Smaradīpikā · Verses 142-161

samadantā guruśroṇī bimbauṣṭhī ca sugāyanī /
bhavet kanyā praśaṃsyā sā dharmakāmārthasiddhaye

bhūmau pādakaniṣṭhā vānāmikā vārpayed yugam /
kanyā sā varjanīyā ca saivopapatikā matā

kanyā sā puṃścalī kharvā yā syāc chabalamadhyamā /
pīvarā karkaśāṅgī ca piṅganetrā kace jaṭā

dīrghanetrā dīrghavaktrā kharvā paruṣavādinī /
jaṅghāyām uttaroṣṭhe ca bibhratī lomasaṃcayam

karoti yadi vā nityaṃ bhojanaṃ vipulaṃ bahu /
nimnagrīvā nimnakaṇṭhā bahukeśī sulocanā

gaṇḍakūpe hasantī ca dantapaṅktyā tu danturā /
sā vijñair varjanīyā ca sukhaiśvaryasamīhayā

tad yathā kuladvayaṃ cāpi vininditā strī yaśovibhūtiṃ ca tiraskaroti /
nimagnacandreva niśāsamānā prayāti naivādaratāṃ pṛthivyām

sevanaṃ yoṣitāṃ kuryān matvā doṣabalābalam /
bālāyogyātirūḍhānām ṛtuyogavibhāgataḥ

bālā ca taruṇī prauḍhā vṛddhā bhavati nāyikā /
ebhiḥ prakārair vikhyātā yuvatī nāgarī sadā

bāleti gīyate nārī yāvat ṣoḍaśavatsaram /
tasmāt paraṃ ca yogyā sā yāvad viṃśativatsaram

vidvadbhiḥ sarvajagati taruṇīty abhidhīyate /
tadūrdhvam atirūḍhā syād yāvat pañcāśataṃ punaḥ

vṛddhā tataḥ paraṃ jñeyā suratotsavavarjitā /
prīṇāti bālā mālādyais taruṇī vastradānataḥ

premavākyādibhiḥ prauḍhā vṛddhā ca dṛḍhatāḍanāt /
phalatāmbūlavāsobhir bālā vaśyā bhaven nṛṇām

vividhābharaṇaiḥ snehais taruṇī vaśavartinī /
gāḍhāliṅganacumbanaiś ca atirūḍhās tu yoṣitaḥ

gauravair madhurālāpair bhaved vṛddhā priyaṃvadā /
tathā kusumadharmiṇyaḥ striyo vṛddhaparigrahāḥ

upakrāmanti viśvāsād dviṣanti puruṣaṃ kṣaṇāt /
nidāghaśarador bālā sevyā viṣayiṇāṃ bhavet

hemante śiśire yogyā prauḍhā varṣāvasantayoḥ /
satataṃ sevyamānāpi bālā vardhayate balam

kṣemaṃ nayati yogyā strī vṛddhā prakurute jarām /
utsāhahāniṃ vṛddhā strī diśed rogakṣayādikam

bālā ca prāṇadā proktā taruṇī prāṇahāriṇī /
prauḍhā karoti vṛddhatvaṃ vṛddhā maraṇam ādiśet

āsīne lālayed bālāṃ taruṇīṃ śayane tathā /
utthāne tv atirūḍhāṃ ca lālanaṃ trividhaṃ matam