃśayāmatuṣitanirmāṇaratiparanirmitavaśavartidevapraṇihitaṃ parīttaṃ dānamayaṃ ca śīlamayam //
A. II-7 Ms.17a1R, P.213a5, D.186a3, N.199b3, Ch.355b25
caturbhiḥ kāraṇair manuṣyeṣu catasṛṇāṃ tathāgatasya parṣadāṃ vyavasthānaṃ veditavyam / tribhiḥ kāraṇair devabhūtānāṃ catasṛṇāṃ parṣadāṃ vyavasthānaṃ veditavyam / agryābhidhānabhūtatvāt, dakṣiṇīyasamantatvāt, aparādhīnabhogavṛttitvāt, samutsṛṣṭabhogavṛttitvāt, ebhiś caturbhiḥ kāraṇair manuṣyabhūtānāṃ catasṛṇāṃ parṣadāṃ vyavasthānaṃ veditavyam / bhūmibhāgasanniśritaparyantatvāt, kāmadhātuparyantatvāt, vāksaṃskāraparyantatvāt / devabhūtānāṃ catasṛṇāṃ parṣadāṃ vyavasthānaṃ veditavyam //
A. II-8 Ms.17a3L, P.213b1, D.186a6, N.199b6, Ch.355c2
triṣu laukikeṣu sthāneṣu vartamāno lokaḥ satatasamitam aṣṭābhir dharmaiḥ spṛśyate / icchāyām, vyavasāye, pratyaye ca / icchāyāṃ vartamāno lābhenāpi spṛśyate, alābhenāpi / vyavasāye vartamāno parābhimate vā parānabhimate vā, parokṣāgatena varṇāvarṇavādena spṛśyate, saṃmukhānugatena vā / pratyaye vartamānaḥ pūrvake dṛṣṭadhārmike vā sukhapratyaye duḥkhapratyaye vā sukhaduḥkhābhyām spṛśyate //
A. II-9 Ms.17a4M, P,213b4, D.186b1, N.200a1, Ch.355c7
aṣṭāv ime 'nāgāminām arhatāṃ vādhimokṣā āryaprabhāvamahāvihārābhinirhārāya saṃvartante / avibhūyādhyātmaṃ rūpasaṃjñāṃ bahirasaṃkliṣṭarūpādhimokṣaḥ / vibhūyādhyātmaṃ rūpasaṃjñāṃ dvitīyaḥ / śubhāśubhādvayarūpaparamopekṣādhimokṣaḥ / itīme trayo 'dhimokṣāḥ sarvarūpavaśitvāyāryarddhinirhārāya ( Śbh II 302 ) saṃvartante / yeyam ṛddhir asādhāraṇā sarvapṛthagjanaiḥ / ākāśānantādhimokṣaḥ, vijñānānantādhimokṣaḥ, ākiñcanādhimokṣaḥ, naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanādhimokṣaḥ, sūkṣmasūkṣmasvarasavāhicittādhimokṣaś ca, itīme pañcādhimokṣā anupūrveṇa suparikarmakṛtāḥ saṃjñāvedayitanirodhasamāpattiparamavihāranirhārāya saṃvartante //
A. II-10 Ms.17a6M, P.214a1, D.186b5, N.200a6, Ch.355c16
yāni ca rūpāṇi paśyati yathā ca paśyati, triṣu vimokṣeṣu prathameṣu prayukta iti vimokṣatrayaprayogamārgaṃ saṃjānāti, aṣṭāv abhibhvāyatanāni veditavyāni / tatra parīttāni mahadgatāni suvarṇadurvarṇāni hīnapraṇītāni rūpāṇi paśyati bahirdhāsamāhitagocarāṇy ābhāsaprāptāni / samādhigocarālambanena manasikāreṇānābhāsagatāyām abhibhūya, śamathākāreṇa tāni samādhigocarāni [śes so / lhag mthoṅ gi rnam pas ni mthoṅ ste / tiṅ ṅe 'dzin gyi spyod yul de dag ji ltar] jānāti paśyati / yathā tāni tena vimṛṣṭāni bhavanty upalakṣitāni tathā saṃjñiteṣu bahirdhāsamādhigocareṣu bhavati / evaṃ tāni rupāṇi paśyati /
aṣṭakair buddhavacanajñeyādhiṣṭhānaṃ samāptam //
A. IIl-1 Ms.17a8R, P.214a6, D.187a1, N.200b3, Ch.355c26
navānāṃ saṃyojanānāṃ vyavasthānaṃ veditavyam / vastusaṃgrahaṇyām /
A. IIl-2 Ms.17b1L, P.214a7, D.187a2, N.200b4, Ch.355c27
navemāny upapattyāyatanāni yeṣūpapannānāṃ sattvānāṃ tatra tatra samānasaṃvāsatā prajñāyate / sthāpayitvāpāyān pūrvasmin nirvitpadasthānabhūtatvāt //
navakair buddhavacanajñeyādhiṣṭhānaṃ samāptam // //
A. IV-1 Ms. 17b1 R, P.214a8, D. 187a3, N.200b5, Ch.356a1
daśabhiḥ kṛtsnāyatanair vimokṣāṇāṃ kāryapariniṣpattir veditavyā / śeṣaṃ vimokṣābhibhvāyatanakṛtsnāyatanānāṃ tadyathā vastusaṃgrahaṇyām /
A. IV-2 Ms.17b2L, P.214b2, D.187a4, N.200b6, Ch.356a3
daśabhir aśaikṣair aṅgaiḥ pañcānām aśaikṣāṇāṃ skandhānāṃ saṃgraho veditavyaḥ / śīlasamādhiprajñāvimuktivimuktijñānadarśanaskandhānām //
daśakair buddhavacane jñeyādhiṣṭhānaṃ samāptam //
samāptaṃ ca buddhavacanajñeyādhiṣṭhānam // //
B. Ms.17b2R, P.214b4, D.187a5, N.201a1, Ch.356a8
cikitsā katamā, sā caturākārā veditavyā / tadyathābādhakauśalyam, ābādhasamutthānakauśalyam, utpannasyābādhasya prahāṇakauśalyam, prahīṇasyābādhasyāyātyām anutpādakauśalyam / eṣāṃ ca kauśalyānāṃ vibhaṅgo yathā sūtram eva veditavyaḥ // //
C. Ms.17b3L, P,214b, D.187a7, N.201a2, Ch.356c11
D. Ms.23a3L, P.228b6, D.199b2, N.214a2, Ch.360c21
śabdavidyā katamā / sā ṣaḍākārā draṣṭavyā / dharmaprajñaptivyavasthānataḥ / arthaprajñaptivyavasthānataḥ / pudgalaprajñaptivyavasthānataḥ / kālaprajñaptivyavasthānataḥ / saṃkhyāprajñaptivyavasthānataḥ / sakhilādhikaraṇavyavasthānataś ca //
uddānam //
dharmārthapudgalaḥ kālāḥ saṃkhyādhikaraṇaṃ ca yat /
sakhilaṃ tad adhiṣṭhānaṃ śabdasyeha samāsataḥ /
D.I. Ms.23a4L, P.229a1, D.199b4, N.214a4, Ch.360c28
tatra dharmaprajñaptivyavasthānaṃ nāmakāyapadakāyavyañjanakāyāḥ / pañcaguṇayuktaś ca śabdaḥ / agrāmyalaghvojasvī saṃbaddhaḥ svarthaś ca /
D.II. Ms.23a4R, P.229a2, D.199b5, N.214a5, Ch.361a2
tatrārthaprajñaptivyavasthānaṃ daśākāraṃ veditavyam / indriyavyavasthānataḥ / mahābhūtavyavasthānataḥ / karmavyavasthānataḥ / paryeṣaṇāvyavasthānataḥ / adharmavyavasthānataḥ / dharmavyavasthānataḥ / saṃpattivyavasthānataḥ / vipattivyavasthānataḥ / upabhogavyavasthānataḥ / anurakṣaṇāvyavasthānataś ca //
uddānam //
cakṣurādi pṛthivyādi kāyakarmādi caiṣaṇā /
adharmadharmasaṃpattivipadbhogānurakṣaṇā /
D.II-1 Ms.23a5R, P.229b5, D.199b7, N.214b1, Ch.361a8
tatrendriyavyavasthānatas tadyathā darśanārthaḥ śravaṇārtho jighraṇārthaḥ svādanārthaḥ sparśanārtho vijānanārthaś ca /
D.II-2 Ms.23a6M, P.229b6, D.200a1, N.214b2, Ch.361a9
tatra mahābhūtavyavasthānataḥ / tadyathā pratiṣṭhādyarthaḥ / abhiṣyandanādyarthaḥ, dīpādyarthaḥ / kampanādyarthaś ca //
D.II-3 Ms.23a6R, P.229b7, D.200a2, N.214b2, Ch.361a10 * 1 ḥ i
tatra karmavyavasthānataḥ / tadyathā gamanādyartho bhāṣaṇādyarthaḥ / cetanāsmṛtibuddhyādyarthaś ca //
D.II-4 Ms.23a7L, P.229b8, D.200a2, N.214b3, Ch.361a11
tatraiṣaṇāvyavasthānataḥ / tadyathā mārgaṇādyarthaḥ //
D.II-5 Ms.23a7L, P.230a1, D.200a3, N.214b3, Ch.361a12
tatrādharmavyavasthānataḥ / tadyathā hiṃsāsteyādyarthaḥ //
D.II-6 Ms.23a7M, P.230a1, D.200a3, N.214b4, Ch.361a12
tatra dharmavyavasthānataḥ / tadyathā dānasaṃyamādyarthaḥ //
D.II-7 Ms.23a7M, P.230a2, D.200a3, N.214b4, Ch.361a13
tatra saṃpattivyavasthānataḥ / tadyathā prāptiprītiharṣādyarthaḥ //
D.II-8 Ms.23a7R, P.230a3, D.200a4, N.214b5, Ch.361a13
tatra vipattivyavasthānataḥ / tadyathā nāśabhayadainyādyarthaḥ //
D.II-9 Ms.23a8L, P.230a3, D.200a4, N.214b5, Ch.361a14
tatropabhogavyavasthānataḥ / tadyathā bhojanapānācchādanāliṅganopacārādyarthaḥ //
D.11-10 Ms.23a8L, P.230a4, D.200a5, N.214b6, Ch.361a15
tatrānurakṣaṇāvyavasthānataḥ / tadyathā pālanaposaṇabharaṇādyarthaḥ //
api khalu ṣaḍbhir ākāraiḥ samāsato 'rtho veditavyaḥ / svabhāvārtho hetvarthaḥ phalārthaḥ kriyārtho viśeṣasaṃyogārthaḥ pravṛttyarthaś ca /
uddānam //
svabhāvahetutatkāryatatkriyāyogavṛttibhiḥ /
D.III. Ms.23b1L, P,230a6, D.200a6, N.214b7, Ch.361a21
tatra pudgalaprajñaptivyavasthānam / strīpuṃnapuṃsakavyavasthānataḥ / prathamamadhyamottamapuruṣavyavasthānataś ca //
D.IV. Ms.23b1M, P,230a7, D.200a7, N.215a1, Ch.361a24
tatra kālaprajñāptivyavasthānam / trividhaḥ kālo 'tīto 'tītaviśiṣṭaḥ, anāgato 'nāgataviśiṣṭaḥ, vartamāno vartamānaviśiṣṭaś ca /
D.V. Ms.23b1R, P,230a8, D.200a7, N.215a2, Ch.361a27
tatra saṃkhyāprajñaptivyavasthānam / trividhā saṃkhyā / ekasaṃkhyā dvisaṃkhyā bahusaṃkhyā ca /
D.VI. Ms.23b2L, P.230b1, D.200b1, N.215a2, Ch.361a29
tatrādhikaraṇavyavasthānam / khilavyavasthānaṃ ca / pañcādhikaraṇāni sandhināmasamāsas taddhitam ākhyātaṃ ca / khilaṃ punar dhātupāṭhādi tad ubhayam api samasya sakhilam adhikaraṇam ity ucyate /
E. Ms.23b2R, P.230b2, D.200b2, N.215a4, Ch.361b4
tatra śilpakarmasthānavidyā katamā / samāsato dvādaśākāraṃ śilpaṃ / tatra yaj jñānaṃ sā śilpakarmasthānavidyety ucyate / dvādaśākāraṃ śilpaṃ katamat / tadyathā kṛṣiśilpaṃ vaṇijyaśilpaṃ rājapauruṣyaśilpaṃ ( Śbh II 312 ) lipigaṇanasaṃkhyāmudrāśilpaṃ naimittikaśilpaṃ mantriśilpaṃ ghaṭānaśilpaṃ saṃjananaśilpaṃ vānaśilpaṃ saṃyojanaśilpaṃ pākaśilpam gāndharvaśilpaṃ ca //
// yogācārabhūmau śrutamayī bhūmiḥ //
Appendix III
cintāmayī bhūmiḥ
Ms.23b4L, P.230b6, D.200b5, N.215a6, Ch.361b11
cintāmayī bhūmiḥ katamā / sā samāsatas tryākārā veditavyā / svabhāvaviśuddhito jñeyapravicayato dharmapravicayataś ca //
A. Ms.23b4M, P.230b7, D.200b5, N.215a7, Ch.361b18
tatra svabhāvaviśuddhiḥ katamā / sā navākārā veditavyā / yathāpi tad ekatyo yathāśrutān yathāparyāptān dharmān ekākī rahogataś cintayati / acintyaṃ parivarjayitvā cintyaṃ cintayati / kālāpadeśamahāpadeśaṃ ca parijānāti / arthapratisaraṇaś ca cintayati, na vyañjanapratisaraṇaḥ / kiṃcic ca śraddhayādhimucyate, kiṃcit prajñayā vyavacārayati dṛḍhaṃ ca cintayati / sthiraṃ ca cintayati / pratanuṃ ca cintayati / tāṃ ca cintāṃ paryavasānagatāṃ karoti, nāntarāviṣādam āpadyate / ity anayā navākārayā viśuddhyā suviśuddhā cintety ucyate //
B. Ms.23b6L, P.231a3, D.201a1, N.215b4, Ch.361d ḥ .0
tatra jñeyapravicayaḥ katamaḥ / yaḥ parīkṣyasyārthasya pravicayaḥ / parīkṣyo 'rthaḥ katamaḥ / sac ca sato 'sac cāsataḥ parīkṣyo 'rtha ity ucyate //
B. I. Ms.23b6M, P.231a5, D.201a2, N.215b5, Ch.361c4 't
parīkṣyaṃ sadvastu katamat / tat pañcavidhaṃ draṣṭavyam / svalakṣaṇasat sāmānyalakṣaṇasat saṃketalakṣaṇasad dhetulakṣaṇasat phalalakṣaṇasac ca //
B. I-1 Ms.23b7L, P,231a6, D.201a3, N.215b6,Ch.361c7
svalakṣaṇasat katamat / tat trividhaṃ draṣṭavyam / paramārthalakṣaṇasan nimittalakṣaṇasad vartamāṇalakṣaṇasac ca /
paramārthalakṣaṇasat katamat / yo nirabhilapyo 'rthaḥ sarvadharmeṣu lokottarajñānagocaro 'vyavasthāpyalakṣaṇaḥ /
nimittasat katamat / tac caturbhir ākārair draṣṭavyam / yatra nāmopalabhyate / vastūpalabhyate / tac ca nāma tasmin vastuni na vyabhicarati bhrāntivyabhicārato vānityavyabhicārato vā / tac ca nāma tasmin vastuny avyāhataṃ pravartate / na kvacid anuvartate kvacid vyāvartate /
vartamānasat katamat / yad utpannaṃ hetuphalabhūtaṃ ca / tad etat sarvam ekadhyam abhisaṃkṣipya svalakṣaṇasad ity ucyate //
B. I-2 Ms.23b8R, P.231b2, D.201a7,N.216a3, Ch.361c16
sāmānyalakṣaṇasat katamat / tad api pañcavidhaṃ draṣṭavyam / jātisāmānyalakṣaṇaṃ kṛtyānuṣṭhānasāmānyalakṣaṇaṃ sarvasaṃskārasāmānyalakṣaṇam sarvasāsravasāmānyalakṣaṇaṃ sarvadharmasāmānyalakṣaṇam ca /
jātisāmānyalakṣaṇaṃ katamat / rūpavedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānānāṃ svajātiḥ / saikadhyam abhisaṃkṣipya jātisāmānyalakṣaṇam ity ucyate /
kṛtyānuṣṭhānasāmānyalakṣaṇaṃ katamat / kuśalasāsravā dharmā iṣṭaphalābhinirvṛttau kṛtyānuṣṭhānasāmānyalakṣaṇena sāmānyalakṣaṇāḥ / yathā ( Śbh II 322 ) kuśalā dharmā iṣṭaphalābhinirvṛttāv evam akuśalā dharmā aniṣṭaphalābhinirvṛttau, smṛtyupasthānāni samyakprahāṇāny ṛddhipādānīndriyāṇi balāni bodhyaṅgāni mārgāṅgāni bodhipakṣyadharmā bodhiprāptau kṛtyānuṣṭhānasāmānyalakṣaṇena sāmānyalakṣaṇāḥ /
sarvasaṃskārasāmānyalakṣaṇaṃ katamat / anityatā sarvasaṃskārāṇām / sarvasāsravasāmānyalakṣaṇaṃ katamat / duḥkhatā sarvasāsrāvāṇām / sarvadharmasāmānyalakṣaṇaṃ katamat / śūnyatā nairātmyaṃ ca sarvadharmāṇām / tad idam ucyate sāmānyalakṣaṇam //
B. I-3 Ms.24a3R, P.232a2, D.201b5, N.216b1, Ch.362a1
saṃketalakṣaṇaṃ katamat / yatra ṣaḍvidho vādaḥ pravartate tat saṃketalakṣaṇaṃ veditavyam / ṣaḍvidho vādaḥ katamaḥ / svāmisaṃbandhayukto vādaḥ, tattadanyānyavarjito vādaḥ, sāṃketiko vādaḥ, sāṃghātiko vādaḥ, asarvatrago vādaḥ, manityaś ca vādaḥ //
B. I-3-a Ms.24a4M, P.232a5, D.201 b7, N.216b4, Ch.362a5
svāmisaṃbandhayukto vādaḥ katamaḥ / yo vādaḥ svāmisaṃbandhena lakṣaṇapratyavagamyo bhavati / nāntareṇa svāmisaṃbandham / tadyathā "jātir" ity uktaḥ "kasyeyaṃ jātir" iti, svāmisaṃbandham apekṣate vādaḥ / rūpasya jātir vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇāṃ vijñānasya jātir no tu "rūpam" ity ukte "kasyedaṃ rūpam" iti svāmisaṃbandham apekṣate vādaḥ /
yathā jātir evaṃ jarā sthitir anityataivaṃbhāgīyāś cittaviprayuktāḥ saṃskārā yathāyogaṃ veditavyāḥ / ayam ucyate svāmisaṃbandhayukto vādaḥ / sa ca ( Śbh II 324 ) yatra vartate tat saṃketalakṣaṇaṃ veditavyam //
B. I-3-b Ms.24a6L, P.232b1, D.202a3, N.216b4, Ch.362a12
tattadanyānyavarjito vādaḥ katamaḥ / yo vādo naiva tena tasya naivānyenānyasya nirdeśāya bhavati / sa tattadanyānyavarjita ity ucyate /
yas tenaiva tasya vyapadeśāya vādaḥ sa dravyalakṣaṇe 'pi vartate saṃketalakṣaṇe 'pi / yaś cānyenānyasya vyapadeśāya vādaḥ so 'pi dravyalakṣaṇe 'pi vartate saṃketalakṣaṇe 'pi / yaś cāyaṃ naiva tena tasya naivānyenānyasya vyapadeśāya vāda ekāṃśena saṃketalakṣaṇa eva pravartate /
katamaś ca tena tasyaiva vyapadeśāya vādo dravyalakṣaṇe pravartate / tadyathā pṛthivyāḥ kāṭhinyam ity yo vādaḥ / kathaṃ saṃketalakṣaṇe 'pi pravartate / aśmano māṇḍalyam ity yo vādaḥ / yathā pṛthivyāḥ kāṭhinyam aśmano māṇḍalyam evam apāṃ dravatvaṃ tailasya piṇḍas tejasa auṣṇyam agner arci vāyoḥ samudīraṇatvam anilasya vegaḥ /
katham anyenānyasya vyapadeśāya vādo dravye sati vartate / tadyathā cakṣuṣor vijñānaṃ kāyasya sparśa ity evamādi / kathaṃ prajñaptisati / tadyathā buddhadattasya guṇamitrasya vā bhojanaṃ pānaṃ yānaṃ vastram alaṃkāra ity evamādi /
kathaṃ naiva tena tasya nāpy anyenānyasya vyapadeśāya vāda ekāntena saṃketalakṣaṇa eva pravartate / tadyathā gṛhasya dvāraṃ gṛhasya kuḍyaṃ kumbhasya mukhaṃ kumbhasya pārśvaṃ senāyā ratho vanasya vṛkṣaḥ śatasya daśakaṃ daśakasya tṛkam ity evamādi /
ayam ucyate tattadanyānyavarjito vādaḥ //
B. I-3-c Ms.24b2L, P.233a2, D.202b3, N.217b1, Ch.362a29
sāṃketiko vādaḥ katamaḥ / ṣaḍvidhanimittalakṣaṇe vyāvahārikaḥ svabhāvaprajñaptivādaḥ / ṣaḍvidhaṃ nimittalakṣaṇaṃ katamat / vastulakṣaṇaṃ vijñeyalakṣaṇaṃ śubhādilakṣaṇam anugrahādilakṣaṇaṃ vyavahāranimittalakṣaṇam mithyāpratipattyādinimittalakṣaṇaṃ ca /
vastulakṣaṇaṃ katamat / yad vijñānena gṛhṇāti /
vijñeyalakṣaṇaṃ katamat / yan manaskāreṇa vijñānasyotpattaye saṃvartate / śubhādilakṣaṇaṃ katamat / yat sparśena gṛhṇāti /
anugrahādilakṣaṇaṃ katamat / yad vedanayā gṛhṇāti /
vyavahāranimittalakṣaṇaṃ katamat / yat saṃjñayā gṛhṇāti /
mithyāpratipattyādinimittalakṣaṇaṃ katamat / yac cetanayā gṛhṇāti //
B. I-3-d Ms.24b4L, P.233a7, D.202b7, N.217b6, Ch.362b7
sāṃghātiko vādaḥ katamaḥ / yaḥ prabhūteṣu samagreṣu samuditeṣu svabhāvavyavasthānavādaḥ / tadyathādhyātmaṃ rūpavedanāsaṃjñāsaṃskāravijñāneṣv ātmādivādo bahirdhā vā rūpagandharasaspraṣṭavyeṣu tathā tathā sanniviṣṭeṣu gṛhakumbhasenāvanādivādaḥ //
B. I-3-e Ms.24b4R, P.233b2, D.203a2, N.218a1, Ch.362b11
asarvatrago vādaḥ katamaḥ / yo vādaḥ kvacid anuvartate, kvacid vyāvartate / tadyathā gṛhe gṛhavādo grāmanagararāṣṭrādibhyo vyāvartate / kumbhe kumbhavādo ghaṭaghaṭīśarāvādibhyo vyāvartate / senāvādaḥ pṛthakstrīpuruṣadārakadārikādibhyo vyāvartate / vanavādaḥ pṛthagvṛkṣamūlagaṇḍapatrapuṣpaphalādibhyo vyāvartate //
B. I-3-f Ms.24b6L, P.233b5, D.203a4, N.218a3, Ch.362b18
anityo vādaḥ katamaḥ / sa caturbhir ākārair draṣṭavyaḥ / bhedato 'bhedato 'bhisaṃskārataḥ pariṇāmataś ca /
kathaṃ bhedataḥ / tadyathā kumbhe bhagne yaḥ kumbha iti vādaḥ so 'vahīyate / kapālavādaḥ prādurbhavati /
katham abhedataḥ / tadyathā nānādravyasamavāyavihite cūrṇe vā dhūpe vā yo nānādravyavādaḥ so 'vahīyate / dhūpacūrṇavādaḥ prādurbhavati /
katham abhisaṃskārataḥ / tadyathānabhisaṃskṛte suvarṇapiṇḍe harṣakaṭakakeyūrādyā abhisaṃskārapariṇate yaḥ suvarṇapiṇḍavādaḥ so 'vahīyate / harṣakaṭakakeyūravādaḥ prādurbhavati /
kathaṃ pariṇāmataḥ / tadyathā pariṇate bhojanapāne yo bhojanapānavādaḥ so 'vahīyate / uccāraprasrāvavādaḥ prādurbhavati /
ity ayam evaṃbhāgīyo 'nityo vādo veditavyaḥ /
ity ayaṃ ṣaḍvidho vādo yatra pravartate tat saṃketalakṣaṇaṃ veditavyam / idam ucyate saṃketalakṣaṇam //
B. I-4 Ms.24b8M, P.234a4, D.203b2, N.218b2, Ch.362b28
hetulakṣaṇaṃ katamat / tat samāsataḥ pañcavidhaṃ draṣṭavyam / iṣṭahetur aniṣṭahetuḥ puṣṭihetuḥ pravṛttihetur nivṛttihetuś ca /
iṣṭahetuḥ katamaḥ / kuśalasāsravā dharmāḥ /
aniṣṭahetuḥ katamaḥ / akuśalā dharmāḥ /
puṣṭihetuḥ katamaḥ / pūrvotpannāḥ kuśalākuśalāvyākṛtā dharmā āsevitā bhāvitā bahulīkṛtāḥ paścādutpannānāṃ kuśalākuśalāvyākṛtānāṃ dharmāṇām uttarottarāṇāṃ puṣṭatarāṇāṃ puṣṭatamānāṃ puṣṭihetur ity ucyante //
pravṛttihetuḥ katamaḥ / yena bījena yayā vāsanayā yena sahāyena yeṣāṃ dharmānāṃ pravṛttir bhavati sa teṣāṃ pravṛttihetur ity ucyate /
nivṛttihetuḥ katamaḥ / saṃskāranivṛtteḥ saṃkleśanivṛtteḥ sarvaupaśamiko mārgaḥ pārinirvāṇikaḥ saṃbodhigāmī sasaṃbhāraḥ saprayogaḥ sotpattikaḥ saniṣpattiko nivṛttihetur ity ucyate /
idaṃ samastaṃ hetulakṣaṇaṃ vistareṇa vibhāgaḥ punar hetuphalacintāyāṃ draṣṭavyaḥ //
B. I-5 Ms.25a3L, P.234b2, D.203b7, N.218b7, Ch.362c11
phalalakṣaṇaṃ katamat / yad asmāt pañcavidhād dhetor utpannaṃ prāptaṃ siddhaṃ niṣpannaṃ pravṛttaṃ tat phalalakṣaṇaṃ veditavyam //
B. II. Ms.25a3M, P.234b3, D.204a1, N.219a1, Ch.362c14
parīkṣyam asadvastu katamat / tad api pañcalakṣaṇaṃ draṣṭavyam / anutpannāsan niruddhāsad itaretarāsat paramārthāsad atyantāsac ca /
anutpannāsat katamat / anāgatāḥ saṃskārāḥ /
niruddhāsat katamat / atītāḥ saṃskārāḥ /
itaretarāsat katamat / yad itaralakṣaṇenetareṣāṃ dharmāṇāṃ virahitatā avidyamānatā, itaradharmāsamavadhānatā vā punar itareṣāṃ dharmāṇām /
paramārthāsat katamat / vyāvahārikeṇa svabhāvaprajñaptivādena yaḥ svabhāvo vyavasthāpitaḥ /
atyantāsat katamat / vandhyāputrādi yat kiṃcid evaṃbhāgīyam //
B. III. Ms.25a5L, P.234b7, D.204a4, N.219a5, Ch.362c21
api khalu pañcavidhāstitā pañcavidhaiva nāstitā //
B. IIl-1 Ms.25a5M, P.234b7, D.204a4, N.219a5, Ch.362c21
pañcavidhāstitā katamā / pariniṣpannalakṣaṇāstitā paratantralakṣaṇāstitā parikalpitalakṣaṇāstitā viśeṣalakṣaṇāstitā avaktavyalakṣaṇāstitā ca /
tatra prathamā pāramārthikaṃ lakṣaṇam /
anu dvitīyā pratītyasamutpannalakṣaṇam /
anu tṛtīyā saṃketalakṣaṇam /
anu caturthy adhvalakṣaṇaṃ jātilakṣaṇaṃ jarālakṣaṇaṃ sthitilakṣaṇam anityalakṣaṇaṃ duḥkhalakṣaṇaṃ śūnyalakṣaṇaṃ nairātmyalakṣaṇaṃ vastulakṣaṇaṃ vijñeyalakṣaṇaṃ grāhyalakṣaṇaṃ śubhādilakṣaṇam anugrahādilakṣaṇaṃ vyavahāranimittalakṣaṇaṃ mithyāpratipattyādinimittalakṣaṇam ity evaṃbhāgīyaṃ lakṣaṇaṃ viśeṣalakṣaṇaṃ veditavyam /
anu pañcamā caturākārayā avaktavyatayā avaktavyalakṣaṇam / asattvāt tadyathā pudgalaḥ skandhebhyo 'nyo 'nanya iti / gambhīratvān nirabhilapyadharmatā, acintyas tathāgatānāṃ dharmakāyaḥ, acintyo buddhaviṣayaḥ / tathā bhavati tathāgataḥ paraṃmaraṇād ity evamādi / anarthopasaṃhitatvāt tadyathā ye te dharmā adharmārthabrahmacaryopasaṃhitās te 'bhisaṃbuddhā api noktā bhagavatā / tathādharmalakṣaṇavyavasthānatas tadyathā tathatā saṃskārebhyo 'nyānanyatvenāvaktavyā //
B. IIl-2 Ms.25b1M, P.235b7, D.204b4, N.219b6, Ch.363a8
pañcavidhā nāstitā katamā / paramārthalakṣaṇanāstitā svatantralakṣaṇanāstitā sarveṇa sarvaṃ svalakṣaṇanāstitā aviśeṣalakṣaṇanāstitā vaktavyalakṣaṇanāstitā ca // //
Appendix IV
Ābhiprāyikārthagāthānirdeśa
A. I-1 Ms1*a1L, MsG.26b1M, P.245a6, D.212b5, N.228b4, Ch.367a6
(1) śikṣāsu pāramiprāptaḥ sarvasaṃśayanāśakaḥ /
śikṣāṃ prabrūhi me pṛṣṭo yā ca śikṣāsu śikṣaṇā // iti //
brahmaṇā bhagavān sarvaśikṣāpadaparyantaprāptitaś ca svārthasaṃpadam asādhāraṇām ārabhyotpannotpannasarvasattvasaṃśayacchedakatvena cāsādhāraṇāṃ parārthapratipattim ārabhya stutipūrvaṃ pṛṣṭaḥ "kāḥ kiyatyaś ca śikṣāḥ, kathaṃ ca tāsu śikṣitavyam" //
A. I-2 Ms1*a1R, MsG.26b1M, P.245b1, D.212b7, N.229a1, Ch.367a13
tato bhagavān bahukṛtyatābhīṣaṇā alasajātīyānāṃ protsāhanābhiprāyaḥ sarvaśikṣāḥ samasya saṃkṣepatas tisṛbhiḥ śikṣābhir nirdiśati /
(2) adhiśīlam adhicittam adhiprajñaṃ ca māriṣa /
tisraḥ śikṣāḥ samāsena śṛṇu yā tāsu śikṣaṇā // iti //
tatra śīlacittaprajñā adhikṛtya vikṣiptacittasya avikṣepāyogopadeśato 'dhiśīlaṃśikṣayā, asamāhitacittasya samādhānāyogopadeśato 'dhicittaṃśikṣayā, samāhitāvimuktacittasya vimokṣāyogopadeśato 'dhiprajñaṃśikṣayā ca, yoginām sarvakṛtyaparisamāpteḥ, tāsv eva tisṛṣu śikṣāsv antarṇīyābhiprāyato bhagavatā deśitāḥ //
A. I-3 Ms 1*a3M, MsG.26b1R, P.245b7, D.213a4, N.229a5, Ch.367a22
tāsu punaḥ śikṣaṇā yena yogena tāḥ śikṣā niṣpādayati / tatra
(3) bhavet ṣaḍaṅgasaṃpannaś catuḥsthitisukhānvitaḥ /
caturṣu caturākārajñānaśuddhaḥ sadā bhavet // iti //
anayā gāthayā yathākramaṃ tāsāṃ tisṛṇāṃ śikṣāṇāṃ prayogaṃ darśayati / "ṣaḍaṅgasaṃpanna" ity adhiśīlaṃśikṣām adhikṛtya śikṣāṇāṃ ṣaḍaṅgāni / śīlavān viharati, prātimokṣasaṃvarasaṃvṛtaḥ, ācārasaṃpannaḥ, gocarasaṃpannaḥ, aṇumātreṣv avadyeṣu bhayadarśī, samādāya śikṣate śikṣāpadeṣv ity ebhiś ca ṣaḍbhir aṅgaiś caturvidhā śīlaviśuddhiḥ paridīpitā/
tatra "śīlavān viharatī"ty adhikṛtya "prātimokṣasaṃvarasaṃvṛta" ity anena nairyāṇikaśīlatā viśuddhiḥ, mokṣādhikārikaṃ hi nairyāṇikam / "ācāragocarasaṃpanna" ity etābhyām anutkṛṣṭaśīlatā viśuddhiḥ / "aṇumātreṣv avadyeṣu bhayadarśī"ti niśchidraśīlatā viśuddhiḥ / "samādāya śikṣate śikṣāpadeṣv" ity aviparyastaśīlatā viśuddhiḥ /
evaṃ ṣaḍaṅgasaṃpannatayādhiśīlaṃśikṣāprayogaṃ niśritya "catuḥsthitisukhānvita" ity adhicittaṃśikṣāprayogaṃ darśayati /
catvāri dhyānāni caturvidhā cittasthitiḥ, sā ca dṛṣṭadharmasukhavihāratvāt sukhety ucyate /
"caturṣu caturākārajñānaśuddhaḥ sadā bhaved" ity adhiprajñaṃśikṣām adhikṛtyāha / caturṣu duḥkhasamudayanirodhamārgasatyeṣv ekaikasminn anityādicaturākārajñānaśuddhiprabhāṣitatvād adhiprajñaṃśikṣāyāḥ //
A. I-4 Ms.1*a7R, MsG,26b2L, P.246b2, D.213b5, N.230a1, Ch.367b13
(4) supratiṣṭhitamūlaḥ syāc cittasyopaśame rataḥ /
saṃyukto 'tha visaṃyukto dṛṣṭyā dṛṣṭyāryapāpayā // iti //
anayā gāthayā śikṣātrayasya krameṇotpattiṃ darśayati / mūlaṃ hy adhiśīlaṃ ( Śbh II 344 ) prathamā śikṣā / tadanvayatvād uttarayoḥ /
tataḥ śīlavato 'vipratisārādyanupūrvyā cittasamādhānābhiratyā dvitīyā /
tataḥ samāhitacittasya yathābhūtadarśanād āryadṛṣṭisaṃyogataḥ pāpadṛṣṭiviyogataś ca tṛtīyā //
A. I-5 Ms.rb2L, MsG,26b2M, P.246b5, D.214a1, N.230a4, Ch.367b19
(5) ādiśuddho dhyānarataḥ satye ca kuśalo bhavet /
utpādayed varjayec ca bṛṃhayet satyam eva ca // iti //
anayā gāthayā tāsām eva tisṛṇāṃ śikṣāṇāṃ yathākramaṃ śuddhiviśeṣaṃ darśayati / tatra "ādiśuddha" iti prathamāyāḥ / "dhyānarata" iti dvitīyāyāḥ / "satye ca kuśala" iti tṛtīyāyāḥ / tat punaḥ "satyakauśalyam utpādayed" iti mārgasatyasyotpādanāt / "varjayed" iti duḥkhasamudayasatyayor varjanāt / "bṛṃhayed" iti nirodhasatyasya punaḥ punar mṛdumadhyādhimātrakleśaprahāṇanirodhena brṃhaṇāt /
A. I-6 Ms.1*b3R, MsG,26b3L, P.247a1, D.214a4, N.230a7, Ch.367b26
(6) śikṣāpadeṣu vidyante catasro gatayas triṣu /
vivarjayitvā dve gatī dve gatī samudānayet // iti //
anayā gāthayā śīlacittaprajñākhyeṣu śikṣādhiṣṭhāneṣu śikṣāṇāṃ saṃpādanavipādanād, yathāsaṃbhavaṃ tatphalabhūtā yāś catasro gatayaḥ,
kāmadhātau devamanuṣyasaṃgṛhītā sugatir adhiśīlasaṃpattiphalā, kāmadhātāv eva tadanyagatisaṃgṛhītādhiśīlavipattiphalā durgatiḥ, rūpārūpyadhātau devagatisaṃgṛhītādhicittaphalā ūrdhvagatiḥ, traidhātukāparyāpannā cādhiprajñaphalā nirvāṇagatiḥ /
etābhyo gatibhya ādye dve sugatidurgatī varjayitvā, uttare dve ūrdhvagatinirvāṇagatī samudānayel laukikalokottarābhyāṃ mārgābhyām ity etad darśayati //
A. II Ms. 1 *b5R, MsG.26b3M, P.247a7, D.214b1 N.230b5, Ch.367c7
(7) dve dvayapratyupasthāne ekā nirvāṇagāminī / anupūrvopaniṣadabhinnasaṃbhinnabhāvitā // iti //
asyāṃ gāthāyāṃ yathādhiśīlādhicittaśikṣayoḥ prathamāyāś cānupūrveṇādhicittādhiprajñaśikṣādvayopaniṣadbhāvena pratyupasthānam / madhyamāyāś cādhiprajñadhyānasaṃvarasaṃgṛhītādhiśīlaśikṣā dvayopaṇiṣadbhāvena pratyupasthānam / uttamāyāś caikasyā nirvāṇopaniṣadbhāvena pratyupasthānam / vyastasamastānaṃ ca yathāsaṃbhavaṃ bhāvanām / tad darśayati //
A. II-1 Ms.rb7R, MsG.26b3M, P.247b3, D.214b4, N.231a1, Ch.367c14
(8) niṣkaukṛtyo bhaved ādau paścāc ca sukhito yataḥ /
ādyāsau sarvaśikṣāṇāṃ yatra śikṣeta paṇḍitaḥ // iti //
anayā gāihayā yathādhiśīlaṃśikṣā avipratisārādyānupūrvyā, uttaropaniṣadbhāvena vartate / tad darśayati //
A. II-2 Ms.2'a1M, MsG.26b3R, P.247b4, D.214b5, N.231a2, Ch.367c16
(9) yato viśodhayej jñānaṃ śubhotpattisamanvitaḥ /
madhyāsau sarvaśikṣāṇāṃ yatra śikṣeta paṇḍitaḥ // iti //
adhicittaṃśikṣāyā bhāvanāmayaviśiṣṭakuśalamūlotpattyādyānupūrvyā ( Śbh II 348 ) uttamaśikṣopaniṣattvaṃ darśayati //
A. II-3 Ms.2*a2L, MsG.26b4L, P.247b6, D.214b6, N.231a4, Ch.367c20
(10) yato vimocayec cittaṃ prapañcaṃ ca nirodhayet /
śreṣṭhāsau sarvaśikṣāṇāṃ yatra śikṣeta paṇḍitaḥ // iti //
adhiprajñaṃśikṣāyā nirvāṇopaniṣattvāc chreṣṭhatvaṃ darśayati //
A. II-4-a Ms.2*a2M, MsG.26b4M, P.247b7, D.214b7, N.231a5, Ch.367c23
(11) aśuddhigāminī pratipat tathā sugatigāminī /
ādyā pratipad ukteyaṃ sā ca niṣkevalā matā // iti //
yathādhiśīlaṃśikṣā vipāditā durgatihetuḥ, saṃpāditā ca sugatihetuḥ, kevalāpi ca vinottarābhyāṃ śikṣābhyāṃ śakyate saṃpādayitum / tad darśayati //
A. II-4-b Ms.2*a3M, MsG.26b4R, P.248a1, D.215a2, N.231a6, Ch.367c26
(12) viśuddhigāminī pratipan na sarvātyantagāminī /
madhyā pratipad ukteyaṃ māpi niṣkevalā matā // iti //
yathā madhyamā pratipat kāmadhātuvairāgyaviśuddhyā viśuddhagāminī, ūrdhvadhātvavairāgyāt kāmarāgānuśayasya cātyanta [ma phyin pa'i phyir / thams cad gtan du rnam par dag par 'gro ba ma yin pa daṅ / ji ltar mchog med ciṅ daṅ po med par 'ba' źig gis 'grub par mi 'gyur ba de ston to //]
A. II-4-c Ms-, MsG.26b5L, P.248a4, D.215a4, N.231b1, Ch.368a2
(13) viśuddhagāminī pratipad yā sarvātyantagāminī /
śreṣṭhā pratipad ukteyaṃ sa naivādvayakevala // [ces bya ba ni /
khams gsum pa'i 'dod chags daṅ bral ba daṅ / bag la ñal yaṅ gtan phyin pa daṅ ji ltar mchog de thams cad gtan du 'gro ba yin la / sṅa ma gñis med par yaṅ gcig pus 'grub par mi 'gyur ba de ston to //]
A. IIl-1 Ms.2*a4L, MsG.26b5M, P.248a6, D.215a5, N.231 b3, Ch.368a5
(14a) śikṣeta yo na śikṣeta ubhau tau paṇḍitau matau /
[zes bya ba'i tshigs su bcad pa phyed kyis ni bslab pa gsum po 'di dag la bslab pa rnams yaṅ dag par slob kyi / log par mi] śikṣaṇāt paṇḍitalakṣaṇaṃ darśayati /
(14b) śikṣeta yo na śikṣeta ubhau tau bālasaṃmatau // iti //
uttarārdhena mithyāśikṣāṇāṃ naiva ca śikṣāṇāṃ bālalakṣaṇaṃ darśayati //
A. IIl-2 Ms.2*a4M, MsG.26b5M, P.248a8, D.215a7, N.231b5, Ch.368a11
(15) parigrahaparityāgād dauṣṭhulyāpagamāt tathā /
pratyakṣatvāc ca jñeyasya śikṣādānaṃ tridhā bhavet // iti //
yasya gṛhakalatrādiparigṛhītaparityāgād yasya samādhivipakṣasya dauṣṭhulyasya prahāṇād yasya ca catuḥsatyalakṣaṇasya jñeyatattvasya pratyakṣīkaraṇād yathākramaṃ śikṣātrayaṃ saṃpadyate, tad darśayati //
A. IIl-3 Ms.2*a5M, MsG.26b5R, P.248b3, D.215b1, N.231b7, Ch.368a16
(16a) sālambanānālambanāḥ sūkṣmaudārikasaṃhitāḥ // iti //
anena gāthārdhenottamayoḥ prathamāyāś ca yathākramaṃ sālambanānālambanatvena sūkṣmaudārikatvena prabhedaṃ darśayati //
(16b) samādānaprāvivekyaghoṣa-ābhogasaṃhṛtāḥ // iti //
uttarārdhena prathamamadhyamottamānāṃ yathākramaṃ pratijñānābhinirhṛtatvaṃ kāyacittavivekābhinirhṛtatvaṃ paraghoṣādhyātmayoniśomanaskārābhinirhṛtatvaṃ ca darśayati //
A. IIl-4 Ms.2*a6R, MsG.26b6L, P.248b6, D.215b4, N.232a3, Ch.368a21
(17) ekā ekā bhavec chikṣā sadvitīyāparā bhavet /
ekā syāt satṛtīyaiva tā budhaḥ samatikramet // iti //
prathamām ekāṃ kevalām upadarśayati / madhyamā tu na vinā tām, uttamā na vinā te / tābhyaś ca samatikramo 'śaikṣasyārhato veditavyaḥ //
A. IV-1 Ms.2*a7M, MsG.26b6M, P.248b8, D.215b5, N.232a4, Ch.368a24
(18) abhraṣṭaśīlaḥ śikṣāsu pratijñopagato bhavet /
agarhitasamācāraḥ pañcasthānavivarjitaḥ // iti //
"abhraṣṭaśīlaḥ śikṣāsv" iti śīlavān viharatīty etad darśayati / "pratijñopagato bhaved" iti pratimokṣasaṃvarasaṃvṛtatvam / "agarhitasamācāra"' ity ācārāvipattim / "pañcasthānavivarjita" iti gocarāvipattim / pañcasthānāni bhikṣor agocaraḥ, rājakulaṃ ghoṣaḥ pānāgāraṃ veśaś caṇḍālakaṭhinaṃ ca / tatra ghoṣaḥ sūnā draṣṭavyā / tatrodghoṣaurabhrikādibhir abhyastāvadyaṃ pāpakarmorabhrādivadhaḥ kriyate //
A. IV-2 Ms.2*b1L, MsG.26b6R, P.249a5, D.216a2, N.232b1, Ch.368b4
(19a) anāpattātha vyutthātā niṣkaukṛtyo 'tha kaukṛtī / iti //
aṇumātreṣv avadyeṣu bhayadarśitāṃ darśayati / tatra yathā vyutthātā tathā niṣkaukṛtyaḥ, yathā kaukṛtī tathānāpattā //
(19b) śikṣām āgamayet tatra pratipadyeta bhāvataḥ // iti //
samādāya śikṣate śikṣāpadeṣv iti, etad darśayati //
A. IV-3 Ms.2*b1R, MsG.26b7L, P.249a7, D.216a3, N.23b3, Ch.368b7
(20) pratyākhyānaṃ na kurvīta jīvitārthaṃ na nāśayet /
pratipattau sthito nityaṃ pravṛttavinayo bhavet // iti //
anayā gāthayā caturbhiḥ padair yathākramaṃ dhruvaśīlatāṃ dṛḍhaśīlatāṃ sātatakāritāṃ sātatavartitāṃ ca darśayati //
A. IV-4 Ms.2*b2M, MsG.26b7M, P.249b1, D.216a4, N.232b4, Ch.368b10
(21a) pratijñāṃ śodhayet pūrvam ājīvam api śodhayet / iti /
anena gāthārdhena ācārājīvaviśuddhiṃ darśayati / ācārasya hi pratijñāpūrvakam ācaraṇam iti pratijñety ucyate /
(21b) antadvayaṃ varjayitvā praṇidhānaṃ vivarjayet // iti //
kāmasukhallikānuyogāntātmaklamathānuyogāntayoḥ svargādipraṇidhānasya ca vivarjanāc chīlaviśuddhim eva darśayati //
A. V-1-a Ms.2*b3M, MsG.26b7R, P.249b3, D.216a6, N.232b6, Ch.368b15
(22) antarāyakarān dharmān nābhigṛdhyet kathaṃcana /
cittakṣobhakarān dharmān utpannān nādhivāsayet // iti //
anayā gāthayā, indriyāguptadvāratādīnāṃ śikṣāviśuddhyantarāyakarāṇām aguṇadarśitvenānadhyavasānāt / akuśalānāṃ ca kāmavyāpādavitarkādīnāṃ manaḥsaṃkṣobhakarāṇām utpannānām anadhivāsanena śikṣāviśuddhiṃ darśayati //
A. V-1-b Ms.2*b4M, MsG.26b7R, P.249b6, D.216b1, N.233a1, Ch.368b20
(23) nātilīno nātisṛtaḥ sadā sūpasthitasmṛtiḥ /
mūlasāmantakaiḥ śuddhaṃ brahmacaryaṃ cared api // iti //
mandakaukṛtyāsthānakaukṛtyavivarjanayā smṛtisaṃpramoṣavivarjanayā ca niṣṭhākālaprayogakālayor brahmacaryaśuddhiṃ paridīpayati //
A. V-1-c Ms.2*b5L, MsG.26b8L, P.249b7, D.216b2, N.233a3, Ch.368d
(24) bhaved ārabdhavīryaś ca nityaṃ dṛḍhaparākramaḥ /
niṣevetāpramādaṃ ca pañcāṅgaṃ supratiṣṭhitaḥ // iti //
saṃnāhaprayogāvyāvartyavīryatayā pañcavidhāpramādaniṣevaṇatayā ca śikṣāviśuddhiviśeṣam evaṃ darśayati / tatra pañcāṅgo 'pramādo 'tītānāgatapratyutpannapūrvakālakaraṇīyasahānucaraḥ //
A. V-1-d Ms.2*b6L, MsG.26b8M, P.250a2, D.216b4, N.233a5, Ch.368c10
(25) bhavet pracchannakalyāṇas tathā vivṛtapāpakaḥ /
lūhena vā praṇītena tuṣṭaḥ syāc cīvarādinā //
(26) alpena vartayed yātrāṃ lūhenāpi ca vartayet /
dhūtān guṇān samādadyāt śamārthaṃ kleśavarjitaḥ //
etābhyāṃ gāthābhyāṃ jñātrakāmatāyā mahecchatāsaṃtuṣṭihetubhūtāyāḥ, tayoś ca mahecchatāsaṃtuṣṭyoḥ śikṣāviśuddhivibandhahetvoḥ parivarjanena śikṣāviśuddhiṃ darśayati //
A. V-1-e Ms.2*b7M, MsG.27a1M, P.250a5, D.216b6, N.233a7, Ch.368c15
(27) syād īryāpathasaṃpanno mātrāṃ kuryāt pratigrahe /
tadarthaṃ kalpitām īryāṃ kuryān naiva kathaṃcana // iti //
īryāpathasaṃpattyā pareṣām akuhanārthayā pratigrahamātrajñatayā ca yāvad brahmacaryavāsāj jīvitasthityupakaraṇopādānāc chikṣāviśuddhim eva darśayati //
A. V-1-f Ms.2*b8L, MsG.27a1M, P.250a7, D.216b7, N.233b2, Ch.368c19
(28) ātmanaś ca guṇān bhūtān na lapen nāpi lāpayet /
tān guṇān atha cārthitvaṃ nimittena na darśayet //
(29) pareṣām antikāt kuryān noparodhena yācanām /
dharmaṇopagataṃ lābhaṃ lābheneha na saṃcayet // iti //
etābhyāṃ gāthābhyāṃ lapanānaimittikatānaiṣpeśikatālābhenalābhaniścikīrṣukatāparivarjanena śikṣāviśuddhiviśeṣaṃ darśayati //
A. V-1-f-(1) Ms.3*a1L, MsG.27a2L, P.250b1, D.217a1, N.233b4, Ch.368c24
(30) lābhaṃ naivābhigṛdhyeta satkāraṃ ca kathaṃcana /
dṛṣṭiṃ ca nābhiniviśet samāropāpavādikām // iti //
lābhasatkārāgṛddhatayā pañcavidhakudṛṣṭyanabhiniveśataś ca viśuddhiviśeṣaṃ darśayati //
A. V-1-f-(2) Ms.3*a1M, MsG.27a2M, P.250b3, D.217a3, N.233b5, Ch.368c27
(31) lokāyatāṃs tathā mantrān nirarthān na parāmṛśet /
apārthaṃ dhārayen naiva utsadaṃ pātracīvaram // iti //
kudṛṣṭihetūnām itobāhyakakuśāstrāṇāṃ pañcopādānaskandhavipratibandhārthena lokāyatakṛtānām aparāmarṣataḥ, lābhasatkāragṛddhihetoś ca utsadapātracīvaradhāraṇasya parivarjanato hetuviśuddhyā śikṣāviśuddhiṃ darśayati //
A. V-1-g Ms.3*a2M, MsG.27a2R, P.250b6, D.217a5, N.234a1, Ch.369a5
(32) gṛhasthaiḥ sahasaṃsargaṃ na kuryāt kleśavardhanam /
āryais tu sahasaṃsargaṃ kuryāj jñānaviśodhanam // iti //
vipakṣahetoḥ pratipakṣahetoś ca varjanāt sevanāc ca viśuddhiṃ darśayati //
(33) kuryān mitrakulaṃ naiva śokavyākṣepakārakam /
duḥkhasya janakān kleśān utpannān nādhivāsayet // iti //
yathā gṛhasthaiḥ sahasaṃsargaḥ śokavyākṣepaṃ kṛtvā kleśavivardhano duḥkhahetuḥ, yathā cāryasaṃsargo duḥkhajanakakleśotpannānadhivāsanayā pratipakṣahetuḥ, tad darśayati //
A. V-1-h Ms.3*a3R, MsG.27a3M, P.251a2, D.217b1, N.234a4, Ch.369a13
(34) śraddhādeyaṃ na bhuñjīta kathaṃcic ca kṣatavrataḥ /
pratyākhyānaṃ na kurvīta saddharmasya kathaṃcana // iti //
lābhasatkārānabhigṛddheḥ kudṛṣṭyanabhiniveśasya ca śraddhādeyāvinipātanena saddharmāpratikṣepaṇena cāyatyām api kāmādhyavasānakudṛṣṭyutpādahetuparivarjanato viśuddhiviśeṣaṃ darśayati //
A. V-1-i Ms.3*a4R, MsG.27a3M, P.251a4, D.217b3, N.234a6, Ch.369a18
(35) pareṣāṃ skhalite doṣe anābhogaḥ sukhī bhavet /
ātmanaḥ skhalitaṃ doṣaṃ jñātvā vivṛṇuyāt punaḥ // iti //
pareṣāṃ ca doṣadarśanābhogavivarjanena, svakuśalapakṣāvikṣepasaumanasyotpattyā, ātmadoṣaparijñānāviṣkaraṇena ca nirabhimānatayā śikṣāviśuddhiṃ darśayati //
A. V-1-j Ms.3*a5R, MsG.27a3R, P.251a6, D.217b4, N.234a7, Ch.369a23
(36) āpattiṃ ca tathāpanno yathādharmaṃ prakalpayet /
tathetikaraṇīyeṣu svayaṃkārī paṭur bhavet // iti //
āpattivyutthānataḥ parebhyaś copasthānaparicaryāsvīkaraṇakāmatāparivarjanato 'pi viśuddhiṃ darśayati //
A. V-1-k Ms.3'a6M, MsG.27a4L, P.251a8, D.217b5, N.234b2, Ch.369a26
(37) buddhānāṃ śrāvakāṇāṃ ca anubhāvaṃ ca deśanām /
śrāddho 'vadyadarśī ca nābhyācakṣīta sarvathā // iti //
śraddhāsaṃpattyā abhyākhyāne cāvadyadarśitayā viśuddhiḥ paridīpitā //
A. V-1-l Ms.3*a6R, MsG.27a4M, P.251b1, D.217b6, N.234b3, Ch.369a29
(38) sugambhīreṣu dharmeṣu atarkāvacareṣu ca /
paurāṇam āgamaṃ tyaktvā svadṛṣṭiṃ na parāmṛśet // iti //
svayaṃdṛṣṭiparāmarṣasthāyitvaparivarjanato 'pi viśuddhiviśeṣaḥ paridīpitaḥ //
A. V-2-a Ms.3*a7M, MsG.27a4R, P.251b3, D.217b7, N.234b4, Ch.369b3
(39) vyavakṛṣṭavihārī syāt prānte hi śayanāsane /
kuśalān bhāvayed dharmān dṛḍhavīryaparākramaḥ // iti //
kāyacittasya vyavakṛṣṭatayā samādhyanukūlaśayanāsanāsevanatayā akuśalavitarkavarjitaikāntaśukladharmabhāvanayā layauddhatyādyupakleśānabhibhavanīyatvena ca susaṃnaddhaprayogatayādhicittaṃśikṣaṇopāyaviśeṣaṃ darśayati //
A. V-2-b Ms.3*a8L, MsG 27a5L, P.251 b6, D.218a2, N.234b6, Ch.369b8
(40) acchandikaś chandajātaḥ apraduṣṭo vidūṣaṇaḥ /
nirmiddhaś caiva middhīva kāle śānto na ca sthitaḥ //
(41) niṣkaukṛtyaḥ sakaukṛtyo niḥkāṅkṣo 'tha ca kāṅkṣati /
sarvathā sarvadā yukto bhavet saṃyakprayogavān // iti //
ābhyāṃ gāthābhyārh* kāmacchandavyāpādastyānamiddhauddhatyakawkṛtyavicikitsānivaraṇaparivarjanāt kuśaladharmacchandikatayā kāmavidūṣaṇena, kuśalapakṣaprayogakalyatānimittaṃ ca kāle middhaniṣevaṇena, cittaṃ śamayataś ca līyamāne citte tadāśaṅkini vā prasadanīyanimittamanasikārāc chamānavasthitatvena, cāragatasya ca prāg āpattes tadanadhyācārataḥ sakaukṛtyatayā, uttarottaraviśeṣākāṅkṣaṇatayā ca satkṛtyasātatyena ca saṃyakprayuktasya cādhicittaṃśikṣāviśuddhiṃ darśayati //
A. V-2-c Ms.3*b1M, MsG.27a5M, P.252a3, D.218a6, N.235a3, Ch.369b18
(42) nudano bodhanaś caiva tathā saṃyojano 'paraḥ /
naimittikasnehanaś ca tathā vilasano 'paraḥ //
(43) niṣpīḍanaś ca paramaḥ snehanaḥ kalpa ucyate /
kāmarāgasya janakas taṃ budhaḥ parivarjayet // iti //
atrāṣṭavidhasya vikalpasya maithunarāgajanakasyādāv ārabhya krameṇotpadyamānasya yāvan niṣṭhāgamanataḥ parivarjanayā śikṣāviśuddhiviśeṣaḥ paridīpitaḥ /
tatra nudano vikalpo yo rañjanīye vastuny ayoniśomanaskārasaṃprayuktaś cittasya prerakaḥ / bodhano yas tasminn eva vastuni prabuddharāgaparyavasthānasaṃprayuktaḥ / ( Śbh II 366 ) saṃyojanas tasyaiva vastunaḥ paryeṣakaḥ / naimittikas tasminn eva vastuni vicitraśubhanimittagrahakaḥ / snehanaḥ prāpte tasmin vastuny adhyavasānasaṃprayuktaḥ / vilasano yas tasminn eva vastuni vicitraparibhogābhilāṣanānāmukhapravṛttaḥ / niṣpīḍano yo dvayadvayendriyasamāpattikāle / paramasnehano yo 'śucivipramokṣakāle //
A. V-2-d-(1) Ms.3'b3R, MsG.27a6L, P.252b2, D.218b3, N.235b1, Ch.369c4
(44) atṛptikarakāḥ kāmāḥ bahusādhāraṇās tathā /
adharmahetavaś caiva tathā tṛṣṇāvivardhakāḥ //
(45) satāṃ vivarjanīyāśca kṣipraṃ vilayagāminaḥ /
pratyayeṣv āśritāḥ kāmāḥ pramādasya ca bhūmayaḥ // iti //
aṣṭābhir ākārair dṛṣṭe dharme saṃparāye ca yathāyogaṃ kāmānām ādīnavadarśanena kāmacchandaprahāṇopāyaṃ darśayati //
A. V-2-d-(2) Ms.3*b4M, MsG.27a6R, P.252b4, D.218b5, N.235b3, Ch.369c8
(46) karaṅkasadṛśāḥ kāmāḥ māṃsapeśyupamās tathā /
tṛṇolkāsadṛśāś caiva tathā agniśikhopamāḥ //
(47) āśīviṣopamāś caiva tathā svapnopamāḥ punaḥ /
yācñālaṃkārasadṛśās tathā vṛkṣaphalopamāḥ //
(48a) evaṃ kāmān parijñāya nābhigṛdhyet kathaṃcana // iti //
atra pūrvoktānām aṣṭānām atṛptikaratvādināṃ kāmeṣv ādīnavānām sarvalokasiddhair upamopanyāsair ādīnavatvaṃ darśayati / ye nāmaivaṃ bahuṣv āviṣkṛtādīnavāḥ kathaṃ nāma teṣu paṇḍito gṛdhyed iti saṃdarśanārtham /
tatrātṛptikarakāḥ karaṅkasadṛṣatvāt / bahusādhāraṇā māṃsapeśyupamatvāt / adharmahetavas tṛṇolkāsādṛśyenātyaktādahanapratyupasthānatayā / tṛṣṇāvivardhanā agnikhadopamatayā tṛṣṇāsaṃjananasādharmyeṇa / ( Śbh II 368 ) satāṃ varjanīyā āśīviṣopamatayā / kṣipraṃ vilayagāminaḥ svapnopamatayā / pratyayāśritā yācñālaṃkārasadṛśatayā / pramādabhūmayo vṛkṣāgraphalopamatayā //
A. V-3 Ms.3*b6R, MsG.27a7M, P.253a2, D.219a3, N.236a1, Ch.369c22
(48b) saddharmaṃ śṛṇuyān nityaṃ cintayed bhāvayed api /
(49) śāntaudārikadarśī prāg bhāvanaikāntiko bhavet /
vijahya kleśadauṣṭhulyaṃ prahāṇe ca rato bhavet //
(50) mīmāṃsakaḥ syān nimitte prayogaparamo bhavet /
kuryāc ca kāmavairāgyaṃ rūpavairāgyam eva ca //
(51) satyābhisamayaṃ kuryāt sarvavairāgyam eva ca /
dṛṣṭe dharme ca nirvāyāt tathā upadhi saṃkṣayāt // iti //
atra lakṣaṇapratisaṃvedyādibhiḥ saptabhir manaskārair laukikalokottaramārgaviśuddhyā sopadhinirupadhinirvāṇaphalādhiprajñaṃśikṣāviśuddhiḥ paridīpitā /
tatra lakṣaṇapratisaṃvedī saddharmaśravaṇacintanavacanena paridīpitaḥ / adhimokṣiko bhāvanāvacanena / tadadhimuktibhāvanataḥ / śāntaudārikadarśī prāg iti prāvivekyaḥ / bhāvanaikāntiko bhaved iti ratisaṃgrāhakaḥ / mīmāṃsakaḥ syān nimitta iti mīmāṃsāmanaskāraḥ / prayogaparamo bhaved iti prayoganiṣṭhaḥ / kuryāc ca kāmavairāgyaṃ rūpavairāgyam eva ca / satyābhisamayaṃ kuryāt sarvavairāgyam eva ceti laukikalokottaraprayoganiṣṭhāphalaṃ ca //
// ābhiprāyikārthagāthānirdeśaḥ samāptaḥ //
Original text: Śrāvakabhūmi · Edition: Srāvakabhūmi, The First Chapter, Revised Sanskrit Text and Japanese Translation, ed. Śrāvakabhūmi Study Group (The Institute for Comprehensive Studies of Buddhism, Taisho University), Tokyo 1998 (Taisho University Sogo Bukkyo Kenyujo, 4). = Śbh I and Srāvakabhūmi, The Second Chapter with Asamāhitā bhūmiḥ, Śrutamayī bhūmiḥ, Cintāmayī bhūmiḥ, Revised Sanskrit Text and Japanese Translation, ed. Śrāva · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0