Skanda Purana · Chapter 9

adhyāyāḥ २८१ - ३६५
// īśvara uvāca // //
kasyacittvatha kālasya tridaśāvaśvinau priye //kṛtābhiṣekāṃ vivṛtāṃ sukanyāṃ
tāmapaśyatām

tāṃ dṛṣṭvā darśanīyāṃgīṃ devarājasutāmiva // ūcatuḥ samabhi drutya nāsatyāvaśvināvatha

kasya tvamasi vāmoru kiṃ vane'smiṃścikīrṣasi// icchāvastvāṃ ca vijñātuṃ
tattvamākhyāhi śobhane

tataḥ sukanyā saṃvītā tāvuvāca surottamau // śaryātitanayāṃ vittaṃ bhāryāṃ ca cyavanasya
mām

tato'śvinau prahasyaināmabrūtāṃ punareva tu // kathaṃ tvaṃ ca viditvā tu pitrā
dattā''gatā vane

bhrājase gaganoddeśe vidyutsaudāmanī yathā // na deveṣvapi tulyāṃ hi tava paśyāva
bhāmini

sarvābharaṇasaṃpannā paramāṃbaradhāriṇī // māmaivamanavadyāṃgi tyajainamavivekinam

kasmādevaṃvidhā bhūtvā jarājarjaritaṃ bhuvi // tvamu pāsye hi kalyāṇi
kāmabhāvabahiṣkṛtam

asamarthaṃ paritrāṇe poṣaṇe vā śucismite // sā tvaṃ cyavanamutsṛjya varayasvaikamāvayoḥ

patyarthaṃ devagarbhābhe mā vṛthā yauvanaṃ kṛthāḥ // evamuktā sukanyā sā surau
tāvidamabravīt //
7.1.2
8
1.
१०
//
ratā'haṃ cyavane patyau na caivaṃ pariśaṃkatam // tāvabrūtāṃ punaścaitāmāvāṃ devabhiṣagvarau

166b
yuvānaṃ rūpasaṃpannaṃ kariṣyāvaḥ patiṃ tava // tatastasyāvayoścaiva patimekatamaṃ vṛṇu

etena samayenāvāṃ śamaṃ naya sumadhyame // sā tayorvacanāddevi upasaṃgamya bhārgavam //
uvāca vākyaṃ yattābhyāmuktaṃ bhṛgusutaṃ prati

tadvākyaṃ cyavano bhāryāmuvācādriyatāmiti // ityuktā cyavanenātha sukanyā tāvuvāca
vai

evaṃ devau bhavadbhyāṃ yatproktaṃ tatkiyatāṃ laghu // ityuktau bhiṣajau tatra tayā caiva
sukanyayā //
ūcatū rājaputrīṃ tāṃ patistava viśatvapaḥ

tato'paścyavanaḥ śīghraṃ rūpārthī praviveśa ha // aśvināvapi taddevi tataḥ prāviśatāṃ
jalam

tato muhūrttāduttīrṇāḥ sarve te sarasastataḥ // divyarūpadharāḥ sarve yuvāno
mṛṣṭakuṇḍalāḥ

divyaveṣadharāścaiva manasaḥ prītivarddhanāḥ // te'bruvansahitāḥ sarve vṛṇīṣvānyatamaṃ
śubhe

asmākamīpsitaṃ bhadre yatastvaṃ varavarṇinī // yatra vāpyabhi kāmāsi taṃ vṛṇīṣva
suśobhane

sā samīkṣya tu tānsarvāṃstulyarūpadharānsthitān // niścitya manasā buddhyā devi
vavre patiṃ svakam //
7.1.2
8
1.
२० //
labdhvā tu cyavano bhāryāṃ vayorūpamavasthitaḥ // hṛṣṭo'bravīnmahātejāstau
nāsatyāvidaṃ vacaḥ

yadahaṃ rūpasaṃpanno vayasā ca samanvitaḥ // kṛto bhavadbhyāṃ vṛddhaḥ sanbhāryāṃ ca
prāptavānnijām //
tadbrūtaṃ vai vidhāsyāmi bhavatoryadabhīpsitam

// aśvināvūcatuḥ // //
āvāṃ tu devabhiṣajau na ca śakraḥ karoti nau // somapānārhatāṃ tasmātkuru nau somapāyinau

// cyavana uvāca // //
ahaṃ vāṃ yajñabhāgārhau kariṣye somapāyinau

// īśvara uvāca // //
tatastau hṛṣṭamanasau nāsatyau divi jagmatuḥ // cyavano'pi sukanyā ca surāviva vijahratuḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye cyavaneśvara
māhātmyavarṇanaṃnāmaikāśītyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tataḥ śrutvā ca śaryātirvalabhīsthāna saṃsthitaḥ // vayasthaṃ cyavanaṃ śrutvā
ānandodgatamānasaḥ

prahṛṣṭaḥ senayā sārddhaṃ sa prāyādbhārgavāśramam // cyavanaṃ ca sukanyāṃ ca hṛṣṭāṃ
deva sutāmiva

gato mahīpaḥ śaryātiḥ kṛtsnānaṃdamahodadhiḥ // ṛṣiṇā satkṛtastena sabhāryaḥ pṛthivīpatiḥ //
tatropaviṣṭaḥ kalyāṇīḥ kathāścakre mahāmanāḥ

athainaṃ bhārgavo devi hyuvāca parisāṃtvayan // yājayiṣyāmi rājaṃstvāṃ
saṃbhārānupakalpaya

tataḥ paramasaṃhṛṣṭaḥ śaryātiḥ pṛthivīpatiḥ // cyavanasya mahādevi tadvākyaṃ pratyapūjayat

praśaste'hani yājñīye sarvakāmasamṛddhimat // kārayāmāsa śaryātiryajñāyatana muttamam

tatraiva cyavano devi yājayāmāsa bhārgavam // adbhutāni ca tatrāsanyāni tāni maheśvari

167a
agṛhṇāccyavanaḥ somamaśvinordevayostadā // tamindro vārayāmāsa mā gṛhāṇa
tayorgraham // ८
.
//
// indra uvāca // //
ubhāvetau na somārhau nāsatyāviti me matiḥ // bhiṣa jau devatānāṃ hi karmaṇā tena garhitau

// cyavana uvāca // //
mā'vamaṃsthā mahātmānau rūpadraviṇavarcasau // yau cakratuśca māmadya vṛṃdā rakamivājaram //
7.1.2
8
2.
१० //
samatvenānyadevānāṃ kathaṃ vai nekṣate bhavān// aśvināvapi devendra devau viddhi paraṃtapa

// indra uvāca // //
cikitsakau karmakarau kāmarūpasamanvitau // loke caraṃtau martyānāṃ kathaṃ somamihārhataḥ

// īśvara uvāca // //
etadeva yadā vākyamāmreḍayati vāsavaḥ // anādṛtya tataḥ śakraṃ grahaṃ jagrāha bhārgavaḥ

grahīṣyaṃtaṃ tataḥ somamaśvinoḥ sattamaṃ tadā // samīkṣya balabhiddeva idaṃ vacanamabravīt

ābhyāmarthāya somaṃ tvaṃ grahīṣyasi yadi svayam // vajraṃ te prahariṣyāmi
ghorarūpamanuttamam

evamuktaḥ svayamindra mabhivīkṣya sa bhārgavaḥ // jagrāha vidhivatsomamaśvibhyāmuttamaṃ
graham

tato'smai prāharatkopādvajramiṃdraḥ śacīpatiḥ // tasya praharato bāhuṃ staṃbhayāmāsa
bhārgavaḥ

staṃbhayitvātha cyavano juhuve mantrato'nalam // kṛtyārthī sumahātejā devaṃ
hiṃsitumudyataḥ

tatra kṛtyodbhavo yajñe munestasya tapobalāt // madonāma mahāvīryo mahākāyo mahāsuraḥ

śarīraṃ yasya nirdeṣṭumaśakyaṃ ca surāsuraiḥ // tasya pramāṇaṃ vapuṣā na tulyamiha vidyate
//
7.1.2
8
2.
२० //
tasyāsyaṃcābhavedghoraṃ daṃṣṭrā durdarśanaṃ mahat // hanurekaḥ sthitastasya bhūmāveko
divaṃ gataḥ

catasraścāpi tā daṃṣṭrā yojanānāṃ śataṃśatam // itare tvasya daśanā babhūburdaśayojanāḥ

prākārasadṛśākārā mūlāgrasamadarśanāḥ // nāmnā parvatasaṃkāśā ścāyutāyutayojanāḥ

netre raviśaśiprakhye bhruvāvaṃtakasannibhe // lelihajjihvayā vaktraṃ
vidyuccalitalolayā //
vyāttānano ghoradṛṣṭirgrasanniva jagadbalāt

sa bhakṣayiṣyansaṃkruddhaḥ śatakratumupādravat // mahatā ghoranādena lokāñchabdena chādayan

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye cyavaneśvaramāhātmye cyavanena nāsatyayajñabhāgapratirodhakavajra
mocanodyataśakranāśāya kṛtyodbhavamadanāmakamahā'surotpādanavṛttāntavarṇanaṃnāma
dvyaśītyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

// cha // // //
// īśvara uvāca // //
taṃ dṛṣṭvā ghoravadanaṃ madaṃ devaḥ śatakratuḥ // āyāṃtaṃ bhakṣayiṣyantaṃ
vyāttānanamivāntakam

bhayātstaṃbhitarūpeṇa lelihānaṃ muhurmuhuḥ // praṇato'bravīnmahādevi cyavanaṃ bhayapīḍitaḥ

somārhāvaśvināvetāvadyaprabhṛti bhārgava // bhaviṣyataḥ sarvametadvacaḥ satyaṃ bravīmi te

167b
mā te mithyā samārambho bhavatvatha tapodhana // jānāmi cāhaṃ viprarṣe na mithyā tvaṃ
kariṣyasi

somārhāvaśvināvetau yathaivādya tvayā kṛtau // bhūya eva tu te vīryaṃ prakāśediti
bhārgava

sukanyāyāḥ pituścāsya loke kīrtirbhavediti // ato mayaitadvihitaṃ tadvīryasya
prakāśanam //
tasmātprasādaṃ kuru me bhavatvetadyathecchasi

evamuktasya śakreṇa cyavanasya mahātmanaḥ // manyurvyupāramacchīghraṃ mānaścaiva
sureśituḥ

madaṃ ca vyabhajaddevi pāne strīṣu ca vīryavān // akṣeṣu mṛgayāyāṃ ca pūrvaṃ sṛṣṭaṃ
punaḥpunaḥ //
tathā madaṃ vinikṣipya śakraṃ saṃtarpya ceṃdunā

aśvibhyāṃ sahitānsarvānyājayitvā ca taṃ nṛpam // vikhyāpya vīryaṃ sarveṣu lokeṣu
varavarṇini

sukanyayā mahāraṇye kṣetre'sminvijahāra saḥ // tasyaitaddevi saṃyuktaṃ
cyavaneśvaranāmabhṛt //
7.1.2
8
3.
१० //
liṃgaṃ mahāpāpaharaṃ cyava nena pratiṣṭhitam // pūjayettaṃ vidhānena so'śvamedhaphalaṃ labhet

tasmāccandramasastīrthamṛṣayaḥ paryupāsate // vaikhānasākhyā ṛṣayo vālakhilyāsta thaiva ca

atrāśvine māsi naraḥ paurṇamāsyāṃ viśeṣataḥ // śrāddhaṃ kuryādvidhānena
brāhmaṇānbhojayetpṛthak //
koṭitīrthaphalaṃ tasya bhavennai'vātra saṃśayaḥ

ya imāṃ śṛṇuyāddevi kathāṃ pātakanāśinīm // samastajanmasaṃbhūtātpāpānmukto bhavennaraḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye cyavaneśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma
tryaśītyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

//
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi sukanyāsara utamam // yatrāśvinau nimagnau tau cyavanena sahāṃbike //
samānarūpo hyabhavaccyavano yatra so'śvinā

yatra prāptavatī kāmaṃ sukanyā varavarṇinī // saraḥsnānaprabhāvena tena kanyāsaraḥ smṛtam
//
tatra snātā śubhā nārī tṛtīyāyāṃ viśeṣataḥ

saptajanmasahasrāṇi gṛhabhaṃgaṃ na cāpnuyāt // daridro vikalo dīno nāṃdhastasyā
bhavetpatiḥ

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye cyavaneśvaramāhātmye sukanyāsaromāhātmyavarṇanaṃnāma
caturaśītyuttara dviśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi punarnyaṃkumatīṃ nadīm // tatra kṛtvā gayāśrāddhaṃ goṣpade
tīrtha uttame

tataḥ paśyedvarāhaṃ tu tasmāddharigṛhaṃ vrajet // tatra mātṛstu saṃpūjya snātvā
sāgarasaṃgame

nyaṃkumatyarṇavopete tataḥ pūrvamanu vrajet // agasterāśramaṃ divyaṃ
kṣudhāharamitismṛtam

yatrelvalaṃ ca vātāpiṃ saṃhṛtya bhagavānmuniḥ // muktvā''padbhyo brāhmaṇāṃśca
tebhyaḥ sthānaṃ tato dadau

168a
agastyāśramametaddhi agastipriyamuttamam // nyaṃkumatyāstaṭe ramye sarvapātakanāśane

// devyuvāca // //
agastineha vātāpiḥ kimarthamupaśāmitaḥ // atra vai kiṃprabhāvaśca sa daityo brāhmaṇāṃtakaḥ
//
kimarthaṃ codgato manyuragastestu mahātmanaḥ

// īśvara uvāca // //
ilvalo nāma daityendra āsīdvai varavarṇini // maṇimatyāṃ purā puryāṃ vātāpistasya
cānujaḥ

sa brāhmaṇaṃ tapoyuktamuvāca ditinaṃdanaḥ // putra me bhagavannekamiṃdratulyaṃ prayacchatu

tasminsa brāhmaṇo naicchatputraṃ dātuṃ tathāvidham // cukrodha ditijastasya
brāhmaṇasya tato bhṛśam

prabhāsakṣetramāsādya sa daityaḥ pāpabuddhimān // meṣarūpī ca vātāpiḥ
kāmarūpo'bhavatkṣaṇāt //
7.1.2
8
5.
१० //
saṃskṛtya bhojayettatra viprānsa ca jighāṃsati // samā hvayati taṃ vācā gataṃ caiva tataḥ
kṣayam

sa punardehamāsthāya jīvansma pratyadṛśyata // tato vātāpirapi taṃ chāgaṃ kṛtvā
susaṃskṛtam //
brāhmaṇaṃ bhojayitvā tu punareva samāhvayat

sa tasya pārśvaṃ nirbhidya brāhmaṇasya mahātmanaḥ // vātāpiḥ prahasaṃstatra
niścakrāma dvijodarāt

evaṃ sa brāhmaṇāndevi bhojayitvā punaḥpunaḥ // vinirbhidyodaraṃ teṣāmevaṃ haṃti
dvijānbahūn

tato vai brāhmaṇāḥ sarve bhayabhītāḥ pradudruvuḥ // agaste rāśramaṃ jagmuḥ
kathayāmāsuragrataḥ

bhagavañchṛṇu no vākyamasmākaṃ tu bhayāvaham // nimaṃtritāḥ sma sarve vā ilvalena vayaṃ
prabho

asmākaṃ mṛtyurūpaṃ tadbhojanaṃ nāsti saṃśayaḥ // tadasmānrakṣa bhagavanviṣaṇṇāgatacetasaḥ

tataḥ prabhāsamāsādya yatra tau daityapuṃgavau // brahmaghrau pāpaniratau dadarśa sa mahāmuniḥ

vātāpiṃ saṃskṛtaṃ dṛṣṭvā meṣarūpaṃ mahāsuram // uvāca dehi me bhojyaṃ bubhukṣā mama
vartate

ityuktau svāgataṃ tatra cakrāte munaye tadā // bhagavanbhojanaṃ tubhyaṃ dāsye'haṃ
bahuvistaram //
kiyanmānastavāhārastāvanmānaṃ pacāmyaham //
7.1.2
8
5.
२० //
// agastya uvāca // //
annaṃ pacasva daityendra kiṃcittṛptirbhaviṣyati // evamastviti daityendraḥ
pakvamāha mahāmune

āsyatāmāsanamidaṃ bhujyatāṃ svecchayā mune // ityukto'ghoramaṃtraṃ sa
japankalpāṃtakārakam //
dhuryāsanamathāsādya niṣasāda mahāmuniḥ

taṃ paryaveṣaddaityeṃdra ilvalaḥ prahasanniva // śataha stapramāṇena rāśimannasya so'karot

tato haṣṭamanā'gastyaḥ prāgrasatkavaladvayam // rūpaṃ kṛtvā mahattadvadyadvatsāgaraśoṣaṇe

samastameva tadbhojyaṃ vātāpiṃ bubhuje tataḥ // bhuktavatyasuro hvānamakarottasya ilvalaḥ

tato'sau dattavānannamagastyasya mahātmanaḥ // bhasmīcakāra sarvaṃ sa tadannaṃ ca sadānavam

ilvalaṃ krodhamuṣṭyā tu bhasmīcakre mahāmuniḥ // tato hāhāravaṃ kṛtvā sarve daityā
nanaṃśire

168b
tato'gastyo mahātejā āhūya dvijapuṃgavān // tatsthānaṃ ca dadau tebhyo daityrānāṃ
dravyapūritam

kṣudhā hṛtā tato devi tatrāgastyasya dānavaiḥ // tena kṣudhā haraṃnāma
sthānamāsīdvijanmanām

tasya paścimabhāge tu nātidūre vyavasthitam // gaṃgeśvaramiti khyātaṃ gaṃgayā
yatpratiṣṭhitam //
7.1.2
8
5.
३० // vātāpibhakṣaṇepūrvamagastyena
mahātmanā // daityasaṃbhakṣaṇotpannasarvapātakaśuddhaye //
samāhūtā mahādevi gaṃgāpātakanāśinī

tato devi samā yātā gaṃgā pātakanāśinī // śuddhiṃ cakāra tasyarṣestatra sthāne
sthitā'bhavat

agastyasyā''śrame ramye nṛṇāṃ pāpabhayāpahe // tatra gaṃgeśvaraṃ dṛṣṭvā
abhakṣyodbhavapātakāt//
mucyate nātra saṃdehaḥ snānadānajapādinā

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe
prathameprabhāsakṣetramāhātmye
nyaṃkumatīmāhātmye'gastyāśramagaṃgeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma
pañcāśītyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi bālārkaṃ pāpanāśanam // agastyāśramato devi uttare nātidūrataḥ

bāla eva tu yatrārkastapastepe purā priye // tena bālārka ityetannāma khyātaṃ
dharātale

taṃ dṛṣṭvā ravivāreṇa na kuṣṭhī jāyate naraḥ // bālānāṃ rogajā pīḍā na saṃbhūyātkadācana

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetra māhātmye bālārkamāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaḍaśītyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi ajāpāleśvarīṃ śubhām // agastyasthānapūrveṇa nātidūre
vyavasthitām

raghuvaṃśasamudbhūto hyajāpālo nṛpottamaḥ // sa tatra devī mārādhya pāparogavaśaṃkarīm

ajārūpāṃśca rogānvai cārayāmāsa bhūmipaḥ // tatra tāṃ sthāpayāmāsa svanāmnā
pāpanāśinīm ///

yastāṃ pūjayate bhaktyā tṛtīyāyāṃ vidhānataḥ // bala burddhiyaśo vidyāṃ saubhāgyaṃ
prāpnuyānnaraḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye'jāpāleśvarīmāhātmyavarṇanaṃnāma
saptāśītyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ ta/ २८७ // //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi bālādityamiti śrutam // agatsyasthānataḥ pūrve
gavyūtidvitayena tu

sthānaṃ sapāṭikānāma tasyadakṣiṇataḥ sthitam // gavyūtimātraṃ deveśi bālārka iti
viśrutam

yatra cārādhitā vidyā viśvāmitreṇa dhīmatā // saṃsthāpya liṃgatritayaṃ pratiṣṭhāpya
tathā ravim

vidyāyāḥ sādhanaṃ cakre siddhiṃ sūryādavāptavān / bālādityeti tenāsau tataḥ
khyātimagātprabhuḥ

169a
taṃ dṛṣṭvā mānavo devi bhāskarapāpataskaram// na dāridryamavāpnoti yāvajjīvati mānavaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye bālārkamāhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭāśītyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

//
// //
// īśvara uvāca // //
tasyaiva dakṣiṇe devi tasmādgavyūtimātrataḥ // pātālagāminī gaṃgā saṃsthitā pāpanāśinī

viśvāmitreṇa cāhūtā snānārthaṃ varavarṇini // tatra snātvā mahādevi mucyate
sarvapātakaiḥ

tatra gaṃgeśvaraṃ dṛṣṭvā viśvāmitreśvaraṃ tathā // bāleśvaraṃ ca saṃprekṣya
sarvānkāmāna vāpnuyāt

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ sahitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye bālārkamāhātmye pātāla
gaṃgeśvaraviśvāmitreśvarabāleśvarābhidhaliṃgatrayamāhātmyavarṇanaṃnāmaikonanavatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

cha //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi kuberasthānamuttamam // yatra siddhaḥ purā devi kubero dhanado'bhavat

brāhmaṇaścaurarūpeṇa tatra sthāne'vasatpurā // sa ca me bhaktiyogena purā vai dhanadaḥ kṛtaḥ

// devyuvāca // //
kathaṃ sa brāhmaṇo bhūtvā caurarūpo narādhamaḥ // tanme kathaya deveśa dhanadaḥ sa yathā'bhavat

// īśvara uvāca // //
tasminnarthe mahādevi yadvṛttaṃ cauttameṃ'tare // kathayiṣyāmi tatsarvaṃ
śivamāhātmyasūcakam

kaścidāsīddvijo devi devaśarmeti viśrutaḥ // prabhāsakṣetranilayo
nyaṃkumatyāstaṭe'vasat

putrakṣetrakalatrādivyāpāraikarataḥ sadā // vihāyātha sa gārhasthyaṃ dhanārthaṃ lobha mohitaḥ
//
pracacāra mahīmetāṃ sagrāmanagarāṃtarām

bhāryā tasya vilolākṣī tasya gehādvinirgatā // svacchaṃdacāriṇī nityaṃ nityaṃ
cānaṃgamo hitā

tasyāṃ kadācitputrastu śūdrājjāto vidhervaśāt // duṣṭātmā'tīva nirmukto
nāmnā duḥsaha ityataḥ

so'tha kālena mahatā nāmakarmapra vartitaḥ // vyasanopahataḥ pāpastyakto bandhujanaistathā

pūjopakaraṇaṃ dravyaṃ sa kasmiṃścicchivālaye // bahudoṣāmukhe dṛṣṭvā
hartukāmo'viśattataḥ/// //
7.1.290.
१०//
yāvaddīpo gataprāyo vartticchedo'bhavatkila // tāvattena daśā dattā
dravyānveṣaṇakāraṇāt

prabuddhaścotthitastatra devapūjākaro naraḥ // ko'yaṃ koyamiti
proccairvyāharatparighāyudhaḥ

sa ca prāṇabhayānnaṣṭaḥ śūdrajaścāpi mūḍhadhīḥ // vinindannātmano janma karma cāpi
suduḥkhita

purapālairhato'vanyāṃ mṛtaḥ kālādabhūcca saḥ// gaṃdhāraviṣaye rājā khyāto nāmnā
sudurmukhaḥ

gītavādyaratastatra veśyāsu nirato bhṛśam// prajopadravakṛnmūrkhaḥ sarvadharmabahiṣkṛtaḥ

169b
kintvarcayansadaivāsau liṃgaṃ rājyakramāgatam //
puṣpasragdhūpanaivedyagaṃdhādibhiramantravat

mukhyeṣu ca sadā kāle devatāyataneṣu ca // dadyātsa bahulāndīpānvartibhiśca
samujjvalān

kadācinmṛgayāsakto babhrāma
sa ca vīryavān// prabhāsa kṣetramāgātya pūrvasaṃskārabhāvitaḥ

parairabhihato yuddhe nyaṃkumatyāstaṭe śubhe // śivapūjāvidhānena vidhvastāśeṣapātakaḥ

tato viśra vasaścāsau putro'bhūdbhuvi viśrutaḥ // yaḥ sa eva mahātejāḥ sarvayajñādhipo
balī //
7.1.290.
२० //
kubera iti dharmātmā śrutaśīlasamanvitaḥ // liṃgaṃ pratiṣṭhayā māsa nyaṃkumatyāśca
pūrvataḥ

kauberātpaścime bhāge somanātheti viśrutam // saṃpūjya ca yatheśānaṃ nyaṃkumatyāstaṭe
śubhe //
stotreṇānena cāstauṣīdbhaktyā taṃ sarvakāmadam

mūrtiḥ kvāpi maheśvarasya mahatī yajñasya mūlodayā tumbī tuṃgaphalāvatī ca śataśo
brahmāṇḍakoṭistathā //
yanmānaṃ na pitāmaho na ca harirbrahmāṇḍamadhyasthito jānātyanyasureṣu kā ca gaṇanā sā
saṃtataṃ vo'vatāt

namāmyahaṃ devamajaṃ purāṇamu pendramindrāvararājajuṣṭam // śaśāṃkasūryāgnisamānanetraṃ
vṛṣendracihnaṃ pralayādihetum

sarveśvaraikatribalaikabandhuṃ yogādhigamyaṃ
jagato'dhivā sam // taṃ vismayādhāramanaṃtaśaktiṃ jñānodbhavaṃ dhairyaguṇādhikaṃ ca

pinākapāśāṃkuśaśūlahastaṃ kapardinaṃ meghasamānaghoṣam // sakālakaṇṭhaṃ spha ṭikāvabhāsaṃ namāmi
śaṃbhuṃ bhuvanaikanātham

kapālinaṃ mālinamādidevaṃ jaṭādharaṃ bhīmabhujaṃgahāram // prabhāsitāraṃ ca sahasramūrtiṃ
sahasraśīrṣaṃ puruṣaṃ viśiṣṭam

yadakṣaraṃ nirguṇamaprameyaṃ sajyotirekaṃ pravadaṃti saṃtaḥ // dūraṃgamaṃ vedyamaniṃdyavandyaṃ
sarveṣu hṛtsthaṃ paramaṃ pavitram

tejonibhaṃ bālamṛgāṃkamauliṃ namāmi rudraṃ sphuradugravaktram // kālendhanaṃ
kāmadamastasaṃgaṃ dharmāsanasthaṃ prakṛtidvayastham

atīndriyaṃ viśva bhujaṃ
jitāriṃ guṇatrayātītamajaṃ nirīham // tamomayaṃ vedamayaṃ cidaṃśaṃ prajāpatīśaṃ
puruhūtamindram // anāgataikadhvanirūpamādyaṃ dhyāyaṃti yaṃ yogavido yatīndrāḥ //
7.1.290.
३० //
saṃsārapāśacchiduraṃ vimuktaḥ punaḥ punastvāṃ praṇamāmi devam

nirūpamāsyaṃ ca balaprabhāvaṃ na ca svabhāvaṃ paramasya puṃsaḥ //
vijñāyate viṣṇupitāmahādyaistaṃ vāmadevaṃ praṇamāmyaciṃtyam

śivaṃ samārādhya tamugramūrttiṃ papau samudraṃ bhagavānagastyaḥ //
lebhe dilīpo'pyakhilāṃśca kāmāṃstaṃ viśvayoniṃ śaraṇaṃ prapadye

devendravandyoddhara māmanāthaṃ śambho kṛpākāruṇikaḥ kila tvam //
duḥkhā 'rṇave magnamumeśa dīnaṃ samuddhara tvaṃ bhava śaṃkaro'si

saṃpūjayanto divi devasaṃghā brahmendrarudrā viharaṃti kāmam //
taṃ staumi naumīha japāmi śarvaṃ vande'bhivaṃdyaṃ śaraṇaṃ prapannaḥ

stutvaivamīśaṃ virarāma yāvattāvatsa rudro'rkasahasratejāḥ // dadau ca tasmai
varadoṃ'dhakārirvaratrayaṃ vaiśravaṇāya devaḥ//
170a
sakhyaṃ ca dikpālapadaṃ caturthaṃ dhanādhipatyaṃ ca divaukasāṃ ca

yasmādatra tvayā samyaṅnyaṃkumatyāstaṭe śubhe // ārādhito'haṃ vidhivatkṛtvā
mūrttiṃ mahīmayīm

tasmāttavaiva nāmnā tatsthānaṃ khyātaṃ bhaviṣyati // kuberanagaretyevaṃ mama
prītipradāyakam

tvayā pratiṣṭhitaṃ liṃgama smātsthānācca paścime // umānāthasya vidhivatsomanātheti
tatsmṛtam

śrīpaṃcamyāṃ vidhānena yastacca pūjayiṣyati // saptapuruṣāvadhiryāva ttasya
lakṣmīrbhaviṣyati //
7.1.290.
४० //
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye nyaṃku matīmāhātmye
kuberanagarotpattikuberasthāpitasomanāthamāhātmyavarṇanaṃnāma navatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tasmāduttarabhāge tu sthānātkauberasaṃjñakāt // bhadrakālī mahādevi
vāṃchitārthapradāyinī

dakṣayajñasya vidhvaṃse vīrabhadrasamanvitā // bhadrakālī mahādevī dakṣayajñavināśinī

caitre māsi tṛtīyāyāṃ devīṃ tāṃ yastu pūjayet // navakoṭyastu cāmuṇḍā bhaviṣyaṃti
supūjitāḥ //
saubhāgyaṃ vijayaṃ caiva tasya lakṣmīrbhaviṣyati

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye nyaṃkumatīmāhātmye
bhadrakālīmāhātmyavarṇanaṃnāmaikanavatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tasmāduttarabhāge tu sthānātkauravasaṃjñakāt // bhadrakālī mahādevi tapaḥ kṛtvā
sudustaram

raviṃ saṃsthāpayāmāsa bhaktyā paramayā yutā // ravivāreṇa saptamyāṃ rakta puṣpānulepanaiḥ

yastaṃ pūjayate bhaktyā koṭiyajñaphalaṃ labhet // mucyate vātapittotthai rogairanyaiśca
puṣkalaiḥ

aśvastatraiva dātavyaḥ samya gyātrāphalepsubhiḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye nyaṃkumatīmāhātmye bhadrakālībālārkamāhātmyavarṇanaṃnāma
dvinavatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tasmādvaiśravaṇa sthānānnairṛtyāṃ varavarṇini // svayaṃ sthitaḥ kuberastu
sarvadāridryanāśanaḥ

makarādinidhānaistu aṣṭābhiḥ paribhūṣitaḥ // pañcamyāṃ pūjaye dbhaktyā
gandhapuṣpānulepanaiḥ //
nidhānaprāptiratulā nirvighnā tasya jāyate

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ sahitāyāṃ
saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāmakṣetramāhātmye
nyaṃkumatīmāhātmye kuberasthānotpattau kuberamāhātmyavarṇanaṃnāma
trinavatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

///
// īśvara uvāca //
tato gacchenmahādevi kauberātpūrvasaṃsthitam // gavyūtipaṃcake devi puṣkaraṃnāma nāmataḥ
//
yatra siddho mahādevi kaivarto /matsyaghātakaḥ

// devyuvāca // //
savistaraṃ mama brūhi kathaṃ sa siddhimāpa vai // kathayasva prasādena devadeva maheśvara

170b
// // īśvara uvāca // //
śṛṇu tvaṃ yatpurāvṛttaṃ devi svārociṣeṃtare // āsītkaściddurācāraḥ kaivarto
matsyaghātakaḥ

sa
kadāciccaranpāpaḥ puṣkare tu jagāma vai // dadarśa śāṃkaraṃ veśma
latāpādapasaṃkulam

sa māghamāse śītārttaḥ klinnajālasamanvitaḥ // prāsāda mārurohārttaḥ
sūryatāpajighṛkṣayā

tataḥ sa klinnajālaṃ tacchoṣaṇāya raveḥ karaiḥ // prāsādadhvajadaṃḍāgre saṃprasāritavāṃstadā

tataḥ prāsādato devi jāḍyātsaṃpatitaḥ kramāt // sa mṛtaḥ sahasā devi tasminkṣetre
śivasya ca

jālaṃ tasya prabhūtena jīrṇakālena yattadā // dhvajā baddhā yato jālaiḥ prāsāde sā
śubhe'bhavat

tato'sau dhvajamāhātmyājjāto'vanyāṃ narādhipaḥ // ṛtadhvajeti vikhyātaḥ saurāṣṭraviṣaye
sudhīḥ //
sa hi sphūrjaddhvajāgreṇa rathena paryaṭanmahīm

kāmabhogābhibhūtātmā rājyaṃ cakre pratāpavān // tato'sau bhavane śaṃbhordadau
śobhāsamanvitām //
dhvajāṃ śubhrāṃ vicitrāṃ ca nānyatkiṃcidapi prabhuḥ //
7.1.294.
१० //
tato jātismaro rājā prabhāsakṣetramāgataḥ// tatrāyatanaṃ dhvajājālasamanvitam

ajogandhasya devasya pūrvamārādhitasya ca //prāsādaṃ kārayāmāsa śivopakaraṇāni ca

nityaṃ pūjayate bhaktyā talliṃgaṃ pāpanāśanam // daśavarṣasahasrāṇi rājyaṃ cakre mahāmanāḥ

talliṃgasya prabhāvena tataḥ kālāddivaṃ gataḥ // tasmāttatra prayatnena gatvā liṃgaṃ
prapūjayet

snātvā paścimataḥ kuṇḍe puṣkare pāpataskare // yatra brahmā'yajatpūrvaṃ
yajñairvipuladakṣiṇaiḥ

samāhūya ca tīrthāni puṣkarāttatra bhāmini // tasminkuṇḍe tu vinyasya ajo gandha
samīpataḥ //
pratiṣṭhāpya mahāliṃgamajogandheti nāmataḥ

tripuṣkare mahādevi kuṇḍe pātakanāśane // sauvarṇaṃ kamalaṃ tatra dadyādbrāhmaṇapuṃgave

devaṃ saṃpūjya vidhivadgandhapuṣpākṣatādibhiḥ // mucyate pātakaiḥ sarvaiḥ
saptajanmārjitairapi

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye puṣkara māhātmye'jogandheśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma
caturṇavatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tasmādīśāna digbhāge indrasthānamanuttamam // gavyūtipañcamātreṇa yatra candrasaraḥ
priye

tasmāduttaradigbhāge nātidūre vyavasthitam // yatra candrodakaṃ devi
jarādāridryanāśanam

candrānuvṛddhyā tadvṛddhiḥ kṣayastatsaṃkṣaye bhavet// tasminpāpayuge'pyevaṃ
kadācitsaṃpradṛśyate

tatra snātvā mahādevi yadi pāpasahasrakam// kṛtaṃ so'tra samāyāti nātra kāryā
vicāraṇā

tatrāhilyāprasaṃgotthamahāpātakabhīruṇā// gautamodbhavaśāpena vilakṣyīkṛtacetasā

171a
indreṇa ca purā devi iṣṭaṃ vipuladakṣiṇaiḥ // tatra varṣasahasrāṇi saṃsthāpya
śivamīśvaram //
indreśvareti nāmnā vai sarvapātaka nāśanam

candratīrthe naraḥ snātvā saṃtarpya pitṛdevatāḥ // indreśvaraṃ ca saṃpūjya mucyate
nātra saṃśayaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye candrodakatīrthamāhātmya indreśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma
pañcanavatyuttara dviśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tasmādāgneyadigbhāge gavyūtisaptakena ca // sthānaṃ devakulaṃnāma devānāṃ yatra saṃgamaḥ

ṛṣīṇāṃ yatra siddhānāṃ purā liṃge nipātite // yasmājjāto mahādevi tasmāddevakulaṃ
smṛtam

tasya paścimadigbhāga ṛṣitoyā mahānadī // ṛṣīṇāṃ vallabhā devi sarvapātakanāśinī

tatra snātvā naraḥ samyakpitṝṇāṃ nirvapennaraḥ // saptavarṣāyutānyeva pitṝṇāṃ
tṛptimāvahet

suvarṇaṃ tatra deyaṃ tu ajinaṃ kaṃbalaṃ tathā // āṣāḍhe tvamāvāsyāyāṃ yatkiñciddīyate
dhruvam

varddhate ṣoḍaśaguṇaṃ yāva dāyāti pūrṇimā

suvarṇaṃ tatra deyaṃ tu ajinaṃ kaṃbalaṃ tathā // mucyate pātakaiḥ sarvaiḥ saptajanmakṛtairapi

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmya ṛṣitoyānadīmāhātmyavarṇanaṃnāma
ṣaṇṇavatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

//
// devyuvāca // //
devadeva jagannātha saṃsārārṇavatāraka // savistaraṃ tu me brūhi ṛṣitoyāmahodayam

ṛṣitoyeti tannāma kathaṃ khyātaṃ dharātale // kathaṃ sā punarāyātā devadāruvane śubhe

// īśvara uvāca // //
śṛṇu devi pravakṣyāmi sāvadhānā vaco mama // māhātmyamṛṣito yāyāḥ sarvapātakanāśanam

devadāruvane puṇya ṛṣayastapasā yutāḥ // nivasaṃti varārohe śataśotha sahasraśaḥ

teṣāṃ nivasatāṃ tatra bahukālo gataḥ priye // putrapautraiḥ pravṛddhāste dārukaṃ
vyāpya saṃsthitāḥ

te sarve ciṃtayāmāsuḥ sametya ca parasparam // sarasvatī mahāpuṇyā śirasyādhāya vāḍavam

prabhāsaṃ cirakālena kṣetraṃ caiva gamiṣyati // vāpīkūpataḍāgādi muktvā sāgaragāminīm

nāhlādaṃ kurute cetaḥ snānadānajapeṣu ca // brahmāṇaṃ prārthayiṣyāmo gatvā
brahmaniketanam

// īśvara uvāca // //
evaṃ nimantrya te sarve ṛṣayastapasojjvalāḥ// gatāste brahmalokaṃ tu draṣṭuṃ devaṃ
pitāmaham //
tuṣṭuvurvividhaiḥ stotrairbrahmāṇaṃ kamalodbhavam

// ṛṣaya ūcuḥ // //
namaḥ praṇavarūpāya viśva kartre namonamaḥ // tathā viśvasya rakṣitre namo'stu paramātmane
//
7.1.297.
१० //
tathā tasyaiva saṃhartre namo brahmasvarūpiṇe // pitāmaha namastubhyaṃ surajyeṣṭha
namo'stu te

171b
caturvaktra namastubhyaṃ padmayone namo'stu te // viraṃcaye namastubhyaṃ vidhaye vedhase
namaḥ

cidānanda namastubhyaṃ hiraṇya garbha te namaḥ // haṃsavāhana te nityaṃ padmāsana namo'stute

evaṃ saṃstuvatāṃ teṣāmṛṣīṇāmūrdhvaretasām // uvāca paramaprīto brahmā loka pitāmahaḥ

svāgataṃ vai dvijaśreṣṭhā yuṣmākaṃ kṛtavānaham // stotreṇānena divyena vṛṇudhvaṃ
varamuttamam

// ṛṣaya ūcuḥ // //
abhiṣekāya no deva nadī pāpapraṇāśinī // vilokyate suraśreṣṭha dehi no varamuttamam

// īśvara uvāca // //
ityuktastaistadā brahmā munibhistapasojjvalaiḥ // vīkṣāṃcakre tadā sarvā
mūrtimatyaśca nimnagāḥ

gaṅgā ca yamunā caiva tathā devī sarasvatī // candrabhāgā ca revā ca śarayūrgaṃḍakī tathā

tāpī caiva varārohe tathā godāvarī nadī // kāverī candraputrī ca śiprā carmaṇvatī tathā

sindhuśca vedikā caiva nadāḥ sarve varānane // mūrtimatyaḥ sthitāḥ sarvāḥ pavitrāḥ
pāpanāśinī //
7.1.297.
२० //
dṛṣṭvā pitāmahaḥ sarvā gatvarā dharaṇīṃ prati // devadāruvane ramye prabhāse kṣetra
uttame //
kamaṇḍalau kṛtā dṛṣṭirviviśustāḥ kamaṇḍalum

/
/ brahmovāca // //
dhṛtāḥ sarvā mahāpuṇyā nadyo brahmakamaṇḍalau// praviṣṭāḥpṛthivīṃ yāṃtu
ṛṣīṇāmanukampayā

prahiṇomi yadyekāṃ ca hyanyā ruṣyati me dvijāḥ // tasmātsarvāḥ pramokṣyāmi
kamaṇḍalukṛtā layāḥ

// īśvara uvāca //
tato brahmā mumocā'tha tatrasthāśca mahāpagāḥ // muktvā brahmā
munīnsarvānprovācedaṃ punaḥpunaḥ

ṛṣibhiḥ prārthyamānena nadyo muktā mayā yataḥ // toyarūpā mahāvegā abhiṣekāya satvarāḥ

ṛṣitoyeti nāmnā sā bhaviṣyati dharātale // ṛṣīṇāṃ vallabhā devī sarvapātakanāśinī

// īśvara uvāca // //
evaṃ devi samāyātā devadāruvane nadī // ṛṣitoyeti vikhyātā pavitrā ca varānane

tūryaduṃdubhinirghoṣairvedamaṅgalaniḥsvanaiḥ // samudraṃ prāpitā devī
ṛṣibhirvedapāragaiḥ

sarvatra sulabhā devī triṣu sthāneṣu durlabhā // mahodaye mahātīrthe mūlacaṃḍīśasannidhau

samudreṇa sametā tu yatra sā pūrvavāhinī // yatrarṣitoyā labhyeta tatra kiṃ mṛgyate
param //
7.1.297.
३०//
manuṣyāste sadā dhanyāstattoyaṃ tu pibaṃti ye // asthīni yatra līyaṃte
ṣaṇmāsābhyantareṇa tu

prātaḥkāle vahedgaṃgā sāyaṃ ca yamunā tathā

nadīsahasrasaṃyuktā madhyāhne tu sarasvatī // aparāhṇe vahedrevā sāyāhne
sūryaputrikā

evaṃ jānannaro yastu tatra snāna vicakṣa ṇaḥ // ācaredvidhinā śrāddhaṃ sa tasyāḥ
phalabhāgbhavet

evaṃ saṃkṣepataḥ proktamṛṣitoyāmahodayam // sarvapāpaharaṃ nṛṇāṃ sarvakāmaphalapradam

172a
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmya ṛṣitoyāmāhātmyavarṇanaṃnāma saptanavatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

īśvara uvāca // //
ṛṣitoyāpaścime tu tatra gavyūtimātrataḥ // saṃgāleśvaranāmāsti sarvapātakanāśanaḥ

guptastatra prayāgaśca devo vai mādhavastathā // jāhnavī yamunā caiva devī tatra sarasvatī

anyāni tatra tīrthāni vahūni ca varā nane // snātvā dṛṣṭvā pūjayitvā
muktaḥsyātsarvakilviṣaiḥ

// pārvatyuvāca // //
kathaya tvaṃ maheśāna sarvadevanamaskṛta // tīrtharājaḥ prayāgastu kathaṃ viṣṇuḥ sanātanaḥ

kathaṃ gaṃgā ca yamunā tathā devī sarasvatī // anyānyapi bahūnyeva tīrthāni vṛṣabhadhvaja

samāyātāni tatraiva saṃgāleśvarasaṃnidhau // saṃgāleśeti kiṃ nāma hyetanme vada kautukam

// īśvara uvāca // //
purā vai liṃgapatane sarvadevasamāgame // sārdhatritayako ṭīni puṇyāni surasundari

tīrthāni tīrtharājo'yaṃ prayāgaḥ samupasthitaḥ // ātmānaṃ gopayāmāsa tīrthakoṭibhirāvṛtam

tatastatra samāyātā brahmaviṣṇupurogamāḥ // vibudhāstīrtharājaṃ taṃ
dadṛśurdivyacakṣuṣā

tīrthakoṭibhirākīrṇaṃ pavitraṃ pāpanāśanam // liṃgasya patanaṃ śrutvā mahāduḥkhena saṃvṛtāḥ
//
7.1.298.
१० //
sthitāḥ sarve tadā devi brahmādyāḥ surasattamāḥ

etasminneva kāle tu devo rudraḥ sanātanaḥ // nirānaṃdaḥ samā yāto vākyametaduvāca ha

śṛṇudhvaṃ vacanaṃ devā brahmaviṣṇupurogamāḥ // ṛṣiśāpānnipatitaṃ mama liṃgamanuttamam //
tasmālliṃgaṃ pūjayata sarva kāmārthasiddhaye

evamuktvā mahādevo deśe tasminsthitaḥ priye // brāhmaṃ ca vaiṣṇavaṃ raudraṃ tatra
kuṇḍatrayaṃ smṛtam

caturthaṃ trisaṃgamākhyaṃ nadīnāṃ yatra saṃgamaḥ // gaṃgāyāśca sarasvatyāḥ
sūryaputryāstathaiva ca

koṭirekā ca tīrthānāṃ brahmakuṇḍe vyavasthitā // tathā ca vaiṣṇave kuṇḍe koṭirekā
prakīrtitā

sārdhakoṭistu saṃproktā śivakuṇḍe prakīrtitā // paścime brahmakuṇḍaṃ ca pūrve
vai vaiṣṇavaṃ smṛtam

madhyabhāge sthitaṃ yacca rudrakuṇḍaṃ prakīrtitam // kuṇḍamadhyādvinirgatya yatra
gaṃgā varānane

sūryaputryā sametā ca tattrisaṃgama ucyate // anayoraṃtare sūkṣme tatra guptā
sarasvatī

eṣu sannihito nityaṃ prayāgastīrthanāyakaḥ // atrāgatya naro yastu māghamāse varānane //
7.1.298.
२० //
snāyātprabhātasamaye makarasthe ravau priye // kiñcidabhyudite sūrye śṛṇu tasya ca
yatphalam

ādyenaikena snānena pāpaṃ yanmanasā kṛtam// vyapohati naraḥ samya kchraddhāyukto
jitendriyaḥ

vācikaṃ tu dvitīyena kāyikaṃ tu tṛtīyakāt // saṃsargajaṃ caturthena rahasyaṃ pañcamena tu

upapātakāni ṣaṣṭhena snānenaiva vyapohati

abhiṣekeṇa kuṇḍānāṃ saptakṛtvo varānane// mahāṃti caiva pāpāni kṣālyaṃte puruṣaiḥ
sadā

172b
yaḥ snāti sakalaṃ māsaṃ prayāge guptasaṃjñake // brahmādibhirna tadvaktuṃ śakyate
kalpakoṭibhiḥ

yāni kāni ca tīrthāni prabhāse saṃti bhāmini // tebhyo'tivallabhaṃ tīrthaṃ
sarvapāpapraṇāśanam

eṣāṃ saṃrakṣaṇārthāya mayā vai tatra mātaraḥ // pūjanīyāḥ prayatnena naivedyairvividhaiḥ
śubhaiḥ

kṛṣṇapakṣe catu rdaśyāṃ śraddhāyuktena cetasā // tāsāmanucarā devi bhūtapretāśca
koṭiśaḥ

teṣāṃ bhayavināśāya tā mātṛśca prapūjayet // asmiṃstīrthe naraḥ snātvā
brahmahatyāṃ vyapohati //
7.1.298.
३०//
yaḥ kaścitkurute śrāddhaṃ pitṝnuddiśya bhaktitaḥ // uddharecca piturvargaṃ
māturvargaṃ narottamaḥ

vṛṣabhastatra dātavyaḥ samyagyātrāphalepsubhiḥ // evaṃ yaḥ kurute yātrāṃ tasya
phalamanantakam

evaṃ guptaprayāgasya māhātmyaṃ kathitaṃ tava // śrutvābhinandya puruṣaḥ
prāpnuyācchaṃkarālayam

iti śrīskāṃdemahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye guptaprayā
gamāhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭanavatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tasyaiva dakṣiṇe bhāge nātidūre vyavasthi
tam// śaṃkhacakragadādhārī mādhavastatra saṃsthitaḥ

ekādaśyāṃ site pakṣe sopavāso jitendriyaḥ // yastaṃ pūjayate bhaktyā
gaṃdhapuṣpānulepanaiḥ //
sa yāti paramaṃ sthānamapunarbhavadāyakam

atra gāthā purā gītā brahmaṇā lokakartṛṇā // viṣṇukuṇḍe naraḥ snātvā yo vai
mādhavamarcayet //
sa yāsyati paraṃ sthānaṃ
yatra devo hariḥ svayam

etatte sarvamākhyātaṃ māhātmyaṃ viṣṇudaivatam // sarvakāmapradaṃ nṛṇāṃ
sarvapātakanāśanam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye mādhavamāhātmyavarṇanaṃnāma navanavatyuttaradvi śatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tasyaivottaradigbhāge kiñcidvāyavyasaṃsthitam // saṃgāleśvaranāmāsti sarvapātakanāśanam

tatra brahmā ca viṣṇuśca liṃgasyārādhanodyatau // śakraścaiva mahātejā liṃgaṃ
pūjitavānpriye

varuṇo dhanadaścaiva dharmarājo'tha pāvakaḥ // ādityairvasubhiścaiva lokapālaiḥ samaṃtataḥ

ārādhitaṃ mahāliṃgaṃ saṃgāleśvaranāmabhṛt // pūjayitvā tu te sarve dṛṣṭvā
māhātmyamuttamam

ūcuśca sahasā devi paramānaṃdasaṃyutāḥ // devānāṃ nivahairyasmātsamāgatya pratiṣṭhitam //
saṃgāleśvaranāmāsya bhaviṣyati dharātale

saṃgāleśvaranāmānaṃ pūjayiṣyaṃti mānavāḥ // na teṣāmanvaye kaścinnirdhanaḥ saṃbhaviṣyati

gosahasrasya dattasya kurukṣetre ca yatphalam // tatphalaṃ samavāpnoti
saṃgāleśvaradarśanāt

173a
amāvāsyāṃ ca saṃprāpya snānaṃ kṛtvā vidhānataḥ // yaḥ karoti naraḥ śrāddhaṃ pitṝṇāṃ
roṣavarjitaḥ //
pitarastasya tṛpyaṃti yāvadābhūtasaṃplavam

ardhakrośaṃ ca tatkṣetraṃ samaṃtātparimaṇḍalam // sarvakāmapradaṃ nṛṇāṃ sarvapātakanāśanam

asminkṣetre mahādevi jīvā uttamamadhyamāḥ // kālena nidhanaṃ prāptāste'pi yāṃti
parāṃ gatim //
7.1.300.
१०///
gṛhītvānaśanaṃ ye tu prāṇāṃstyakṣyaṃti mānavāḥ // niścayaṃ te mahādevi līyaṃte
parameśvare

gavā hatā dvijahatā ye ca vai daṃṣṭribhirhatā// ātmano ghātakā ye tu sarpadaṣṭāśca ye
mṛtāḥ

śayyāyāṃ vigataprāṇā ye ca śaucavivarjitāḥ // asmiṃstīrthe mahāpuṇye
apunarbhavadāyake

dattaiḥ ṣoḍaśabhiḥ śrāddhairvṛṣotsarge kṛte punaḥ //
vidhivadbhojitairviprairbhavenmuktirna saṃśayaḥ

evamuktvā surāḥ sarve gatavaṃtastriviṣṭapam

saṃgāleśvaramāhātmyaṃ saṃkṣepātkathitaṃ tava // śrutaṃ harati pāpāni duḥkhaśokāṃstathaiva ca

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye saṃgāleśvaramāhātmyavarṇanaṃnāmatriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi siddheśvaramanuttamam // tasyaiva pūrvadigbhāge nātidūre
vyavasthitam

yadā devaiḥ sametyāśu śivaliṃgaṃ pratiṣṭhitam // saṃgāleśvara nāmāḍhyaṃ sarvapāpaharaṃ
śubham

tadā siddhagaṇāḥ sarve samārādhya vṛṣadhvajam // sthāpayāṃcakrire liṃgaṃ
sarvasiddhipradāyakam

tatsiddheśvara nāmāḍhyaṃ mahāpātakanāśanam // tuṣṭuvurvividhaiḥ stotraistadā
siddhagaṇāḥ śivam

tatastuṣṭo mahādevo yācyatāṃ varamuttamam // namaskṛtya tataḥ sarve procuśca
śaśiśekharam

ihāgatya naro yastu snātvā ca vidhipūrvakam // arcayetsiddhanāthaṃ ca japecca
śatarudriyam

aghoraṃ vā jape nmantraṃ gāyatryaṃ ca maheśvaram // ṣaṇmāsābhyantareṇaiva japecca
munisattamāḥ //
aṇimādiguṇaiśvaryaṃ saṃsiddhiṃ prāpnuyāddhruvam

// īśvara uvāca //
//
evaṃ bhaviṣyatītyuktvā hyaṃtardhānaṃ gato haraḥ // siddheśvaraṃ tu saṃpūjya hyaghoraṃ ca
japennaraḥ

āśvayukkṛṣṇapakṣe tu caturdaśyāṃ mahāniśi // dhairyamālaṃbya nirbhīkaḥ sa siddhiṃ
prāpnuyānnaraḥ

ityetatkathitaṃ devi māhātmyaṃ pāpanāśanam // siddheśvarasya devasya sarvakāmaphalapradam
//
7.1.301.
१० //
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmya siddheśvaramāhātmyavarṇanaṃnāmaikottaratriśata tamo'dhyāyaḥ

// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi gaṃdharveśvaramuttamam // tasyaivottaradigbhāge dhanuṣāṃ paṃcake
sthitam

173b
tai dṛṣṭvā ca mahādevi rūpavāñjāyate naraḥ // gaṃdharvaiḥ sthāpitaṃ liṃgaṃ snātvā
saṃpūjayetsakṛt //
sarvānkāmānavāpnoti raktakaṇṭhaśca jāyate

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye gaṃdharveśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma dvyuttaratriśata
tamo'dhyāyaḥ

// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi uttare devamuttamam // yastamārādhayeddevaṃ mahāpātakanāśanam //

tasyaiva paścime bhāge dhanuṣāṃ tritaye sthitam // śeṣādipramukhairnāgairmahatā tapasā
yutaiḥ //
samārādhya mahādevaṃ sthāpitaṃ liṃgamuttamam

yastamārādhayeddevaṃ sarpairārādhitaṃ purā // na viṣaṃ kramate dehe tasya janmāvadhi priye

sarpāstasya prasīdanti na kuṃthaṃti kadācana // tasmātsarvaṃ prayatnena talliṃgaṃ
pūjayennaraḥ

tatra liṃgānyanekāni ṛṣibhiḥ sthāpitāni tu // gaṃgātīre mahāpuṇye paścime varavarṇini

tāni dṛṣṭvā pūjayitvā sarvapāpaiḥ pramucyate // aśvamedhasahasrasya phalaṃ prāpnoti
mānavaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye saṃgāleśvaramāhātmya uttareśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma
tryuttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi gaṃgāṃ tripathagāminīm // saṃgāleśādathaiśānyāṃ dhanuṣāṃ saptake
sthitām

tasyāṃ trinetrā matsyāḥ syurnitya māṃbhasikāḥ priye // kalauyuge'pi dṛśyaṃte
satyaṃsatyaṃ mayoditam

tasyāṃ snātvā mahādevi mucyate pañcapātakaiḥ

// sūta uvāca // //
tasya tadvacanaṃ śrutvā vismitā girijā satī // uvāca taṃ dvijaśreṣṭhāḥ
pracalaccaṃdraśekharam

// pārvatyuvāca // //
kathaṃ tatra samāyātā gaṃgā tripathagāminī // kathaṃ trinetrāḥ saṃjātā matsyā āṃbhasikāḥ
śiva

etadvistarato brūhi yadyahaṃ te priyā vibho

// īśvara uvāca // //
śṛṇu devi pravakṣyāmi yadi pṛcchasi māṃ śubhe // āstikāḥ śraddadhānāśca bhavaṃtīti
matirmama

yadā śapto mahādevo hyajñānatimirāvṛtaiḥ // ṛṣibhiḥ kopayuktaiśca
kasmiṃścitkāraṇāṃtare

tadā te munayaḥ sarve śaptaṃ jñātvā maheśvaram // nirānaṃdaṃ jagatsarvaṃ dṛṣṭvā
cātmānameva ca

ārādhya parameśānaṃ dadhataṃ gajarūpakam // unnataṃ sthānamānīya sānaṃdaṃ cakrire dvijāḥ //
7.1.30
4.१० //
tataḥ prabhṛti sarve te śivadrohakaraṃ param // ātmānaṃ menire nityaṃ prasanne'pi
maheśvare

mahodayānmahātīrthaṃ sarva āgatya satvaram // tapastepurmahāghoraṃ saṃgāleśvarasa nnidhau

saṃgāleśvaranāmānaṃ sarve pūjya yathāvidhi // bhṛguratristathā maṃkiḥ kaśyapaḥ kaṇva eva ca

174a
gautamaḥ kauśikaścaiva kuśikaśca mahātapāḥ // śūkaro'tha bharadvājo bhārgaviśca mahātapāḥ

jātūkarṇyo vasiṣṭhaśca sāvarṇiśca parāśaraḥ // śāṃḍilyaśca pulastyaśca vatsaścaiva
mahātapāḥ

ete cānye ca bahavo hyasaṃkhyātā maharṣayaḥ

saṃgāleśvaramāsādya prabhāse pāpanāśane // tapaḥ kurvaṃti satataṃ pratiṣṭhāpya maheśvaram

tataḥ kālena mahatā te sarve munipuṃgavāḥ // dhyānāttrilocanasyaiva adṛṣṭe tu maheśvare

trinetratvamanuprāptāstaponiṣṭhāstapodhanāḥ // parasparaṃ
vīkṣamāṇāstrinetrasyābhiśaṃkayā

stuvaṃti vividhaiḥ stotrairmanyamānā maheśvaram // jñātvā dhyānena devasya
trinetratvamupāgatāḥ //
7.1.30
4.२० //
cakurugraṃ tapaste tu pūjāṃ devasya śūlinaḥ // teṣu vai tapyamāneṣu kṛpāviṣṭo
maheśvaraḥ

uvāca tānmunīnsarvāñchṛṇudhvaṃ varamuttamam// prasanno'haṃ muniśreṣṭhāstapasā
pūjayāpi ca

// ṛṣaya ūcuḥ // //
yadi prasanno deveśa varaṃ no dātumarhasi // gaṃgāmānaya vegena hyabhiṣekāya no hara

tasyāṃ kṛtābhiṣekāstu tava drohakarā vayam // ajñānabhāvātpūtatvaṃ yāsyāmaḥ pṛthivītale

//
// īśvara uvāca // //
yūyaṃ pavitrakaraṇāḥ pāvanānāṃ ca pāvanāḥ // gaṃgāṃ caivānayiṣyāmi yuṣmākaṃ cittatuṣṭaye

pāvitryādbhavatāṃ jātaṃ trainetryaṃ munisattamāḥ // evamuktvā tataḥ
śaṃbhurdhyānastimitalocanaḥ //
sasmāra kṣaṇamātreṇa gaṃgāṃ mīnakulāvṛtām

smṛtamātrā tadā devī gaṃgā tripathagāminī // bhitvā bhūmitalaṃ prāptā tatra
mīnakulāvṛtā

ṛṣibhiśca yadā dṛṣṭā gaṃgā mīnayutā śubhā // dṛṣṭamātrāstu te matsyā
strinetratvamupāgatāḥ

// īśvara uvāca // //
yuṣmākaṃ darśanādviprāstrinetratvamupāgatāḥ // etannidarśanaṃ sarvaṃ lokānāṃ ca
pradarśanam

///
// ṛṣaya ūcuḥ // //
asminkuṃḍe mahādeva matsyānāṃ saṃtatiḥ sadā // trinetrā tvatprasādena
bhūyātsarvā yugeyuge //
7.1.30
4.३० //
asminkuṃḍe samāgatya naraḥ snānaṃ karoti yaḥ // dadāti hema viprāya gāśca vastraṃ tathā
tilān

amāvāsyāṃ viśeṣeṇa trinetraḥ sa prajāyatām // evaṃ bhaviṣyatītyuktvā
hyantardhānaṃ gato haraḥ

brāhmaṇāstuṣṭisaṃyuktā gatāḥ sarve mahodayam

etatte kathitaṃ devi gaṃgāmāhātmyamuttamam // śrutaṃ pāpapraśamanaṃ sarvakāmaphalapradam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye saṃgāleśvarasamīpavarti gaṃgāmāhātmyavarṇanaṃnāma
caturuttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi tasyāḥ pūrveṇa saṃsthitam// nāradādityanāmānaṃ
jarādāridryanāśanam

paścime mūlacaṃḍīśāddhanuṣāṃ ca śatatraye // ārādhya nārado devi bhāskaraṃ vāritaskaram //
jarā nirmuktadehastu tatkṣaṇātsamapadyata

// devyuvāca // //
kathaṃ jarāmanuprāpto nārado munipuṃgavaḥ // kathamārādhitaḥ sūrya etanme vada śaṃkara

174b
// īśvara uvāca // //
yadā dvāravatīṃ prāpto nārado munipuṃgavaḥ // sarve dṛṣṭāstadā tena viṣṇoḥ putrā
mahābalāḥ

tadrājakulamadhye tu krīḍamānā parasparam // āyāṃtaṃ nāradaṃ dṛṣṭvā sarve vinayasaṃyutāḥ

namaścakruryathānyāyaṃ vinā sāṃbaṃ tvarānvitāḥ // avinītaṃ tu taṃ dṛṣṭvā kathayāmāsa
nāradaḥ

śarīramadamatto'si yasmātsāṃba hareḥ suta // acireṇaiva kālena śāpaṃ prāpsyasi dāruṇam

// sāṃba uvāca // //
namaskāreṇa kiṃ kāryamṛṣīṇāṃ ca jitātmanām// āśīrvādena teṣāṃ ca tapohāniḥ prajāyate

munīnāṃ yaḥ svabhāvo hi tvayi leśo na nārada // vidyate brahmaṇaḥ putra ucyate kimataḥ
param

na kalatraṃ na te putrā na ca pautraprapautrakāḥ // na gṛhaṃ naiva ca dvāraṃ na hi gāvo na
vatsakāḥ //
7.1.30
5.१० //
brahmaṇo mānasaḥ putro brahmacarye vyavasthitaḥ // ayuktaṃ kurute nityaṃ
kasmātprakṛtirīdṛśī

yuddhaṃ vinā na te saukhyaṃ saukhyaṃ na kalahaṃ vinā // yādṛśastādṛśo vāpi vāgvādo'pi sadā
priyaḥ

snānaṃ saṃdhyā japo homastarpaṇaṃ pitṛdevayoḥ // nāradaḥ
kurute cānyadanyatkurvaṃti brāhmaṇāḥ

kaumāreṇa tu garviṣṭho yasmānmāṃ śāpayiṣyasi // tasmāttvamapi viprarṣe jarāyukto
bhaviṣyasi

evaṃ śaptastadā devi nārado munipuṃgavaḥ // ekānte nirmale sthāne kaṃṭakāsthivivarjite

kṛṣṇājinaparicchinne hyupaviṣṭo varāsane // ṛṣitoyā taṭe ramye pratiṣṭhāpya
mahāmuniḥ

sūryasya pratimāṃ ramyāṃ sarvadāridryanāśinīm // tuṣṭāva vividhaiḥ
stotrairādityaṃ timirāpaham

namasta ṛksvarūpāya sāmnāṃ dhāmaga te namaḥ // jñānaikarūpadehāya nirdhūtatamase namaḥ

śuddhajyotiḥsvarūpāya nirmūrtāyāmalātmane // variṣṭhāya vareṇyāya sarvasmai
paramātmane

namo'khilajagadvyāpisvarūpānaṃdamūrtaye // sarvakāraṇapūtāya niṣṭhāyai jñānacetasām //
7.1.30
5.२० //
namaḥ sarvasvarūpāya prakāśālakṣyarūpiṇe // bhāskarāya namastubhyaṃ tathā dinakṛte namaḥ

// īśvara uvāca // //
evaṃ saṃstuvatastasya puratastasya cetasā // prādurbabhūva deveśi jagaccakṣuḥ sanātanaḥ //
uvāca paramaṃ prīto nāradaṃ munipuṃgavam

// sūrya uvāca // //
varaṃ varaya viprarṣe yaste manasi vartate // tuṣṭo'haṃ tava dāsyāmi yadyapi
syātsudurlabham

// nārada uvāca //
// kumāra vayasā yukto jarāyuktakalevaraḥ // prasādātsyāṃ hi te deva yadi tuṣṭo
divākara

saptamyāṃ ravivāreṇa yastvāṃ paśyati mānavaḥ // tasya roga bhayaṃ mā'stu
prasādāttimirāpaha

// īśvara uvāca // //
evaṃ bhaviṣyatītyuktvā hyantardhānaṃ gato raviḥ // ityetatkathitaṃ devi māhātmyaṃ
sakalaṃ tava //
nāradādityadevasya sarvapātakanāśanam

175a
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsa khaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye nāradādityamāhātmyavarṇanaṃnāma pañcottaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi sāṃbādityamanuttamam // tasmāduttarabhāge tu sarvapātakanāśanam

yatra sāṃbastapastaptvā hyārādhya ca divākaram // prāptavā nsundaraṃ dehaṃ
sahasrāṃśuprasādataḥ

yadā roṣeṇa saṃśaptaḥ pitrā jāṃbavatīsutaḥ // ārādhayāmāsa tadā viṣṇuṃ kamalalocanam

anugrahārthaṃ śāpasya sāṃbo jāṃbavatīsutaḥ // prasannavadano bhūtvā viṣṇuḥ provāca taṃ
prati

gaccha prābhāsike kṣetre brahmabhāgamanuttamam // ṛṣitoyātaṭe ramye
brāhmaṇairupaśobhite

tatrā'haṃ sūryarūpeṇa varaṃ dāsyāmi putraka // ityuktaḥ sa tadā sāṃbo viṣṇunā
prabhaviṣṇunā

gataḥ prābhāsike kṣetre ramye śivapure śive // tatrārādhya paraṃ devaṃ bhāskaraṃ
vāritaskaram

prasādayāmāsa tadā stutvā stotrairanekadhā

pratyuvāca raviḥ sāṃbaṃ
prasannaste stavena vai //
śīghraṃ gaccha naraśreṣṭha ṛṣitoyātaṭe śubhe

ityuktaḥ sa tadā''gatya ṛṣitoyātaṭaṃ śubham // nārado yatra brahmarṣistapastapyati caiva
hi //
7.1.30
6.१० //
tatra gatvā hareḥ sūnurunnatasthānavāsinaḥ // āsanye brāhmaṇāstānsa idaṃ vacanamabravīt

// sāṃba uvāca // //
eṣa vai brahmaṇo bhāgaḥ prabhāse kṣetra uttame // atra vai brāhmaṇā ye tu te vai
śreṣṭhāḥ smṛtā bhuvi

bhavatāṃ vacanādviprāḥ sūryamārādhayāmyaham // mama vai pūrvamādiṣṭaṃ sthānametacca
viṣṇunā

// viprā ūcuḥ // //
siddhiste bhavitā sāṃba ārādhaya divākaram // ityuktaḥ sa tadā vipraiḥ pravi ṣṭo'tha
prabhākaram

nityamārādhayāmāsa sāṃbo jāṃbavatīsutaḥ // taponiṣṭhaṃ ca taṃ dṛṣṭvā viṣṇuḥ kāruṇiko
mahān

idaṃ vai cintayāmāsa putravātsalyasaṃyutaḥ // yathaiśvaryaprado rudro yathā viṣṇuśca
muktidaḥ

yajñairiṣṭo hi devendro yathā svargapradaḥ smṛtaḥ // śuddhikartṛ yathā toyaṃ
mṛttikābhasmasaṃyutam //
dahanātmā yathā vahnirvighnaharttā gaṇeśvaraḥ

svacchaṃdabhāratīdāne yathā brahmasutā nṛṇām // tathā''rogyapradātā ca nānyo devo
divākarāt

anekadhā''rādhito'pi sa devo bhāskaraḥ śuciḥ // na dadāti varaṃ yattu tanme śāpasya kāraṇāt

evaṃ saṃcintya bhagavānviṣṇuḥ kamalalocanaḥ // sūryarūpaṃ samāśritya tasya tuṣṭo
janārdanaḥ //
7.1.30
6.२० // yo'paranārāyaṇakhyastasyaiva sannidhau sthitaḥ //
pratyakṣaḥ sa tato viṣṇuḥ sūryarūpī divākaraḥ //
uvāca paramaprīto varadaḥ puṇyakarmaṇām

alaṃ kleśena te sāṃba kimarthaṃ tapyase tapaḥ // prasanno'haṃ hareḥ sūno vara varaya suvrata

// sāṃba uvāca // //
nirmalastvatprasādena kuṣṭhamuktakalevaraḥ // bhavāni devadeveśa pratyakṣā'mbarabhūṣaṇa //
asminsthāne sthito ramye nityaṃ sannihito bhava

175b
// sūrya uvāca // //
adhunā nirmalo dehastava sāṃba bhavi ṣyati // ihāgatya naro yastu saptamyāṃ ravivāsare //
upavāsaparo bhūtvā rātrau jāgaraṇe sthitaḥ

aṣṭādaśāni kuṣṭhāni pāparogāstathaiva ca // kadācinna bhaviṣyanti kule tasya mahātmanaḥ

kṛtvā snānaṃ naro yastu bhaktiyukto jitendriyaḥ // pūjayedravivāreṇa sāṃbādityaṃ
mahāprabham //
sa rogahīno dhanavānputravāñjāyate naraḥ

tasyaiva pūrvadigbhāge kiñcidīśānamāśritam // kuṃḍaṃ pāpaharaṃ puṇyaṃ svacchodapari
pūritam

tatra snātvā c vidhivatkuryācchrāddhaṃ vicakṣaṇaḥ // bhojayedbrāhmaṇānyastu
sāṃbādityaṃ prapūjayet

sarvakāmasamṛddhātmā sūrya loke mahīyate

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye sāṃbāditya māhātmyavarṇanaṃnāma ṣaḍuttaratriśatatamodhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
sāṃbādityācca pūrveṇa kiñcidāgneyasaṃsthitaḥ // aparanārāyaṇonāma yasmānnāsti paro
bhuvi

sa tu sāṃbasya deveśi sūryo viṣṇusvarūpavān // aparāṃ mūrtimāsthāya viṣṇu rūpo
varaṃ dadau

tenāpareti nāmnā vai khyāto viṣṇuḥ purā'bhavat // phālgunāmalapakṣe tu ekādaśyāṃ
vidhānataḥ

pūjayetpuṇḍarīkākṣaṃ tatra sūryasvarūpiṇam // mukto bhavati pāpebhyaḥ sarvakāmaiḥ
samṛdhyate

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsa khaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātsye'paranārāyaṇamāhātmyavarṇanaṃnāma saptottaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tasmānnārāyaṇātpūrve kiṃcidīśānasaṃsthitam // mūlacaṇḍīśanāmnā tu vikhyātaṃ
bhuvanatrayaṃ

yatra liṃgaṃ purā'smākaṃ pātitaṃ tvṛṣibhiḥ priye // krodharaktekṣaṇairdevi
mūlacaṇḍīśata gatam

ādyaṃ liṃgodbhavaṃ devi ṛṣikopānnipātitam // ye kecidṛṣayastatra devadāruvane sthitāḥ

kālāṃtare mahādevi ahaṃ tatra samāgataḥ // teṣāṃ jijñāsayā devi tataste roṣitā bhavan //
śaptastato'haṃ deveśi cakrurme liṃgapātanam

//
// devyuvāca // //
roṣopahatasadbhāvāḥ kathamete dvijātayaḥ // saṃjātā etadākhyāhi paraṃ kautūhalaṃ mama

// īśvara uvāca // //
ḍiṃḍi rūpaḥ purā devi bhūtvā'haṃ dāruke vane // ṛṣīṇāmāśrame puṇye nagno
bhikṣācaro'bhavam //
bhikṣaṃtamāśrame dṛṣṭvā tāḥ sarvā ṛṣiyoṣitaḥ

kāmasya vaśamāpannāḥ priyamutsṛjya sarvataḥ// tamūrdhvaliṃgamālokya jaṭāmukuṭadhāriṇam

//
bhikṣaṃtaṃ bhasmadigdhāṃgaṃ jhaṣaketumivāparam // vikṣobhitāśca naḥ sarve dārā etena
ḍiṃḍinā

176a
tasmācchāpaṃ ca dāsyāma ṛṣayaste tadā'bruvan // tataḥ śāpodakaṃ gṛhya saṃdhyātvā'tha
tapodhanāḥ

asya liṃgamadho yātu dṛśyate yatsadonnatam //
ityukte patitaṃ liṃgaṃ tatra devakule mama //
7.1.30
8.१०
//
mūlacaṇḍīśanāmnā tu vikhyātaṃ bhuvanatraye // talliṃgaṃ patitaṃ dṛṣṭvā kopopahatacetasaḥ //
punarhaṃtuṃ samārabdhā ḍiṃḍinaṃ te tapodhanāḥ

vṛsikāpāṇayaḥ kecitkamaṃḍaludharāḥ pare // gṛhītvā pādukāścānye tasya dhāvaṃti pṛṣṭhataḥ

ḍiṃḍiścāṃtarhito bhūtvā tvāmuvāca sumadhyamām // roṣopahatacetaskānpaśyaitāṃstvaṃ
tapodhanān

etasmātkāraṇāddevi tava vākyānmayā'naghe // na kṛto'nugrahasteṣāṃ saroṣāṇāṃ
tapasvinām

atrāṃtare te munayo hyapaśyaṃto hi ḍiṃḍinam // nirānaṃdaṃ gatāḥ sarve draṣṭuṃ devaṃ
pitāmaham

taṃ dṛṣṭvā vibudheśānaṃ viraṃciṃ vigatajvaram // praṇamya śirasā sarva ṛṣayaḥ prāhuraṃjasā

bhagavanḍiṃḍi rūpeṇa kaścidasti tapodhanaḥ // vidhvaṃsanāya dārāṇāṃ praviṣṭaḥ kila
bhikṣitum

śapto'smābhistu durvṛttastasya liṃgaṃ nipātitam// tasminni patite'smākaṃ tathaiva
patitāni ca

gato'sau kāraṇāttasmāttalliṃge patite vayam // nirānaṃdāḥ sthitāḥ sarva ācakṣvaitaddhi
kāraṇam

/ //
// brahmovāca // //
aśobhanamidaṃ kāryaṃ yuṣmābhiryatkṛtaṃ mahat/ rudrasyātisurūpasya serṣyā ye
hantumudyatāḥ //
7.1.30
8.२०//
āsurīṃ dānavīṃ daivīṃ yakṣiṇīṃ kiṃnarīṃ tathā // vidyādharīṃ ca gandharvīṃ nāgakanyāṃ
manoramām //
etā varastriyastyaktvā yuṣmadīyāsu tāsvapi

āhlādaṃ kurute sarve naiva jānīta bho dvijāḥ // trailokyanāyakāṃ sarvāṃ
rūpātiśayasaṃyutām

tāṃ tyaktvā munipatnīnāmāhlādaṃ kurute katham // tayā rudro hi vijñapta ṛṣīṇāṃ
kurvanugraham

tena vākyena pārvatyā jijñāsārthaṃ kṛtaṃ manaḥ // caturddaśavidhasyāpi bhūtagrāmasya yaḥ
prabhuḥ

sa śapto ḍiṃḍirūpastu bhavadbhiḥ karaṇeśvaraḥ // tacchāpācchaptamevaitatsamastaṃ
tadguṇāspadam //
devatiryaṅmanuṣyāṇāṃ nirānaṃdamiti sthitam

śāpenānena bhavatāṃ mahā doṣaḥ prajāyate // ārādhyaṃ nānyathā liṃgamunnatiṃ yātyadhogatam

evamukte'tha devena viprā ūcuḥ pitāmaham // draṣṭavyaḥ kutra so'smābhiḥ kathayasva
yathāsthitam

// brahmovāca // //
āste gajasvarūpeṇa kuberāśramasaṃsthitaḥ // tatra gatvā tamāsādya toṣayadhvaṃ pinākinam //

etacchrutvā vacastasya sarve te hṛṣṭamānasāḥ // gaṃtuṃ pravṛttāḥ sahasā
koṭisaṃkhyāstapodhanāḥ

ciṃtayaṃtaḥ śubhaṃ deśaṃ draṣṭuṃ taṃ gajarūpiṇa m // rudraṃ pitāmahākhyātaṃ
kuberāśramavāsinam //
7.1.30
8.३० //
kṣutkāmakaṃṭhāstṛṣitāngaurī matvā tapodhanān // ādāya gorasaṃ teṣāṃ kāruṇyātsā puraḥ
sthitā

176b
asitāṃ kuṭilāṃ snigdhāmāyatāṃ bhujagīmiva //veṇīṃ śirasi bibhrāṇā gaurī gorasasaṃyutā

sā tānāha munīnsarvānyanma yā parvatāhṛtam// kapitthaphalasaṃgaṃdhaṃ gorasaṃ tvamṛtopamam

tayaivamuktā viprāstu āhustāṃ vipulekṣaṇām // snātvā ca sarve pāsyāmo gorasaṃ
tu tvayāhṛtam

tataḥ śrutvā tathā devyā snānārthaṃ tīrthamuttamam // taptodakenasaṃpūrṇaṃ kṛtaṃ
kuṇḍaṃ manoramam

tatra te saṃplutāḥ sarve vimuktā vipulācchramāt// kṛtā''hnā gorasasvaiva pānārthaṃ
samupasthitāḥ

patrairdivākaratarorvidhāya puṭakāñchubhān // upaviśya kramātsarve te pibaṃti sma gora
sam

gorasena tadā teṣāmamṛteneva pūritān// bubhukṣitānāṃ puṭakānmunīnāṃ tṛptikāraṇāt

punaḥ pūrayate gaurī pītvā te tṛptimāgatāḥ// kṣuttṛṣāśramanirmuktāḥ punarjātā iva
sthitāḥ

svasthacittaistato jñātvā neyaṃ gopālisaṃjñikā // anugrahārthamasmākaṃ gaurīyaṃ
samupāgatā //
7.1.30
8.४०//
praṇamya śirasā sarve tāmūcuste sumadhyamām// ume kathaya kutrasthaṃ drakṣyāmo
rudramekadā

tathoktāste mahātmānastaṃ paśyata mahāgajam // gajatāṃ ca samāsādya saṃcaraṃtaṃ mahābalam

bhavadbhirnijabhaktyāyaṃ saṃgrāhyo hi yathāsukham // te tadvacanamāsādya sametyaikatra ca
dvijāḥ //

pavitrāstaṃ gajaṃ draṣṭuṃ bhāvitenāṃtarātmanā // yatraikatra sthitā viprāstatra
tīrthaṃ mahodayam //
saṃgameśvarasaṃjñaṃ tu pūrvaṃ sarvatra viśrutam

tatastasmātpravṛttāste draṣṭukāmā mahāgajam // kuṃḍikāḥ saṃparityajya
saṃnahyātmānamātmanā

yatra tāḥ kuṃḍikāstyaktāstattīrthaṃ kuṇḍikāhvayam // sarvapāpaharaṃ puṃsāṃ
dṛṣṭā'dṛṣṭaphalapradam

kuberasyāśramaṃ prāpya tataste munisattamāḥ // nālikeravanīsaṃsthaṃ dadṛśustaṃ dvipaṃ
tadā

kare grahītumārabdhāḥ svakarairhṛṣṭamānasāḥ // gajastānkarasaṃlagnānvicikṣepa tapodhanān

kāścidaṃgasamālagnānsamaṃtādbhayavarjitān // evaṃ sa taiḥ punaḥ sarvairmaśakairiva ceṣṭitam

krīḍāṃ karoti vividhāṃ vanasaṃstho haradvipaḥ // tadrūpaṃ saṃparityajya rudro
raudragajātmakam //
7.1.30
8.५० //
punaranyaccakārāsau ḍiṃḍirūpaṃ manoramam // jayaśabdapraghoṣeṇa vedamaṅgalagītakaiḥ

unnāmitaṃ punastena yatra liṃgaṃ mahodayam // tadunnatamiti proktaṃ sthānaṃ sthānavatāṃ
varam

gajarūpadharastatra sthitaḥ sthāne mahābalaḥ // gaṇanāthasvarūpeṇa hyunnato jagati sthitaḥ

ḍiṃḍirūpa dharo bhūtvā rudraḥ prāha tapodhanān // yanmayā bhavatāṃ kāryaṃ kartavyaṃ
tadihocyatām

evamuktastu tairuktaḥ sarvajñānakriyāparaiḥ // sānandāḥ prāṇinaḥ saṃtu
tvatprasādātpurā yathā

kṣaṃtavyaṃ devadeveśa kṛtaṃ yanmūḍhamānasaiḥ // tvatprasādātsureśāna tattvaṃ sānugraho
bhava

177a
evamastviti tenoktāste sarve vigatajvarāḥ // talliṃgānukṛtiṃ liṃgamījire
munayastathā //
cakruste munayaḥ sarve stutiṃ vigatamatsarāḥ

kṣamasva devadeveśa kurvasmākamanugraham // asmim̐lliṃge layaṃ gaccha mūlacaṇḍīśasaṃjñake
//
trikālaṃ devadeveśa grāhyā hyatra kalā tvayā

//
// īśvara uvāca // //
caṇḍī tu procyate devī tasyā īśastvahaṃ smṛtaḥ // tasya mūlaṃ smṛtaṃ liṃgaṃ tadatra
patitaṃ yataḥ

tasmāttanmūla caṇḍīśa iti khyātiṃ gamiṣyati // vāpīkūpataḍāgānāṃ śataistu vipulairapi
//
7.1.30
8.६० //
kṛtairyajjāyate puṇyaṃ tatpuṇyaṃ liṃgadarśanāt // brahmāṇḍaṃ sakalaṃ dattvā
yatpuṇyaphalamāpnuyāt

tatpuṇyaṃ labhate devi mūlacaṇḍīśadarśanāt // tatra dānāni deyāni ṣoḍaśaiva narottamaiḥ

evaṃ tadbhavitā sarvaṃ yanmayoktaṃ dvijottamāḥ // yāta dāruvanaṃ viprāḥ sarve yūyaṃ
tapodhanāḥ //
mayā sarve samādiṣṭā yāta dāruvanaṃ dvijāḥ

tatastu saṃprāpya mahadvaco mama sarve prahṛṣṭā munayo mahodayam //
gatvā ca taddāruvanaṃ maheśvari punaśca ceruḥ sutapastapodhanāḥ

etasmātkāraṇāddevi mūlacaṇḍī śasaṃjñitam // liṃgaṃ pāpaharaṃ nṛṇāmarddhacandreṇa
bhūṣitam

dohanī dugthadānena munīnāṃ tṛṣitātmanām // śramāpahāraṃ yaddevi tvayā kṛta manuttamam
//
tattaptodakanāmnā vā abhūtkuṇḍaṃ dharātale

ṛṣitoyājale snātvā caṇḍīśaṃ yaḥ prapūjayet // sa pracaṇḍo bhavedbhūmau bhuvanā
nāmadhīśvaraḥ

etatsaṃkṣepato devi māhātmyaṃ kīrtitaṃ tava // mūlacaṇḍīśadevasya śrutaṃ pātakanāśanam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye taptodakakuṇḍotpattau
mūlacaṇḍīśotpattimāhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭottara triśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi vināyakamanuttamam // caturmukheti vikhyātaṃ caṇḍī śāduttare
sthitam

kiñcidīśānadigbhāge dhanuṣāṃ ca catuṣṭaye // taṃ prayatnācca saṃpūjya sarvavighnaiḥ
pramucyate

gandhapuṣpādibhistatra bhakṣyairbhojyaiḥ samodakaiḥ // caturmukhaṃ caturthyāṃ tu saṃpūjya
siddhibhāgbhavet

iti śrīskāṃde mahapurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye caturmukhavināyaka māhātmyavarṇanaṃnāma
navottaratriśatatamo'dhyāyaḥ //

cha //
// īśvara uvāca // //
tasmādvāyavyadigbhāge dhanuṣāṃ dvitaye sthitam // kalaṃbeśvaranāmānaṃ sarvapātakanāśanam
//

taṃ dṛṣṭvā pūjayitvā ca muktaḥ syātsarvakilbiṣaiḥ/// somavāre tvamāvāsyā tatraiva
bahupuṇyadā //
viprāṇāṃ bhojanaṃ deyaṃ tatra puṇya phalepsubhiḥ

177b
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye kalaṃbeśvaramāhātmya varṇanaṃnāma daśottaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi gopālasvāminaṃ harim // caṇḍīśā tpūrvadigbhāge dhanuṣāṃ viṃśatau
sthitam

sarvapāpopaśamanaṃ dāridryaughavināśanam// taṃ dṛṣṭvā pūjayitvā ca māghe māsi viśeṣataḥ //
pūjā jāgaraṇaṃ kṛtvā tatra gacchetparaṃ padam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye gopāla
svāmiharimāhātmyavarṇanaṃnāmaikādaśottaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tasmāduttaradigbhāge dhanuṣāmaṣṭabhiḥ priye // bakulasvāminaṃ sūryaṃ taṃ
paśyedduḥkhanāśanam

ravivāreṇa saptamyāṃ kuryājjāgaraṇaṃ naraḥ // sarvānkāmānavāpnoti sūryaloke mahīyate
//

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye bakulasvāmimāhātmyavarṇanaṃnāma dvāda
śottaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tasmādvāyavyadigbhāge dhanuḥṣoḍaśabhiḥ sthitaḥ // uttarārkaśca nāmnā vai sadyaḥ
pratyayakārakaḥ //
mucyate sarvarogaistu kṛtvā vai niṃbasaptamīm

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsa khaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmya uttarārkamāhātmyavarṇanaṃnāma trayodaśottaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
atha devakulāgneyyāṃ gavyūtyā tatra saṃsthitam // samudrasya taṭe
ramyamṛṣitīrthamanuttamam

pāṣāṇākṛtayastatra ṛṣayo'dyāpi saṃsthitāḥ // dṛśyaṃte mānuṣe devi sarvapātakanāśanāḥ

tatra jyeṣṭhe tvamāvāsyāṃ prāpyate nādhamairnnaraiḥ // piṃḍadānaṃ viśeṣeṇa snānaṃ
śraddhāsamanvitaiḥ

ṛṣitoyāsaṃgame tu snānaṃ śrāddhaṃ sudurlabham // gopradānaṃ praśaṃsaṃti tatra te
munipugavāḥ //
bhojanaṃ brāhmaṇānāṃ tu yathāśaktyā pradāpayet

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye mūlacaṃḍīśamāhātmya ṛṣitīrthasaṃgamamāhātmyavarṇanaṃnāma catu
rdaśottaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi marudāryāṃ mahāprabhām // tasmātpaścimadigbhāge krośārddhena
vyavasthitām

marudbhiḥ pūjitāṃ devīṃ sarvakāmaphalapradām // mahānavamyāṃ yatnena saptamyāṃ
pūjayennaraḥ //
gaṃdhapuṣpādividhinā sarvakāmaprasiddhaye

178a
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye marudāryādevīmāhātmya varṇanaṃnāma
paṃcadaśottaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
atha devakulātpūrve paṃcagavyūtimātrataḥ // śaṃbarasthāna madhye tu kṣemādityeti
viśrutaḥ

taṃ dṛṣṭvā mānavo devi bhavetkṣemārthasiddhibhāk // saptamyāṃ ravivāreṇa pūjitaḥ
sarvakāmadaḥ

iti devakulasthāne kathitā tīrthasaṃsthitiḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetra māhātmye kṣemādityamāhātmyavarṇanaṃnāma ṣoḍaśottaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi devīṃ kaṃṭakaśoṣiṇīm // uttareṇa
devakulāddakṣiṇenonnatātsthitāt

tasyotpattiṃ pravakṣyāmi śṛṇu hyekamanāḥ priye // unnatādda kṣiṇe bhāgeyajaṃte
dvijasattamāḥ

bhṛguratrirmarīciśca bharadvājo'tha kaśyapaḥ // kaṇvo maṃkiśca sāvarṇirjātūkarṇyastathaiva
ca

vatsaścaiva vasiṣṭhaśca pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ // manuryamoṃ'girā viṣṇuḥ
śātātapaparāśarau

śāṃḍilyaḥ kauśikaścaiva gautamo gārgya eva ca // dālbhyaśca śaunakaścaiva śākalyo
gālavastathā

jābālirmudgalaścaiva ṛṣyaśṛṃgo vibhāṃḍakaḥ // viśvāmitraḥ śatānaṃdo
jahnurviśvāvasustathā

ete cānye ca munayo yajaṃte vividhairmakhaiḥ // yajñavāṭaṃ ca nirmāya ṛṣitoyātaṭe śubhe

devagandharvanṛtyaiśca veṇuvīṇānināditam // vedadhvani taghoṣeṇa yajñahomāgnihotrajaiḥ

dhūpaiḥ samāvṛtaṃ sarvamājyagaṃdhibhirarcitam // śobhitaṃ
munibhirdivyaiścāturvedyairdvijottamaiḥ

evaṃvidhaṃ pradeśaṃ tu dṛṣṭvā daityā mahābalāḥ // samudramadhyādāyātā yajñavidhvaṃsahetave
//
7.1.3
17.१० //
māyāvino mahākāyāḥ śyāmavarṇā mahodarāḥ // laṃbabhrūśmaśrunāsāgrā raktākṣā
raktamūrdhajāḥ

yajñaṃ samāgatāḥ sarve daityāścaiva varānane // tāndṛṣṭvā munayaḥ sarve
raudrarūpānbhayaṃkarān

kecinnipatitā bhūmau tathānye 'gnau srucīkarāḥ // patnīśālāṃ samāviṣṭā havirdhānaṃ
tathā pare

ṛtvijastu sadomadhye sthitā vācaṃyamāstathā

evaṃ devi yadā vṛttaṃ munīnāṃ ca mahātmanām // tadādhvaryurmahātejā dhairyamālambya
sādaraḥ

agnihotraṃ haviṣyaṃ ca havirvinyasya mantravit // susamiddhaṃ juhā vāgniṃ rakṣasāṃ
nāśahetave

hute haviṣi deveśi tatkṣaṇādeva cotthitā // śaktiḥ śaktitriśūlāḍhyā carmahastā
mahojjvalā

tayā te nihatā daityā yajñavidhvaṃsakāriṇaḥ // tatastāṃ vividhaiḥ
stotrairmunayastuṣṭuvustadā

prasannā bhūyasī devī tānṛṣīnpratyuvāca ha // varaṃ vṛṇudhvaṃ munayo dāsyāmi
varamuttamam

// ṛṣaya ūcuḥ // //
kṛtaṃ vai sakalaṃ kāryaṃ yajñā no rakṣitāstvayā // yadi deyo varo'smākaṃ tvayā
cāsuramarddini //
7.1.3
17.२० //
178b
asminsthāne sadā tiṣṭha munīnāṃ hitakāmyayā // kaṃṭakāḥ śoṣitā daityāstena
kaṃṭakaśoṣiṇī //
adyaprabhṛti nāmāstu tena devi sadā tviha

// īśvara uvāca // //
evaṃ bhaviṣyatītyuktvā sā devyantarhitā tadā // aṣṭamyāṃ vā navamyāṃ vā
pūjayiṣyati mā navaḥ

rākṣasebhyaḥ piśācebhyo bhayaṃ tasya na jāyate // prāpnuyātparamāṃ siddhiṃ mānavo nātra
saṃśayaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekā śītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye kaṃṭakaśoṣaṇīmāhātmyavarṇanaṃnāma saptadaśottaratriśatatamo'dhyāyaḥ

//
// īśvara uvāca // //
tasyāśca pūrvadigbhāge nātidūre vyavasthitam // liṃgaṃ mahāprabhāvaṃ hi
sarvapātakanāśanam

brahmeśvareti nāmāḍhyaṃ brāhmaṇaiśca pratiṣṭhitam // ṛṣitoyājale snātvā
talliṃgaṃ yaḥ prapūjayet //
sa bhavedvedavidvipro jāḍyabhāvavivarjitaḥ

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye brahmeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭādaśottaratriśatatamo
'dhyāyaḥ

// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi hyunnatasthānamuttamam // tasyaivottaradigbhāga ṛṣitoyātaṭe śubhe

etatsthānaṃ mahādevi viprebhyaḥ prādadāṃ balāt // sarvasīmāsamāyuktaṃ
caṃḍīgaṇasurakṣitam

// devyuvāca // //
kathamunnatanāmāsya babhūva surasattama // kathaṃ tvayā balāddattaṃ kiyatsīmāsamanvitam

etatsarvaṃ mamācakṣva saṃkṣepānnātivistarāt

// īśvara uvāca // //
śṛṇu devi pravakṣyāmi kathāṃ pāpapraṇāśinīm // yāṃ śrutvā mānavo devi mucyate
sarvapātakaiḥ

etatsarvaṃ purā proktaṃ sthānasaṃketakāraṇam // tṛtīye brahmaṇaḥ kuṃḍe
sṛṣṭisaṃkṣepasūcake

tathāpi te pravakṣyāmi saṃkṣepācchuṇu pārvati

unnāmitaṃ punastatra yatra liṃgaṃ mahodaye // tadunnatamiti proktaṃ sthānaṃ sthānavatāṃ
varam

athavā connataṃ dvāraṃ pūrvaṃ prābhāsikasya vai // tadunnatamiti proktaṃ sthānaṃ
sthānavatāṃ varam

vidyayā tapasā caiva yatrotkṛṣṭā maharṣayaḥ // tadunnatamiti proktaṃ sthānaṃ sthānavatāṃ
varam //
7.1.3
19.१० //
yadā devakule viprā mūlacaṃḍīśasaṃjñakam // prasādya ca mahādevaṃ punaḥ prāptā mahodayam

ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi tapastepurmaharṣayaḥ // dhyāyamānā maheśānamanādinidhanaṃ param

teṣu vai tapyamāneṣu koṭisaṃkhyeṣu pārvati // ṛṣitoyātaṭe ramye pavitre pāpanāśane //
bhikṣurbhūtvā gataścāhaṃ punastatraiva bhāmini

trikālaṃ darśibhistatra doṣarāgavivarjitaiḥ // tapasvibhistadā sarvairlakṣito'haṃ
varānane

dṛṣṭamātrastadā viprairvirarāma maheśvaraḥ // kva yāsi vidito deva
ityuktvānuyayurdvijāḥ

yāvadāyāṃti munaya īśeśeti prabhāṣakāḥ // dhāvamānāḥ svatapasā dyotayanto diśodaśa

179a
liṃgameva prapaśyaṃti na paśyaṃti maheśvaram

yeye ca dadṛśurliṃgaṃ mūlacaṇḍīśasaṃjñakam // tadā ca munayaḥ sarve sadehāḥ svargamāyayuḥ

yadā triviṣṭapaṃ vyāptaṃ dṛṣṭaṃ vai śatayajvanā // āyāṃti ca tathaivānye
munayastapasojvalāḥ

etadaṃtaramāsādya samāgatya mahītale // liṃgamācchādayāmāsa vajre ṇaiva śatakratuḥ //
7.1.3
19.२० //
aṣṭādaśasahasrāṇi munīnāmūrdhvaretasām // sthitāni na tu paśyaṃti liṃgametadanuttamam

śakrastu sahasā dṛṣṭo vajreṇai va samanvitaḥ // yāvadvadaṃti śāpaṃ te tāvannaṣṭaḥ puraṃdaraḥ

dṛṣṭvā tānkopasaṃyuktānbhagavāṃstripurāṃtakaḥ // uvāca sāṃtvayandevo vācā madhurayā
munīn

kathaṃ khinnā dvijaśreṣṭhāḥ sadā śāṃtiparāyaṇāḥ // prasannavadanā bhūtvā śrūyatāṃ vacanaṃ
mama

bhavadbhirjñānasaṃyuktaiḥ svargaḥ kiṃ manyate bahu // yatraike vasavaḥ proktā
ādityāśca tathā pare

rudrasaṃjñāstathā caike hyaśvināvapi cāparau // eteṣāmadhipaḥ kaścideka indraḥ prakī
rtitaḥ

svapuṇyasaṃkhyayā prāpte yasmādvibhraśyate naraiḥ // evaṃ duḥkhasamāyuktaḥ svargo
naiveṣyate budhaiḥ

etasmātkāraṇādviprāḥ kurudhvaṃ vacanaṃ mama // gṛhṇīdhvaṃ nagaraṃ ramyaṃ nivāsāya
mahāprabham

hūyaṃtāmagnihotrāṇi devatāḥ sarvadā dvijāḥ // ijyaṃtāṃ vividhairyāgaiḥ kriyatāṃ
pitṛpū janam

ātithyaṃ kriyatā nityaṃ vedābhyāsastathaiva hi //
7.1.3
19.३० //
evaṃ hi kurvatāṃ nityaṃ vinā jñānasya saṃcayaiḥ // prasādānmama viprendrāḥ prāṃte
muktirbhaviṣyati

// ṛṣaya ūcuḥ // //
asamarthāḥ paritrāṇe jitāhārāstaponvitāḥ // nagareṇeha kiṃ kurmastava bhaktimabhīpsavaḥ
//

// īśvara uvāca // //
bhaviṣyati sadā bhaktiryuṣmākaṃ parameśvare // gṛhṇīdhvaṃ nagaraṃ ramyaṃ kurudhvaṃ vacanaṃ mama

ityuktvā bhagavā ndeva īṣanmīlitalocanaḥ // sasmāra viśvakarmāṇaṃ sarvaśilpavatāṃ varam

smṛtamātro viśvakarmā prāṃjaliścāgrataḥ sthitaḥ // ājñāpayatu māṃ devo vacanaṃ
karavāṇi te

// īśvara uvāca // //
nagaraṃ kriyatāṃ tvaṣṭarviprārthaṃ suṃdaraṃ śubham

ityukto viśvakarmā sa bhūmiṃ vīkṣya samaṃtataḥ // uvāca praṇato bhūtvā śaṃkaraṃ
lokaśaṃkaram

parīkṣitā mayā bhūmirna yuktaṃ nagaraṃ tviha // atra devakulaṃ sākṣālliṃgasya patanaṃ tathā

yatibhiścātra vastavyaṃ na yuktaṃ gṛhamedhinām

trirātraṃ paṃcarātraṃ vā saptarātraṃ maheśvara // pakṣaṃ māsamṛtuṃ vāpi hyayanaṃ yāvadeva
ca //
putradārayutaistīrthe vastavyaṃ gṛhamedhibhiḥ //
7.1.3
19.४० //
vasatyūrdhvaṃ tu ṣaṇmāsādyadā tīrthe gṛhādhipaḥ // avajñā jāyate tasya
manaścāpalyabhāvataḥ //
tadā dharmādvinaśyaṃti sakalā gṛhamedhinaḥ

ityuktaḥ sa tadā devastena vai viśvakarmaṇā // punaḥ provāca taṃ tasya praśasya vacanaṃ
śivaḥ

rocate me na vāso'tra viprāṇāṃ gṛhamedhinām // yatra connāmitaṃ liṃgamṛṣitoyātaṭe
śubhe //
tatra nirmāpaya tvaṣṭarnagaraṃ śilpināṃ vara

179b
tasya tadvacanaṃ śrutvā viśvakarmā tvarānvitaḥ // gatvā cakāra nagaraṃ
śilpikoṭibhirāvṛtaḥ

unnataṃ nāma yalloke vikhyātaṃ surasundari // tato hṛṣṭa manā bhūtvā vilokya nagaraṃ śivaḥ
//
āhūya brāhmaṇānsarvānuvācānatakandharaḥ

idaṃ sthānaṃ varaṃ ramyaṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā // grāmāṇāṃ ca sahasraistu proktaṃ
sarvāsu dikṣu ca

nagarātsarvataḥ puṇyo deśo nagnaharaḥ smṛtaḥ // aṣṭayojanavistīrṇa āyāmavyāsatastathā

nagno bhūtvā haro yatra deśe bhrāṃto yadṛcchayā // taṃ nagnaharamityāhurdeśaṃ puṇyatamaṃ
janāḥ

pūrve tu śāṃkarī cā''ryā paścime nyaṃkumatyapi // uttare kanakanaṃdā dakṣiṇe
sāgarāvadhiḥ //
etadaṃtaramāsādya deśo nagnaharaḥ smṛtaḥ

aṣṭayojanamānena āyāmavyāsatastathā // prokto'yaṃ sakalo deśa unnatena samaṃ mayā //
7.1.3
19.५० //
gṛhyatāṃ nagaraśreṣṭhaṃ prasīdadhvaṃ dvijottamāḥ // atra bhaktiśca muktiśca bhaviṣyati
na saṃśayaḥ

ityuktāste tadā sarve viprā ūcurmaheśvaram

// viprā ūcuḥ // //
īśvarājñā vṛthā kartuṃ na śakyā paramātmanaḥ //tapo'gnihotraniṣṭhānāṃ
vedādhyayanaśālinām

asmākaṃ rakṣitā ko'sti kalikāle ca dāruṇe // ko dātā''rogyadaḥ kaśca ko vai muktiṃ
pradāsyati

// īśvara uvāca // //
mahākāla svarūpeṇa sthitvā tīrthe mahodaye // nāśayiṣyāmi śatrūnvaḥ samyagārādhito
hyaham

unnato vighnarājastu vighnacchettā bhaviṣyati // gaṇa nāthasvarūpo'yaṃ dhanado nidhīnāṃ patiḥ

yuṣmabhyaṃ dāsyati dravyaṃ samyagārādhito'pi saḥ // ārogyadāyako nityaṃ durgādityo
bhavi ṣyati

mahodayaṃ mahānandadāyakaṃ vo bhaviṣyati // samyagārādhito brahmā sarvakāryeṣu sarvadā //
sarvānkāmāṃśca muktiṃ ca yuṣmabhyaṃ saṃpradāsyati

// viprā ūcuḥ // //
yadi tīrthāni tiṣṭhaṃti sarvāṇi surasattama // saṃgāleśvaratīrthe ca tathā devakule śive //

kalāvapi mahāraudre hyasmākaṃ pāvanāya vai // sthātavyaṃ tarhi gṛhṇīmo nānyathā ca
maheśvara //
7.1.3
19.६० //
sa tatheti pratijñāya dadau tebhyaḥ puraṃ varam // saptabhaumaiḥ śaśāṃkābhaiḥ prāsādaiḥ
paribhūṣitam //
nānāgrāmasamāyuktaṃ sarvataḥ sīmayānvitam

// sūta uvāca // //
evaṃ tebhyo hi nagaraṃ dattvā devo maheśvaraḥ // dadarśa viśvakarmāṇaṃ prāñjaliṃ purataḥ
sthitam

// viśvakarmovāca // //
vilokyatāṃ mahādeva nagaraṃ nagaropamam // sauvarṇasthalamāruhya nirmitaṃ tvatprasādataḥ

viśvakarmavacaḥ śrutvā bhagavāṃstripurāntakaḥ // samāruroha sthalakaṃ saha sarvairmaha
rṣibhiḥ

nagaraṃ vilokayāmāsa ramyaṃ prākāramaḍitam // ṛṣayastuṣṭuvuḥ sarve tatrasthaṃ
tripurāntakam //
tānuvāca mahādevo vṛṇudhvaṃ varamutta mam

// ṛṣaya ūcuḥ // //
yadi tuṣṭo mahādeva sthalakeśvaranāmabhṛt // avalokayaṃśca nagaraṃ sadā tiṣṭha sthale hara

180a
ityuktastaistadā devaḥ sthalake'sminsadā sthitaḥ // kṛte ratnamayaṃ devi tretāyāṃ ca
hiraṇmayam

raupyaṃ ca dvāpare proktaṃ sthalamaśmamayaṃ kalau // evaṃ tatra sthito devaḥ
sthalakeśvaranāmataḥ

sadā pūjyo mahādeva unnatasthānavāsibhiḥ // māghe māsi caturdaśyāṃ viśeṣastatra jāgare

ityeta tkathitaṃ devi hyunnatasya mahodyam //śrutaṃ pāpaharaṃ nṛṇāṃ sarvakāmaphalapradam
//
7.1.3
19.७० //
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmya
unnatasthānamāhātmyavarṇanaṃnāmaikonaviṃśatyuttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tasmācca pūrvadigbhāge kiñcidāgneyasaṃsthitam // liṃgadvayaṃ mahāpuṇyaṃ
viśvakarmapratiṣṭhitam

yadā vai nagaraṃ kartuṃ tvaṣṭā tatra samā gataḥ // pratiṣṭhāpya mahādevaṃ nagaraṃ kṛtavāṃstataḥ

kṛtvā ca nagaraṃ ramyaṃ liṃgasyāsya prabhāvataḥ // punaḥ pratiṣṭhitaṃ rligaṃ tena vai
viśvakarmaṇā

karmādau karmaṇaścānte yātrodvāhagṛhādike // liṃgadvayaṃ pūjayitvā siddhimāpnoti
tatkṣaṇāt

tasmātsarvaprayatnena gaṃdhāmṛtarasodakaiḥ // naivedyai vividhairdevi liṃgayugmaṃ
prapūjayet

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmya unnatasthānamāhātmye liṃgadvayamāhātmyavarṇanaṃnāma
viṃśottaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
atha te kīrtayiṣyāmi rahasyaṃ sthānamuttamam // sarvapāpaharaṃ nṛṇāmunnatasthānavāsinām

śreṣṭhadevasya māhātmyaṃ brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ // unnatasthānasaṃstha sya devasya
bālarūpiṇaḥ //
yasya darśanamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate

// devyuvāca //
bālarūpīti yatproktamunnataṃ tatkathaṃ vada // sthāneṣva nyeṣu sarvatra vṛddharūpī
pitāmahaḥ

kasminsthāne sthitastatra kimarthaṃ tatra vā gataḥ // kathaṃ sa pūjyo viprendraistithau
kasyāṃ kramādvada

//
// īśvara uvāca // //
ṛṣitoyāpaścime tu aiśānyāṃ sthalakeśvarāt // brahmaṇaḥ paramaṃ sthānaṃ brahmaloka
ivāparaḥ

brahmā viṣṇuśca rudraśca pūjyāḥ prābhāsike sadā // brahmabhāge sthito brahmā
ṛṣitoyātaṭe śubhe

rudrabhāge'gnitīrthe ca pūjyo rudraḥ sanātanaḥ // girau raivatake ramye pūjyo dāmodaro
hariḥ

somena prārthito devo bālarūpī pitāmahaḥ // āgataścāṣṭavarṣastu hyunnate sthāna
uttame

dṛṣṭvā brahmā dvijā ñchreṣṭhāṃstatra sthāne sthito vibhuḥ

nāsti brahmasamo devo nāsti brahmasamo guruḥ // nāsti brahmasamaṃ jñānaṃ nāsti
brahmasamaṃ tapaḥ //
7.1.3
21.१० //
tāvadbhramaṃti saṃsāre duḥkhaśokabhayāplutāḥ // na bhavaṃti surajyeṣṭhe yāvadbhaktāḥ pitāmahe

samāsaktaṃ yathā cittaṃ jaṃtorviṣayagocare // yadyevaṃ brahma ṇi nyastaṃ ko na mucyeta
baṃdhanāt

paramāyuḥ smṛto brahmā parārdhaṃ tasya vai gatam // unnatasthānasaṃsthasya dvitīyaṃ
bhavitā'dhunā

/
180b
yadāsāvunnate sthāne brahmalokātpitāmahaḥ // āgataścāṣṭavarṣastu bālarūpī tadocyate

sthāneṣvanyeṣu viprāṇāṃ vṛddharūpī pitāmahaḥ // yuktaṃ tadunnatasthānaṃ sadā ca
brahmaṇaḥ priyam

snātvā ca vidhivatpūrvaṃ brahmakuṃḍe narottama // pūjayetpuṣpadhūpādyairbrahmāṇaṃ
bālarūpiṇam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmya unnatasthāne brahmamāhātmyavarṇanaṃnāmaikaviṃśatyuttara
triśatatamodhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi tasya dakṣiṇasaṃsthitam // durgādityetināmānaṃ sarvapāpa
praṇāśanam

yadā duḥkhamanuprāptā durgā duḥkhavināśinī // sūryamārādhayāmāsa tadā duḥkhavinuttaye

tataḥ kālena bahunā tasyāstuṣṭo divākaraḥ // uvāca madhuraṃ vākyaṃ durgāṃ devo
mahāprabhām //
varaṃ varaya deveśi tapasā tuṣṭavānaham

// durgovāca // //
yadi tuṣṭo divānātha duḥkhasaṃghaṃ vināśaya

// sūrya uvāca // //
acireṇaiva kālena bhagavāṃstripurāṃtakaḥ // saṃprāpsyatyuttamaṃ liṃgamunnate sthāna
uttame

durgādityeti me nāma iha devi bhaviṣyati // evamuktvā mahādevi tatraivāntardadhe
raviḥ //
saptamyāṃ ravivāreṇa durgādityaṃ prapūjayet

tasya duḥkhāni sarvāṇi kuṣṭhāni vividhāni ca // vilayaṃ yāṃti deveśi
durgādityaprapūjanāt

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisā haruyāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye durgādityamāhātmyavarṇanaṃnāma
dvāviṃśatyuttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

cha // //
// īśvara uvāca // //
tataḥ paśyenmahādevi tasya dakṣiṇataḥ sthitam // kṣemeśvareti vikhyātamṛṣitoyātaṭe
sthitam

bhūtīśvaretinā māsya pūrvaṃ ca parikīrtitam // kṣemeśeti kalau devi tasya nāma
prakīrtitam

taṃ dṛṣṭvā pūjayitvā ca muktaḥ syātsarvakilbiṣaiḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye kṣemeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma
trayoviṃśatyuttaratriśatatamo'dhyā yaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tasmāduttaradigbhāge kiṃcidvāyavyamāśritam // vināyakaṃ prapaśyecca
sarvasiddhipradāyakam

yo'sau devi mayā khyātaḥ sakhā me dhanadaḥ purā // gaṇanāthasvarūpeṇa nidhīnāṃ paripālakaḥ //
lokānāṃ siddhidānārthamasminsthāne sthitaḥ priye

caturthyāṃ bhaumavāreṇa bhakṣyabhojyaḥ samodakaiḥ // pūjayedvidhivaddevi tasya
siddhirbhaveddhruvam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ
saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye
gaṇanāthamāhātmyavarṇanaṃnāma caturviṃśatyuttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha // //
//
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi vināyakamanuttamam // ṛṣitoyātaṭe ramye sarvavighnanivāraṇam

181
a
yo'sau devagaṇādhyakṣaḥ sākṣācca tripurāntakaḥ // gajarūpaṃ samāśritya dyunnate jagati
sthitaḥ //
prābhāsike mahākṣetre gaṇānāṃ koṭibhirvṛtaḥ

tasmātsarvaprayatnena yātrā nirvighnahetave // ārādhyo gaṇanāthaśca puṣpadhūpādibhiḥ
sadā

caturthyāṃ ca caturthyāṃ ca sarvairnagaravāsibhiḥ // tasminmahotsavaḥ kāryo
rāṣṭrakṣemārtha siddhaye

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmya unnatasvāmimāhātmyavarṇanaṃ nāma
paṃcaviṃśatyuttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi tasyaivottarataḥ sthitam // mahākāleśvaraṃ devaṃ sarvarakṣākaraṃ param

adhiṣṭhātā purasyāsya bhairavo rudrarūpadhṛk // darśe ca pūrṇimāyāṃ ca mahāpūjāṃ
prakārayet

mahodaye naraḥ snātvā mahākālaṃ prapaśyati // dhanāḍhyo jāyate loke saptajanmasahasrakam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsa khaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye mahākālamāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaḍviṃśatyuttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tato mahodayaṃ gacchettasmādīśānasaṃsthitam

vidhinā tatra yaḥ snāti tarpayetpitṛdevatāḥ // pratigrahakṛtāddoṣānna bhayaṃ tasya
vidyate

mahodayaṃ mahānandadāyakaṃ ca dvijanmanām // pratigrahaprasaktānāṃ viṣayāsaktacetasām //
teṣāmapi dadenmuktiṃ tena khyātaṃ mahodayam

tasya vai rakṣaṇārthāya mahākālasya cottare // niyuktāśca mahādevi mātarastatra
saṃsthitāḥ //
tasminsnātvā naraḥ pūrvaṃ mātṝstāśca prapūjayet

evaṃ devi mayā khyātaṃ mahodayamahodayam // sarvapāpaharaṃ nṛṇāmabhiṣekācca muktidam

ardhakrośe ca tattīrthaṃ samaṃtātparimaṃḍalam // etanmadhyaṃ mahāsāraṃ sadaiva munivalla bham

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye mahodayamāhātmyavarṇanaṃnāma sapta
viṃśatyuttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tasmādvāyavyadigbhāge sthitaṃ pāpapraṇāśanam // saṃgameśvaranāmāḍhya mṛṣayo yatra saṃgatāḥ

tasyaiva pūrvadigbhāgekuṇḍikā pāpanāśinī // vaḍavānalasaṃyuktā yatrāyātā sarasvatī

kuṃḍikāyāṃ naraḥ snātvā saṃgameśvaramarcayet // tasya janmasahasrāṇi lakṣmyāḥ putrai
priyaiḥ saha //
asaṃgamaṃ mahādevi na kadācitprajāyate

mucyate pātakaiḥ sarvairājanma maraṇāṃtikaiḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye saṃgameśvaramāhātmyavarṇanaṃ
nāmāṣṭāviṃśatyuttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
athottare devakulāttatra gavyūtimātrataḥ // uttamasthānamiti ca prakhyātaṃ dharaṇītale

tasyottare tu digbhāge dhanurdvādaśakāṃtare // unnato vighnarājastu
sarvapratyūhanāśanaḥ

181b
caturthyāṃ pūjitaḥ samyaksugaṃdhaiḥ phalamodakaiḥ // dadāti vāṃchitānkāmāṃstrailokye
vijayī bhavet

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsa khaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmya
unnatavināyakamāhātmyavarṇanaṃnāmaikonatriṃśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

//  īśvara uvāca // //
tasmāttadunnatasthānāduttare yojanatrayāt // tatra taptodakasvāmī talo yatra hataḥ purā

daityānāmadhipo devi viṣṇunā prabhaviṣṇunā // kṛtvā varṣaśataṃ yuddhaṃ talasvāmī
tato'bhavat

taptakuṇḍe naraḥ snātvā talasvāminamarcayet // hṛtvā piṃḍapradānaṃ tu koṭiyātrāphalaṃ
labhet

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye talasvāmimāhātmyavarṇanaṃnāma triṃśaduttaratriśa tatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi kālamegheti viśrutam // tasmāttaṃ pūrvadigbhāge kṣetrapaṃ
liṃgarūpiṇam

aṣṭamyāṃ vā caturddaśyāṃ pūjyo'sau balibhirnaraiḥ // vāṃchitārthapradaḥ samyaksa kalau
kalpapādapaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye kālameghamāhātmyavarṇanaṃnāmaikatriṃśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

//
// īśvara uvāca // //
tasmāddakṣiṇadigbhāge dhanuṣāṃ paṃcabhiḥ priye // tatra taptodakuṃḍāni saṃtyadyāpi
varānane

kuṇḍataḥ pūrvadigbhāge dhanuṣāṃ pañcaviṃśatau // rukmiṇī saṃsthitā devī sarvapātakanāśinī

snātvā taptodake kuṇḍe koṭihatyāvināśane// tataḥ saṃpūjayeddevīṃ rukmiṇīṃ
rukmadāyinīm //
sapta janmāni nārīṇāṃ gṛhabhaṃgo na jāyate

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe
prathame prabhāsakṣetramāhātmye rukmiṇīmāhātmyavarṇanaṃnāma
dvātriṃśaduttaratriśatatamo'dhyāya

// īśvara uvāca // //
balabhadrācca pūrveṇa sthitā cāsītsaridvarā // durvāseśvaranāmeti balaliṃgaṃ
pratiṣṭhitam

sarvapāpapraśamanaṃ dṛṣṭaṃ sarvasukhāvaham// snātvā cāsya tvamāvāsyāṃ piṃḍadānaṃ dadāti
yaḥ

kalpakoṭiśataṃ sāgraṃ pitṝṇāṃ tṛptimāvahet // durvāseśvaranāmānaṃ tatra pūjya
vidhānataḥ

koṭiyajñaphalaṃ prāpya sarvānkāmā navāpnuyāt// tatra liṃgānyanekāni ṛṣibhiḥ
sthāpitāni tu

dṛṣṭvā spṛṣṭvā pūjayitvā muktaḥ syātsarvakilbiṣaiḥ // ityetatkathitaṃ devi
kṣetrādyaṃ taṃ yathākramam

bhadrāyāḥ paścimātpūrvaṃ yathānukramamāditaḥ // śrutaṃ pāpopaśamanaṃ koṭiyajñaphalapradam

atha kṣetrasya paridhisthānaṃ madhumatīti ca // tasmānnairṛtyadigbhāge sthānaṃ khaṃḍaghaṭeti
ca

tatra piṃgeśvaro devaḥ samudrataṭasannidhau // kūpānāṃ saptakaṃ tatra
pitṝṇāṃ yatra pāṇayaḥ //
182a
dṛśyaṃte'dyāpi deveśi yatra parvaṇiparvaṇi

tatra śrāddhaṃ naraḥ kṛtvā gayākoṭiguṇaṃ phalam // labhate nā'tra sandehaḥ somāmā yadi
jāyate

tatraiva nātidūre tu bhadrāyāḥ saṃgamaḥ smṛtaḥ // paścimātsaṃgamātpūrvaḥ saṃgamaḥ
samudāhṛtaḥ

yatpuṇyaṃ labhate devi pūrva paścimasaṃgame // gaṃgāsāgarayostatra tadbhadrāsaṃgame labhet

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsa khaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye taptodakasvāmimāhātmye madhumatyāṃ
piṃgeśvarabhadrāmāhātmyavarṇanaṃnāma trayastriṃśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

//
// īśvara uvāca // //
bhagavandevadeveśa saṃsārārṇavatāraka // pṛcchāmi tvāmahaṃ bhaktyā kiñcitkautūhalātpunaḥ

yattvayā kathitaṃ deva talasvāmimahodayam // kiṃ tatra kāraṇaṃ deva talo yena nipātitaḥ

ko'sau talaḥ samākhyātaḥ kiṃvīryaḥ kiṃparāyaṇaḥ // kasmātsthānātsamu tpannaḥ kathaṃ jātaśca
me vada

// īśvara uvāca // //
śṛṇu devi pravakṣyāmi rahasyaṃ pāpanāśanam // yanna kasyacidākhyātaṃ tatte vakṣyāmya
śeṣataḥ

devā api na jānaṃti talasotpattikāraṇam // pūrvaṃ kṛtayuge devi govindeti
prakīrtitaḥ

tretāyāṃ vāmanaḥ svāmī stutisvāmī tṛtīyake // kalau yuge mahādevi talasvāmī
prakīrtitaḥ

tathā taptodakasvāmī tasya nāmāṃtaraṃ priye // adhunā saṃpravakṣyāmi talotpattiṃ tava
priye

āsīnmahendranāmā ca dānavo raudrarūpadhṛk // koṭivarṣāṇi tenaiva tapastaptaṃ purā
priye

sa tapobalamāviṣṭo jigye devānsavāsavān // jitvā devāṃstataḥ sarvāṃstataḥ kāle
samāgataḥ

yuddhaṃ sa prārthayāmāsa mayā sārddhaṃ subhīṣaṇam // tato'bhavanmahāyuddhaṃ
brahmāṇḍakṣayakārakam

tataḥ kopānmahāyuddhe mama dehādvarānane // jvālā tatra samutpannā tanmadhye sa
talo'bhavat

tena dṛṣṭo mahendro'sau garjangiriguhāśrayaḥ

kathaṃ garjasi he mūḍha yuddhaṃ kuru mayā saha // ityukte tatra deveśi tena yuddhamavartata

tatra pravarttite yuddhe talamāhendrayostayoḥ

rudravīryasya yuktena talenodārakarmaṇā // mallayuddhena balinā mahendro vinipātitaḥ

tatastaṃ patitaṃ dṛṣṭvā vismayaṃ sa talo gataḥ // gataprāṇaṃ tadā jñātvā
harṣānnṛtyamathākarot

tasminsaṃnṛtyamāne tu sarve sthāvarajaṃgamam // cakaṃpe tu
varārohe prabhāvāttasya vīryataḥ

tato bhārabharākāntā dharaṇī talapīḍitā // atīvabhayasaṃtrastāḥ sadevāsuramānuṣāḥ

kṣubhitā girayaḥ sarve vidrutāśca mahārṇavāḥ//taravo nidhanaṃ jagmurnadyo vāhāṃśca
tatyajuḥ

gataprabhāvāḥ sūryādyā jyotīṃṣi na virejire// trailokyaṃ vyākulībhūtaṃ
talanṛtyaprabhāvataḥ

182b
tato devagaṇāḥ sarve śaraṇaṃ rudramāyayuḥ // vṛttaṃ yathāvatkathitaṃ tato rudra uvāca tān

avadhyo me talo devāḥ putratve hi pratiṣṭhitaḥ // evamuktvā hṛṣīkeśaṃ
prabhāsakṣetravāsinam

stutisvāmītināmānaṃ sthitaṃ durvāsasaḥ puraḥ // prabhāsakṣetrasāmīpye pūrvabhāge
pratiṣṭhitam

taptodakuṃḍasāmīpye tatra gacchata bhoḥ surāḥ // kalpekalpe tu tenaiva vidhyate'sau hi
dānavaḥ

evamukte tadā devāḥ prabhāsaṃ kṣetramāgatāḥ // tatra te vibudhā jagmuryatra
taptodakādhipaḥ

dṛṣṭvā nārāyaṇaṃ tatra devāḥ śraddhāsamanvitāḥ // tuṣṭuvuḥ parayā bhaktyā deva devaṃ
janārddanam

vaikuṃṭha trāhi no devāṃstalenoccāṭitā vayam // mahendrakrodhasaṃbhūtarudratejodbhavena
vai

asmābhī rudrasāmīpye kāryaṃ sarvaṃ niveditam
// tataḥ prasthāpitāḥ sarve rudreṇa parameṣṭhinā //
tava pārśve mahādeva nastvaṃ deva gatirbhava

iti śrutvā vacasteṣāṃ devadevo janārddanaḥ // dānavasyavadhārthāya devānāṃ rakṣaṇāya ca
//
cakre yatnaṃ mahābāhuḥ prabhāsakṣetravallabhaḥ

samāhūya tadā daityaṃ prabhāsakṣetramadhyataḥ // yuddhaṃ cakre tato devi viśvapralayakārakam

tatastu devāḥ sarve ca svasainyaparivāritāḥ // cakruryuddhaṃ ca daityena
sumahallomaharṣaṇam

tataḥ parvatasaṃkāśaṃ dṛṣṭvā daityaṃ mahābalam // uvāca capalāpāṃgo garuḍakṛtavāhanaḥ

aho daitya mahābāho mallayuddhaṃ dadasva me // tvadbāhuyugalaṃ dṛṣṭvā na yuddhe
vāṃchitaṃ mama

nārāyaṇavacaḥ śrutvā karamudyamya dānavaḥ // abhyadhāvattadā daityaḥ kālāntakasamaprabhaḥ

tataḥ pravartitaṃ yuddhamanyonyaṃ jayakāṃkṣiṇoḥ // jaṃghābhyāṃ pādabandhena bāhubhyāṃ
bāhubaṃdhanam

kaṃṭhena bandhayankaṃṭhamudareṇodaraṃ tathā // etasmi nnantare devāḥ sabhayāḥ saṃbabhūvire

tataḥ pīḍāsamākrāṃto viṣṇuḥ saṃsmarate haram // tatkṣaṇādāgato rudraḥ kiṃ karomi
mahābalaḥ

//
// viṣṇuruvāca // //
śrāṃto'haṃ devadeveśa mallayuddhena śaṃkara // taptodakaṃ kuruṣveha śramanāśāya sāṃpratam

tatastalaṃ haniṣyāmi kṣaṇa mātreṇa bhairavam

// īśvara uvāca // //
ādau kṛtayuge kṛṣṇa umayā yatkṛtaṃ purā // ṛṣīṇāṃ śramanāśārthaṃ taptodaṃ tatra
nirmitam

taddaityapāpamāhātmyātpunaḥ śītalatāṃ gatam // punastaduṣṇatāṃ nītaṃ tataḥ
kalpāṃtasaṃsthitau

evamuktvā tadā devaṃ vīkṣāṃcakre maheśvaraḥ // tṛtīya locanenaiva jvālāmālopaśobhinā

tena jvālāsamūhena vyāptaṃ kuṇḍaṃ caturdiśam // taptodakuṇḍamabhavattena khyātaṃ dharātale

tato nārāyaṇeneha kṣālitaṃ gātrasuttamam// kṣālanāttasya devasya śramo nāśamupāgamat

tatastuṣṭamanā devastīrthānāṃ daśakoṭikāḥ // sa smṛtvā tatra vidhivatkṣiptvā
snātvā varānane

183a
tataścakre mahāyuddhaṃ talenātibhayaṃkaram // jaghāna sa talaṃ daityaṃ muṣṭighātena mastake

tasminpravṛtte tumule tu yuddhe cakaṃpire bhūbhisametalokāḥ //
vitrastadevā na diśo virejurmahāṃdhakārāvṛtamūrchitaṃ jagat

naṣṭāśca siddhā jagato'sya śāṃtiṃ karotu vai pāpavināśano hariḥ //
trāhīti deveśi maharṣisaṃghā bhūtāni bhītāni tathā vadanti

tato vai mallayuddhena pātito bhuvi dānavaḥ// kaṃṭhamākramya pādena khaṅgena paripīḍitaḥ

hāsyaṃ cakāra daityo'tha viṣṇunā''krāṃtakaṃdharaḥ // tamāha puṇḍarīkākṣa
kimetaddhāsyakāraṇam

vṛddhau harṣamavāpnoti kṣaye bhavati duḥkhitaḥ // ityeṣā laukikī gāthā tatte daitya
viparyayaḥ

ityuktastu tadā daityaḥ pratyuvāca janārddanam // agni
ṣṭomādibhiryajñaivedābhyāsairanekadhā

nityopavāsaniyamaiḥ snānadānairjapādibhiḥ // nirmalairyogayuktaiśca prāpyate yatparaṃ
padam

tanmayā duṣṭabhāvena prāptaṃ viṣṇoḥ paraṃ padam // ityukte
bhagavānviṣṇurvaradānaparo'bhavat

uvāca paramaṃ vākyaṃ talaṃ daityādhināyakam // varaṃ varaya daityeṃdra yatte manasi saṃsthitam

iti viṣṇorvacaḥ śrutvā prārthayāmāsa dānavaḥ // mamākhyā varttate loke tathā kuru
mahīdhara

mārgamāse tu śuklāyāmekādaśyāṃ samāhitaḥ // yastvāṃ paśyati bhāvena tasya pāpaṃ
vinaśyatu

evaṃ bhaviṣyatītyuktvā devo harṣamupāgataḥ // nānāduṃdubhayo neduḥ puṣpavarṣaṃ papāta ca

viṣṇormūrdhni mahābhāge lokāḥ svasthā babhūvire // tato devagaṇāḥ sarve nṛtyaṃti ca
mudānvitāḥ //
vadaṃti harṣasaṃyuktā nārāyaṇaparāyaṇāḥ

etattīrthaṃ mahātīrthaṃ sarvapāpapraṇāśanam // śramāpanodanaṃ viṣṇorbrahmahatyādiśodhanam

sthito nārāyaṇastatra bhairava statra śaṃkaraḥ // kṣetrapālasvarūpeṇa kālamegheti viśrutaḥ

tasya yātrāvidhiṃ vakṣye gatvā tatra śucirnaraḥ // smaredviṣṇuṃ mahādevi
talasvāmīti yaḥ śrutaḥ

stuyādviṣṇuṃ mahādevi idaṃ viṣṇuṛcā priye // sahasraśīrṣāmaṃtreṇa tarpaṇādi
prakārayet

evaṃ snātvā vidhānena dattvā cārghyaṃ janārddane // saṃpūjya gaṃdhapuṣpaiśca
vastraiḥ puṣpānulepanaiḥ

madhunekṣurasenaiva kuṃkumena vilepayet // karpūrośīramiśreṇa mṛganābhiyutena ca

vastraiḥ saṃveṣṭayetpaścāddadyānnaivedyamuttamam // dharmaśravaṇasaṃyuktaṃ kāryaṃ
jāgaraṇaṃ tataḥ

vṛṣabhastatra dātavyaḥ suvarṇaṃ vastrayugmakam // / viprāya vedayuktāya śrotriyāya
pradāpayet

upavāsaṃ tataḥ kuryāttasminnahani bhāmini // rukmiṇīṃ ca prapaśyeka namaskṛtya
janārddanam

evaṃ kṛtvā naro bhaktyā labhate janmajaṃ phalam // sarveṣāmeva yajñānāṃ dānānāṃ labhate phalam

tathā ca sarvatīrthānāṃ vratānāṃ labhate phalam // uddharettu piturvargaṃ mātṛvargaṃ tathaiva
ca

183b
janmaprabhṛtipāpānāṃ kṛtānāṃ nāśanaṃ bhavet // na duḥkhaṃ ca na dāridryaṃ durbhagatvaṃ na
jāyate

sapta janmāṃtaraṃ yāvattalasvāmipradarśanāt // suvarṇānāṃ sahasreṇa brāhmaṇe vedapārage
//
dattena yatphalaṃ devi tatkuṇḍe snānato labhet

evaṃ tala svāmicaritramuttamaṃ śrutaṃ purā siddhamaharṣisaṃghaiḥ //
śrutvā prabhāvaṃ taladevasannidhau prāpnoti sarvaṃ manasā yadīpsitam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye talasvāmimāhātmyavarṇanaṃnāma catustriṃśaduttaratriśatatamo
'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tataḥ paścimato gacchennyaṃkumatyāstaṭe śubhe // dakṣiṇāṃ diśamāśritya sthitaṃ tīrthaṃ
mahāprabham

śaṃkhāvarttamitikhyātaṃ yatra citrāṃkitā śilā // svayaṃbhūtā mahādevi raktagarbhā
suśobhanā

chinne tvadyāpi tatraiva suraktaṃ saṃpradṛśyate // viṣṇukṣetraṃ hi tatproktaṃ
śaṃkho yatra hataḥ purā

vedāpahārī deveśi viṣṇunā prabhaviṣṇunā // kṛtaṃ śakhodakaṃ tīrthaṃ śaṃkhākāraṃ tu dṛśyate

tatra snātvā naro devi mucyate brahmahatyayā // sapta janmāni vipratvaṃ
śūdrasyāpi prajā yate

pūrvaṃ tatraiva gatvā ca tato rudragayāṃ vrajet // godānaṃ tatra deyaṃ tu
samyagyātrāphalepsubhiḥ

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye śaṃkhāvarttatīrthamāhātmyavarṇanaṃnāma pañcatriṃśaduttaratriśata
tamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi goṣpadaṃ tīrthamuttamam // yatra śrāddhaṃ naraḥ kṛtvā gayāsaptaguṇaṃ
phalam//
labhate nātra saṃdeho yadi śraddhā dṛḍhā bhavet

yatra śrāddhaṃ pṛthuḥ kṛtvā pitaraṃ pāpayonitaḥ // uddadhāra mahādevi venaṃnāma mahāprabhum
//

// devyuvāca // //
kasminsthāne sthitaṃ tīrthamutpattistasya kīdṛśī // kathaṃ sa venarājo vā uddhṛtaḥ
pāpayonitaḥ

gayāsaptaguṇaṃ puṇyaṃ kathaṃ tatra prajāyate // śrāddhasya kiṃ vidhānaṃ tu ke maṃtrāstatra
ke dvijāḥ //
etanme kautukaṃ deva yathāvadvaktumarhasi

// īśvara uvāca // //
idaṃ rahasyaṃ deveśi yattvayā paripṛcchitam// aprakāśyamidaṃ tīrthamasminpāpayuge
priye

tathāpi saṃpravakṣyāmi tava snehātsureśvari // na pāpi na idaṃ brūyānnaiva tarkaratāya
vai

na nāstikāya deveśi na suvarṇetarāya ca // asti devi mahāsiddhā puṇyā nyaṃkumatī nadī

maryādārthaṃ mayā''nītā kṣetrasyāsya maheśvari// saṃsthitā pāpaśamanī parṇādityācca
dakṣiṇe

nārāyaṇagṛhātsaumye nātidūre vyavasthitā// tasyā madhye mahādevi tīrthaṃ
trailokyaviśrutam

184a
goṣpadaṃ nāma vikhyātaṃ koṭipāpaharaṃ nṛṇām// goṣpadasya samīpe tu nātidūre vyavasthitaḥ

ananto nāma nāgendraḥ svayaṃbhūto dharātale // tasya tīrthasya rakṣārthaṃ viṣṇunā
sanniyojitaḥ

kāṃkṣaṃti pitaraḥ putrānnarakādatibhīravaḥ // gaṃtā yo goṣpade putraḥ sa nastrātā
bhaviṣyati //
goṣpade ca sutaṃ dṛṣṭvā pitṝṇāmutsavo bhavet

padbhyāmapi jalaṃ spṛṣṭvā asmabhyaṃ kiṃ na dāsyati // api syātsa kule'smākaṃ yo
no dadyājjalāṃjalim //
prabhāsakṣetramāsādya goṣpade tīrtha uttame

api syātsa kule'smākaṃ khaḍgamāṃsena yaḥ sakṛt // śrāddhaṃ kuryātprayatnena
kālaśākena vā punaḥ

api syātsa kule'smākaṃ goṣpade dattadīpakaḥ // ākalpa kālikā dīptistenā'smākaṃ
bhaviṣyati

goṣpade cānnaśatā yaḥ pitarastena putriṇaḥ // dinamekamapi sthitvā punātyāsaptamaṃ
kulam //

piṇḍaṃ dadyācca pitrāderātmano'pi svayaṃ naraḥ // piṇyākeṃgudakenāpi tena
mucyedvarānane

brahmajñānena kiṃ yogairgograhe maraṇena kim // kiṃ kurukṣetravāsena goṣpade yadi
gacchati

sakṛttīrthābhigamanaṃ sakṛtpiṇḍaprapātanam // durllabhaṃ kiṃ punarnityamasmiṃstīrthe
vyavasthitam

arddhakośaṃ tu tattīrthaṃ tadarddhārddhaṃ tu durllabham // tanmadhye
śrāddhakṛtpuṇyaṃ gayāsaptaguṇaṃ labhet

śrāddhakṛdgoṣpade yastu pitṝṇāmanṛṇo hi saḥ // padamadhye viśeṣeṇa kulānāṃ
śatamuddharet

gṛhāccalitamātrasya goṣpade gamanaṃ prati // svargārohaṇasopānaṃ pitṝṇāṃ tu padepade

pāyasenaiva madhunā saktunā piṣṭakena ca // caruṇā taṃdulādyairvā piṃḍadānaṃ vidhīyate

gopracāre tu yaḥ piṇḍā ñchamīpatrapramāṇataḥ // kandamūlaphalādyairvā dattvā svargaṃ
nayetpitṝn

goṣpade piṇḍadānena yatphalaṃ labhate naraḥ // na tacchakyaṃ mayā vaktuṃ kalpakoṭiśatairapi

athātaḥ saṃpravakṣyāmi samyagyātrāvidhiṃ śubham // yātrāvidhānaṃ ca tathā
samyakchraddhānvitā śṛṇu //

yadi tīrthaṃ naro gacchedgayāśrāddhaphalepsayā // tathāvidhavidhānena yātrā
kuryādvicakṣaṇaḥ

brahmacārī
śucirbhūtvā hastapādeṣu saṃyataḥ // śraddhāvānāstiko bhāvī
gacchettīrthaṃ tataḥ sudhīḥ

na nāstikasya saṃsargaṃ tasmiṃstīrthe naraścaret // sarvopaskarasaṃyuktaḥ śrāddhārha
dravyasaṃyutaḥ //
gacchettīrthaṃ sādhusaṃgī gayāṃ manasi mānayan

evaṃ yastu dvijo gacchetpratigrahavivarjitaḥ // padepade'śvamedhasya phalaṃ prāpnotya
saṃśayam

tatra snātvā nyaṃkumatyāṃ siddhaye pitṛmuktaye // snātvātha tarppaṇaṃ
kuryāddevādīnāṃ yathāvidhi

184b
brahmādistaṃbaparyaṃtā devarṣi manumānavāḥ // tṛpyantu pitaraḥ sarve mātṛmātāmahādayaḥ

evaṃ saṃtarpya vidhinā kṛtvā homādikaṃ naraḥ // śrāddhaṃ sapiṇḍakaṃ kuryā
tsvataṃtroktavidhānataḥ

āmantrya brāhmaṇāṃstatra śāstrajāndoṣavarjitān // evaṃ kṛtopacārastu imaṃ
mantramudīrayet

kavyavāḍanalaḥ somo yamaścaivāryamā tathā // agniṣvāttā barhiṣadaḥ somapāḥ pitṛdevatāḥ //
āgacchantu mahābhāgā yuṣmābhī rakṣitā stviha

madīyāḥ pitaro ye ca kule jātāḥ sanābhayaḥ // teṣāṃ piṇḍapradātā'hamāgato'sminpitāmahāḥ

evamuktvā mahādevi imaṃ mantramudīrayet

pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ // mātā pitāmahī caiva tathaiva prapitāmahī

mātāmahaḥ pramātā ca tathā vṛddhapramātṛkaḥ // teṣāṃ piṃḍo mayā datto
hyakṣayyamupatiṣṭhatām

ॐ namo bhānave bhartre'bjabhaumasomarū piṇe // evaṃ natvā'rcayitvā tu imāṃ stutimatho
paṭhet

tatra goṣpadasāmīpye caruṇā suśṛtena ca // pitṝṇāmanāthānāṃ ca maṃtraiḥ piṃḍāṃśca nirva
pet

asmatkule mṛtā ye ca gatiryeṣāṃ na vidyate // raurave cāṃdhatāmisre kālasūtre ca ye
gatāḥ //
teṣāmuddharaṇārthāya imaṃ piṃḍaṃ dadāmyaham //

anekayātanāsaṃsthāḥ pretalokeṣu ye gatāḥ // teṣāmuddharaṇārthāya imaṃ piṃḍaṃ dadāmyaham

paśuyonigatā ye ca ye ca kīṭasarī sṛpāḥ // athavā vṛkṣayonisthāstebhyaḥ piṃḍaṃ dadāmyaham

asaṃkhyā yātanāsaṃsthā ye nītā yamaśāsakaiḥ// teṣāmuddharaṇārthāya imaṃ piṃḍaṃ dadāmyaham

ye'bāṃdhavā bāṃdhavā ye ye'nyajanmani bāṃdhavāḥ // te sarve tṛptimāyāṃtu piṃḍenānena
sarvadā

ye kecitpretarūpeṇa varttaṃte pitaro mama // te sarve tṛptimāyāṃtu piṃḍenānena
sarvadā

divyāṃtarikṣabhūmisthapitaro bāṃdhavādayaḥ // mṛtāścāsaṃskṛtā ye ca teṣāṃ piṃḍostu
muktaye //

pitṛvaṃśe mṛtā ye ca mātṛvaṃśe tathaiva ca // guruśvaśurabaṃdhūnāṃ ye cānye bāṃdhavā mṛtāḥ

ye me kule luptapiṃḍāḥ putradāravivarjitāḥ // kriyālopagatā ye ca jātyaṃdhāḥ
paṃgavastathā

virūpā āmagarbhā ye'jñātā jñātāḥ kule mama // teṣāṃ piṃḍo mayā datto
hyakṣayyamupatiṣṭhatām//

pretatvātpitaro muktā bhavaṃtu mama śāśvatam //yatkiṃcinmadhusamiśraṃ gokṣīraṃ
ghṛtapāyasam

akṣayyamupatiṣṭhettvattvasmiṃstīrthe tu goṣpade// svādhyāyaṃ śrāvayettatra
purāṇānyakhilānyapi

brahmaviṣṇvarkarudrāṇāṃ stavāni vividhāni ca// aiṃdrāṇi somasūktāni pāvamānīśca
śaktitaḥ //

bṛhadrathaṃtaraṃ tadvajjyeṣṭhasāma sarauravam// tathaiva śāṃtikādhyāyaṃ madhubrāhmaṇameva ca

maṃḍalaṃ brāhmaṇaṃ tatra prītakāri ca yatpunaḥ // viprāṇāmātmanaścaiva tatsarvaṃ
samudīrayet

185a
evaṃ nyaṃkumatīmadhye goṣpade tīrtha uttame // dattvā piṃḍāṃśca
vidhivatpunarmaṃtramimaṃ paṭhet

sākṣiṇaḥ saṃtu me devā brahmādyā ṛṣipuṃgavāḥ // mayedaṃ tīrthamāsādya pitṝṇāṃ
niṣkṛtiḥ kṛtā

āgato'smi idaṃ tīrthaṃ pitṛkārye surottamāḥ // bhavaṃtu sākṣiṇaḥ sarve
muktaścāhamṛṇatrayāt

evaṃ pradakṣiṇīkṛtya goṣpadaṃ tīrthamuttamam // viprebhyo dakṣiṇāṃ dattvā nadyāṃ
piṃḍānvisarjayet

godānaṃ tatra deyaṃ tu tadvatkṛṣṇājinaṃ priye // aṣṭakāsu ca vṛddhau ca gayāyāṃ
mṛtavāsare

atra mātuḥ pṛthakchrāddhamanyatra patinā saha // vṛddhiśrāddhe tu mātrādi gayāyāṃ
pitṛpūrvakam

gayāvadatraiva punaḥ śrāddhaṃ kāryaṃ narottamaiḥ // tasmādguptagayā proktā iyaṃ sā
viṣṇunā svayam

gaṃdhadānena gaṃdhāptiḥ saubhāgyaṃ puṣpadānataḥ // dhūpadānena
rājyāptirdīptirdīpapradānataḥ

dhvajadānātpāpahāniryātrākṛdbrahmalokabhāk // śrāddhapiṃḍaprado loke viṣṇurne
ṣyati vai pitṝn

ekaṃ yo bhojayettatra brāhmaṇaṃ śaṃsitavratam// gopracāre mahātīrthe koṭirbhavatibhojitā

iti saṃkṣepataḥ proktastatra śrāddhavidhistava // atha te kathayiṣyāmi itihāsaṃ purātanam

venasya rājñaścaritaṃ pṛthoścaiva mahātmanaḥ // yathā tatrābhavanmuktistasya cāṃḍā
layonitaḥ //
tatsarvaṃ śṛṇu deveśi samyakchraddhāsamānvitā

piśunāya na pāpāya nāśiṣyāyāhitāya ca // kathanīyamidaṃ puṇyaṃ nāvratāya kathaṃcana

svargyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ dhanyaṃ vedena saṃmitam // rahasyamṛṣibhiḥ proktaṃ
śṛṇuyādyo'nasūyakaḥ

yaścainaṃ śrāvayenmartyaḥ pṛtho rvainyasya saṃbhavam // brāhmaṇebhyo namaskṛtvā na sa
śocetkṛtā'kṛte

goptā dharmasya rājā'sau babhau cātrisamaprabhaḥ //atrivaṃśasamutpanno hyaṃgo nāma
prajāpatiḥ

tasya putro'bhavedveno nātyarthaṃ dhārmikastathā //jāto mṛtyusutāyāṃ vai sunīthāyāṃ
prajāpatiḥ

samātāmaha doṣeṇa tena kālātmakānanaḥ // sa dharmaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā pāpabuddhirajāyata

sthitimutthāpayāmāsa dharmopetāṃ sanātanīm // vedaśāstrāṇyatikramya hyadharma
nirato'bhavat

niḥsvādhyāyavaṣaṭkārāḥ prajāstasminpraśāsati // ḍiṃḍimaṃ ghoṣayāmāsa sa rājā viṣaye
svake

na dātavyaṃ na yaṣṭavyaṃ mayi rājyaṃ praśāsati // āsītpratijñā krūreyaṃ vināśe
pratyupasthite

ahamīḍyaśca pūjyaśca sarvayajñairdvijottamaiḥ // mayi yajñā vidhāta vyā mayi
hotavyamityapi

tamatikrāṃtamaryādaṃ prajāpīḍanatatparam // ūcurmaharṣayaḥ kruddhā marīcipramukhāstadā

185b
mā'dharmaṃ vena kārṣīstvaṃ naiṣa dharmaḥ sanātanaḥ // atrervaṃśe prasūto'si
prajāpatirasaṃśayam

pālayiṣye prajāśceti pūrvaṃ te samayaḥ kṛtaḥ // tāṃstathāvādinaḥ sarvānbrahmarṣīna
bravīttadā

venaḥ prahasya durbuddhiridaṃ vacanakovidaḥ // sraṣṭā dharmasya kaścānyaḥ śrotavyaṃ
kasya vā mayā

vīryaśrutatapaḥsatyairmayānyaḥ kaḥ samo bhuvi // madātmāno na nūnaṃ māṃ yūyaṃ jānītha
tattvataḥ

prabhavaṃ sarvalokānāṃ dharmāṇāṃ ca viśeṣataḥ// itthaṃ dehena pṛthivīṃ bhāvena yaja nena ca

sṛjeyaṃ ca graseyaṃ ca nātra kāryā vicāraṇā // yadā na śakyate staṃbhānmattaścaiva
vimohitaḥ

anunetuṃ nṛpo venastatra kruddhā maharṣayaḥ // ātharvaṇena maṃtreṇa hatvā taṃ te mahābalam

tato'sya vāmabāhuṃ te mamaṃthurbhṛśakopitāḥ // tasmācca mathyamānādvai jajñe pūrvamiti
śrutiḥ

hrasvo'timātraḥ puruṣaḥ kṛṣṇaścāpi tadā priye // sa bhītaḥ prāñjaliścaiva
tasthivānsaṃmukhe priye

tamāttaṃ vihvalaṃ dṛṣṭvā niṣīdetyabruvankila // niṣādo vaṃśakartā vai
tenābhūtpṛthuvikramaḥ

dhīvarānasṛjaccāpi venapāpasamudbhavān // ye cānye vindhyanilayāstathā vai tuṃbarāḥ khasāḥ

adharme rucayaścāpi varddhitā venapāpajāḥ // punarmaharṣayastetha pāṇiṃ venasya dakṣiṇam

araṇīmiva saṃrabdhā mamaṃthurjāta manyavaḥ // pṛthustasmātsamutpannaḥ karājjvalanasaṃnibhaḥ

pṛthoḥ karatalāccāpi yasmājātastataḥ pṛthuḥ // dīpyamānaśca vapuṣā sākṣādagniriva jvalan

dhanurājagavaṃ gṛhya śarāṃścāśīviṣopamān // khaṅgaṃ ca rakṣanrakṣārthaṃ kavacaṃ ca mahāprabham

tasmiñjāte'tha bhūtāni saṃprahṛṣṭāni sarvaśaḥ // saṃbabhūvurmahādevi venaśca tridivaṃ
gataḥ

tato nadyaḥ samudrāśca ratnānyādāya sarvaśaḥ // abhiṣekāya te sarve rājānamupatasthire //

pitāmahaśca bhagavānṛṣibhiśca sahāmaraiḥ // sthāvarāṇi ca bhūtāni jaṃgamāni ca sarvaśaḥ

samāgamya tadā vainyamabhyaṣiṃcannarādhi pam // so'bhiṣikto mahātejā devairaṃgirasādibhiḥ

adhirājye mahābhāgaḥ pṛthurvainyaḥ pratāpavān // pitrā na raṃjitāścāsya prajā
vainyena raṃjitāḥ

tato rājeti nāmāsya anurāgādajāyata // āpaḥ stastaṃbhire cāsya samudramabhiyāsyataḥ

parvatāścāpi śīryaṃte dhvaja saṃgo'pi nā'bhavat // akṛṣṭapacyā pṛthivī sidhyaṃtyannāni
ciṃtayā //
sarvakāmadughā gāvaḥ puṭakepuṭake madhu

tasminneva tadā kāle puna rjajñe'tha māgadhaḥ // sāmageṣu ca gāyatsu
srugbhāṃḍādvaiśvadevikāt

sāmageṣu samutpannastasmānmagadha ucyate // aiṃdreṇa haviṣā cāpi haviḥ pṛktaṃ bṛhaspatiḥ

yadā juhāva ceṃdrāya tatastato vyajāyata // pramādastatra saṃjajñe prāyaścittaṃ ca
karmasu

186a
śeṣahavyena yatpṛktamabhibhūtaṃ gurorhaviḥ // adharottarasvāreṇa jajñe tadvarṇavaikṛtam

yajñastasyāṃ samabhavadbrāhmaṇyāṃ kṣatrayonitaḥ // tataḥ pūrveṇa
sādharmyāttulyadharmāḥ prakīrttitāḥ//

madhyamo hyeṣa tattvasya dharmaḥ kṣatropajīvanam // rathanāgāśvacaritaṃ jaghanyaṃ ca
cikitsitam

pṛthoḥ kathārthaṃ tau tatra samā hūtau maharṣibhiḥ // tāvūcurmunayaḥ sarve stūyatāmiti
pārthivaḥ

karmabhiścānurūpo hi yatoyaṃ pṛthivīpatiḥ // tānūcatustadā sarvānṛṣīṃśca sūtamāgadhau

āvāṃ devānṛṣīṃścaiva prīṇayāva svakarmabhiḥ // na cāsya vidvo vai karma na tathā lakṣaṇaṃ
yaśa

stotraṃ yenāsya saṃkurvo rājñastejasvino dvijāḥ // ṛṣibhistau niyuktau tu
bhaviṣyaiḥ stūyatāmiti

yāni karmāṇi kṛtavānpṛthuḥ paścānmahābalaḥ // tāni gītāni baddhāni stuvadbhiḥ
sūtamāgadhaiḥ

tataḥ śrutārthaḥ suprītaḥ pṛthuḥ prādātprajeśvaraḥ // anūpadeśaṃ sūtāya māgadhānmāgadhāya
ca // १ १३//
tadādi pṛthivīpālāḥ stūyante sūtamāgadhaiḥ // āśīrvādaiḥ praśaṃsyaṃte sūtamāgadhabaṃdibhiḥ

taṃ dṛṣṭvā paramaṃ prītāḥ prajā ūcurmaharṣayaḥ // eṣa vo vṛttido vainyo vihito'tha
narādhipaḥ

tato vainyaṃ mahābhāgaṃ prajāḥ samabhidudruvuḥ // tvaṃ no vṛttividhāteti
maharṣivacanāttathā //

so'bhīhitaḥ prajābhistu prajāhitacikīrṣayā // dhanurgṛhītvā bāṇāṃśca
vasudhāmārdayadbalī

tato vainyabhayatrastā gaurbhūtvā prādravanmahī // tāṃ dhenuṃ pṛthurādāya
dravantīmanvadhāvata

sā lokānbrahmalokādīngatvā vainyabhayāttadā // dadarśa cāgrato vainyaṃ kārmu
kodyatapāṇinam

jvaladbhirviśikhaistīkṣṇairdīptatejaḥsamanvitaiḥ //
mahāyogaṃ mahātmānaṃ durddharṣamamarairapi

alabhaṃtī tu sā trāṇaṃ vainyamevābhyapadyata // kṛtāṃjalipuṭā devī pūjyā
lokaistribhissadā

uvāca cainaṃ nādharmyaṃ strīvadhaṃ paripaśyasi // kathaṃ dhārayitā cā si prajā rājanmayā vinā

mayi lokāḥ sthitā rājanmayedaṃ dhāryate jagat // madṛte tu vinaśyeyuḥ prajāḥ pārthiva
viddhi tat

sa māṃ nārhasi haṃtuṃ vai śreyaścettvaṃ cikīrṣasi // prajānāṃ pṛthivīpāla
śṛṇuṣvedaṃ vaco mama

upāyataḥ samārabdhāḥ sarve sidhyaṃtyupakramāḥ // hatvā māṃ tvaṃ na śakto vai prajāḥ
pālayituṃ nṛpa

anukūlā bhaviṣyāmi tyaja kopaṃ mahādyute // avadhyāśca striyaḥ
prāhustiryagyonigatā api //

ekasminnidhanaṃ prāpte pāpiṣṭhe krūrakarmaṇi // bahūnāṃ bhavati kṣemastatra
puṇyaprado vadhaḥ //
satyevaṃ pṛthivīpāla dharmmaṃ mā tyaktumarhasi

evaṃvidhaṃ tu tadvākyaṃ śrutvā rājā mahābalaḥ // krodhaṃ nigṛhya dharmātmā
vasudhāmidamabravīt

186b
ekasyārthe ca yo hanyādātmano vā parasya vā // ekaṃ vāpi bahūnvāpi kāmataścāsti
pātakam

yasmiṃstu nidhanaṃ prāptā edhante bahavaḥ sukham // tasminhate ca bhūyo hi pātakaṃ nāsti
tasya vai

so'haṃ prajānimittaṃ tvāṃ haniṣyāmi vasundhare // yadi me vacanaṃ nādya kariṣyasi
jagaddhitam

tvāṃ nihatyādya bāṇena macchāsanaparāṅmukhīm// ātmānaṃ pṛthukṛtveha prajā
dhārayitāsmyaham

sā tvaṃ vacanamāsthāya mama dharmabhṛtāṃvare// sañjīvaya prajā nityaṃ śaktā hyasi na saṃśayaḥ

duhitṛtvaṃ hi me gaccha evametanmahaccharam // niyacche tvadvadhārthaṃ ca prayuktaṃ
ghoradarśanam //
pratyuvāca tato vainyamevamuktā mahāsatī

sarvametadahaṃ rājanvidhāsyāmi na saṃśayaḥ // vatsaṃ tu mama saṃyukṣva kṣareyaṃ yena vatsalā

samāṃ ca kuru sarvatra māṃ tvaṃ sarvabhṛtāṃ vara // yathā visyandamānāhaṃ kṣīraṃ sarvatra
bhāvaye

// īśvara uvāca // //
tata utsārayāmāsa śilājālāni sarvaśaḥ// dhanuṣkoṭyā tato vainyastena śailā vivarddhitāḥ

manvatareṣvatīteṣu caivamāsīdvasundharā // svabhāvenābhavattasyāḥ samāni viṣamāṇi ca

na hi pūrvanisarge vai viṣamaṃ pṛthivītalam// pravibhāgaḥ purāṇāṃ ca grāmāṇāṃ cātha
vidyate

na sasyāni na gorakṣaṃ na kṛṣirna vaṇikpathaḥ

cākṣuṣasyāṃtare pūrvamāsīdetatpurā kila // vaivasvate'ntare cāsminsarvasyaitasya
saṃbhavaḥ //
samatvaṃ yatrayatrāsīdbhūmeḥ kasmiṃścideva hi

tatratatra prajāstā vai nivasanti sma sarvadā // āhāraḥ phalamūlaṃ tu prajānāmabhavatkila

kṛcchreṇaiva tadā tāsāmityevamanuśuśruma // vainyā tprabhṛtiloke'sminsarvasyaitasya
saṃbhavaḥ

saṃkalpayitvā vatsaṃ tu cākṣuṣaṃ manumīśvaram // pṛthurdudoha sasyāni svahaste
pṛthivīṃ tataḥ

sasyāni tena dugdhā vai venyeneyaṃ vasundharā // manuṃ vai cākṣuṣaṃ kṛtvā vatsaṃ
pātre ca bhūmaye

tenānnena tadā tā vai varttayante sadā prajāḥ // ṛṣibhiḥ śrūyate cāpi punardugdhā
vasundharā

vatsaḥ somastatasteṣāṃ dogdhā cāpi bṛhaspatiḥ // pātramāsanhi cchandāṃsi
gāyatryādīni sarvaśaḥ

kṣīramāsīttadā teṣāṃ tapo brahma ca śāśvatam// punastato devagaṇaiḥ puraṃdarapurogamaiḥ

sauvarṇaṃ pātramādāya dugdheyaṃ śrūyate mahī // vatsastu maghavā cāsīddogdhā ca
savitā'bhavat

kṣīramūrjāmadhu proktaṃ vartaṃte tena devatāḥ // pitṛbhiḥ śrūyate cāpi punardugdhā
vasundharā //

rājataṃ pātramādāya svadhā tvakṣayyatṛptaye // vaivasvato yamastvāsītteṣāṃ vatsaḥ
pratāpavān

aṃtakaścābhavaddogdhā pitṛṇāṃ bhagavā nprabhuḥ // asuraiḥ śrūyate cāpi punardugdhā
vasundharā

āyasaṃ pātramādāya balamādhāya sarvaśaḥ // virocanastu prāhlādisteṣāṃ vatsaḥ pratāpavān

187a
ṛtvigdvimūrddhā daityānāṃ dogdhā tu ditinandanaḥ // māyākṣīraṃ dudohāsau
daityānāṃ tṛptikārakam

tenaite māyayā'dyāpi sarve māyāvido'surāḥ // varttayaṃti mahāvīryāstadeteṣāṃ paraṃ
balam

nāgaiśca śrūyate dugdhā vatsaṃ kṛtvā tu takṣakam // alābupātramādāya viṣaṃ kṣīraṃ
tadā mahat

teṣāṃ vai vāsukirdogdhā kādraveyo mahāyaśāḥ // nāgānāṃ vai mahādevi sarpāṇāṃ caiva
sarvaśaḥ

tena vai varttayantyugrā mahākāyā viṣolbaṇāḥ //
tadāhārāstadācārāstadvīryāstadapāśrayāḥ

āmapātre punardugdhā tvaṃtarddhānamiyaṃ mahī // vatsaṃ vaiśravaṇaṃ kṛtvā
yakṣapuṇyajanaistathā

dogdhā rajatanāgastu cintāmaṇicarastu yaḥ // yakṣādhipo mahātejā vaśī jñānī mahātapāḥ

tena te varttayaṃ tīti yakṣā vasubhirūrjitaiḥ // rākṣasaiśca piśācaiśca punardugdhā
vasundharā

brahmopendrastu dogdhā vai teṣāmāsītkuberataḥ // vatsaḥ sumālī balavānkṣīraṃ
rudhirameva ca

kapālapātre nirdugdhā tvaṃtarddhānaṃ tu rākṣasaiḥ // tena kṣīreṇa rakṣāṃsi
varttayantīha sarvaśaḥ

padmapatreṣu vai dugdhā gaṃdharvāpsarasāṃ gaṇaiḥ // vatsaṃ caitrarathaṃ kṛtvā
śucigandhānmahī tadā

teṣāṃ vatso rucistvāsīddogdhā putro muneḥ śubhaḥ // śailaistu śrūyate devi
punardugdhā vasuṃdharā

tadauṣadhīrmūrtimatī ratnāni vividhāni ca // vatsastu himavāṃsteṣāṃ dogdhā
merurmahāgiriḥ

pātraṃ śilāmayaṃ hyāsīttena śailāḥ pratiṣṭhitāḥ // śrūyate vṛkṣavīrudbhiḥ
punardugdhā vasundharā

pālāśaṃ pātramādāya cchinnadagdhaprarohaṇam // dogdhā tu puṣpitaḥ śālaḥ plakṣo vatso
yaśasvini //
sarvakāmadughā dogdhā pṛthivī bhūtabhāvinī

saiṣā dhātrī vidhātrī ca dharaṇī ca vasundharā // dugdhā hitārthaṃ lokānāṃ pṛthunā iti naḥ
śrutam

carācarasya lokasya pratiṣṭhā yonireva ca // āsīdiyaṃ samudrāṃtā
medinītipariśrutā

madhukaiṭabhayoḥ pūrvaṃ medomāṃsapariplutā // vasundhārayate yasmādvasudhā tena kīrtitā

tato'bhyupagamādrājñaḥ pṛthorvainyasya dhīmataḥ // duhitṛtva manuprāptā
pṛthivītyucyate tataḥ

prathitā pravibhaktā ca śobhitā ca vasundharā // dugdhā hi yatnato rājñā pattanākaramālinī

evaṃ prabhāvo rājāsīdvainyaḥ sa nṛpasattamaḥ // tataḥ sa raṃjayāmāsa dharmeṇa pṛthivīṃ tadā

tato rājeti śabdo'tha pṛthivyāṃ raṃjanādabhūt // sa rājyaṃ prāpya vainyastu ciṃtayāmāsa
pārthivaḥ

pitā mama hyadharmiṣṭho yajñādyucchittikārakaḥ// kasminsthāne gataścāsau jñeyaṃ
sthānaṃ kathaṃ mayā

kathaṃ tasya kriyā kāryā hatasya brāhmaṇaiḥ kila // kathaṃ gatirbhavettasya
yajñadānakriyābalāt

187b
ityeva ciṃtayā tasya nāradobhyājagāma ha // tasyaivamāsanaṃ dattvā praṇipatya ca pṛṣṭavān

bhagavansarvalokasya jānāsi tvaṃ śubhāśubham // pitā mama durācāro devabrāhmaṇaniṃdakaḥ

svakarmaṇā hato vipraiḥ paralokamavāptavān // kasmiṃsthāne gatastātaḥ śvabhraṃ vā
svargameva ca

tato'bravīnnāradastu jñātvā divyena cakṣuṣā // śṛṇu rājanmahābāho yatra tiṣṭhati
te pitā

atra deśo marurnāma jalavṛkṣavivarjitaḥ // tatra deśe mahāraudre janakaste narottama

mlecchamadhye samutpanno yakṣmī kuṣṭhasamanvitaḥ // ucchiṣṭabhojī mlecchānāṃ
kṛmibhiḥ saṃyuto vraṇaiḥ //

tacchrutvā vacanaṃ tasya nāradasya mahātmanaḥ // hāhākāraṃ tataḥ kṛtvā mūrchito nipapāta ha

ciṃtayāmāsa duḥkhārtaḥ kathaṃ kāryaṃ mayā bhavet // ityevaṃ ciṃtayānasya matirjātā
mahātmanaḥ //
putraḥ sa kathyate loke pitaraṃ trāyate tu yaḥ

sa kathaṃ tu mayā tātaḥ pāpānmukto bhaviṣyati // evaṃ saṃciṃtya sa tato nāradaṃ paryapṛcchata

bhagavankathitaṃ sarvaṃ piturmama viceṣṭitam // kena tasya bhavenmuktiḥ karmaṇā dvija
sattama //
vratairdānaistapobhirvā tīrthānāṃ yātrayā vada

// nārada uvāca // //
gaccha rājanpradhānāni tīrthāni manujeśvara // pitaraṃ teṣu cā nīya
tasmādrājanmarusthalāt

yatra devāḥ saprabhāvāstīrthāni vimalāni ca // tatra gaccha mahārāja tīrthayātrāṃ kuru
prabho

evaṃ hyavitathaṃ viddhi mokṣaste bhavitā pituḥ // tacchrutvā vacanaṃ rājā nāradasya
mahātmanaḥ //
sacive bhāramādhāya svarājasya jagāma ha

sa gatvā marubhūmiṃ tu mlecchamadhye dadarśa ha // kuṣṭharogeṇa mahatā kṣayeṇa ca samāvṛtam

gavyūtimātraṃ tatraiva śūnyaṃ mānuṣavarjitam // evaṃ dṛṣṭvā sa rājā tu saṃtapto
vākyamabravīt

he mleccha rogipuruṣaṃ svagṛhaṃ ca nayāmyaham // tatrāhamenaṃ nirujaṃ karomi yadi manyatha

jñātveti sarve te mlecchāḥ puruṣaṃ taṃ dayāparam // ūcuḥ praṇatasarvāṃgāḥ śīghra naya
jagatpate //
asmadbhāgyavaśānnātha tvamevātra samāgataḥ

durgaṃdhopahatā lokāstvayā nātha sukhīkṛtāḥ // tata ānāyya puruṣāñchibikāvāhanocitān

tataḥ śrutvā tu vacanaṃ tasya rājño dayāvaham // prāpustīrthānyanekāni kedārādīni
koṭiśaḥ

yatrayatra sa gaccheta vainyo venena saṃyutaḥ // tatra tatraiva tīrthānāmākraṃdaḥ śrūyate
mahān//

hā daiva ripurāyāti asmākaṃ nāśahetave // adhunā kva gamiṣyāma iti ciṃtā
punaḥpunaḥ

darśanenāpi tasyaiva hāhākāraṃ vidhāya vai// /palāyaṃte ca tīrthāni devā naśyaṃti
tatkṣaṇāt

evaṃ varṣatrayaṃ rājā tīrthayātrāṃ cakāra vai // na tasya muktirdadṛśe tataḥ śokamagātparam

188a
tatastu preritā bhṛtyāḥ kurukṣetre mahāprabhe // yadi vāpi punastatra
pāpamuktirbhavettataḥ

gṛhītvā śibikāṃ skandhe kurukṣetre gatāḥ priye // tatra nītvā
sthāṇutīrthamavatārya ca te gatāḥ

tataḥ sa rājā madhyāhne cikīrṣuḥ snānamādarāt // tasyaiva tu pitustatra tathā dānāni
ṣoḍaśa

brāhmaṇebhyastathā ditsuḥ śraddhāvānbhāvatatparaḥ // tato vāyuścāṃtarikṣa idaṃ
vacanamabravīt

mā tāta sāhasaṃ kuryāstīrthaṃ
rakṣa prayatnataḥ // ayaṃ pāpena ghoreṇa samaṃtātpariveṣṭitaḥ

vedanindāsamācāro brahmahatyāśatairyutaḥ // so'yaṃ pāpo durācārastīrthaṃ nāśaṃ
nayiṣyati

mā tīrthaṃ nāśaya vibho mahadeno bhaviṣyati // etadvāyorvacaḥ śrutvā duḥkhena mahatārditaḥ
//
uvāca śokasaṃtaptaḥ piturduḥkhena duḥkhitaḥ

hā daiveti ca cukrośa ūrddhvabāhuḥ punaḥpunaḥ // eṣa ghoreṇa pāpena atīva pariveṣṭitaḥ

yadanenāpi tīrthena śuddhaḥ karttuṃ na śakyate // prāyaścitta kariṣye'haṃ piturarthe na
saṃśayaḥ

evaṃ tasya vacaḥ śrutvā dayāṃ kṛtvā mahīyasīm // antarikṣabhavāṃ vācaṃ khecarāḥ
punarabruvan

bhobho rājannṛpaśreṣṭha tyaktvā śokaṃ vacaḥ śṛṇu // yena te janakasyāsya bhavetpāpakṣayo
mahān

asti kṣetraṃ mahāsiddhaṃ prabhāsamiti viśrutam // sarvapāpapraśamanaṃ mahāpātakanāśanam

brahmatattvaṃ haritattvaṃ rudratattvaṃ tṛtīyakam // tasminneva mahā kṣetre
prabhāse śaṃkarapriye

śākteyaṃ yadi vā cāṃdraṃ sauraṃ sārasvataṃ tathā // āgneyaṃ vāruṇaṃ cāpi smṛtaṃ
kṣetramanuttamam

brahmāṇḍe yāni tīrthāni purā kṣetrāṇi yāni tu // prabhāsamāgamiṣyanti
saṃprāpte tu kalau yuge

aṣṭau koṭisahasrāṇi aṣṭau koṭiśatāni ca // kṣetraṃ rakṣaṃti tatrasthāḥ prabhāsaṃ
śāṃkarā gaṇāḥ

iyaṃ sarasvatī puṇyā sarvatraiva hi vidyate // pañcasrotāḥ prabhāse tu duṣprāpyā
tridaśai rapi

tasyā yatpañcamaṃ srotanyaṃkumatyāstaṭāni ca // tasya madhye sthitaṃ tīrthaṃ goṣpadeti
ca viśrutam

tatra pretaśilā madhye pretānāṃ muktidāyikā // yatra pretāḥ purā muktā
aṣṭāviṃśatikoṭayaḥ

pāpināṃ muktidaṃ tīrthamādyā rudragayā smṛtā // tadasmingoṣpadaṃnāma kalau khyātaṃ
dharātale

yadā kṣīrodamathanānniḥsṛtā lokamātaraḥ // tadā devaiḥ sametāstu āgatāstīrthasannidhau

padaṃ tatra nimagnaṃ ca nandāyāśca śilātale // śilāṃ khurāṃkitāṃ dṛṣṭvā
jānudeśāṃkitāṃ tathā

vismitāḥ sarvadevā vai papracchurgāṃ ca nandinīm // kimetaddṛśyate devi padaṃ
pretaśilātale //
kathaṃ tu khedaḥ sañjātaścāsmākaṃ skhalanaṃ katham

// nandinyuvāca // //
188b
idaṃ mama padaṃ devāḥ śilāsaṃsthaṃ virājate // gaganāṃgaṇabhūmisthaṃ candrabiṃbamivāparam

adyaprabhṛti bho devāstrailokye sacarācare // goṣpadaṃnāma vikhyātaṃ loke khyātiṃ
gamiṣyati

atrāgatya naro yastu snānaṃ śrāddhaṃ kariṣyati // gayāsaptaguṇaṃtasya phalaṃ devā
bhaviṣyati

na vāro na ca nakṣatraṃ na kālastatra kāraṇam// yadaiva dṛśyate tīrthaṃ tadā parvasahasrakam

athavā parvakāṃkṣā cettāni me śṛṇupārvati // ayane viṣuve yugme sāmānye
cārkasaṃkrame

amāvāsyāṣṭakāyāṃ ca kṛṣṇapakṣe viśeṣataḥ // ārdrāmaghārohiṇīṣu dravyabrāhmaṇasaṃgame

gajacchāyā vyatīpāte vaidhṛte dhṛtacāmare // vaiśākhasya tṛtīyāyāṃ navamyāṃ kārtikasya tu

pañcadaśyāṃ ca māghasya nabhasye ca trayodaśīm // yugādayaḥ smṛtā hyetāstasminkāle ca
vā punaḥ

manvantarādau kāryaṃ ca tatra śrāddhaṃ vijānatā // āśvayukchuklanavamī dvādaśī kārtike
tathā

tṛtīyā caitramāsasya tathā bhādrapadasya ca // phālgunasya tvamāvāsyā pauṣasyaikādaśī tathā

āṣāḍhasyāpi daśamī māghamāsasya saptamī // śrāvaṇasyāṣṭamī kṛṣṇā tathā''ṣāḍhī ca pūrṇimā

kārtikī phālgunī caiva jyaiṣṭhī pañcadaśī tathā // manvantarādayaścaitā dattasyā
kṣayakārikāḥ

vaiśākhasya tṛtīyāyāṃ kṛṣṇāyāṃ phālgunasya ca // paścamī caitramāsasya tasyaivāṃtyā tathā
parā

śuklā trayo daśī māghe kārtikasya tu saptamī // navamī mārgaśīrṣasya saptaitāḥ
kalpakādimāḥ

kalpatṛptirbhavecchrāddhe kalpādau tu kṛte purā // ityeva muktvā sā nandā
devānāṃ pratinandinī //
antarddhānaṃ jagāmāśu dīpo vātahato yathā

itīdaṃ kautukaṃ dṛṣṭvā sarve devāḥ savāsavāḥ // brahmarṣayo devarṣayaḥ ślokaṃ
paurāṇikaṃ jaguḥ

aho tīrthasya māhātmyaṃ nandāyāstapaso balam // sakṛcchrāddhena dattena gayāsaptaguṇaṃ
phalam

evamuktvā tatodevāścakruḥ śrāddhādikāṃ kriyām// yathoktaṃ phalamāpuste
naṃdinyāpūrvabhāṣitam

itthaṃ tvamapi rājendra gaccha śīghraṃ hi goṣpa dam// tatra śrāddhādikaṃ kṛtvā
lapsyase phalamīpsitam

ayaṃ te janako rājanpāpināṃ pravaraḥ smṛtaḥ // nānyaistīrthaśataiḥ śakyaḥ proddhartuṃ
goṣpadaṃ vinā

tasmādvraja mahārāja mā kārṣīstvaṃ vilaṃbanam // evaṃ śrutvā tadā rājā prabhāsaṃ
kṣetramāgataḥ

tatra sthānasthitānviprāṃstīrthamāhātmyakovidān// agrekṛtya mahārājo yayau
nyaṃkumatīṃ nadīm

tai rājño darśitaṃ tīrthaṃ padaṃ pretaśilāsthitam // taddṛṣṭvā vimalaṃ tīrthaṃ
vismayotphullalocanaḥ //
cakre kuṇḍāni vedīśca maṇḍapānyajñasiddhaye

tato yajñaḥ samārabdho vidhivadbhūridakṣiṇaḥ // pratyakṣaṃ pitara stasya
babhūvurjvalanaprabhāḥ

tataḥ śraddhāṃ samāsthāya śrāddhairyajñairmahodayam // te cābruvanvacastuṣṭāḥ pitaro
rājasattamam

189a
dhanyo'si rājanpuṇyo'si vayaṃ dhanyatarāstvayā // yadatra tīrthe śrāddhena uddhṛtā
bhavatā vayam

evamuktvā tataḥ sarve venena pitaraḥ saha // vimānavarasaṃsthāśca jagmuste tridivālayam

gacchannuvāca venastaṃ rājānaṃ pṛthuvakṣasam // rājañjanmāni catvāri abhūvaṃ cānyajanmani

kuṣṭhī pāpo durācāraścāṃḍālocchiṣṭabhuktathā // so'haṃ pāpavinirmukto gacchāmi
tridivālayam

tadgaccha tvaṃ mahābhāga rājyaṃ bhuṃkṣva cirāya ca // kṛtaṃ te sakalaṃ kāryaṃ putreṇa
kriyate ca yat

evaṃ śrutvā tadā rājā mumude jñātisaṃyutaḥ // brāhmaṇānharṣayāmāsa
dānairbhūkāṃcanādibhiḥ

na tadasti jagatyasmiṃstatra yanna dadau nṛpaḥ // dṛṣṭvā prabhāvaṃ tīrthasya pratyakṣaṃ
pitṛdarśanam

evaṃ rājā sa kṛtvā tu svakīyaṃ sthāna māyayau // bhuktvā bhūmiṃ tu sakalāṃ pretya
svargaṃ samāptavān

evaṃ prabhāvaṃ tatkṣetraṃ prabhāsaṃ pāpanāśanam // yasminnāyāṃti tīrthāni
devāstiṣṭhaṃti koṭiśaḥ

prabhāsaṃ kṣetramāsādya yonyattīrthaṃ hi mārgate // sa karasthaṃ samutsṛjya kūrpareṇa
samālihet

abruvanpitaraścaināṃ gāthāṃ paurāṇikīṃ priye // gayāṃ gaṃtuṃ na śaknoti yadi putraḥ
kathaṃcana //
tadā yatnena gaṃtavyaṃ goṣpadaṃ tīrthamuttamam

kandairmūlaiḥ phalairvāpi piṇyākeṃ gudakena vā // api naḥ sa kule bhūyādyo'tra
śrāddhaṃ pradāsyati

tatra snātvā prayatnena brāhmaṇānvedavittamān // āmaṃtrya vidhivacchrāddhe
bhojayitvā prayatnataḥ //
piṃḍadānaṃ tu karttavyaṃ pitṛṇāṃ tṛptimicchatām

na tithirna ca nakṣatraṃ parva māsādikaṃ na hi // sarvadā tatra gaṃtavyaṃ śraddhā yuktena
cetasā

na kālaniyamastatra pramāṇaṃ darśanaṃ yataḥ // tatrākṣayatṛtīyāyāṃ durllabhaṃ gamanaṃ priye

kārttikyāṃ māghasaptamyāṃ padmake vā'tha parvaṇi

hiraṇyadānaṃ godānaṃ vastraṃ rūpyaṃ ghṛtaṃ tilāḥ // dātavyāstatra yuktena pitṝṇāṃ
tṛptimicchatā

evaṃ te kathitaṃ devi tīrthaguhyaṃ mahodayam // na kathyaṃ duṣṭabuddhīnāṃ pāpināṃ
krūracetasām

śraddhāyuktāya dātavyaṃ pitṛbhaktiratāya ca // śrāddhakāle viśeṣeṇa paṭhe dbhaktyā
purāṇavit

pitṝṇāṃ jāyate tṛptistena dvādaśavārṣikī // śrotavyaṃ prayatairnityaṃ
narairnarakabhīrubhiḥ //
paṭhitavyaṃ sadā bhaktyā viprāṇāṃ bhuṃjatā puraḥ

pānīyamapyatra tilairvimiśraṃ dadyātpitṛbhyaḥ prayato manuṣyaḥ //
śrāddhaṃ kṛtaṃ tena samāsahasraṃ rahasyametatpitaro vadaṃti

idaṃ rahasya yaśaso nidhānamidaṃ pitṝṇāmativallabhaṃ ca //
idaṃ ca vedeṣvamṛtāya nityamidaṃ mahāpāpaharaṃ ca puṃsām

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye nyaṃkumatīnadīmāhātmye goṣpadatīrthamāhātmyavarṇanaṃnāma
ṣaṭtriṃśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
189b
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi nārāyaṇagṛhaṃ param // goṣpadāddakṣiṇe bhāge sāgarasya taṭe śubhe

nyaṃkumatyāḥ samīpe tu sarvapātakanāśane // tatrakalpāṃtarasthāyī svayaṃ tiṣṭhati keśavaḥ

pitṝṇāmuddharaṇārthāya hyasminraudre kalau yuge // yadā daityavināśaṃ sa kurute
bhagavānhariḥ

viśrāmārthaṃ tadā tatra gṛhe tiṣṭhati nityaśaḥ // nārāyaṇagṛhaṃ tena vikhyātaṃ jagatītale

kṛte janārdanonāma tretāyāṃ madhusūdanaḥ // dvāpare puṇḍarīkākṣaḥ kalau nārāyaṇaḥ smṛtaḥ

evaṃ caturyuge prāpte punaḥpunararindama // kṛtvā dharmavya vasthānaṃ tatsthānaṃ
pratipadyate

ekādaśyāṃ nirāhāro yastaṃ devaṃ prapaśyati // sa paśyati dhruvaṃ sthāne pratyānantaṃ
hareḥ padam

tena pītāni vastrāṇi deyāni dvijapuṃgave // snānaṃ śrāddhaṃ ca kartavyaṃ
samyagyātrāphalepsubhiḥ

iti te kathitaṃ mahāprabhāvaṃ harisaṃketaniketanodbhavam // śṛṇute vā prayatastu yaḥ sudhīḥ
paṭhate vā labhate sa sadgatim

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye nyaṃkumatīmāhātmye nārāyaṇagṛhamāhātmyavarṇanaṃnāma
saptatriṃśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha // // //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi devikātaṭasaṃsthitam // jāleśvareti vikhyātaṃ surāsuranamaskṛtam

manvantare cākṣuṣe ca samprāpte dvāpare yuge // nāmnā jāleśvaraṃ liṃgaṃ
devikātaṭasaṃsthitam

pūjyate nāgakanyābhirna tatpaśyaṃti mānavāḥ // mahā tejomaṇimayaṃ caṃdrabiṃbasamaprabham //
smaraṇāttasya devasya brahmahatyā praṇaśyati

// devyuvāca // //
kathaṃ jāleśvaraṃ nāma kasminkāle babhūva tat

sādhubhiḥ saha saṃvāsātke guṇāḥ parikīrttitāḥ // ke lokāḥ kāni puṇyāni tatsarvaṃ
śaṃsa me prabho

// īśvara uvāca // //
atraivodāharaṃtīmamitihāsaṃ purātanam // nābhāgasya ca saṃvādamāpastaṃbataponidheḥ

maharṣirātmavānpūrvamāpastaṃbo dvijāgraṇīḥ // upāvasansadā rambho babhūva bhagavāṃstadā

nityaṃ krodhaṃ ca lobhaṃ ca mohaṃ drohaṃ visṛjya saḥ // devikāsarito madhye viveśa
salilāśaye

kṣetre prābhāsike ramye samyagjñātvā śivapriye // tatrāsya vasataḥ kālaḥ samatīto
mahāṃstadā

pareṇa dhyānayogena sthāṇubhūtasya tiṣṭhataḥ // tataḥ kadāci dāgatya taṃ deśaṃ matsyajīvinaḥ

prasārya sumahajjālaṃ sarve cākarṣayanbalāt // atha taṃ ca mahāmatsyaṃ niṣādā baladarpitāḥ

tasmāduttārayāmāsuḥ salilādbrahmanaṃdanam //taṃ dṛṣṭvā tapasā dīptaṃ kaivarttā
bhayavihvalāḥ //
śirobhiḥ praṇipatyoccairidaṃ vacanamabruvan

//
190a
niṣādā ūcuḥ // //
ajñānātkṛtapāpānāmasmākaṃ kṣantumarhasi // kiṃ vā kāryaṃ priyaṃ te'dya tadājñāpaya
suvrata

sa munistanmahaddṛṣṭvā matsyānāṃ kadanaṃ kṛtam// kṛpayā parayāviṣṭo dāśānprovāca
duḥkhitaḥ

kena me syādupāyo hi sarve svārthe bata sthitāḥ // jñānināmapi yaccetaḥ
kevalātmahite ratam

jñāninopi yadā svārthamāśritya dhyānamāsthitāḥ // duḥkhārttānīha sattvāni kva
yāsyaṃti sukhaṃ tataḥ

yo'bhivāṃchati bhoktuṃ vai duḥkhānyekāṃtato janaḥ // pāpātpāpataraṃ taṃ hi pravadaṃti
mumukṣavaḥ

ko nu me syādupāyo hi yenāhaṃ duḥkhitātmavān// aṃtaḥ praviṣṭaḥ sattvānāṃ bhaveyaṃ
sarvaduḥkhabhuk

yanmamāsti śubhaṃ kicittadenānupagacchatu // yatkṛtaṃ duṣkṛtaṃ taiśca tadaśeṣamupetu mām

dṛṣṭvāṃdhānkṛpaṇānvyaṃgānanāthānrogiṇastathā // dayā na jāyate yasya sa rakṣa
iti me matiḥ

prāṇasaṃśayamāpannānprāṇino bhayavihvalān // yo na
rakṣati śaktopi sa tatpāpaṃ samaśnute

āhurjanānāmārttānāṃ sukhaṃ yadupajāyate // tasya svargo'pavargo vā kalāṃ nārhati
ṣoḍaśīm //

tasmānnaitānahaṃ dīnāṃstyaktvā mīnānsuduḥkhitān // padamātraṃ tu yāsyāmi kiṃ
punastridaśālayam

// īśvara uvāca // //
niśamyaitadṛṣervākyaṃ dāśāste jātasaṃbhramāḥ // yathāvṛttaṃ tu tatsarvaṃ nābhāgāya
nyavedayan

nābhāgo'pi tataḥ śrutvā taṃ draṣṭuṃ brahmanandanam // tvaritaḥ prayayau tatra sāmātyaḥ
sapurohitaḥ

sa samyakpūjayitvā taṃ devakalpamuniṃ nṛpaḥ // provāca bhagavanbrūhi kiṃ karomi tavājñayā

//
// āpastaṃba uvāca // //
śrameṇa mahatāviṣṭāḥ kaivarttā duḥkhajīvinaḥ // mama mūlyaṃ prayaccheti yadyogyaṃ manyase
nṛpa

// nābhāga uvāca // //
sahasrāṇāṃ śataṃ mūlyaṃ niṣādebhyo dadāmyaham // nigrahākhyasya bhagavanyathāha brahmanaṃdanaḥ

// āpastaṃba uvāca // //
nāhaṃ śatasahasraiśca niyamyaḥ pārthiva tvayā // sadṛśaṃ dīyatāṃ mūlyamamātyaiḥ saha ciṃtaya

// nābhāga uvāca // //
koṭiḥ pradīyatāṃ mūlyaṃ niṣādebhyo dvijottama // yadyetadapi te mūlyaṃ tato bhūyaḥ
pradīyate

//
āpastaṃba uvāca // //
nārhaṃ mūlyaṃ ca me koṭiradhikaṃ vāpi pārthiva // sadṛśaṃ dīyatāṃ mūlyaṃ brāhmaṇaiḥ saha
ciṃtaya

// nābhāga uvāca // //
arddharājyaṃ samastaṃ vā niṣādebhyaḥ pradīyatām // eta nmūlyamahaṃ manye kiṃ
vā'nyanmanyase dvija

// āpastaṃba uvāca // //
ardharājyasamastaṃ vā nāhamarhāmi pārthiva // sadṛśaṃ dīyatāṃ mūlyamṛṣibhiḥ saha ciṃtaya

maharṣestadvacaḥ śrutvā nābhāgaḥ sa viṣādavān // cintayāmāsa duḥkhārtaḥ sāmātyaḥ
sapurohitaḥ

190b
tataḥ kaścidṛṣistatra lomaśastu mahātapāḥ // nābhāgamabravīnmā bhaistoṣayiṣyāmi taṃ
munim

// nābhāga uvāca // //
brūhi mūlyaṃ mahābhāga munerasya mahātmanaḥ // paritrāyasva māmasmātsajñātikulabāṃdhavam

nirdahedbhagavānrudrastrailokyaṃ sacarācaram// kiṃ punarmānuṣaṃ hīnamatyaṃtavi
ṣayātmakam

// lomaśa uvāca // //
tvamīḍyo hi mahārāja jagatpūjyo dvijottamaḥ // gāvaśca
divyāstasmādgaurmūlyamamyai pradīyatām

tacchrutvā vacanaṃ rājā sāmātyaḥ sapurohitaḥ // harṣeṇa mahatāviṣṭaḥ provācedaṃ
vacomunim

uttiṣṭhottiṣṭha bhagavankrīta eva na saṃśayaḥ // etadyogyatamaṃ mūlyaṃ bhavato munisattama

// āpastaṃba uvāca // //
uttiṣṭhāmyeṣa suprītaḥ samyakkrīto'smi pārthiva // gobhyo mūlyaṃ na paśyāmi
pavitraṃ paramaṃ bhuvi

gāvaḥ pradakṣiṇīkāryāḥ pūjanīyāśca nityaśaḥ // maṃgalāyatanaṃ devyaḥ sṛṣṭā hyetāḥ
svayaṃbhuvā//

agnyagārāṇi viprāṇāṃ devatāyatanāni ca // yadgomayena śuddhyaṃti kiṃbhūtamadhikaṃ tataḥ

gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhi sarpistathaiva ca // gavāṃ paṃca pavitrāṇi punaṃti sakalaṃ jagat

gāvo mamāgrato nityaṃ gāvaḥ pṛṣṭhata eva ca // gāvo me hradaye caiva gavāṃ madhye vasāmyahama

evaṃ japannaro maṃtraṃ trisaṃdhyaṃ niyataḥ śuciḥ // mucyate sarvapāpebhyaḥ svargalokaṃ ca
gacchati

tṛṇāhāraparā gāvaḥ karttavyā bhaktito'nvaham// akṛ tvā svayamāhāraṃ
kurvanprāpnoti durgatim

tenāgnayo hutāḥ samyakpitaraścāpi tarpitāḥ // devāśca pūjitāstena yo dadāti
gavāhnikam

mantraḥ //
saurabheyī jagatpūjyā devī viṣṇupade sthitā // sarvameva mayā dattaṃ pratīcchatu
sutoṣitā

rakṣaṇādbālaputrāṇāṃ gavāṃ kaṇḍūyanāttathā // kṣī ṇārtarakṣaṇāccaiva naraḥ svarge
mahīyate / 7.1.338.५० //
ādirgāvo hi martyasya madhye cāṃte prakīrtitāḥ // rakṣaṃ ti tāstu devānāṃ
kṣīrājyamamṛtaṃ sadā

tasmādgāvaḥ pradātavyāḥ pūjanīyāśca nityaśaḥ // svargasya saṃgamā hyetāḥ sopānamiva
nirmitāḥ

etacchrutvā niṣādāste gavāṃ māhātmyamutta mam // praṇipatya
mahātmānamāpastaṃbamathābruvan

// niṣādā ūcuḥ // //
saṃbhāṣo darśanaṃ sparśaḥ kīrtanaṃ smaraṇaṃ tathā // pāvanāni kilaitāni
sādhūnāmiti ca śrutam

saṃbhāṣo darśanaṃ caiva sahāsmābhiḥ kṛtaṃ tvayā // kuruṣvānugrahaṃ tasmādgaureṣā
pratigṛhyatām

// āpastaṃba uvāca // //
etā vaḥ pratigṛhṇāmi gāṃ yūyaṃ muktakilviṣāḥ // niṣādā gacchata svargaṃ saha
matsyairjaloddhataiḥ

prāṇināṃ prītimutpādya nindite nāpi karmaṇā // narakaṃ yadi paśyāmi vatsyāmi
svarga eva tat

yanmayā sukṛtaṃ kiñcinmanovākkāyakarmabhiḥ // kṛtaṃ syāttena duḥkhārtāḥ sarve
yāṃtu śubhāṃ gatim

191a
tatastasya prasādena maharṣerbhāvitātmanaḥ // niṣādāstena vākyena saha matsyairdivaṃ
gatāḥ

tāndṛṣṭvā vrajataḥ svargaṃ samatsyānmatsyajīvinaḥ // sāmātyabhṛtyo
nṛpatirvismayādidamabravīt

sevyāḥ śreyo'rthibhiḥ santaḥ puṇyatīrthe jalopamāḥ // kṣaṇo pāsanamapyatra na yeṣāṃ
niṣphalaṃ bhavet

sadbhiḥ saha sadāsīta sadbhiḥ kurvīta satkathām // satāṃ vratena varteta nāsadbhiḥ
kiñcidācaret

satāṃ samāgamādete samatsyā matsyajīvinaḥ // triviṣṭapamanuprāptā narāḥ puṇyakṛto
yathā

āpastaṃbo munistatra lomaśaśca mahāmanāḥ // varaistaṃ vividhairiṣṭaiśchaṃdayāmāsaturnṛpam

tataḥ sa varayāmāsa dharmabuddhiṃ sudurlabhām // tatheti coktvā tau prītyā taṃ nṛpaṃ vai
śaśaṃsatuḥ

aho dhanyo'si rājendra yatte dharmaparā matiḥ // dharmaḥ sudurlabhaḥ puṃsāṃ viśeṣeṇa
mahīkṣitām

yadi rājā madāviṣṭaḥ svadharmaṃ na pari tyajet // tato jagati kastasmātpumānabhyadhiko
bhavet

dhruvaṃ janma sadā rājñāṃ mohaścāpi sadā dhruvaḥ // mohāddhruvaśca narako rājyaṃ
nindantyato budhāḥ

rājyaṃ hi bahu manyaṃte narā viṣayalolupāḥ // manīṣiṇastu paśyanti tadeva narakopamam

tasmāllokadvayadhvaṃsī na karttavyo madastvayā // yadīcchasi mahārāja śāśvatīṃ
gatimātmanaḥ

// īśvara uvāca // //
ityuktvā tau mahātmānau jagmatuḥ svaṃ sva māśramam // nābhāgo'pi varaṃ labdhvā
prahṛṣṭaḥ prāviśatpuram

etatte kathitaṃ devi prabhāvaṃ devikodbhavam // ṛṣiṇā sthāpitaścāpi bhavo jāle śvarastadā

jāle nipatito yasmāddāśānāmṛṣisattamaḥ // jāleśvareti nāmāsau vikhyātaḥ pṛthivītale

tatra snātvā mahādevi jāleśvarasamarcanāt // āpastaṃbaśca nābhāgo niṣādā matsyajīvinaḥ

matsyaiḥ saha gatāḥ svargaṃ devikāyāḥ prabhāvataḥ // caitrasyaiva tu māsasya śuklapakṣe
trayodaśīm

dadyātpiṇḍaṃ pitṛbhyo yastasyāṃto naiva vidyate // godānaṃ tatra deyaṃ tu brāhmaṇe
vedapārage //
śrotavyaṃ caiva māhātmyaṃ draṣṭavyo jālakeśvaraḥ

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye devikā nadīmāhātmye
jāleśvaramāhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭātriṃśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

cha //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi kūpaṃ trailokyaviśrutam // devikāyāstaṭe ramye huṃkāreṇaiva
pūryate

tato'dhastātpunaryāti salilaṃ tatra bhāmini // taṇḍīnāma purā prokto
devikātaṭamāsthitaḥ

191b
tapastepe mahādevi śivabhaktiparāyaṇaḥ // tasyaivaṃ tapyamānasya tasmindeśe varānane

ājagāma mṛgo vṛddhastaṃ deśamandha dṛkpriye // sa papāta mahāgarte agādhe jalavarjite

taṃ dṛṣṭvā kṛpayāviṣṭaḥ sa munirmaunamāsthitaḥ // huṃkāraṃ kurute tatra bhūyobhūyaśca
bhāmini

atha huṃkāraśabdena tasya gartaḥ prapūritaḥ // tato mṛgo viniṣkrāṃtaḥ kṛcchreṇa
salilātpriye

mānuṣaṃ rūpa māśritya tamṛṣiṃ paryapṛcchata // vismayaṃ paramaṃ gatvā kāmyadaṃ karmaṇaḥ phalam

mṛgatve patitaścātra naro bhūtvā vinirgataḥ // so'bravīttasya māhātmyaṃ salilasya
dvijottamaḥ

ato'haṃ naratāṃ prāpto nānyadastīha kāraṇam // tatastatsalilaṃ bhūyaḥ praviṣṭaṃ dharaṇītale

tato huṃkṛtavānbhūyaḥ sa ṛṣiḥ kautukānvitaḥ // āpūritaḥ punaḥ kūpaḥ salilena purā yathā

tataḥ sa kṛtavānsnānaṃ tathā ca pitṛtarpaṇam// matvā tīrthavaraṃ tatra tataḥ prāptaḥ parāṃ
gatim

adyāpi huṃkṛte tasminsalilaughaḥ pravartate // tatra gatvā naro bhaktyā api pāparato'pi
yaḥ

na mānuṣyaṃ punarjanma prāpnoti jagatītale // tatra snātvā śucirbhūtvā yaḥ
śrāddhaṃ kurute naraḥ

mucyate sarvapāpebhyaḥ pitṛloke mahīyate // kulāni tārayetsapta atītā'nāgatāni ca

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye devikāmāhātmye
huṃkārakūpamāhātmyavarṇanaṃnāmaikonacatvāriṃśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ //

// cha
//
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi tatra sthāne tu saṃsthitam// caṇḍīśvaraṃ mahāliṃgaṃ sarvapātakanāśanam

tatra śuklacaturddaśyāṃ kārtike māsi bhāmini // upavāsaparo bhūtvā yaḥ karoti
prajāgaram //
sa yāti paramaṃ sthānaṃ yatra devo maheśvaraḥ

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye devikāmāhātmye caṇḍīśvaramāhātmyavarṇanaṃ nāma
catvāriṃśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
āśāpūraṃ tato gacchedvighnarājamakalmaṣam // śaśibhūṣaṇa vāyavye saṃsthitaṃ vighnanāśanam//
āśāṃ pūrayate yasmāttenāśāpūrakaḥ smṛtaḥ

yatra rāmeṇa deveśi sītayā lakṣmaṇena ca // samārādhya ca vighneśaṃ prāptaṃ
kāmamabhīpsitam

yatra caṃdramasā devi samārādhya gaṇādhipam // labdhaṃ tadvāṃchitaṃ pūrvaṃ
sarvakuṣṭhavināśanam

caturthyāṃ śuklapakṣe ca māsi bhādrapade tathā // tatra saṃpūjya deveśaṃ
modakairbhojayeddvijān

vāñchitāṃ labhate siddhiṃ vighnarājaprasādataḥ // kṣetrasyāsya mahādevi rakṣārthaṃ tu
mayā purā

192a
tato niyukto deveśi yāyināṃ vighnanāśanaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsa khaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmya āśāpūravighnarāja māhātmyavarṇanaṃnāmaikacatśariṃśaduttara
triśatatamo'dhyāyaḥ

// īśvara uvāca // //
tasya dakṣiṇanairṛtye nātidūre vyavasthitam // liṃgaṃ pāpaharaṃ devi svayaṃ
somapratiṣṭhitam

tatraivāmṛtakuṇḍaṃ tu kalākuṇḍaṃ tu tatsmṛtam // tatra snātvā tu caṃdreśaṃ yo naraḥ
pūjayiṣyati

sa tu varṣasahasrasya tapaḥphalamavāpsyati // tatraiva saṃsthitaṃ devi taḍāgaṃ caṃdranirmitam

dhanuḥṣoḍaśavistāraṃ caṃdreśātpūrvapaścime // tatpūrvaṃ te samākhyātaṃ
muktidānādipūrvakam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmya āśāpūramāhātmye
caṃdreśvarakalākuṇḍatīrthamāhātmyavarṇanaṃnāma dvicatvāriṃśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ //

//
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi kapileśvaramuttamam // śīrābhūṣaṇapūrveṇa koṭitīrthācca paścime

jaradgaveśāddakṣiṇe samudrottaratastathā // etadvai kāpilaṃ kṣetraṃ nāpuṇyaiḥ
prāpyate naraiḥ

kapilena purā devi yatra taptaṃ tapo mahat // varṣāṇāmayutaṃ sāgraṃ pratiṣṭhāpya
maheśvaram

samāhūtā tatra devī kapiladhārā mahānadī // samudramadhye sā'dyāpi puṇyavadbhiḥ
pradṛśyate

tatra snātvā mahā devi kapilāṣaṣṭhyāṃ viśeṣataḥ // kapilāṃ dāpayettatra
gokoṭiphalabhāgbhavet

sarveṣāṃ caiva pāpānāṃ prāyaścittamidaṃ smṛtam // kapileśvaraṃ tu saṃpūjya
kanyākoṭiphalaṃ labhet

// devyuvāca // //
āścaryaṃ mama deveśa kapilaṣaṣṭhyā maheśvara // vidhānaṃ śrotumicchāmi dānamantrādi
pūrvakam

// īśvara uvāca // //
janmajīvitamadhye tu yadyekā labhyate naraiḥ // saṃyogayuktā sā ṣaṣṭhī tatkiṃ devi
bravīmyaham

prauṣṭhapadyasite pakṣe ṣaṣṭhyāmaṃgārako yadi // vyatīpātaśca rohiṇyāṃ sā ṣaṣṭhī kapilā
smṛtā

tatra kṣetre naraḥ snātvā athavārkasthale śubhe // mṛdā śukla tilaiścaiva kapilāsaṃgame
śubhe

kṛtasnānajapaḥ paścātsūryāyārghyaṃ nivedayet // raktacaṃdanatoyena karavīrayutena ca //
kṛtvārghapātraṃ śirasi maṃtre ṇānena dāpayet

namastrailokyanāthāya udbhāsitajagattraya // vedaraśme namastubhyaṃ gṛhāṇārghyaṃ namo'stu
te

sūryaṃ pradakṣiṇīkṛtya saṃpūjya kapileśvaram// upalipte śubhe deśe
puṣpākṣatavibhūṣite

sthāpayedavraṇaṃ kumbhaṃ candanodakapūritam // paṃcaratnasamāyuktaṃ dūrvāpuṣpākṣatā
nvitam

raktavastrayugacchannaṃ tāmrapātreṇa saṃyutam // ratho rukmaphalasyaiva ekacitravicitritaḥ

192b
sauvarṇapalasaṃyuktāṃ mūrtiṃ sūryasya kārayet// kuṃbhasyopari saṃsthāpya gaṃdhapuṣpaiḥ
samarcayet

kapileśvarasānnidhye maṇḍape homasaṃskṛte // ādityaṃ pūjayeddevaṃ nāmabhiḥ
svairyathoditaiḥ //

ādityabhāskara rave bhāno svayaṃ divākara // prabhākara namastubhyaṃ sasārānmāṃ samuddhara

bhuktimuktiprado yasmāttasmācchāṃtiṃ prayaccha naḥ

// prārthanāmantraḥ // //
namonamaste varada ṛksāmayajuṣāṃpate // namo'stuviśvarūpāya viśvadhāmne namo'stu te

amṛtaṃ devi te kṣīraṃ pavitramiha puṣṭidam// tvatprasādātpramucyaṃte manujāḥ
sarvapātakaiḥ

brahmaṇotpādite devi vahnikuṇḍānmahāprabhe // namaste kapile puṇye
sarvadevanamaskṛte

sarvadevamaye devi sarvatīrthamaye śubhe//dātāraṃ pūjayānaṃ māṃ brahmalokaṃ naya svayam

// pūjāmaṃtraḥ // //
evaṃ saṃpūjya kapilāṃ kumbhasthaṃ ca divākaram// brāhmaṇe vedaviduṣa ubhayaṃ pratipādayet

vyāsāya sūryabhaktāya maṃtreṇānena dāpayet

divyamūrttirjagaccakṣu rdvādaśātmā divākaraḥ // kapilāsahito devo mama muktiṃ
prayacchatu

yasmāttvaṃ kapile puṇyā sarvalokasya pāvanī // pradattā saha sṛryeṇa mama muktipradā
bhava

palena dakṣiṇā kāryā tadardhārdhena vā punaḥ // śaktito dakṣiṇāyuktāṃ tāṃ dhenuṃ
pratipādayet

yo'nena vidhinā kuryā tṣaṣṭhīṃ kapilasaṃjñitām// so'śvamedhasahasrasya phalaṃ prāpnoti
mānavaḥ

yatphalaṃ sarvatīrtheṣu sarvadāneṣu yatphalam // tatphalaṃ sarvamāpnoti yaḥ ṣaṣṭhīṃ kapilāṃ
caret

kapilākoṭisahasrāṇi kapilākoṭiśatāni ca // sūryaparvaṇi yaddattvā tatphalaṃ koṭiśo bhavet

koṭigoroma saṃkhyāni varṣāṇi varavarṇini // tāvatsa vasate svarge yaḥ ṣaṣṭhīṃ kapilāṃ
caret

jñānato'jñānato vāpi yatpāpaṃ pūrvasaṃcitam // tatsarvaṃ nāśamā yāti ityāha kapilo
muniḥ

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye kapi ladhārākapileśvaramāhātmye
kapilāṣaṣṭhīvratavidhānamāhātmyavarṇanaṃnāma tricatvāriṃśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

cha //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi liṃgaṃ pāpapraṇāśanam // kapileśvarasyaiśānyāmuttareṇa vyavasthitam

jaradgaveśvaraṃnāma jaradgavapratiṣṭhitam // brahmahatyādi pāpānāṃ nāśanaṃ nātra saṃśayaḥ

tatraiva saṃsthitā devi devī aṃśumatī nadī // tatra snātvā vidhānena piḍadānaṃ tu
dāpayet

varṣakoṭiśataṃ sāgraṃ pitṝṇāṃ tṛptimāvahet // vṛṣabhastatra dātavyo brāhmaṇe
vedapārage

tatastu pūjayeddevaṃ gandhapuṣpairjaradgavam // pañcāmṛtarasenaiva tathā guggu ludhūpanaiḥ

stutidaṇḍanamaskāraiḥ pradakṣiṇairaharniśam // brāhmaṇānbhojayettatra bhakṣyabhojyaiḥ
pṛthagvidhaiḥ //
193a
ekena bhojitenaiva koṭirbhavati bhojitā

kṛte siddhodakaṃnāma tattīrthaṃ parikīrttitam // jaradgaveśvaraṃ tīrthaṃ kalau tu
parikīrtyate

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmyeṃ'śumatīmāhātmye jaradgaveśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma
catuścatvāriṃśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi liṃgaṃ vai hāṭakeśvaram // jaradgavātpūrvabhāge dhanuṣāṃ
ṣaṣṭibhistribhiḥ

nāmnā naleśvaraṃ devi sthāpitaṃ tu nalena vai // damayantīyutenaiva jñātvā kṣetraṃ
taduttamam

taṃ dṛṣṭvā mānavo devi pūjayitvā vidhānataḥ // kali bhirmucyate jaṃturdyūte ca vijayī
bhavet

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye naleśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma
pañcacatvāriṃśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

cha //
// īśvara uvāca // //
tasmādāgneyadigbhāge sthitaḥ karkoṭako raviḥ // pūrvakalpe mahādevi smṛtaḥ
karkoṭakānvitaḥ

tasya darśanamātreṇa prītāḥ syuḥ sarvadevatāḥ // saptamyāṃ ravivāreṇa dhūpa
gaṃdhānulepanaiḥ //
pūjayedyo vidhānena mucyate sarvakilbiṣaiḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye karkoṭakārkamāhātmyavarṇanaṃnāma
ṣaṭacatvāriṃśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi liṃgaṃ vai hāṭakeśvaram // naleśvarātpūrvabhāge śatadhanvaṃtaradvaye

agastyāmravanaṃnāma tatra sthāne tu saṃsthitam // ciṃtāmaṇestu pūrveṇa īśāne
triśataṃdhanuḥ //
tatra pūrvaṃ tapastaptamagastyena mahātmanā

// devyuvāca // //
kasminkāle mahādeva sarvaṃ vistarato vada

//
// īśvara uvāca // //
purā daityagaṇā raudrā babhūvurvaravarṇini // kālakeyā iti
khyātāstrailokyocchedakārakāḥ

atha te nihatāḥ sarve viṣṇunā prabhaviṣṇunā // daityasūdananāmnā tu
prabhāsakṣetravāsinā

kṛtvā vyāghrasya rūpaṃ tu nāmnā cakramukhīti ca // hatā vai tena rūpeṇa tato'
bhūddaityasūdanaḥ

hataśeṣāḥ samudrāṃte praviṣṭā bhayavihvalāḥ // tataste maṃtrayāmāsuḥ pīḍyaṃte devatāḥ
katham

hanyaṃtāṃ dharmiṇo ye'tra vidyaṃte dhara ṇītale // tapaḥsvādhyāyaniratā yajñadānaratāśca ye

atha te samayaṃ kṛtvā rātrau niṣkramya sāgarāt // nirjaghnustāpasāṃstatra
yajñadānaratānpriye

prabhāse tu mahādevi tatra dvādaśayojane // vasiṣṭhasyāśrame tatra maharṣīṇāṃ mahātmanām

bhakṣitāni sahasrāṇi paṃca sapta ca tāpasān // śatāni paṃca raibhyasya viśvāmitrasya ṣoḍaśa

cyavanasya ca saptaiva jābālerdviśataṃ muneḥ // vālakhilyāśrame puṇye ṣaṭchatāni
durātmabhiḥ

193b
yatra kvacidbhavedyajñastatra gatvā niśāgame // yajñadānasamāyuktānṛtvijo bhakṣayaṃti ca

tato bhayākulāḥ sarve babhūvurjagatī tale // na ca kaścidvijānāti daityānāṃ tu
viceṣṭitam

rātrau svapaṃti munayaḥ sukhaśayyāgatāśca te // prabhāte tvadhvare teṣāmasthisaṃghāśca keva
lam

tato dharmakriyāstyaktā
bhūtale sarvamānavaiḥ // niḥsvādhyāyavaṣaṭkāraṃ bhūtalaṃ samapadyata

athānye tāpasā rātrau saṃyutāśca ca dhṛtāyudhāḥ // athocchedaṃ gate dharme
pīḍitāstridivaukasaḥ

kimetaditi jalpaṃto brahmāṇaṃ śaraṇaṃ gatāḥ // bhagavaṃstāpasāḥ sarve tathā ye jñānaśīlinaḥ

bhakṣyante kenacidrātrau mṛtyumeva prayānti ca // naṣṭadharmakriyāḥ sarve bhūtale
prapitāmaha

yo dharmamācaredahni sa rātrau mṛtyumeti ca // na svādhyāyavaṣaṭkāraṃ samaste bhūtale vibho

dharmābhāvādvayaṃ sarve saṃdehaṃ paramaṃ gatāḥ // teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā dhyātvā devaḥ
pitāmahaḥ //
abravīttridaśānsarvānsandehaṃ paramaṃ gatān

kāleyā iti vikhyātā dānavā raudrakāriṇaḥ // te samudraṃ samāsādya tāpasānbhakṣayaṃti ca

yuṣmākaṃ ca vināśāya te na śakyā niṣūditum // yatadhvameṣāṃ nāśāya no cennāśo
bhaviṣyati

vrajadhvaṃ bhūtale śīghramagastyo yatra tiṣṭhati// vratacaryārato nityaṃ prabhāse kṣetra
uttame

sa śaktaḥ sāgaraṃ pātuṃ mitrāvaruṇasaṃbhavaḥ // prasādyaśca sa yuṣmābhiḥ samudraṃ piba sattama

tatastathā kṛte tena te sarve dānavādhamāḥ // vadhyā yuṣmākaṃ bhaviṣyaṃti evaṃ ca
tridiveśvarāḥ

// īśvara uvāca // //
evamuktāḥ surāḥ sarve brahmaṇā lokakāriṇā // prabhāsaṃ kṣetramāsādya agastyaṃ śaraṇaṃ
gatāḥ

// devā ūcuḥ // //
rakṣarakṣa dvijaśreṣṭha trailokyaṃ saṃśayaṃ gatam kālakeyaiḥ pratidhvastaṃ samudraṃ
samupāśritaiḥ

taṃ śoṣaya dvijaśreṣṭha hitārthaṃ tridivaukasām // nānyaḥ śaktaḥ
pumānkaścitkartumīdṛkkriyā vibho

// īśvara uvāca // //
evamuktaḥ suragaṇairagastyo munipuṅgavaḥ // jagāma tridaśaiḥ sārdhaṃ samudraṃ prati
harṣitaḥ

gīyamānastu gaṃdharvaiḥ stūyamānastu kinnaraiḥ // ślāghyamānastu
vibudhairvākyametaduvāca ha

eṣa trailokyarakṣārthaṃ śoṣayāmi mahārṇavam // drakṣyadhvaṃ kautukaṃ devāḥ samī
namakarairmahat

evamuktvā dvijaśreṣṭho hyagastyo bhagavānmuniḥ // gaṃḍūṣamakarotsarvaṃ sāgaraṃ
saritāṃpatim

pīte tatra mahāsindhāvagatsye na mahātmanā // dānavā bhayasaṃtrastā itaścetaśca babhramuḥ

vadhyamānāḥ suraistatra śastraiḥ suniśitaistathā // kāṃtāramanye gacchaṃtaḥ palāyanaparā yaṇā

hatabhūyeṣu daityeṣu vidārya dharaṇītalam // pātālaṃ viviśustūrṇaṃ rudhireṇa pariplutāḥ

194a
athocustridaśā hṛṣṭā agastyaṃ munisattamam // siddhaṃ no vāṃchitaṃ sarvaṃ pūryatāṃ
sāgaraḥ punaḥ

// agastya uvāca // //
jīrṇaṃ toyaṃ mayā devāstathaivāmedhyatāṃ gatam // utpatsya ti raghūṇāṃ hi kule
nṛpatisattamaḥ

bhagīratheti vikhyātaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ // sa jñātikāraṇādeva gaṃgāṃ tatrānayiṣyati

brahmalokā tsaricchreṣṭhāṃ tayā pūrṇo bhaviṣyati// evamuktvā suraiḥ sārddhaṃ
svasthānaṃ cāgamanmuniḥ

tataḥ svamāśramaṃ prāptaṃ devā vākyamathābuvan // anena karmaṇā brahmanparituṣṭā vayaṃ
mune

kiṃ kurmo brūhi te'bhīṣṭaṃ yadyapi syātsudurlabham

// agastya uvāca // //
yāvadbrahmasahasrāṇi paṃcaviṃśatikoṭayaḥ // vaimāniko bhaviṣyāmi dakṣiṇāṃbaramūrddhani

atrāgatya naro yastu mamāśramapade śubhe // hāṭakeśvarasāṃnidhye prabhā sakṣetra uttame

snānamācarate samyaksa yātu paramāṃ gatim // pātālādavatīrṇaṃ taṃ liṃgarūpaṃ maheśvaram

mayā tapaḥ prabhāvena sthāpitaṃ yaḥ prapūjayet // dinedine bhavettasya gośatasya phalaṃ
dhruvam

lopāmudrāsahāyaṃ māṃ yo martyaḥ saṃprapūjayet // arghyaṃ dadyādvidhānena kāśa
puṣpaiḥ samāhitaḥ

prāpte śaradi kāle ca sa yātu paramāṃ gatim // lopāmudrāsahāyaṃ māṃ hāṭakeśvarasaṃyutam

ayane cottare pūjya golakṣa phalamāpnuyāt // yaḥ śrāddhaṃ kurute cātra ayane cottare
dvijaḥ//
bhūyāttasya phalaṃ kṛtsnaṃ gayāśrāddhasya sattamāḥ

// īśvara uvāca // //
bāḍhamitye va te coktvā sarve devāḥ savāsavāḥ// svasthānaṃ tu gatāḥ sarve
saṃhṛṣṭamanasastadā

tasmātsarvaprayatnena prāpte śaradi mānavaḥ//agastyasyāśramaṃ gatvā hāṭakeśaṃ
prapūjayet

agastyeśvaranāmānaṃ kalpaliṃgaṃ surapriyam // yaścaitacchuṇuyādbhaktyā ṛṣestasya
viceṣṭitam//
ahorātrakṛtātpāpāttatkṣaṇā deva mucyate

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye hāṭakeśvaramāhātmya varṇanaṃnāma
ṣaṭcatvāriṃśa
duttaratriśatatamo'dhyāyaḥ // ३४६(
?)
// // cha //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi paścime nāradeśvarīm // nāradeśvarasāṃnidhye
sarvadaurbhāgyanāśanīm

yā nārī pūjayeddevīṃ tṛtīyāyāṃ samāhitā // tadanvaye na daurbhāgyayuktā nārī
bhaviṣyati

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye nāradeśvarīmāhātmyavarṇanaṃnāma
saptacatvāriṃśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi devīṃ maṃtravibhūṣaṇā m // bhīmeśvarasya sānnidhye somenārādhitāṃ
purā

śrāvaṇe māsi vidhinā yā nārī tāṃ prapūjayet // tṛtīyāyāṃ śuklapakṣe sā duḥkhe
rmucyate'khilaiḥ

194b
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye mantravibhūṣaṇāgaurī
māhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭācatvāriṃśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi viśveśaṃ durgakūṭa kam // bhallatīrthasya pūrveṇa
yoginīcakradakṣiṇe

ārādhito'sau bhīmena sarvakāmaprado'bhavat // phālgunasya caturthyāṃ tu śuklapakṣe
vidhānataḥ //

yastaṃ pūjayate devaṃ gandhapuṣpaiḥ samodakaiḥ // nirvighnaṃ jāyate tasya varṣamekaṃ na saṃśayaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye
durgakūṭagaṇapatimāhātmyavarṇanaṃnāmaikonapañcāśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

cha //
//
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi tasmādvai kauraveśvarīm // yasya nāmnā kurukṣetraṃ tena
sārādhitā purā

ārādhitā'sau bhīmena kṛtvā kṣetrasya rakṣaṇam // mahānavamyāṃ yatnena yastāṃ pūjayate
naraḥ //
taṃ putramiva kalyāṇī rakṣate nātra saṃśayaḥ

bhojanaṃ tatra dātavyaṃ daṃpatīnāṃ na saṃśayaḥ // divyairbhakṣyaiḥ sumiṣṭānnaiḥ sā tuṣyati
tataḥ stutā

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye kauraveśvarīmāhātmyavarṇanaṃnāma
pañcāśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi suparṇelāṃ ca bhairavīm // durgakūṭāddakṣiṇato dhanuḥpaṃcaśatāṃtare

suparṇena purā devi pātālādamṛtaṃ hṛtam // gṛhītvā tatra muktaṃ tu nāgānāṃ paśyatāṃ
kila

tato devyā tadā dṛṣṭvā rakṣitaṃ nāgapārśvataḥ // tataḥ suparṇeletyevaṃ khyātā sā
vasudhātale

ilā tu kathyate bhūmiḥ suparṇena pratiṣṭhitā // tataḥ suparṇeletyeva nāmnā pātakanāśinī

suparṇakuṇḍe tatraiva snātvā tāṃ pūjayennaraḥ // viprebhyo bhojanaṃ dadyānnāpa
dbhirmriyate naraḥ //
jīvavatsā bhavennārī ātmajaiścāpyalaṃkṛtā

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye
suparṇelāmāhātmyavarṇanaṃnāmaikapañcāśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi bhallatīrthamanuttamam // tasyāśca paścime bhāge yatra
viṣṇuścaturbhujaḥ

yatra tyaktaṃ śarīraṃ tu viṣṇunā prabhaviṣṇunā // tasminmitravane ramye
yojanārddhārddhavistṛte

yugeyuge mahādevi kalpamanvatarādiṣu // tatraiva saṃsthitirviṣṇornānyatra ca
ratirbhavet

kṣetrāṇāmādikṣetraṃ tu vaiṣṇavaṃ tadvidurbudhāḥ// tisraḥ koṭyarddhakoṭiśca
tīrthānāṃ pravarāṇi ca

divi bhuvyaṃtarikṣe ca tāni tatraiva bhāmini// tatra mūrtimatī gaṃgā svayameva vyavasthitā

195a
viṣṇoḥ saṃplavanārthāya prāṇināṃ ca hitāya vai // gaṃgā gayā kurukṣetraṃ naimiṣaṃ
puṣkarāṇi ca

purī dvāravatīṃ tyaktvā atraiva vasate hariḥ // tasyaurdhvadaihikaṃ devi prakaromi
yugeyuge

nabhasye dvādaśīyoge tatra gatvā svayaṃ priye // karomi tadvidhānena tatra brāhmaṇapuṃ
gavaiḥ

tatra dattvā tu dānāni vidhivadvedapārage // tatraiva dvādaśīyoge snātvā caiva
vidhānataḥ

santarpya ca pitṝnbhaktyā mucyate sarvapā takaiḥ // tatra viṣṇuṃ tu saṃpūjya kṛtvā
jāgaraṇaṃ niśi

dīpādidānaṃ kṛtvā tu kṛtakṛtyo'bhijāyate

atha tasya pravakṣyāmi purāvṛtta mahaṃ priye // saṃhṛtya yādavānsarvānvāsudevaḥ
pratāpavān

durvāsasā'nuliptena pāyasena padastale // vajrāṃgabhūtadehastu sarvavyāpī janārddanaḥ //

gatvā tīre samudrasya samādhistho babhūva ha // sarvasrotāṃsi saṃyamya
niveśyātmānamātmani

etasminnaṃtare prāpto bāṇahasto jarā bhidhaḥ // dāśaputro'tikṛṣṇāṃgo matsyaghātī ca
pāpakṛt

tena dṛṣṭastato dūrānniṣādātmasamudbhavaḥ // viṣṇoḥ padaṃ mṛgaṃ matvā śaraṃ tasya mumoca
ha

tato'sau paśyate yāvadgatvā tasya ca saṃnidhau // caturbāhuṃ mahākāyaṃ śaṃkhacakragadādharam

puruṣaṃ nīlameghābhaṃ puḍarīkanibhe kṣaṇam // taṃ dṛṣṭvā bhayabhītastu vepamānaḥ kṛtāṃjaliḥ //
abravīnna mayā jñātastvaṃ vibho divyarūpadhṛk

ajñānāttvaṃ mayā viddhastvatpadāgre surottama // kṣantumarhasi me nātha na tvaṃ
kroddhumihārhasi

// viṣṇuruvāca // //
śāpasyāṃtodya me bhadra śarapātātkṛtastvayā // tasmāttvaṃ matprasādena svargaṃ gaccha
mahādyute

ye cānye māmihāgatya drakṣyaṃti hi narottamāḥ // te yāsyaṃti paraṃ sthānaṃ yatrāhaṃ
nityasaṃsthitaḥ

bhallenāhaṃ yato viddhastvayā pādatale śubhe // bhallatīrthamiti khyātaṃ tato
hyetadbhaviṣyati

harikṣetramiti proktaṃ pūrvaṃ svāyaṃbhuve'ntare

// īśvara uvāca // //
ityuktvāṃtardadhe viṣṇurlubdhako'pi divaṃ gataḥ // ye'tra snānaṃ kariṣyaṃti
bhaktyā paramayā yutāḥ //
viṣṇulokaṃ gamiṣyaṃti prītyā te matprasādataḥ

ye'tra śrāddhaṃ kariṣyaṃti pitṛbhaktiparāyaṇāḥ // tṛptiṃ teṣāṃ gamiṣyaṃti pitaraścaiva
tarpitāḥ

tasmātsarvaprayatnena prāpya tatkṣetramuttamam // dṛśyo devaścaturbāhuḥ
snātvā tīrthe tu bhallake

madbhaktibaladarpiṣṭhā matpriyaṃ na namaṃti ye // vāsudevaṃ na te jñeyā madbhaktāḥ
pāpino hi te

madbhakto'pi hi yo bhūtvā bhuṃkta ekādaśīdine// malliṃgasyārcanaṃ kāryaṃ na tena
pāpabuddhinā

yā tithirdayitā viṣṇoḥ sā tithirmama vallabhā// na tāṃ copoṣayedyastu sa
pāpiṣṭhatarādhikaḥ

tadvatsa dvādaśīyoge bhallatīrthasya saṃnidhau// yastu māṃ pūjayedbhaktyā nārī vā'pi
naro'pi vā //
195b
tasya janmasahasrāṇi gṛhabhaṃgo na jāyate

ityetatkathitaṃ devi māhātmyaṃ pāpanāśanam// bhallatīrthasya viṣṇostu sarva
pātakanāśanam

tatra viṣṇostu sāṃnidhye vāyavye kumbhamuttamam// bhallatīrthaṃ tu vikhyātaṃ yatra
bhallahato hariḥ

tatra deyāni vāsāṃsi padaṃ gāvo vidhānataḥ // deyāni vipramukhyebhyaḥ
samyagyātrāphalepsubhiḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye bhallatīrthamāhātmyavarṇanaṃnāma
dvipañcāśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi kardamālamanuttamam // tīrthaṃ trailokyavikhyātaṃ sarvapātakanāśanam

tasminnekārṇave ghore naṣṭe sthāvarajaṃgame // candrārkatapane naṣṭe jyotiṣi pralayaṃ
gate

rasātalagatāmurvīṃ dṛṣṭvā devo janārdanaḥ // vārāhaṃ rūpamāsthāya daṃṣṭrāgreṇa varānane
//
utkṣipya dharaṇīṃ mūrdhnā svasthāne saṃnyaveśayat

uddhṛtya bhagavānviṣṇurvākyametaduvāca ha

atra sthāne sthitenaiva mayā tvaṃ devi coddhṛtā // mamātra niyataṃ vāsaḥ sadaivāyaṃ
bhaviṣyati

ye pitṝṃstarpayiṣyaṃti kardamāle varānane // ākalpaṃ tarpitāstena bhaviṣyaṃti na saṃśayaḥ

tatra śrāddhaṃ kariṣyaṃti śākairmūlaphalena vā // bhaviṣyati kṛtaṃ śrāddhaṃ sarvatīrtheṣu
vai śubhe

atra tīrthe naraḥ snātvā yo māṃ paśyati mānavaḥ // api kīṭapataṃgā ye nidhanaṃ yāṃti
mānavāḥ //
te mṛtāstri divaṃ yānti sukṛtena yathā dvijāḥ

tato dvīpeṣu jāyante dhanāḍhyāścottame kule // daṃṣṭrābhedena yattoyaṃ nirgataṃ te
śarīrataḥ

tatra snātvā naro devi tiryagyonau na jāyate

// īśvara uvāca // //
śṛṇu devi yathāvṛttamāścaryaṃ tatra vai purā // mṛgayūthaṃ susantrastaṃ lubdhakaiḥ
paripīḍitam //
praviṣṭaṃ kardamāle tu sadyo mānuṣatāṃ gatam

atha te lubdhakā dṛṣṭvā vismayotphullalocanāḥ // apṛcchaṃta ca
saṃbhrātāstānmartyānvarava rṇini

mṛgayūthamanuprāptaṃ kena mārgeṇa nirgatam // athocuste vayaṃ prāptā mānuṣaṃ
mṛgarūpiṇaḥ

etattīrthaprabhāvo'yaṃ na vidmo hyātma kāraṇam // tataste lubdhakāstyaktvā dhanūṃṣi
saśarāṇi ca //
tatra snātvā mahābhāge muktāśca sarvapātakaiḥ

// pārvatyuvāca // //
bhagavanvistaraṃ brūhi kardamālamahodayam // utpattiṃ ca vidhānaṃ ca kṣetrasīmādikaṃ
kramāt

// īśvara uvāca // //
śṛṇu devi rahasyaṃ tu karda mālasamudbhavam // gūḍhaṃ brahmarṣisarvasvaṃ na deyaṃ
kasyacittvayā

pūrvamekārṇave ghore naṣṭe sthāvarajaṃgame // candrārkapavane naṣṭe jyotiṣi pralayaṃ
gate

ekārṇavaṃ jagadidaṃ brahmāpaśyadaśeṣataḥ // tasminvasumatī magnā pātālatalamāgatā

196a
tato yajñavarāho'sau kṛtvā yajñamayaṃ vapuḥ // uddadhāra mahīṃ kṛtsnāṃ daṃṣṭrāgreṇa
varānane

vedapādo yūpadaṃṣṭraḥ kratudaṃtaḥsrucīmukhaḥ // agnijihvo darbharomā brahmaśīrṣā
mahātapāḥ

ahorātrekṣaṇaparo vedāṃgaśrutibhūṣaṇaḥ // ājyanāsaḥ sruvatuḍaḥ sāmaghoṣasvano mahān

prāgvaṃśakāyo dyutimānmātrādīkṣābhirāvṛtaḥ // dakṣiṇā hṛdayo yogī mahāsatramaho
mahān

upākarmoṣṭharucakaḥ pravargyāvartabhūṣaṇaḥ // nānācchandogatipatho brahmoktakramavikramaḥ

bhūtvā yajñavarāho'sāvuddadhāra mahīṃ tataḥ // tasyoddhṛtavataḥ pṛthvīṃ daṃṣṭrāgraṃ
nirgataṃ bahiḥ

tasminprābhāsike kṣetre karddamena vilepitam // taddaṃṣṭrāgraṃ yato devi
karddamālaṃ tataḥ smṛtam

daṇḍodbhedaṃ mahākuṇḍaṃ yatra daṃṣṭrā susaṃsthitā // taddaṃṣṭrayoddhṛtaṃ toyaṃ
koṭigaṃgābhiṣekavat

tatra gavyūti mātraṃ tu viṣṇukṣetraṃ sanātanam // deśāṃtaraṃ gatā ye ca daṇḍodbhede
mriyaṃti vai //
yāvatkalpasahasrāṇi viṣṇulokaṃ vrajaṃti te

yastu paśyenmahādevi kardamāle tu sūkaram // koṭihiṃsāyuto vāpi sa prāpsyati parāṃ
gatim

daśajanmakṛtaṃ pāpaṃ naśyettaddarśanātpriye // janmāntarasahasreṣu yatkṛtaṃ pāpasaṃcayam

kardamāle tu vārāhaṃ dṛṣṭvā tannāśameṣyati // hemakoṭisahasrāṇi gavāṃ koṭiśatāni ca

dattvā yallabhate puṇyaṃ sakṛdvārāhadarśanāt // kalau yuge mahāraudre prāṇināṃ ca
bhayāvahe //
nānyatra jāyate muktirmuktvā kṣetraṃ tu saukaram

etatsārataraṃ devi proktamuddeśatastava // karddamālasya māhātmyaṃ sarvapātakanāśanam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsa khaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye karddamālamāhātmyavarṇanaṃnāma
tripañcāśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi devagupteśvaraṃ priye // tatra paścimavāyavye yatra
somo'karottapaḥ

gupto bhūtvā kuṣṭharogāllajjayādhomukhaḥ sthitaḥ // divyaṃ varṣasahasraṃ tu
prabhāsakṣetra uttame

tataḥ pratyakṣatāṃ yātaḥ sarvadevapatiḥ śivaḥ // tuṣṭo babhūva caṃdrasya kṣayanāśaṃ
tathā'karot

kṣayarogavinirmuktastato'bhūnmṛgalāṃchanaḥ // pratiṣṭhāpya mahāliṃgaṃ surāsuranamaskṛtam

guptastepe tapo yasmāttasmādgupteśvaraḥ smṛtaḥ // sarvakuṣṭhaharo devo
darśanātsparśanādapi

somavāre viśeṣeṇa yastalliṃgaṃ prapūjayet // tasyānvaye'pi deveśi kuṣṭhī kaścinna
jāyate

iti śrīskānde mahā purāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye gupteśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma catuṣpañcāśaduttaratriśatatamo
'dhyāyaḥ

// īśvara uvāca // // tato gacchenmahādevi devaṃ bahusuvarṇakam // hiraṇyāpūrvadigbhāge
sthāne bahusuvarṇake

196b
dharmaputreṇa yatraiva kṛto yajñaḥ suduṣkaraḥ // nāmnā bahusuvarṇeti sthāpya liṃgaṃ
mahāprabham

sarvakratūnāṃ phaladaṃ nāmnā sarveśvaraṃ viduḥ // tatraiva saṃsthitaṃ liṃgaṃ pūrṇaṃ
sārasvatairjalaiḥ

snātvā tatra varārohe piṇḍadānaṃ dadāti yaḥ // kulakoṭiṃ samuddhṛtya rudraloke mahīyate

yastaṃ pūja yate bhaktyā gandhapuṣpairvidhānataḥ // koṭipūjāphalaṃ tasya tathetyāha sadāśivaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye bahusuvarṇeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma
pañcapañcāśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha // // //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi śṛṃgeśvaramanuttamam // śukasthānasya sānnidhye sarvapātakanāśanam

snātvā tatraiva vidhiva cchṛṃgeśaṃ pūjayennaraḥ // muktaḥ syātpātakaiḥ
sarvairṛṣyaśṛṃgo
yathā purā

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye śṛṃgeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma
ṣaṭpañcāśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tasmādīśānadigbhāge tatkoṭinagaraṃ smṛtam // tasya dakṣiṇadigbhāge sthitaṃ
yojanamātrakam //
koṭīśvaraṃ mahāliṃgaṃ koṭiyajñaphalapradam

snātvā tatra vidhānena yastalliṃgaṃ prapūjayet // sa muktaḥ pātakaiḥ sarvaiḥ
koṭiyajñaphalaṃ labhet

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye koṭīśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma
saptapaṃcāśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha // //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi tīrthaṃ nārāyaṇābhidham // tasyaiveśānadigbhāge vāpī
śāṃḍilyakīrtitā

snātvā tatraiva vidhivacchāṃḍilyaṃ yaḥ prapūjayet // ṛṣipaṃcamyāṃ vidhinā nārī caiva
pativratā //
spṛṣṭvāspṛṣṭvā vimucyeta rajodoṣabhayāddhruvam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye nārāyaṇatīrthamāhātmyavarṇanaṃnāmā
ṣṭāpaṃcāśaduttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi sthānaṃ śṛṃgasaro'bhidham

śṛṃgāreśvaranāmā ca tatra devaḥ pratiṣṭhitaḥ // śṛṅgāraṃ vidhivaccakre yatra gopīyuto
hariḥ

śṛṅgāreśvaranāmā ca tena pāpaughanāśanaḥ // pūjayedyo vidhānena tatra sthāne sthitaṃ bhavam
//
dāridryaduḥkhasaṃyukto na sa bhūyādbhave kvacit

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye
śṛṃgāreśvaramāhātmyavarṇanaṃnāmaikonaṣaṣṭyuttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

197a
// // īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi hiraṇyātaṭasaṃsthitam // ghaṭikāsthānamiti ca yatra siddhaḥ purā ṛṣiḥ

nāḍyaikayā mṛkaṇḍastu dhyānayogādvarānane // tatraiva sthāpitaṃ liṃgaṃ
mārkaṃḍeśvaranāmataḥ //
sarvapāpopaśamanaṃ darśanātpūjanādapi

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye mārkaṃḍeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaṣṭyuttara
triśatatamo'dhyāyaḥ

// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi maṇḍūkeśvaramityapi // māṃḍūkyāyananāmnā vai liṃgaṃ tatra
pratiṣṭhitam

tatra koṭihrado devi tathā koṭīśvaraḥ śivaḥ // tatra mātṛgaṇaścaiva sthitaḥ kāmaphalapradaḥ

snātvā koṭi hrade tīrthe talliṃgaṃ yaḥ prapūjayet // mātṝstatraiva saṃpūjya
duḥkhaśokādvimucyate

tasmātpūrveṇa deveśi yojanaikena nirmalam // tritakūpeti vikhyātaṃ sarvapātakanāśanam
//
sarveṣāṃ devi tīrthānāṃ yattatraiva vyavasthitiḥ

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye koṭihrada maṇḍūkeśvaramāhātmya varṇanaṃ
nāmaikaṣaṣṭyuttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi goṣpadasyottare sthitam // gavyūtidvitayenaiva valāya iti
viśrutam

tatraikādaśarudrāṇāṃ sthānaliṃgānyapi priye // ajaikapādahirbudhnyaḥ saṃtītyādīni
nāmataḥ //
pūjayettāni vidhivanmucyate sarvapātakaiḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmya ekādaśarudraliṃgamāhātmyavarṇanaṃnāma
dviṣaṣṭyuttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha // //
// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi hiraṇyātaṭasaṃsthitam // sthānaṃ tuṇḍapuraṃnāma yatrāsau ghargharo
hradaḥ

tatra kandeśvaro devo yatra baddhā jaṭā mayā // tatra snātvā naraḥ samyaktṃ devaṃ yaḥ
prapūjayet //
sa muktaḥ pātakairghoraiḥ prāpnuyācchāsanaṃ śubham

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye hiraṇyātuṇḍapura ghargharahradakandeśvara māhātmyavarṇanaṃnāma
triṣaṣṭyuttaratriśatata mo'dhyāyaḥ

// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi saṃvarteśvaramuttamam // indreśvarātpaścimataḥ
pūrvataścārkabhāskarāta

taṃ dṛṣṭvā tu mahādevaṃ snātvā puṣkariṇījale // daśānāmaśvamedhānāṃ phalamāpnoti
mānavaḥ

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye saṃvarteśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma
catuṣṣaṣṭyuttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha // //
197b
// // īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi hiraṇyāyāśca uttare // siddhisthānāni divyāni yatra siddhā
maharṣayaḥ

tatra liṃgānyanekāni śakyaṃte kathituṃ na hi // sāgraṃ śataṃ punastatra liṃgānāṃ pravaraṃ
smṛtam

vajriṇyāstu taṭe devi liṃgānyekonaviṃśatiḥ // nyaṃkumatyāstaṭe devi sahasraṃ
dviśatādhikam

prādhānyena varārohe pūrve svāyaṃbhuveṃ'tare // kapilāyāstaṭedevi liṃgānāṃ
ṣaṣṭiruttamā

sarasvatyāṃ punastatra liṃgasaṃkhyā na vidyate // evaṃ paṃcamukhā devi liṃgamālā vibhūṣitā

prabhāse kathitā devi paṃcasrotāḥ sarasvatī // yasyāḥ pravāhaiḥ saṃbhinnaṃ kṣetraṃ
dvādaśayojanam //

tatra vāpīṣu kūpeṣu yatra tatrodbhavaṃ jalam // sārasvataṃ tu tajjñeyaṃ te dhanyā ye
pibaṃti tat

yatratatra naraḥ snātvā samyakchraddhāsamanvitaḥ // sārasvatasnānaphalaṃ labhate nātra saṃśayaḥ

yatproktaṃ sparśaliṃgaṃ tu śrīsomeśeti viśrutam // prabhāsakṣetraliṃgānāṃ kalā
tasyaiva śāṃkarī

yadvā tadvā pūjayitvā liṃgaṃ kṣetrasya madhyagam // śrīsomeśamiti jñātvā someśaḥ
pūjito bhavet

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame
prabhāsakṣetramāhātmye prakīrṇasthānaliṃgamāhātmyavarṇanaṃnāma
paṃcaṣaṣṭyuttaratriśatatamo'dhyāyaḥ

// cha //
iti śrīskānde mahāpurāṇe saptame prabhāsakhaṇḍe prathamaṃ prabhāsakṣetra māhātmyaṃ
sampūrṇam //
(
७
-
१
)
//