Language

ENहिગુ
Scripture Library

Skanda Purana · Chapter 8.19

8.19.1

sanatkumāra uvāca
ātmā sūkṣmo manobuddhirahaṅkāro guṇāstathā /
bhūtānīndriyasaṃghātastanmātrāṇi daśānilāḥ१

8.19.5

vibhaktāḥ kramaśo dehe vibhāgena yathāśrayam /
svapnajāgratsuṣupteṣu२ sthāneṣu triṣu suvrata //२ / /
- - - - - - - - -- - -
१ stanmātraṇyanilātmakaḥ - kha. / २ jāgratsvapnasuṣupteṣu (?) /
suṣupteṣu ()
- - - - - - - - -- - -
968
hṛdaye karṇikāyāntu yat padmaṃ sarvatomukham /
veṣṭitaṃ tantubhiḥ३ sūkṣmaistadūrdhvaṃ sarvadehinām / / ३ //
ātmā tatra sajīvastu samanaskaḥ४ pratiṣṭhitaḥ /
tat५ suṣuptamiti prāhuḥ saṃsiddhāḥ śivayoginaḥ //४/ /
jvālinī६ stimitā dhūmrā vidyunmeghā viśālinī /
mālinī śaṅkarī caiva sumaitrī bodhanī tathā७

8.19.7

etā daśa८ mahānāḍyo jīve tasmin pratiṣṭhitāḥ /
śayānaṃ pratibuddhaṃ vā yāstā bibhrati dehinam / / ६ / /
śabdādiviṣayebhyastu ātmā sarvagataśca yaḥ /
agnivāyusamāyukto jīva ityucyate punaḥ

8.19.9

ahaṅkāro mato buddhirbhāvāścetaśca dehajāḥ /
saha jīvena tiṣṭhanti dhārayantaḥ śarīriṇam //८/ /
ta eva sahitāḥ sarve jīvaścaiva tu pañcamaḥ /
karṇikā tantubhirvyomni saṃsthitā sarvatomukhāḥ

8.19.18

sthito manasi sūkṣmastu śītāṃśurnāma tantukaḥ /
cetaḥ sa eva saṃproktaḥ sa eva puruṣaḥ smṛtaḥ / / 8.181.१० / /
ahaṃkārotha jīvastu tanturbhāskarasaṃbhavaḥ१० /
manaḥ somaḥ sukhaṃ brahmā jñānaṃ११ dharmo१२ ratistathā / /१ १ //
rasamātmā mahauṣadhyaḥ satvajo bhāvavistaraḥ /
ahaṃkāro hutāśaśca mṛtyurduḥkhamathāmayam१३ / /१ २/ /
kāmaroṣau jarā tṛṣṇā adharmaśceti tāmasāḥ /
viṣṇurbuddhistathā kāryaṃ kāraṇaṃ१४ bhūmireva ca / / १३ / /
jñānaṃ vairāgyamākāśaṃ rājaso१५ bhāvavistaraḥ१६ /
jīvamadhye sthitā sūkṣmā vidhūmā pāvakī śikhā / /१४//
- - - -- - - - - - - - -
३ daśabhiḥ - ka. kha. / ४ sumanaskaḥ - ka. / ५ taṃ - kha. / ६ jvalinī - ka. / ७ snuṣā - kha. / ८ ekādaśa - kha. / ९ - ssarvatomukhā - kha., - mukhāḥ (?),. .. mukhī (?) / १० saṃjñakaḥ (?) / ११ brahmajñānaṃ - ka. / १२. .jñānaiśvaryo (rye?) - ka. / १३ mṛtyurduḥkhamanāmayam - ka. kha. / १४ kāryakāraṇe - ka./ १५ rājasaṃ - ka. kha. / १६ vistaram - ka. kha. /
- - - -- - - - - - - - -
969
amṛtaṃ sarvabhūtānāṃ gatiścaiva hi sā parā /
madhye tasyāḥ sthitaṃ saumyamamṛtaṃ śaśimaṇḍalam / / १ ५//
madhye tasyāgnisaṃkāśo jīva īśaḥ१७ pradṛśyate /
sarasā lohitā mukhyā prītā rasavatī tathā //१ ६//
vidhūmā cāmṛtā caiva nikuṇṭhā bahuvistarā /
etāḥ sūkṣmatarā nāḍyaḥ saṃbhidya daśapāvakam /
tarpayanti sadā somaṃ bhūtādhāraṃ payomṛtam / / १७/ /
sa tābhistarpitaḥ somaḥ१८ sarvānnarasavīryataḥ /
saṃchādayati vṛddhastāṃ१९ jīvamadhyagatāṃ śikhām

8.19.8.181.20

tadevāmṛtamākhyātamīśvarāspadamuttam /
raso yadā hi somasya śikhayā karṣitodhikam२० / / १ ९//
jāgartyeṣa tadā jantuḥ sarvayonisamudbhavaḥ /
yāmṛtetyaparā nāḍī sā tu svapne२१ pratiṣṭhitā

8.19.45

yadāsau somamāpīti? supta ityucyate tadā२२ /
ubhāvetau munirjitvā svapnajāgaraṇāśrayau / / २१ / /
ajāgrannasvapam̐ścaiva dhyānayogena cintayet२३ /
mamatvādyāśca ye bhāvā manasaścaiva yāḥ२४ ghṛṇā / /२ २ / /
na buddheryacca vairāgyaṃ tena budhyanti yoginaḥ /
manyate२५ yanmanaḥ२६ kiñcid buddhiryacca vikalpayet / /२३ //
yadvā kuryādahaṅkārastajjñānāt sarvamutsṛjet /
niṣkriyasya kutaḥ karma tadvinā bandhanaṃ kutaḥ / / २४/ /
karmabandhavihīnastu saṃśuddho baddhyate२७ katham /
ya imān viṣayān kecinna vidyuḥ somasaṃbhavān२८ / /२५/ /
bhoktā vahniḥ२९ smṛtasteṣāṃ tajjñātā kena baddhyate३० /
iti jñātvā tyajeccintāṃ bhavedyogaparaḥ sadā / /२६/ /
- - - -- - - - - - - - -
१७ īṣin ( īṣat?) - ka. / १८ somo - kha / १९ vṛddhāṃ tāṃ - kha. / २०.. dhika. - ka / २१ suṣupte - kha. / २२ sadā - kha. / २३ dhyānayoga vicintayet - ka. / २४ ye - kha. / २५ manyante - ka. kha २६ yanmayaḥ - ka. / २७ mucyate - ka. kha. / २२ vidyātsomasaṃbhavān - ka. kha. / २९ bhoktṛvahniḥ - kha. / ३० baddhyati - ka. kha. /
- - - -- - - - - - - - -
970
vahveryadauṣṇyaṃ tatpāpaṃ tejodharma udāhṛtaḥ /
prakṛtiryā sa jīvastu yā śikhā sa maheśvaraḥ / /२७//
yo dahet३१ tejasā vahniṃ३२ na ca tena vidahyate३३ /
atītā prakṛtistena vitta३४stena maheśvaraḥ / /२८//
karmabandho hyayaṃ loko niṣkarmā baddhyate kathama /
nirmamā yogaviduṣaḥ śaṃkaravratamāsthitāḥ / /२९//
gacchanti svatanuṃ tyaktvā hitvā३५ māyāṃ paraṃ padam /
idamanyat paraṃ jñānamasmāt sūkṣmataraṃ punaḥ / /8.181.३ ० //
pravakṣyāmi tava vyāsa bhaktastvamasi śaṅkare /
yoginonye na jānanti yad guhyaṃ paramādbhutam३६ // ३१ / /
muktvā pāśupatān siddhān yanna bhūteṣu vidyate /
mano buddhirahaṅkāra indriyāṇi guṇatrayam // ३२ / /
na spṛśanti tadātmānaṃ३७ vikārāstasya te bahiḥ /
sarvatra dṛśyate sotha na ca sarvaiḥ pradṛśyate /
sa evaṃ dṛsyate dhyānānnānyopāyāt kathañcana३८ //३ ३ / /
sarvabhāvaguṇātītaṃ sucintyaṃ३९ parameśvaram /
jñānena ye prapaśyanti yoginaste pare smṛtāḥ / /३४/ /
chāyaiṣā dṛśyate yā tu cakṣurviṣayamāśritā /
sa jīvaḥ kīrtito vyāsa sthitihetuḥ śarīriṇām / /३ ५/ /
tatrāste sa paro hyātmā sūkṣmo madhyagatovyayaḥ
mahānāgaḥ smṛto nāmnā vāyurākāśagocaraḥ //३ ६//
ākāśe karṇikāyāṃ ca nāḍyāṃ jīve ca saṃsthitaḥ /
gāndhārī vijayā caiva sañjñayā talavartinī // ३७/ /
nāga etāsu nāḍīṣu vāyuḥ saṃparivartate /
sā jayā४० vijayā yā ca dve te prāṇavahe smṛte //३८ / /
- - - -- - - - - - - - -
३१ deha - ka. / ३२ vahnirna - kha. / ३३ vidahyati - ka. ३४ viddhaḥ - kha., vinnaḥ - ka. / ३५ bhitvā - kha / ३६ paramadbhutam - kha. / ३७ tamātmāna (?) / ३८ tānupāyān - ka.,.. .pāyānna tu - kha. / ३९ svabhāvaguṇātītama- cintyaṃ - kha. / ४० sañjayā (?) /
- - - -- - - - - - - - -
971
apāne talagāndhāryau nāḍyau nāgena saṃyute /
yogādapānamanasornāgena samudīritāḥ४१ / /३ ९ //
sa prāṇo bahirantaśca tarpayan havyavāhanam /
vṛddhaṃ४२ saṃdhārayed dehamāyuṣā ca balena ca / /8.181.४० //
nāḍī tvanyā suṣumṇeti४३ somavahnimanaḥsthitā /
sāsmin sadhātuke dehe kūrmāre४४ cānile sthitā //४१ / /
gulphe४५ karatale४६ saktā४७ nikuñcā saprasāriṇī४८ /
samānavyānasaṃyuktā raktamāṃse hi tarpayet४९ //४२/ /
udāno yoparo vāyuryañja kūrmāra५० ucyate /
nāḍyāṃ nābhinibaddhāyāṃ tulāyāṃ tau pratiṣṭhitau / /४३ //
adha ekaścarennāḍyā vāyuranyastadūrdhvagaḥ /
adhaḥsthaḥ pādasaṃbaddha ūrdhvagaḥ śirasi sthitaḥ / /४४//
yo vāyurdevadattākhyaḥ kṛtako५१ yoparonilaḥ /
vahnisomanibaddhau tau prāṇahetū mahābalau५२

8.19.47

eko vivarddhayatyagnimanyaḥ somañca tarpayet५३ /
devadattamahānāgakṛtakūrmadhanañjayāḥ५४ / /४६ //
prāṇāste pañca vikhyātā vahnayo- - yājinaḥ /
hutameṣu yadiṣṭaṃ vā somaṃ tadupatiṣṭhati५५

8.19.48

somaṃ viśanti yajvāno na teṣāṃ muktilakṣaṇam /
dīptiragneḥ smṛtā yā tu oṣadhibhyaśca yadrasam

8.19.49

tarpaṇaṃ yacca somasya karṇikāyāṃ tadāsthitam /
netreṣu dṛśyate yoyaṃ jyotiḥ chāyāprakāśakaḥ

8.19.56

sa jīvaḥ sarvasatvānāmātmā tatra samāsthitaḥ /
jyotiṣontargataḥ sūkṣmastaddharmaṃ५६ paramaṃ smṛtam / /8.181.५० //
- - - -- - - - - - - - -
४१ samudīritāṃ - kha., samudīrite (?) / ४२ vṛddhaḥ - kha / ४३ suṣumneti - ka., susupteti - kha. / ४४ kurmāre - kha., kumāre - ka. / ४५ gulphā - ka. / ४६ khuratale - ka., karatalā - kha. / ४७ śakte- kha / ४८ suprasāriṇī - ka. / ४९ hyatarpayet - ka kha. / ५० kurmāra - ka. / ५१ kṛkako( lo) (?) / ५२ samānilau - kha. / ५३. .matarpayat - ka kha. / ५४ kṛkakūrmadhanañjayāḥ - kha, / ५५ tadupatiṣṭhate - kha. / ५६ taddharmā - ka., taddharma - kha. /
- - - -- - - - - - - - -
972
taccāmṛtaṃ samākhyātaṃ jñānalabhyaṃ taducyate /
tasmāt paratarā५७ nāsti jñānavijñānayorgatiḥ५८ / /५१ / /
jñātvaivaṃ santyajenmohaṃ guṇatrayavikārajam /
abhinnasyātmanastasya ṣaḍviṃśasyeśvarasya५९ / /५२ / /
bhedaṃ bhagavataḥ kuryāt konyo yogaviśāradaḥ /
nirañjanaṃ nirvikalpaṃ prabhuṃ taṃ na vikalpayet //५ ३ / /
vimohāstyaktasaṃsargāḥ kriyākāryavivarjitāḥ /
taṃ viśanti maheśānamīśvaravratacāriṇaḥ / /५४//
itīdaṃ yogamākhyātaṃ vyāsa māheśvaraṃ tava /
samyagīśvarasandhānaṃ६० yadanyatra na vidyate / /५५//
sandeho yatra te vipra praṣṭavyaṃ yacca manyase /
tad brahman paripṛcchāśu nāvaktavyaṃ tavāsti me

8.19.3

iti skandapurāṇe pāśupatayogavarṇane yogavidhāvaṣṭamoyamekāśītyuttara६१ śatatamodhyāyaḥ६२
vyāsa uvāca
bhagavan sarvayogīśa sarvāmaranamaskṛta१ /
aho jñānaṃ tvayākhyātamajñānavinivartanam / /१ //
adyāhaṃ gatasandeho mahādevaṃ paraṃ prati /
śaṅkarāt prakṛtirjātā brahmaviṣṇū tadātmakau / /२/ /
jñātvā ṣaḍaviṃśamīśānaṃ mucyate bandhanāditi /
sarvayogapathāt२ pūrvamuktvā sakalasaṃhitām

8.19.14

niṣkalaṃ sakalaṃ३ jñānaṃ konya evaṃ prabhāṣate /
śravaṇādasya viprendra dehaṃ muktamabodhiṣam४ //४/ /
- - - -- - - - - - - - -
५७ paratara - kha / ५८ jñānijñānamana?. - kha. / ५१ ṣaḍviṃśasya parasya - ka. / ६०... sandhānā[t) / - kha. / ६१ ekasaptatyuttara - ka / ६२ १७१ - ka, २२९ - kha. /
१ namaskṛtaḥ - ka. / २ mathā kha, ३ śāṅkaraṃ - kha / ४ yat - ka. /
- - - -- - - - - - - - -
973
tvatprasādādahaṃ tāta prāptajñāno gatāśubhaḥ /
visandeho५ bhavaṃ६ śāntaḥ praṣṭavyaṃ kiñcidasti me / /५//
tattvāṃ७ vijñāpayāmīdaṃ niṣṭhāmākhyātumarhasi /
evaṃ vijñānasaṃpannaḥ prāptayogo munirmune / /६/ /
vinākleśaṃ tanuṃ tyaktvā yogī yogabalānvitaḥ /
kathamāpnoti tad brahma niṣkalaṃ parameśvaram / ७/ /
īśvarādhānasaṃprāpterupāyaṃ८ mokṣalambhanam /
kathayasva muniśreṣṭha praṣṭavyaṃ nānyadasti me / /८/ /
evamuktaḥ sa śiṣyeṇa vyāsena sumahātmanā /
kathayāmāsa viprendraḥ śivasiddhāntaniścayam / /९/ /
sanatkumāra uvāca
śṛṇu vyāsa paraṃ jñānamīśvarādhānakāraṇam९ /
svecchayā१० yena mucyante११ yogino jñānatatparāḥ / / 8.182.१० / /
tridhotkrāntimimāṃ१२ jñātvā muhurabhyasya caiva hi /
svadehaṃ ripuvat tvaktvā१३ ṣaḍviṃśe layamāpnuyāt //१ १ //
yā nāḍyo vāyvavaṣṭabdhāḥ१४ saṃvaranti१५ śarīriṇam१६ /
śataṃ tāsāṃ śatānāṃ tu karṇikāmadhyamāśritam१७ / / १२//
tamāśrityā१८ sthitā nāḍyo१९ nābhyāṃ pādeṣvadhogatāḥ /
śirobaddhāḥ smṛtā bhūyastā eva karamāsthitāḥ२० / /१३ //
karamāśritya tā bhūyaḥ karṇikāṃ punarāśritāḥ /
dvisaptatisahasrāṇi nāḍonāmaparā२१ mune

8.19.23

tāsāmekaikaśo bhedāḥ२२ sūkṣmasūkṣmatarāḥ२३ smṛtāḥ२४ /
tāsu sañcarate prāṇaḥ karṇikāvyomasaṃbhavaḥ // १ ५/ /
- - - -- - - - - - - - -
५ niḥsandeho - kha. / ६ bhavān - ka. kha. / ७ tantvā - kha / ८ īśvaradhyānasaṃprāpterupāyaṃ - kha. / ९ dhvānakāraṇam - kha. / १० svepsayā - kha. / ११ mucyanti - ka kha. / १२.. .mimaṃ - ka / १३ kṛtvā - kha. / १४ veṣṭitāṣṭabdhā? - ka / 7/ ९ saṃcaranti - kha. / १६ śarīriṇa - ka. / १७ samāśritāḥ - ka. / १८ tamāśritā - kha. / १९ nāḍī - ka. kha. / २०. śriya?. - ka / २१ maparaṃ - ka kha. / २२ bhede - ka. / २३ sūkṣmātarā . ka / २४ sthitā - ka /
- - - -- - - - - - - - -
974
tatrātmā sūkṣmasaṃlakṣyaḥ prāguktastiṣṭhati dvija /
yā prabhā durdṛśā tasya tāṃ bhajed yogavinmuniḥ // १ ६/ /
tattejaḥ sarvanāḍīṣu vibhaktaṃ sarvadehinām /
tena nāḍyo bahiḥ sparśānmanaḥ kurvanti vistṛtam / / १७//
tattejaścakṣuṣā hṛtvā sarvanāḍīsamāśritam /
mana ekagataṃ kuryāt taccātmani niyojayet / / १८//
vāyurdhanañjayo nāmnā yo hṛdi sphurate sadā /
trīṇi tasya mukhānyāhuḥ śiro nābhi२५ rhṛdeva ca / /१ ९/ /
yenye prāṇā navākhyātā vāyavaḥ kīrtitā mayā /
dhanañjayasya sarve te vaśagāstannibandhanāḥ / /8.182.२ ० //
tadvaśādutkramantyete tasmim̐tiṣṭhanti saṃsthitāḥ /
nābhībandhanamāsādya३६ nāḍīnāṃ vaktramāsthitam / / २१ / /
dvitīyaṃ karṇikāyāntu tṛtīyaṃ tālusaṃsthitam२७ /
kṣurikā paraśuḥ śūlaṃ trividhotkrāntirucyate / /२२ //
śūlaṃ hṛdi kṣuraṃ nābhyāṃ tālau paraśurāsthitaḥ /
tāluke hṛdi vā२८ baddha trayaṃ२९ nābhyāṃ pratiṣṭhitam

8.19.26

tālau viyojitaṃ sarvaṃ prāṇameva vimuñcati /
ākṣiptaṃ tritayaṃ nābhyāṃ karṇikāyāṃ viyojitam३० / / २४//
sthitam (?) ātmani saṃyojya vikṣipedūrdhvato manaḥ /
prayogādasya viprendra mucyate tatkṣaṇānmuniḥ / /२५/ /
svacchandatanusaṃtyāga eṣa te parikīrtitaḥ /
dharmādharmanibaddhaistu karmabhiḥ prāganuṣṭhitaiḥ

8.19.38

yathā३१ jīvo na baddhyeta३२ yoginastadidaṃ३३ śṛṇu /
bāhyaḥśarīrajaścaiva mṛtyurdvividha ucyate / / २७ //
- - - -- - - - - - - - -
२५ nāmā(sā) - ka. / २६ nāḍībandhanamāsādya - kha / १७ tālusaṃsthitā - kha २८ vā hṛdi - ka. / २९ bandhatrayaṃ - kha. / ३० viyojayet - ka / ३१ tathā - kha / ३२ buddhyeta - kha. / ३३ ...stadimaṃ - ka, stamimaṃ - kha. /
- - - -- - - - - - - - -
975
viṣaśastrāgniyogaistu sarpadaṃṣṭrimarujjalaiḥ /
bāhyo mṛtyuriti khyātaḥ śārīraṃ tu nibodha me / /२८ //
rogajaḥ kālajo vāpi mṛtyurābhyantaro३४ bhavet /
kālajo jarayā prokto rogajo vyadhisaṃkṣayāt? / /२९/ /
durlabho mṛtyuranyoyaṃ३५ yogasaṃdhānajo mune /
yogopāyakṛto yaśca yaśca kālakṣayāgataḥ //8.182.३ ० / /
tayorbhedavikāre tu śṛṇu vyāsa samāsataḥ /
kālakṣayād bhavatyeko dvitīyo manasepsitaḥ / /३ १ / /
yoyamāghoṣajaḥ śabdaḥ śrūyate śrotrasandhitaḥ३६ /
sa pūrvaṃ līyate kūrme tena vahnistyajet prabhām //३ २//
niṣprabhaḥ sa tato vahniḥ śabdayogādviyujyate /
śabdasparśaguṇātīto rūpayogaṃ vimuñcati //३ ३ //
evamagnau praṇaṣṭe tu sarva evānilāstataḥ /
ekato yogamicchanto३७ marmāṇi vinikṛntate / /३४//
kūrmāro३८ devadattaśca kṛkaro nāga eva ca /
udānenāśu saṃyujya karṇikāyāṃ viśanti३९ hi //३ ५/ /
tata४० ūrdhvo bhavecchvāso manojīvavinirgamaḥ /
tato jyotiryadakṣibhyāṃ४१ tatsomaṃ viśati drutam४२ //३ ६//
indriyāṇi mano yānti manaḥ prāṇavinirgamam /
teṣu sarveṣu līneṣu prāṇān vāyurnipīḍayet / /३७//
pīḍyamānāstataḥ sarve४३ te bhavantyekatonilāḥ४४ /
svaṃ svaṃ tyaktvā tataḥ sthānaṃ yacca४५ karma yadātmakam

8.19.39

ekasthā vāyavaḥ sarve pūrayanti dhanañjayam /
śeṣastatra hi kūrmāro jīvaṃ tyaktvā sa tiṣṭhati

8.19.46

- - - -- - - - - - - - -
३४ mṛtyurabhyantaro - kha. / ३५ rabhyāsād - ka. / ३६ sandhite (taiḥ) - kha. / ३७ lokamicchanto - kha. / ३८ kurmāro - ka kha. / ३९. ..māviśanti - kha. / ४० ataḥ - kha, / ४१ jyotiryadakṣibhyāṃ - ka. / ४२ drute - kha. / ४३ bhavantyekagato - ka., bhavantyantagato - kha. / ४४ tā - kha. / ४५ dharma - kha. /
- - - -- - - - - - - - -
976
manobuddhirahaṅkāraśceto jīvastathaiva ca /
niṣkramanti tato dehāttvaritaṃ vāyuneritāḥ //8.182.४० / /
prāgupāttastatosyānyo dehaḥ sūkṣmo vijāyate /
sa tatra sandhito४६ jīvo bhūyo mūḍhaśca tiṣṭhati४७ / /४१ //
evaṃ kālakṛtā hyeṣā sarvabhūtagaṇasthitiḥ४८ /
vinā yogaṃ na jīyeta sūkṣmaṃ māheśvaraṃ padam / /५२ / /
upaviṣṭaḥ prasupto vā utkrāntyabhyastasaṃyamaḥ४९ /
svecchayā mucyate vyāsa jñātvā tantuḥ५० maheśvaram / /४३ /
kṣurikāṃ paraśuṃ vātha śūlaṃ vā dhārayenmuniḥ /
tataḥ sarvesya līyante५१ vikārāḥ karaṇaiḥ saha //४४/ /
vīkṣate ceśvaraṃ brahma ṣaḍviṃśaṃ svatanusthitam /
manastīvraṃ jaḍaṃ jantoḥ prayacchati vipadyataḥ५२ / /४५ //
sa rujā mohamāpanno jñānavastu na vindati /
anena karmaṇā vipra sarvarukparivarjitaḥ

8.19.53

sukhamārohati brahma harmyapṛṣṭhaṃ५३ talādiva /
padārthaṃ pañca vijñāya duḥkhāntapariniṣṭhitaḥ / /४७/ /
pañcabhirbrahmabhiḥ pūto bhasmasā५४ dīkṣito dvijaḥ /
śaṅkaraikamanā yogī jñānametadavāpnute / /४८ / /
māheśvaramimaṃ yogaṃ niṣkalaṃ muktikāraṇam५५ /
yatnādapi na vindanti vratamaprāpya śāṃkaram५६ //४९ / /
sa tvaṃ vyāsa mahābuddhe५७ caran५८ pāśupataṃ vratam /
mahādevaparo bhūtvā jñānametadavāpnuhi / /8.182.५० / /
naivametat५९ paraṃ brahma anye vindanti yoginaḥ /
mahādevaṃ prapannā६० ye tānmuktvā śivayoginaḥ //५१ / /
- - - -- - - - - - - - -
४६ tatrāpasthito (?) / ४७ mūḍhasmṛti? - ka. ' ४८. gaṇāsthiti - kha. / ४९ utkrāntābhyastasaṃyamaḥ -kha./ ५० tattvaṃ - kha. / ५१ līyanti - kha. / ५२ vipadyate - kha. / ५३ harmyamṛṣṭhe - ka. kha. / ५४ bhasmanā (?) / ५५ mūrtikāraṇaṃ - ka, mūrttakāraṇam - kha / ५६ śaṃkaram - ka. kha. / ५७ mahāprajña - kha. / ५८ cara - kha. / ५९ daivametat - kha. / ६० mahādeva prapannā - ka /
- - - -- - - - - - - - -
977
eṣa६१ mokṣavidhiḥ kṛtsnaḥ६२ sarvapratyayavajitaḥ६३ /
niṣkalaḥ६४ kathito vyāsa paro yasmānna vidyate६५ // ५२/ /
evaṃ pāśupatā viprā niṣkalaṃ taṃ maheśvaram /
yogādāviśya mucyante६६ punarjanmavivarjitāḥ

8.19.4

sakalasyāspadaṃ divyaṃ brahmalokāt pare६७ sthitama /
mahādevasya vakṣyāmi tadbhaktā yatra yānti te६८ / /५४//
iti skandapurāṇe pāśupatayogavarṇane yogavidhau navamaḥ dvyaśītyuttara६९ śatatamodhyāyaḥ७०
sanatkumāra uvāca
satyasya mahataścaiva janasya tapasastathā /
bhavyabhūtabhavānāṃ ca saptānāmūrghvataḥ sthitaḥ१ / / १ //
loko bhagavataḥ śambhoryatrāste sakalaḥ śivaḥ /
nāsau tarkavinirdeśyo lokāstasmin pratiṣṭhitāḥ //२ / /
ūrdhvaṃ tiryagadhastācca lokāstadvinibandhanāḥ /
brahmāṇḍaṃ sakalaṃ tasmiñchivaloke pratiṣṭhitam //३ / /
nāsau naśyati saṃhāre dhruvaḥ sthāṇuḥ surālayaḥ३ /
yatrāhaṃ sanakādyāśca brahmā caiva pitāmahaḥ४

8.19.12

bālakhilyapurogāśca५ siddhāśca kapilādayaḥ /
śivayogapariprāptyā६ satvādiguṇavarjitāḥ //५ / /
tiṣṭhāmo nirvṛtā vyāsa sevamānāstamīśvaram /
paramāṇurasāvīśo bhāvagamyo manīṣiṇām / /६//
paramaiśvaryasaṃyuktastatrāste vigraheśvaraḥ /
kṣamā satyaṃ dhṛtiścaiva tapo vairāgyameva ca / /७//
- - - -- - - - - - - - -
६१ eṣā - ka. kha. / ६२ kṛtsnā - ka. kha. / ६३.. varjitā - ka. kha. / ६४ niṣkalā -ka kha/ ६५ paraṃ yasyā na vidyate - ka. kha. / ६६ mucyanti - ka. / ६७ parā - kha. / ६८ yāntīti - ka. / ६९ dvisaptatyuttara - ka. / ७० adhyāyāṅko na vidyatetra kha pustake /
१ sthitam - kha. / २ vinibandhanāt - ka. / ३ sthāṇvīśvarālayaḥ (?) / ४ pitā mama - kha. / ५ bālikhilyapurogāśca - ka. kha. / ६ pariprāptāḥ - kha. /
- - - -- - - - - - - - -
978
sraṣṭṛtvaṃ७ jñānavairāgyādātmabodho८ maheśatā /
nityametāni tiṣṭhanti tasmindeve maheśvare / /८/ /
yogavahnirasāvātmā brahmasṛkparameśvaraḥ /
sākalyānmūrttimāsthāya९ karoti jagataḥ sthitim / /९/ /
aṣṭamaṃ dhruvamadhyeya(? )makṣaraṃ१० muktikāraṇam /
māyādhāma tadīśasya jagatsaṃhārahetumat / /8.183.१ ० //
ūrdhvato brahmalokasya yojanānāṃ mahātmanaḥ /
viṃśatīnāntu koṭīnāṃ puraṃ sthāṇoḥ samāsthitam / /१ १//
etāvānūrdhvasañcāro gatyantaśca tataḥ smṛtaḥ /
asaṃkhyātāḥ pure tasminnityāḥ sūkṣmāstathāvyayāḥ

8.19.15

jñānādhikāradharmiṇyaḥ śaivīprakṛtayaḥ sthitāḥ /
yābhyo jajñe११ maheśānau brahmaviṣṇū prajāpatī / / १३ / /
tābhyāṃ prakṛtibhūtābhyāṃ sraṣṭṛtvaṃ paramaṃ dadau /
akṣayo vimalaḥ sūkṣmo niṣkalaḥ sakalopi ca / / १४//
sthire mūrte१२ pare divye paramāṇupade sthitaḥ /
manasaḥ prāktamasyādau१३ tattejaḥsaṃprakāśanam

8.19.17

yadāsīddhaimamaṇḍantu१४ laukikaṃ tvāpavargikam /
mahattat१५ sarvato nityamīśvarāttadabhūttadā / /१६//
tasmādbījasya nirbhedaḥ kṣetrajñaḥ sa vibhuḥ smṛtaḥ /
prakṛtirvaiṣṇavī proktā sā ca tasmādvinirgatā

8.19.19

surāsurādisṛṣṭyarthaṃ brahmatvaṃ१६ punarāsthitā /
aṇḍasya bhedataḥ१७ padmabrahmaṇaḥ१८ śaṃkarātmanaḥ /
brahmalokapurastācca puraṃ tejomayaṃ mahat //१८/ /
yat sthānaṃ vigraheśasya īśvarasya parātmanaḥ /
nāmnā śivapuraṃ vyāsa gatirīśvarayoginām

8.19.26

- - - -- - - - - - - - -
७ sṛṣṭitaṃ ka., saṃskṛtaṃ kha/ ८ . . .tma bodhau kha./ ९ sākalyānmuktimāsthāya - ka. / १० dakṣaraṃ(?) / ११ antarbhāvitaṇyarthotra jajñe śabdaḥ, janayāmāsetyarthaḥ / १२ pūte - kha. / १३ prāptata - ka., prāptamasyādau - kha., prāktanasyādau (?) / १४ ddhaimamaṇḍastu - ka. / १५ mahāntaṃ - ka. kha., mahāntat (?) / १६ brahmatve - ka. / १७ bhidyataḥ (?) / १८ padmaṃ brahmaṇaḥ (?) /
- - - -- - - - - - - - -
979
śataṃ śatasahasrāṇāṃ yojanānāṃ taducyate /
mahīmaṇḍalasaṃsthānaṃ tanmadhye vistṛtaṃ१९ smṛtam //8.183.२ ० //
sphuradādityarūpeṇa vahneradhikatejasā /
mahatā haimajātena२० prākāreṇa suveṣṭitam / /२१ / /
caturbhirhemajairdvārairmaṇimuktāvibhūṣitaiḥ२१ /
śobhitaṃ tatpuraṃ२२ ramyaṃ śuśubhe siddhasevitam // २२/ /
jarāmṛtyuśramavyādhikopamohamadādayaḥ२३ /
na kramantyaśubhāstasmin bhāvāḥ śivapure mune / /२३ //
śataṃ śatasahasrāṇāṃ yojanānāṃ yathādiśam /
tat puraṃ vṛṣabhāṅkasya sarvavyāpi samṛddhimat / / २४//
divyā mārakatī२४ bhūmiḥ sparśamātrasukhāvahā२५ /
vaidūryamaṇikalpāni२६ bālārkasadṛśāni ca //२५/ /
kvacidraktāni padmāni kvacicchvetāni rejire /
mahāhradapramāṇāni nālairvaidūryasannibhaiḥ

8.19.27

gandhavanti mahārhāṇi vinyastāni mahītale /
indranīlanikāśāni mahāmaṇinibhāni ca

8.19.28

kacit kṛṣṇārdharaktāni divyagandhavahāni ca /
- - - - - - tatra utpalāni samantataḥ

8.19.8.183.30

pravahanti mahānadyo yāstasminnamṛtodakam /
pure bhagavataḥ śambhoḥ pārāśarya nibodha tāḥ२७ //२९/ /
varadā ca vareṇyā ca vareśā varavarṇinī /
vārāhī२८ vāribhadrā ca varā caiva mahāpagāḥ

8.19.34

nānākusumasaṃmiśraṃ tā vahanti jalāmṛtam /
na devā na munīndrāśca nāsurāḥ pitaro na ca / /३ १ //
- - - -- - - - - - - - -
१९ vistritaṃ - ka. / २० jātahemena - ka., jātarūpeṇa (?) / / २१ muktāmaṇivibhūṣitaiḥ (?) / २२ tatparaṃ (?) / २३ mahādayaḥ - ka. / २४ marakatī - ka. / २५ sparśamātrat sukhāvahā (?) / २६ tulyāni(?) / २७ nibodhata - ka. / २८ varāhī - ka. /
- - - -- - - - - - - - -
980
na caivānye samarthāḥ२९ syurjñātuṃ tatpuramadbhutam /
antarmanasi buddhā३० ye sarvato bhaktibhāvitāḥ /
śivaikamanaso vyāsa tasminmodanti te narāḥ३१ //३२/ /
tasya madhye purendrasya sūryajvalanavarcasaḥ /
meruśṛṅgapratīkāśo digbhadrastapanaprabhaḥ //३ ३ / /
prāsādo lakṣapādastu kāmagaḥ kanakāmayaḥ /
anirīkṣyairmahāratnaiḥ३२ samantāt pariśobhitam

8.19.39

vaidūryairvyomasaṃkāśaiḥ sphāṭikaiścandrasaprabhaiḥ३३ /
pravālairarkasaṃkāśairindranīlamayaiḥ paraiḥ३४ / / ३५ //
śaśiraśmiprakāśābhiḥ kvacidarkāṃśurūpibhiḥ /
śobhitaṃ tatpatākābhirvirarāja sukhānilam / /३ ६/ /
sarvartukusumaiścitrairicchāratnaphalairapi /
śuśubhe tatpuraṃ kīrṇaṃ pādapairgirisannibhaiḥ / /३७/ /
mahīdhrāṇāṃ yathā merussarveṣāṃ pravaro mahān /
tathaiva tatpuraṃ reje sarvalokopari sthitam / /३८/ /
tatra viśveśvaraḥ sākṣānmahābhūtapatirharaḥ /
sadāste sahitaḥ patnyā ṣaḍviṃśaḥ parameśvaraḥ

8.19.42

lakṣmīrmedhā dhṛtiścaiva hrīḥ śrīḥ kirttiḥ sarasvatī /
umayā sahitāstatra modante lokamātaraḥ / /8.183.४० //
śivabhāvarpitātmāno ye narā rudratatparāḥ /
yatra tatra mṛtā vatsa teṣāṃ tatrāspadaṃ smṛtama३५ //४१ / /
ye ca māheśvarā vyāsa tiṣṭhante śaṅkarālaye /
munayaḥ śaṅkaraṃ bhaktāstān śṛṇuṣva samāhitaḥ

8.19.44

ahaṃ sanandanaścaiva sanakaḥ sasanātanaḥ /
ṛbhurbrahmā surajyeṣṭho naranārāyaṇāvapi / /४३ / /
- - - -- - - - - - - - -
२९ maheśasya - ka. / ३० śuddhā (?) / ३१ netarā (re)? / ३२ anirīkṣairmahāratnaiḥ - ka, / ३३ ścendusaprabhaiḥ ka. kha. / ३४ puraiḥ - ka. / ३५ ita paraṃ khaṇḍitaṃ ka pustake /
- - - -- - - - - - - - -
981
- - - - - - śiṣyaḥ siddhaḥ pañcaśikhastathā /
munirhayaśirā yaśca yajñavalkādayastathā३६

8.19.46

tryakṣāḥ śaṅkaravarṣmāṇaḥ paramaiśvaryasaṃyutāḥ /
tiṣṭhantīśvaramūlasthā guṇātītā mumukṣavaḥ / /४५/ /
utpanne jagato nāśe mahāpralayasaṃjñake /
īśvaraṃ te samāviśya prāpnuvantyapavargikam

8.19.49

yaiśca dṛṣṭāni viprendra śivaliṅgāni tāni tu३७ /
kedāro madhyamaścaiva girīśaśca३८ mahālaye / /४७/ /
catuḥśṛṅgeśvaro devaḥ śrīgirau ca maheśvaraḥ /
kārohaṇo ca deveśo gaṅgādvāre ca śaṅkaraḥ /
bhadreśaśca mahādevaḥ śaṃkukarṇeśvarastathā / /४८//
mahākāleśvaraścaiva gokarṇe ca tathā hyubhau /
avimukteśvaraścaiva yāni cānyāni bhūtale

8.19.52

tepi yānti mṛtā vyāsa tatpuraṃ३९ girijāpateḥ /
yogaḥ४० pāśupato yaśca mayā te parikīrttitaḥ / / 8.183.५० //
vrataṃ pāśupataṃ prāpya sopi tatra४१ pravartate /
bhaktiryeṣāṃ bhave nityaṃ kṛtārthāste narottamāḥ / /५१ / /
mṛtāḥ śivapure vyāsa tryakṣāḥ paṭṭiśapāṇayaḥ४२ /
nandīśaskandasaṃkāśā४३ yogaiśvaryabalānvitāḥ

8.19.56

rudrā bhavanti४४ te vyāsa sadā śaṃkarapārśvagāḥ /
eṣa te kathitaḥ sarvo yogo māheśvaraḥ paraḥ / /५३ / /
sakalaṃ niṣkalaṃ caiva jñātvaivaṃ paramīśvaram /
sarvabandhavinirmuktaḥ paraṃ४५ mokṣamavāpsyasi / /५४//
- - - -- - - - - - - - -
३६ yajñāvālkādayastathā - kha. / ३७ nibhāni tu(?) / ३८ girīśasya - kha / ३९ tatpara - kha / ४० yogaṃ - kha. / ४१ teṣu - kha. / ४२ paṭṭaśapāṇayaḥ - kha' / ४३ nandīśāḥ skandasaṃkāśā - kha. / ४४ cyavanti - kha, /
- - - -- - - - - - - - -
982
bhaviṣyasi ca yogātmā४६ jñānasyāsya prabhāvataḥ /
jagātsthitikaro yogī smārttadharmapravartakaḥ //५५/ /
jñānaśaktyā smṛ - - - brahmāṇḍodbhakāraṇe४७ /
sthitidharmanibodhārthaṃ purāṇāni४८ kariṣyasi

8.19.73

yajñadharmapracārārtha vedaṃ svāyambhuvasmṛtam /
vijñānāt tvamanusmṛtya caturdhā vikariṣyasi / /५७//
manvantaramidaṃ४९ kṛtsnaṃ vaivasvatamaninditam /
lokasthitikarā५० dharmā vedasmṛtipurogamāḥ //५८/ /
tvatkṛtāḥ pracariṣyanti tīrthakṛt tvaṃ bhaviṣyasi /
bhasmavrataṃ ca saṃprāpya paśupāśavimocanam / /५९//
śāṃkarajñānasaṃpanna५१ īśvare layamāpsyasi५२ /
evamuktaḥ sa viprendro hṛṣṭasarvatanūruhaḥ //8.183.६ ० / /
upasadya munīndraṃ taṃ bhasmasaṃskāramāptavān /
tatkṣaṇāccāsya yogosau prādurbhūto mahāmuneḥ / /६१ / /
abhivādya guruṃ vyāso brahmasūnuṃ mahaujasam /
śarvāyatanavīkṣārthaṃ vicacāra mahītale / /६२ / /
vāyuruvāca ५३
evaṃ sanatkumārastu pṛṣṭo vyāsena dhīmatā /
munīndraḥ kathayāmāsa purāṇaṃ skandasaṃbhavam // ६३ / /
sarvāgamasamāyuktaṃ manvantarajagatsthitim /
śivayogodbhavaṃ dhyānaṃ sarvajñānārṇavaṃ mahat //६४/ /
tasmādyūyamapi jñātvā५४ vrataṃ pāśupataṃ dvijāḥ /
abhyasya śāṃkaraṃ५५ yogamīśvare layamāpnuta //६५ / /
- - - -- - - - - - - - -
४६ yogāt māṃ - kha. / ४७ brahmāṇḍe bhavakāraṇe - kha. / ४८ purāṇā (ṇa) ñca - kha / ४९ ..mimaṃ - kha. / ५० lokasthitikaraṃ - kha. / ५१ śaṅkarajñāsaṃpanna - kha. / ५२ layameṣyasi (?) / ५३ sūta uvāca (?) / ५४ prāpya - kha. / ५५ śaṅkaraṃ - kha /
- - - -- - - - - - - - -
983
imamāgamamanviṣya vyāsosau munipuṅgavaḥ /
vedārthasmṛtisaṃbaddhā५६ vidyāścake mahāmuniḥ / /६६ //
ato vinirgatā dharmā yogavidyāstathaiva ca /
purāṇaṃ prathamaṃ prāhurādyaṃ nandīśvaro५७ dvijāḥ (?) //६७/ /
- - - - - - khyāto ya imaṃ vetti tattvataḥ /
trivargaḥ prāpyate tena muktiretena jāyate / / ६८ / /
āyuḥ pravarddhatenena sarvametena labhyate /
kṛtsnasya jagato viprā ādikartā yathā haraḥ / /६९//
tathā sarvapurāṇānāṃ purāṇoyaṃ paraḥ smṛtaḥ५८ /
adhīto yairayaṃ५९ vipraistatpa - - - - - - / /8.183.७० / /
/
- - - - - - ( ṣya )sāyujyaṃ śṛṇuyādvibhoḥ / /७१ //
sevanādyogasaṃsiddhiṃ mokṣaṃ ca paramaṃ labhet /
ādyaṃ puṇyamumāpate६०rdvijavṛṣāḥ stotrānuvādaṃ paraṃ
devyāścāpi mahāprabhāvakathanaṃ sarvāgamairaṃnvitam /
skandasyodbhavavikramai६१ - - - - - - - -
- - - - - - - - - - - - - pnuyuḥ / /७२/ /
nāgendrairasurendrayakṣavibudhaiḥ siddhairdvijendrairapi
śambhāvarpitasarvabhāvahṛdayairyaiyairayaṃ६२ sevitaḥ६३ /
sarve te jvaladarkavahnivapuṣastryakṣāḥ śaśāṅkatviṣaḥ
devāsyānucarā babhurgaṇavarā - - - - - - -

- - - -- - - - - - - - -
५६ vedārthasmṛtisambandhā - kha. / ५७ nandīśvaraṃ (?) / ५८ purāṇamidamuttamam (?) / ५९ ... riyaṃ - kha, . .ridaṃ (?) / ६० purāṇaḥ.. - kha. / ६१... vikrame - kha / ६२.. ridaṃ (?) / ६३ sevitaṃ (?) /
- - - -- - - - - - - - -

Original text: skandapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc