Skanda Purana · Chapter 8.9

[https://sa.wikisource.org/s/a9x pūrvavartī pṛṣṭhaḥ (adhyāyāḥ ७१ - ८०)] | [https://sa.wikisource.org/s/adw āgāmī pṛṣṭhaḥ (adhyāyāḥ ९१ - १००)]
469
sanatkumāra uvāca
hiraṇyākṣastadāyāntaṃ dṛṣṭvā devendramagrataḥ१ /
uvāca rathayantāramindraṃ prati nayasva mām

sa tena coditastasya codayānastadā hayān /
anayattaṃ surendrāya hutaṃ bhāgaṃ yathānalaḥ

sa gajaskandhagaṃ devaṃ sahasrākṣaṃ sureśvaram /
śarapāte tadā sthitvā provācāsurapuṃgavaḥ

śakra yatte balaṃ kiñcit tadvidarśaya mā ciram /
pūrvadevā vayaṃ caiva trailokyaṃ cākhilaṃ hi naḥ

jyeṣṭhakramāgataṃ kṛtvā nyāyena ca surottama /
te yūyaṃ nyāyamutsṛjya hatvā me bhrātaraṃ punaḥ / /५//
viśrambheṇa śaṭhā bhūtvā paścād devatvamāgatāḥ /
ime vayaṃ pūrvadevā na vā yūyañca devatāḥ

yudhyatāṃ vodya sarveṣāṃ jīvitāni harāmyaham /
sahānugaistvāmihādya hatvā kṛtvā baliṃ tathā

bhaviṣyāmyanṛṇo bhrāturyastvayā māyayā hataḥ /
sa evamuktvā balavaddhanurākṛṣya vīryavān /
lalāṭe pañcabhirvyāsa vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ

sa viddhastena devānāṃ lalāṭe pañcabhiḥ śaraiḥ /
rājā babhau yathā meruḥ sūryapādaiḥ samāvṛtaḥ

atha tasya tadā śakraḥ punaścaṅkramato२ dhanuḥ /
ciccheda vajramādāya punaścainamatāḍayat //8.81.१ ० //
sa tena suprahāreṇa diśo dīptā hyapaśyataḥ /
anyacca dhanurādāya punareva vyakarṣata / /१ १ //
१ ..mabhyagāt - kha. / २ -..ścakramato - kha./
470
tadapyasyācchinadrājā३ tathānyad bhūya eva ca /
atha śaktiṃ samādāya cikṣepa ruṣitastadā / /१ २/ /
tāmāpatantīṃ dīptāsyāmugrāṃ mṛtyoriva svasām४ /
vajreṇa rājā५ ciccheda tadadbhutamivābhavat //१ ३ //
gadāmanyāṃ samudyamya hiraṇyākṣastadā śubhām /
abhidudrāva vegena kruddhaḥ siṃha iva dvipam //१४/ /
tasyāpatata evāśu gadāṃ hemapariṣkṛtām /
ciccheda bahudhā rājā dharmārthāviva६ nāstikaḥ //१५/ /
athainaṃ vipracittiśca śinirbāṣkalireva ca /
mayaśca sambaraścaiva asilomā ca dānavaḥ / /१ ६//
tāraśca kārakaścaiva tathendradamanaḥ sa ca /
kālanemiśca७ ṣaṇḍaśca vipākaḥ pāka eva ca //१७/ /
ilvalo namuciścaiva vātāpī kālamuṃjikaḥ८ /
ete sarve mahāmāyā devendramabhidudruvuḥ९ / / १८//
tānāpatata evātha rudrādityāḥ pramanyavaḥ /
rurudhurvijane१० yadvad gajān siṃhāḥ samūrjitāḥ // १९/ /
teṣāṃ teṣāṃ ca saṃgrāmaḥ sughoraḥ samapadyata /
araṇyenyonyasaṃpātānmattānāṃ dantināmiva //8.81.२ ० //
tatrāṃśo११ nāma ādityo rathenāmbudanādinā /
āyamya kārmukaṃ vyāsa dānavān samupādravat / /२१ / /
sa vipracittiṃ daśabhiḥ śiniṃ pañcabhireva ca /
tribhiśca vāṣkaliṃ saṃkhye mayaṃ१२ pañcabhireva ca //२२/ /
saṃvaraṃ caiva viṃśatyā asilomānameva ca /
tāraṃ ca tārakaṃ caiva ilvalaṃ namuciṃ tathā / /२३ //
३ tamapyasyācchinadrājā - kha- / ४ snuṣāṃ - kha. / ५ mṛju - kha. / ६ dharmāthāniva - kha. / ७ kālanemī ca - kha. / ८ kālabhuṃjitaḥ - kha. / ९ .. dudruve - kha. / १०. -vijaye - kha. / ११ tatrāṃso - kha. / १२ yamaṃ - kha. /
471
vātāpiṃ१३ cendradamanaṃ vipākaṃ pākameva ca /
kālanemiṃ ca ṣaṇḍaṃ ca tathā cāmīsṛmuñjikam१४ //२४/ /
etānsarvān sa vivyādha daśabhirdaśabhiḥ śaraiḥ /
vikarṣatāṃ ca saṃgrāme ādityo laghuhastavān /
dhanūṃṣi yugapaddevaściccheda ca nanāda ca / /२५/ /
tata eṣāṃ punarvāhān sūtān divyān jayadhvajān /
prahasanniva viprendra sāyakairbahudhākarot / /२६/ /
te hatāśvā maheṣvāsā hatasūtāśca sarvaśaḥ /
vegena khaṅginaḥ sarve aṃśamevābhidudruvuḥ१५ //२७/ /
tānmūrttīniva śailendrān garjato jaladāniva /
asaṃbhrāntastadādityo jānuṣvevāvapūrayat //२८/ /
śarapūritagulphāste jānuṣveva ca dānavāḥ /
aṃśamutsṛjya१६ vegena jagmuranyāṃ diśaṃ tadā

tato devāstadā cakrurmahāntaṃ tūryanisvanam /
siṃhanādāśca vipulān bāhuśabdām̐śca puṣkalān / /8.81.३ ० / /
aṃśopyāyamya bhagavān dhanurindrāyudhopamam /
dānavānāṃ sadaityānāmakarot kadanaṃ mahat //३ १ //
śirāṃsi dānavendrāṇāmaṃśaḥ praharatāṃ varaḥ /
apātayat१७ phalānīva pakvāni śvasano yathā१८ / /३२ //
dhāvanti kecidaṃśena१९ aśiraskāḥ śaraiḥ kṛtāḥ /
gatvā vegena saṃgrāmāt patantyūrvyāṃ gatāsavaḥ

apare bāhubhiśchinnairūrubhiśca mahābalāḥ /
patitā niṣṭanantyugraṃ२० nirayasthā yathā narāḥ

śarapūritasarvāṅgāḥ śarasaṃbaddhabandhanāḥ /
bhramanti tatra tatraiva saṃsāra iva dehinaḥ२१

------
१३ vātāpī - kha. / १४ muṇḍikaṃ - kha / १५ aṃśumevābhidudruvuḥ - kha. / १६ aṃśumutsṛjya - kha. / १७ apālayat - kha., aphālayat (?) / १८ pakvānīva ghanāvalī - gha., śvasato myathā? -- kha / १९ dantena - kha. / २० ...ntyugrā - kha. / २१ rāgiṇaḥ (?) /..
472
na sa tatrāsti daityo vā dānavo vā mahābalaḥ /
yaṃ२२ śarā na viśantyugrā aṃśasya२३ sumahātmanaḥ //३ ६/ /
bandhujīvavanaṃ yadvad vanamābhāti२४ puṣpitam /
aśokakiṃśukānāṃ vā tathā daityabalaṃ babhau / /३७//
ayamaṃśoyamaṃśeti netyayaṃ cāyamityuta /
sarvamaṃśamayaṃ daityā hyapaśyanta bhayārditāḥ / /३८/ /
sopi nityāyatadhanuḥ pariveṣīva bhāskaraḥ /
yaṃ yataḥ paśyate daityaṃ taṃ taṃ vivyādha patribhiḥ / /३ ९/ /
nādadānastadā hyaṃśaḥ sandadhānastathāpi vā /
na vikarṣandhanuścaiva lakṣyate daityadānavaiḥ / /8.81.४० / /
maṇḍalīkṛtamevāsya dṛśyante kārmukaṃ mahat /
āditya iva madhyāhne dṛśyate sa tadā yudhi

sa divyacāpo२५ laghuhastavān balī sadā mahāmaṇḍalabhūtakārmukaḥ /
dadāha śatrūn pavanerito raṇe vibhāvasuḥ śuṣkamivendhanaṃ mahad२६

iti skandapurāṇe yuddhe ekāśītitamodhyāyaḥ२७
sanatkumāra uvāca
tāṃstathāṃśena daityendrān kālyamānānitastataḥ /
dṛṣṭvā balo mahāmāyo yantāramidamabravīt / /१ / /
nayasva māṃ yatoṃśoyaṃ durātmā dahate balam /
yāvadenaṃ śitairbāṇairnayāmi yamasādanam //२/ /
tasyāpatata evāṃśastadā praharatāṃ varaḥ /
dhvajaṃ ciccheda१ bāṇena hayām̐ścaikaikaśastadā / /३ //
२२ -yaḥ - ka../ २३ ... naṃśasya - kha. / २४ dhanamābhāti - kha. / २५ dīptahasto - gha. / २६ mahāniti -kha. / २७ adhyāyaḥ १३९ - kha. /
१ dhvajāściccheda - kha. /
473
bhallena ca śiraḥ kāyādyanturāśu nyapātayat /
tañcaiva pañcabhirbāṇairlalāṭe samavidhyata / /४/ /
tasya daityasya te bhānti lalāṭe pañca sāyakāḥ /
ghanodaraviniṣkrāntā bhāskarasyeva raśmayaḥ / /५/ /
daityopi hi tadā dhanvī२ viyadutpatya roṣitaḥ /
sāyakairbahubhirvyāsa soṃśaṃ samakiradbalī / /६/ /
suvṛṣṭimiva३ jīmūtaḥ - - - - ivāśanim /
karān divākaro४ yadvat tuṣāraṃ candramā yathā५ //७/ /
tathā sa dānavo darpādbalaḥ praharatāṃ varaḥ /
aṃśamevākirattīkṣṇaiḥ sāyakairmarmabhedibhiḥ / /८/ /
dhvajaṃ caivāsya ciccheda bahudhā dānaveśvaraḥ /
hayān vegahatān kṛtvā sārathiṃ cāpyasārathim / /९ / /
kārmukaṃ bahubhirbāṇairvyadhama - - - - - /
yathāṃśaṃ sa cakārograsthānyānapi daivatān६ //8.82.१ ० / /
nirudyamān mahāmāyaścakāra virarāsa ca /
kvacid gīṣpatisaṃkāśaḥ७ kvacid bhāskarasaṃnibhaḥ

kvacitsomāgnikalpaśca kvacittārāgrahaissamaḥ८ /
kvacitparvatasaṃkāśaḥ kvacid gṛdhravapurdharaḥ // १२ / /
kvaciccākāśamāviśya adṛśyaḥ sosṛjaccharān /
śaropacitagātraṃ tacchinnaṃ bhinnaṃ vidāritam / / १३ / /
viṣṭabdhaṃ mūkavatsarvaṃ devānāṃ balamābabhau /
naṣṭavāditraninadaṃ hayaheṣitavarjitam९ // १४/ /
gajabṛṃhitavibhraṣṭaṃ śrānta१० yodhogranāditam /
niṣpandaṃ tadbalaṃ bhāti citrapratyarpitaṃ yathā

२ ma(sra) gvī - kha./ ३ savṛṣṭiriva - kha / ४ dityakaro - kha / ५ iva - kha ६ devatān kha / ७ ...cchrīpatisaṃkāśaḥ (?) / ८. grahaissaha - kha. / ९ garjitam - kha. / १० śānta - (?) /
474
ūrdhvaṃ nirīkṣate tatra yaḥ kaścidvibudho bale /
balastasya śarairvaktramakarodvi - vadbalī // १६/ /
- - - -- -- -- -- -- -- - /
ceṣṭāvirāhitā११ ścāsan yathā mokṣapathi१२ sthitāḥ / / १७//
tāṃstathā sīdataḥ sarvān dṛṣṭvā balamahārṇave /
vāyurjayantaḥ pūṣā ca bhagaśca sumahābalāḥ / / १८//
nadantastāñcharām̐stasya balasya samavārayan /
vāyustasya mahābhāga śarānmeghādivoditān१३ //१ ९//
muñcato१४ mucyamānām̐śca muktām̐ścaivāharadbalī /
bhagosya kārmukaṃ divyamacchinatprahasanniva / /8.82.२० / /
dehatrāṇaṃ tathā pūṣā jayantaśceṣudhī tathā /
- - - - - - - - - - - - - - - -

samārdayan śaraistīkṣṇairdevā ravisamaprabhāḥ /
sordyamānastadā devairbalī danāvapuṃgavaḥ / /२२ //
vṛkṣaiḥ kānanajairvyāsa yuyudhe bhīmavikramaḥ /
tāndrumām̐ste tadākṣiptān balena bahudhā śubhān

kracuḥśarairdevatendrāstataḥ sa girimāvrajat /
gṛhītvā sa mahacchṛṅgaṃ samṛgavyālakinnaram

cikṣepa sumahānādaṃ१५ prakurvāṇotidāruṇam /
tathā patan sa१६ vegena pavano balavān balāt

jahāra śṛṅgaṃ taccāpi papātāsuramūrdhani /
dānavānāṃ tadā koṭimekāṃ vīryavatāṃ yudhi

jaghāna balamuktaṃ tad giriśṛṅgaṃ mahāsvanam /
tān hatān dānavāstena śṛṃgeṇa ditinandanān //२७/ /
११ ceṣṭāvirahitaṃ - gha. / १२ mokṣapathe (?) / १३ ...nivoditān - kha. / १४ mucyato - kha. / १५ sumahat nādaṃ - kha. / १६ patantaṃ - kha. /
475
( ४७५) dṛṣṭvā devāṃśca tānugrānabhajyanta१७ sahasraśaḥ१८ /
rathairaśvairgajaiścaiva tathā caiva padātayaḥ //२८/ /
utsṛjya vāhanānyanye१९ jīvitābhyarthinastadā२० /
pramuñcanto mahānādān palāyanta२१ sahasraśaḥ / /२९/ /
drabatastān tadābhyetya hiraṇyākṣaḥ sa dānavaḥ (?) /
vipracittiśca danujaḥ prahlādaśca mahābalaḥ / /8.82.३ ०//
maya - -२२ ndhako daityastārakaḥ śakratāpanaḥ /
ūcire dānavān sarvān daityāṃśca bhayavihvalān //३ १ //
bho bho dānavaśārdūlā daityāśca suraśatravaḥ /
kiṃ palāyatha२३ tiṣṭhadhvaṃ mā bhayaṃ vostu dānavāḥ //३२/ /
kva gatā dānavā yūyaṃ sukhaṃ lapsyatha vā na vā /
ete balamajānanto२४ devāḥ pūrvaṃ mahābalāḥ / /३३ / /
na pramardanti pātāle sthitānnāpyasurottamāḥ२५ /
niḥśeṣān pramathiṣyanti pātālepi kulādhamāḥ

mā yāta vinivartadhvaṃ rirakṣiṣata२६ sarvaśaḥ /
suyuddhenātmano daityā mā bhayaṃ votra jīvite //३ ५//
kva gataṃ danujatvaṃ vaḥ kva gatā daityatā ca vaḥ२७ /
kva ca vairaṃ suraiḥ sārdhaṃ kva rājyaharaṇaṃ gatam //३ ६/ ///
yad dhairyaṃ२८ yaśca vo darpaḥ kulaṃ janma२९ ca yaddhi vaḥ३० /
yacca vo३० garjitaṃ pūrvaṃ tasya kāloyamāgataḥ / /३७//
tadā bruvata yada३२ daityā na bālā३३ vayamityuta /
vayamekaikaśo yogyā devānāṃ nāśanepi३४ ca

tasya kāloyamadyeha prāptaḥ kiṃ vipalāyatha३५ /
tat sarvaṃ garjitaṃ vodya jānāmyahamataḥ param / /३९//
१७ dṛṣṭvānye dānavāḥ sarve vyabhajanta (?) / १८ suraśatravaḥ - gha. / १९ vāhanānanye - kha. / २० jībitenārthina- stadā - kha. / २१ pravilīnāstadā daityā dānavāśca - gha. / २२ yamamukto - kha. / २३ palāyata - kha / २४ etairbalamajānanto - kha. / २५ sthitvā nāpyasurottamāḥ - kha / २६ rarakṣāruta - kha. / २७ gato daityaśca vaḥ - kha. / २८ yadvairaṃ - kha. / २९ kulajanma - kha. / ३० maharddhimat - gha. / ३१ te - kha. / ३२ yattadbruvate tadā - kha., yattu brūta tadā - gha. / ३३ balino - gha. / ३४ nāśaneti - kha. / ३५ .. ṣiñci palāyata - kha. /
476
śaradambudavad daityā vyarthaṃ mā yāta bhīriha३६
nivartadhvamadharmajñā yudhyadhvaṃ kṛtaniścayāḥ //8.82.४० / /
vīkṣadhvaṃ me saputrasya mahat karma kulādhamāḥ /
kaśyapasya sutaḥ śrīmān hiraṇyākṣosmi dānavāḥ //४१ / /
andhakaśca sutoyaṃ me brahmadattavaraḥ śubhaḥ /
hiraṇyakaśiporvīryaṃ yadabhūdasurottamāḥ //४२ / /
dviguṇaṃ tanmamāpyasti vīkṣadhvaṃ tadaśaṃkitāḥ /
adya caitān mayā sarvān hatān paśyata dānavāḥ

saṃgrāme yadi tiṣṭhanti sarve devā mamāgrataḥ /
adya trailokyamavyagraṃ hateṣvasuraśatruṣu / /४४/ /
vijvarā bhokṣyatha३७ sukhaṃ mayendreṇāsurottamāḥ /
mā vostu bhayamadyeha yathā tiṣṭhanti sādhavaḥ३८ /
saputraṃ māṃ yudhi yathā vīkṣamāṇāstu tiṣṭhata //४५ /
sanatkumāra uvāca
ta evamuktā viprendra gajāstotrārditā iva /
vinivṛttāḥ punaḥ sarve lajjayātisamāvṛtāḥ३९ / /४६/ /
te chatrasaṃchāditavaktrapadmā lajjāsamāviṣṭavirāgavaktrāḥ४० /
na tasya rājño mukhatovatasthustimerivārttāḥ salilelpamīnāḥ

iti skandapurāṇe yuddhe asurākrośano nāma dvadyaśītitamodhyāyaḥ
sanatkumāra uvāca
atha te dānavā vyāsa nivṛttā raṇamūrdhani /
duṣkaraṃ taṃ tadā cakrurvegaṃ nadya ivārṇave / / १ / /
३६ bhīvihaḥ - kha., bhītavat - gha /३७ bhojya?, - kha. / ३८ sāpavaḥ - kha. / ३९ sa(śa)yāvṛtāḥ (?) / ४० vicāravaktrāḥ - gha. /
477
prahrādaścānuhrādaśca śini१ rbāṣkala eva२ ca /
virocano balirbāṇo balonyo devakaṇṭakaḥ३

vipracittiśca ṣaṇḍaśca hradaśca sa śatodaraḥ /
yamosuraśca vyaṃsaśca śatāvartto hutodaraḥ

keśī ca namuciścaiva tathendradamanosuraḥ /
mayo mura४stārakākṣo vidyunmālī prabhākaraḥ / /४//
tāraśca tārakaścaiva bakaścāṭiśca viśrutaḥ /
mūkaścaiva kubhaścaiva kārtasvanamahāravau

vātāpī celvalaścaiva tathaivelvakabalvalau /
ketuśca śataketuśca rāhuḥ svarbhānureva ca

śambaro namuciścaiva kālaśambara eva ca /
dundubhirmahiṣaścaiva śatadundubhireva ca / /७//
kālanemī vipākaśca pāko duryodhanastathā /
hastī sundanisundau ca śarabhaḥ kāla eva ca

vṛṣaparvā५ śatākrandaḥ६ śatāvarttotha dhenukaḥ /
pralambaśca bakaścaiva७ gajo hālāhalastathā

saiṃhikeyāśca vikhyātāḥ paulomāḥ kālakāsutāḥ /
nivātakavacāścaiva bāleyāśca tathā gaṇāḥ / /8.83.१ ०//
bāṇasya ca sutāḥ sarve kālakhaṃjāśca viśrutāḥ /
vṛtro vṛttaśca sagaṇastathānye sumahābalāḥ //१ १ //
tasya sainyasya viprendra nardataḥ saṃbabhau tadā /
vegaḥ sa sindhurājasya velāṃ prati yathā mahān

vāditraravasaṃmiśraiḥ siṃhanādaiḥ supuṣkalaiḥ /
rathanemihayānāṃ ca gajānāṃ bṛṃhitaiḥ saha // १३ / /
sa śabdastumulo vyāsa trailokyamavapūrayat /
devāhyapi८ susaṃyattāḥ sarvodyogena saṃsthitāḥ / /१४//
१ niśi - kha, śivi - gha. / २. .rbāṣkalireva - gha. / ३ vātotha kaṃpanaḥ - gha. / ४ ...sura - kha. / ५ viśaparvā - kha. / ६ śatānandaḥ - kha. / ७ dhvakaścaiva - kha / ८ devāpi hi - kha. /
478
pratyagṛhṇanta tān९ daityān krodhatāmrāyatekṣaṇāḥ१० /
----- -- - - - - - - - - - // १५ / /
asibhiḥ pātyamānaiśca śataghnībhiśca sarvataḥ /
ulkābhiriva tad vyoma cicitramabhavattadā / /१ ६/ /
śarāsibhinnakṛttāni११ patantyurvyāṃ śirāṃsi hi१२ /
tālebhya१३ iva pakvāni phalāni munisattama // १७/ /
mukuṭairhārakeyūraiḥ śroṇīsūtraiśca saprabhaiḥ /
niṣkairdukūlaiḥ kaṭakairaṃgulīyaiḥ sakuṇḍalaiḥ / /१८//
uracchadaiḥ kaṅkatībhiḥ१४ karapālaiśca dantinām /
vyajanairbālavṛntaiśca१५ chatrairmaṇibhireva ca / /१ ९//
paṭṭaiśca kāñcanairdivyaiḥ kavacaiśca mahāprabhaiḥ /
śirobhiścaraṇaiścaiva karai१६rvaktrairmahāprabhaiḥ //8.83.२ ० //
pratodaiśca kuthābhiśca yoktraiśca kanakojjvalaiḥ /
tatra yuddhaniśā bhāti१७ tārābhirdyaurivāparā

tiṣṭha tiṣṭha kva me yāsi nāsti mokṣastavādya vai /
sthitohaṃ praharasveti na me bhīstiṣṭha megrataḥ //२२/ /
kiṃ garjasi vṛthā vyomni śaradīva balāhakāḥ /
karmaṇā darśaya kṣipraṃ garjitaṃ tedya niṣphalam / /२३ / /
naivaṃ prahriyate mūḍha mā१८ vīkṣasva dṛḍho bhava /
tiṣṭha tiṣṭha kva gantāsi mama hatvā priyaṃ sutam / /२४//
sthitosmyeṣa nayiṣyāmi१९ tvāmadya yamasādanam२० /
adya te - ratāṃ sarvāṃ devādhama sudussahām

nāśayiṣyanti madbāṇāstiṣṭha tiṣṭha mamāgrataḥ /
dānavādhama devosmi nāsmi२१ bhītohamāhave२२ //२६/ /
९ pragṛhṇastāṃśca - kha. / १० krodhatāmrāyatekṣaṇā(na?ḥ?) - kha. /
११ .. .bhirnikṛttāni (?) / १२ tu - kha- / १३ talebhya - kha. / १४ kaṅkaṭībhiḥ - kha. / १५ ..stālavṛntaiśca - (?) / १६ kalau - kha / १७ yuddhadiśā - kha, yuddhāyanirbhāti? - gha. /' १८ mo - kha. / १९ kariṣyāmi - kha. / २० tvāmapyadya - kha., yamātithim (?) / २१ nāsti - kha. / २२,bhītahamāhave - kha. /
479
evaṃ vadanto yuyudhuryathā mattā mahāgajāḥ /
parasparavadhāsaktā yodhāstatra sahasraśaḥ

anyonyamevamābhāṣya praiṣayanyamasādanam /
siddhāśca cāraṇāścaiva vyomni sarve vyavasthitāḥ

sādhayanti२३ ramante ca nadanti२४ ca yathāmbudāḥ /
mamāyaṃ dānavaḥ२५ saṃkhye hato bhartā vinirmitaḥ

ayaṃ devastava patirmā pārakye manaḥ kṛthāḥ /
kimevaṃ lobhayuktāsi śreṣṭhaṃ śreṣṭhaṃ parīkṣase / /8.83.३ ० //
svayaṃgrāho na cehāsti२६ lekhyaṃ vācaya mā tvara२७ /
asantuṣṭaṃ manaḥ kinte२८ saṃtuṣṭā bhava sundari //३ १ //
bhāgoyaṃ te surairdattastaṃ gṛhītvā vrajālayam२९ /
evamapsarasaścātra vadanti ca hasanti ca //३ २//
samare३० nihate३१ yodhe३२ kurvanti kalahaṃ tathā /
mekhalāvalayonmiśraṃ tāsāṃ tat kalabhāṣitam //३ ३ / /
śrutvā śrutvā ca te yodhā yuyudhurbhayavarjitāḥ /
valgitā sphoṭitai३३ścaiva diśaḥ sarvā vyanādayan

tat tapravāditagajopabṛṃhitavalgitākupitasiṃhanāditam /
devadānavabhayapravarttanaṃ३४ jīvitāntakaramābabhau३५ raṇam //३ ५ //
iti skandapurāṇe yuddhe tryaśītitamo३६dhyāyaḥ
sanatkumāra uvāca
sa yuddhayajñastatrāgryo१ rājyārthamabhavattadā /
tatra yajvā२ svayaṃ devaḥ३ sahasrākṣaḥ pratāpavān

२३ sīdhayantī - kha. / २४ nadanto (nte) - kha / २५ dānavāḥ - kha. / २६ nadīhāsti - kha. / २७ mā tvarī - kha. / २८ kaste - kha. / २९ prajānnaye - kha. / ३० apare (?) / ३३१ hityaṃ?, / ३२ yodhaṃ - kha. / ३३ sphoṭitā - kha. / ३४ pravarddhanaṃ (?) / ३५ jīvitāntakaraṇaṃ babhau -kha. / ३६-३९ kha / १ statrogro (?) / २ yaṣṭā - gha. / ३ devaṃ - kha. /
480
saha devaiḥ surādhyakṣaḥ kuśāstasya śarā matāḥ /
āyudhāni vicitrāṇi sruvā४ yairhūyate haviḥ / /२ / /
haviḥ prāṇāḥ samākhyātā५ agnirmṛtyurmahāprabhā६ /
mantrāścāstrāṇi divyāni puroḍāśāḥ śirāṃsyapi / / ३ / /
somastatra jayobhūnnu७ rudrāścādhvaryavobhavan८ /
ādityā bahvṛcaścāsan hotraṃ ca९ vasubhiḥ kṛtam / /४//
brahmā samabhavaccātra svayaṃ devo bṛhaspatiḥ /
śāmitraṃ cāśvinau tau tu yajña evaṃ vyavarttata१० / /५//
paśustatrābhavaddaityo hiraṇyākṣaḥ sahānugaḥ११ /
evaṃ babhau tadā yajño daityānāṃ śiśirādhipaḥ(?)

hiraṇyākṣobhavadyajvā daityadānavanāyakaḥ /
vipracittirabhūd hotā prasthātāraśca१२ dānavāḥ

udgātā caiva prahlādaḥ śukro brahmā ca suvrataḥ /
paśurindraḥ sahasrākṣa evaṃ soyajadavyayaḥ / /८/ /
tasmim̐stadā mahāyajñe vartamāne mahābhaye /
indraḥ samāsadaddaityaṃ hiraṇyākṣaṃ mahābalam

vāyurabhyāyayau tūrṇaṃ vipracittiṃ mahābalaḥ /
saktobhūt saṃvareṇāṃśo balena१३ bhaga eva ca //8.84.१ ०/ /
virocanena pūṣā ca mitro balimathāsajat /
bāṇena varuṇaḥ sārdhamandhakena yamassaha / /१ १ / /
jayantenelvalaḥ sārdhaṃ mayena१५ saha candramāḥ /
ahirbudhnyena rāhuśca kāpālī śataketunā / /१ २ //
ajaikapāt kālanemiṃ jvaraḥ kārtasvanena ca /
prahlādenāryamā sārdhamanuhlādena vai dharaḥ / / १३ //
४ sruvo - kha. / ५ .ścāndhaka (ākhyā?) - gha. / ६ prabhuḥ - gha.. ...prabhaḥ (?) / ७ jayobhūcca - gha. / ८ parvaṇābhavan - gha. / ९ ... nnotraṃ - kha., udgātrā - gha. / १० nyavartata - kha., pravartata - gha./ ११ sahānugaiḥ - gha. / १२ prastotāraśca (?) / १३ saṃvareṇāśurbalena - kha. / १४ ...mathāsṛjat - kha., mayudhyata - gha. / १५ yamena - kha. /
481
dhruvo hradena१६ saṃsakto hyanye cānyairmahābalāḥ /
hiraṇyākṣastadendrasya१७ dṛḍhamāyamya kārmukam //१४/ /
vivyādha gajamekena kumbhadeśe mahābalaḥ /
devendraṃ pañcabhirbāṇairjatrudeśe samāhanat१८ /
ṣaḍbhirlalāṭe vivyādha gajaṃ bhūyaśca saptabhiḥ / /१ ५/ /
sa gajastaiḥ śarairbhinnaḥ kṣaran rudhiramābabhau /
gairikāmbuparisrāvī śvetaḥ parvatarāḍiva // १ ६//
tasya kruddhastadā śakro vajreṇa śataparvaṇā /
prahāramadadad vyāsa gaṇḍadeśe nanāda ca / / १७/ /
sa vajraghātaṃ daityendraḥ puṣpaghātamivorjitam /
acintayānaḥ sagajaṃ śakramevārdayadbalī / / १ ८//
gajopi tena nirbhinnaḥ kṣaradrudhira ābabhau१९ /
haviṣevānalaḥ krodhāt prajajvāla jagarja ca / /१ ९//
sa vegaṃ mahadāsthāya aṃkuśena ca coditaḥ /
hiraṇyākṣarathaṃ tūrṇaṃ jagrāha rathakūbare

gṛhītvā sa tamutkṣipya२० cikṣepa gajasattamaḥ /
meruśṛṃgamivotkṣipya sameghaṃ śvetakuṇḍalī / /२ १ / /
gatvā muhūrttaṃ vegena patan rathavaro२१ babhau२२ /
svarbhānunā hataḥ pūrvaṃ saratho bhāskaro yathā / /२२ / /
tatra samyak sthitaṃ bhūmau hiraṇyākṣarathaṃ punaḥ /
ājagāma gajastūrṇaṃ२३ jighṛkṣurmunisattama / / २३ / /
prasāritakaro dantī stabdhadṛkkarṇabāladhiḥ /
abhyadhāvata vegena garutmāniva pannagam / /२४/ /
tamāpatantaṃ vegena samīkṣyāsurasattamaḥ /
babhāra२४ sa tadā vyomni garutmāniva pannagam / /२५//
१६ hrādena (?) / १७... stathendrasya - kha., ssurendrasya - gha / १८ samāhataḥ - kha. / १ ९... mābabhau - kha/ २० na (ta) dotkṣipyā - kha. / २१ drathavaro - kha / २२ matau - kha. / २३ rathaṃ tūrṇaṃ - kha / २४ dagāra (?) - kha, vaghāra - gha. /
482
taṃ tu maṇḍalamāvṛttaṃ gajopyanu tathaiva hi /
stabdhadṛkkarṇalāṃgūlaḥ prasāritakarobhramat / /२६//
hāhākṛtamabhūt sarvaṃ sādhusādhviti cobhayoḥ /
balayordevadaityānāṃ mūkavaccābhavatpunaḥ

sādhu daityeti cānyeṣāṃ hiraṇyākṣeti caiva hi२५ /
sa gajaskandhago bhāti bhraman suragaṇeśvaraḥ

sapakṣa iva२६ śailendre mahiṣograṃ samāsthitaḥ२७ /
hiraṇyākṣaśca daityendro bhramitvā trirmahāsuraḥ / /२९//
gajaṃ drutamivotsārya rathe tasthau mahābalaḥ /
yudhyamānastu daityendro dṛḍhamāyamya kārmukam / /8.84.३ ० / /
devarājaṃ śaraistīkṣṇaiḥ samantāt paryavārayat /
sa taiḥ śaraistadā vyāsa marmasaṃdhiṣu tāḍitaḥ //३ १ / /
vajreṇa śatadhā tasya kavacaṃ pravyaśātayat /
hayānāṃ caiva yoktrāṇi sarvāṇyeva tvakṛntata //३ २//
raśmīm̐śca sūtahastasthān pratodaṃ caiva kāñcanam /
ciccheda vahudhā śakraḥ prahasanniva vīryavān / /३३ //
chinnayoktrāstatosyāśvāḥ svachandāḥ saṃpratasthire२८ /
hiraṇyākṣopyavaplutya gadayā samatāḍayat२९

gajaṃ surapatiṃ caiva khaṅgena sa mahāsuraḥ /
sa gajastena ghātena tyaktvā taṃ rathasattamam / / ३५//
śakṛnmūtraṃ sṛjan vyāsa prādravad balavāṃstadā /
mardayāno nadam̐ścaiva bhrāmayan surasattamam३० //३ ६ //
asinābhyāhataścāpi devarājo mahābalaḥ /
nārttimānabhavat saṃkhye na - - - - - - -३१ / /३७/ /
२५ ha - kha. / २६ sapakṣamiva - kha. / २७ mahiṣognisamāsthitaḥ - kha. / २८ samatasthire - kha. / २९ māsa ... - kha. / ३० babhrāmāśu rasam̐stadā (?) / ३१ na cāpya.. .kṣamābabhau - kha., ca kṣatamanā - gha. /
483
sa dānavendraprahatena dantinā mahābalaḥ prasrutadānagandhinā /
amṛṣyamāṇaḥ prayayau pramāthinā hiraṇyanetreṇa yudhi pramāthitaḥ

iti skandapurāṇe yuddhe caturaśītitamodhyāyaḥ /
sanatkumāra uvāca
vipracittirmahāmāyo vāyuṃ bahubhirāśugaiḥ /
avākiraddanusuto vṛṣṭyeva hi jalapradaḥ / /१ //
saṃchādayan tadā vyāsa maṇḍalīkṛtakārmukaḥ /
iṣūm̐ścikṣepa tīkṣṇāgrāñchalabhān sāgaro yathā

dhārā balāhakādyadva१ jjyotsnāścandramaso yathā /
raśmayo bhāskarādyadvad२ himaṃ himagireriva

tathā३ te śarasaṃghātā४ dhanuṣo maṇḍalīkṛtāt /
vipracitterviniṣpetu - - - - - - - -५ //४/ /
bhāskaraṃ chādayānām̐stāñcharānāpatato balī /
bhagavānanilo vegādasureṣu nyapātayat

taiḥ śaraistasya daityasya dānavā bahavo७ hatāḥ /
chinnāśca niṣṭanantyurvyāṃ nirayasthā yathā narāḥ / /६ //
tāṃstathā nihatān८ dṛṣṭvā vipracittirmahāsuraḥ /
avaplutya rathād vāyorbāhuyuddhamayudhyata

tasya yuddhaprasaktasya vāyorbalamavardhata /
amanyanta surāścaiva nigṛhītaṃ danoḥ sutam

athotpatya tadā vegād gadayā pavanaṃ dṛḍham /
atāḍayat hiraṇyākṣo gaṇḍadeśe mahābalaḥ / /९/ /
१ balāhakānāṃ ca - gha. / २.. ścai (ccai?) va - kha. / ३ kuthā - kha. / ४ śaraṇaṃyātrā - kha. / ५ ...rvīkṣāmṛnmathabhedataḥ (?) - kha. / ६ balā(t) - kha. / ७ bahuśo - kha. / ८ vihatān - kha. / ९ vāyuṃ bāhuyuddhena yodhayat (?) /
484
sa tena suprahāreṇa hiraṇyākṣasya - - - /
---nyanna१० kiñcicca tata११ eva sa dānavam१२

parityajya yayau tūrṇamanyadeśaṃ१३ mahābalaḥ /
aṃśasaṃvarayoścāpi sumahanmunisattama

yuddhaṃ samabhavad ghoraṃ draṣṭṝṇāṃ१४ tuṣṭivardhanam /
aṃśosyāpatatastūrṇam̐ saṃvarasya mahābalaḥ

darśayam̐llāghavaṃ samyag dhvajaṃ ciccheda kāṃcanam /
dhanuśca paṃcadhā kṛtvā hyānninye yamakṣayam

tatosya sāratheḥ kāyācchiro bhūmāvapātayat /
bhūya enaṃ catuḥṣaṣṭyā sāyakānāmavidhyata

sa māyāṃ tāmasīṃ ghorāṃ samāviśyāśu dānavaḥ /
upalaiścāpi vajraiśca gadābhiḥ parighairapi

kaṃkaṭaiḥ karavālaiśca bhindipālairayoghanaiḥ /
jaghāna sarathaṃ devamaṃśaṃ१५ vyāsa raṇājire /१६//
sa saṃdṛśya१६ samantācca pātyamānaṃ१७ mahābhayam /
aṃśo mūḍho raṇaṃ tyaktvā prayayāvanyato bhayāt

bhago balaṃ१८ samāsādya rathenāmbudanādinā /
tiṣṭhatiṣṭheti taṃ daityamuktvā vivyādha patriṇā

sa sāyakaṃ samādāya balosuramahārathaḥ /
bhagaṃ१९ hastatale tūrṇam̐ nirbibheda rarāsa ca

tata enaṃ samāsādya māyayā prahasanniva /
āāhatyorasi pādena svarathaṃ punarāvrajat

tasya tallāghavaṃ śauryamamūḍhatvaṃ savīryatām२० /
dṛṣṭvā devāsurāḥ sarve sādhusādhvityapūjayan

१० tyanta - kha. // ११ tapa - kha. // १२ dānava: - kha. // १३ madhyadaśaṃ - kha. // १४ daṃṣṭrin (? ) - kha. /
māśu - kha. // १६ samadṛśyan - kha. // १७ pātayān - kha. // १= bali - kha. // १९ bhago - kha. /
२०ca vīryavān - kha. /
485
bhagopi lajjayāviṣṭaḥ padā tenāhatastadā /
muśalena hyām̐stasya rathañcaiva sasārathim /२२//
nāmaśeṣām̐stadā kṛtvā vinanāda yathāmbudaḥ /
syandanaṃ tu balastyaktvā cūrṇitaṃ sahayaṃ tadā

bhagasya kārmuka divyaṃ bhūmisthaścācchinad२१ balī /
tata enaṃ pṛṣatkena lalāṭe samatāḍayat

hastayośca punarvyāsa śarairvivyādha saptabhiḥ /
gṛhṇataḥ kārmukaṃ cāsya pṛṣṭhadeśe२२ balocchinat२३ /२५//
punaścānyat punaścānyat sa jagrāha tato bhagaḥ२४//
muśalaṃ kālamūlaṃ tat sarvaghātyanalaprabham

hatosīti tamuktvaiva cikṣepa balanāśanam /
tamāpatantaṃ muśalaṃ balo dānavapuṃgavaḥ

śarairviṣṭambhayāmāsa nandī mṛtyuṃ yathātmanaḥ /
atha२५ pratihtaṃ matvā muśalaṃ sosuraḥ punaḥ

dhanuṣkoṭayā bhagaṃ mūrdhni balavān samatāḍayat /
rathaśca saha sūtena gṛhītvā kūbare punaḥ

cikṣepa dakṣiṇasyāṃ sa२६ vāyurgirimivārṇave /
pūṣā virocanaṃ devaḥ śarairbahubhirāśugaiḥ

vivyādha samare kruddhaḥ sa ca taṃ pratyavidhyata /
saptabhirniśitairbāṇai (?)riṣubhirmarmabhedibhiḥ

kruddhaḥ pūṣā tathākṛṣya balavān kārmukaṃ mahat /
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ //

jīvitāntakaraṃ ghoraṃ yugāntādityavarcasam /
mumoca ripumuddiśya hṛtastvamiti cocivān /३३//
२१. ścicchidu(de) - kha. // २२ pucchideśe - kha. // २३ balācchinat - kha. // २४ dhanurbhaṃgaḥ - khaḥ /
२५ athā • kha, / २६ dakṣiṇāmāśāṃ - kha. /
486
tamāpatantaṃ bahudhā nadantaṃ२७ diśaśca sarvā avabhāsayantam /
ulkāḥ sphuliṃgāśca samudgirantaṃ yayau ripūn vegavadutpatantam (?) /३४//
sa cāpyavaplutya mahāsurendro dṛṣṭvā tamādityasamānabhāsam /
matvāviṣahyaṃ svarathaṃ vihāya viyat samāviśya tatovatasthe

tattasya sūtañca२८ hyopapannaṃ mahārathaṃ sarvagamastravaryam /
kṛtvāśu bhasmeva yathā hutāśo२९ jagāma khaṃ divyamadṛśyarūpam३० /३६//
iti skandapurāṇe yuddhe pañcāśītitamodhyāyaḥ
sanatkumāra uvāca
tato dagdharathaḥ khastho dānavaḥ sa virocanaḥ /
vegenāsiṃ viniṣkṛṣya sa pūṣṇo niśitāñcharān

cicchedāpatataḥ sarvān kārmukaṃ caiva vīryavān /
tathā cainaṃ punarmūdhni khaṅgena samatāḍayat

sa tena suprahāreṇa kṣaradrudhiramastakaḥ /
rathopasthe papātāśu vṛttotsava iva dhvajaḥ

patitaṃ taṃ१ sa daityendraḥ pragṛhyāśu mahābalaḥ /
cikṣepa devarājānaṃ nardamānaḥ payodavat

baliṃ vivyādha mitraśca२ jatrudeśe śaraistribhiḥ /
balirekena३ bhallena४ tasya ciccheda kārmukam

athainaṃ punaranyena hṛdaye samatāḍayat /
sa mūḍho mṛtakalpaśca rathopasthe sasāda ha

taṃ५ sārathirmṛtyubhayād viṣaṇṇaṃ samupasthitam /
apovāha tadā vyāsa tato daityā vicukruśuḥ

२७ nudantaṃ - kha. // २८ sūtāśca - kha. // २९ hutāśano - kha / ३० vigrahaḥ - kha. / १ patitasthaṃ - kha. // २ śakraśca - kha. // ३ baline (nai) kena - kha. // ४ bāṇena (?) / ५ tat - kha. / ६ sārathiṃ mṛtyubhayād - kha. /
487
bāṇaṃ vivyādha varuṇaḥ pṛṣatkānāṃ७ śatena ha /
sa kārmukaśatāni sma pañca bāṇaḥ pratāpavān

ākṛṣya yugapat kruddhaḥ śarāṃścikṣepa tāvataḥ /
tānāpatata evātha varuṇo laghuhstavān

ekaikaṃ pañcadhā kṛtvā bāṇaṃ vivyādha pañcabhiḥ /
tatosya kārmukān sarvān varuṇaḥ prahasan balī

ciccheda sāyakaistīkṣṇaistadadbhutamivābhavat /
atha chinnadhanurdetyastasya cikṣepa vai gadām

chinnāṃ dṛṣṭvā ca tāṃ bhūyo gadāḥ paścāsṛjad१० balī /
sa ekasyāṃ tadā sakta११stā gadā१२ nābhyavaikṣata१३

avikṣatā१४śca tāḥ sarvāḥ petustasya tatopari /
kācinmukuṭamāmardya nipapāta१५ mahītale

kācicca kārmukaṃ ghoraṃ hstadeśān१६ nyapātayat१७

kācid dhvajaṃ१८ dṛḍhaṃ divyaṃ cikṣepa dharaṇītale

kācidrathaṃ tadāhatya pāṃsugrāsaṃ cakāra१९ ha /
urasyūrūdare kaṭayā२०maparā२१stasya२२ tā gadāḥ

pataṃtyaḥ२३ sumahāghorā ārtiṃ cakru२४rmahābhayāḥ /
evaṃ sa tena virathaḥ२५ kṛtaḥ kṛcchreṇa dhīmatā

varuṇastaṃ samutsṛjya jagāmānyadraṇājiram /
yamondhakaṃ samāsādya tiṣṭhatiṣṭheti coditaḥ /////१७//
atha२६ tasya tato daṇḍaṃ rathaṃ prati samutsṛjat२७

sa rathaṃ tasya saṃcūrṇaṃ kṛtvā śatasahasraśaḥ

७ kṣudrakānāṃ - kha. // ८ fvacchedaikaikaśo (?) // ९... mivodgatam ? // १०paścāśataṃ (?) pañcaśataṃ (?) sṛjat()/ ११ śaktā - gha. // १२ svāṃ sadā - kha. // १३ nakulīkṣate - kha., na samīkṣate (na)samaikṣata (?)/ १४ave (kṣitā?)- kha. // १५ kāñci (kāści?)nmukuṭamāruhya nipadyati (tanti?)- kha. // १६ vinikṣipya(?) - kha. / १७ nyapātayan (?) - kha. // १८ bhaṃktvā ? // १९ ... grāsāṃścakāra - kha. // २० udarorasi kaṭayāṃ ca - gha. / २१ samare - kha. // २२ tasya - kha. // २३ patatyaḥ - gha. // २४ cakre - kha. // २५ vidhṛte - kha. / / २६ andha - kha. / २७ sa yatsṛjat - kha. /
488
yamahstaṃ punargatvā tathaiva samatiṣṭhata /
andhakopi rathaṃ tyaktvā gadāpāṇirmahābalaḥ

yamaṃ samabhidudrāva krodhādvahnimivotsṛjan२८ / /
sa tasya dhāvato vegāt pitṛrājo yamaḥ svayam

daṇḍenaiva gadāmugrāṃ bhasmasāyujyamānayat /
sa prahasya tadā cainamuvāca prasabhaṃ yamaḥ

bhavato dhāma yadabhūttate vinihataṃ mayā /
sāṃprataṃ tvāmapi punanneṣyāmyadya२९ svamālayam /२२//
ahaṃ hi sarvalokasya maraṇe heturīśvaraḥ /
mayā vairaṃ samāsādya kvānte३० jīvaṃ vimokṣyase३१ //
adya tvā nihaniṣyāmi sudṛḍhaṃ kriyatāṃ jagat (?)

athavādya gato३२ bandhaṃ३२ pūrvaṃ cāndhaka matpuram /
agre draṣṭāsi tatraiva sarvānetān suradviṣaḥ

sanatkumāra uvāca
athaivaṃvādinaṃ yuddhaṃ hyabhītondhakadānavaḥ /
uvāca taṃ yamaṃ kruddhaṃ krodhād dīptānalekṣaṇaḥ

hiraṇyākṣasuto dṛpta andhakosmi surāntakaḥ /
mahāyogabalopeto nāsmi prākṛtadānavaḥ

aṃgādyena samutkṛtya bhāgān māṃsasya kārṣikān /
saṃvatsaraśatānyaṣṭau pañca caiva hutonalaḥ

tuṣṭo brahmā dadau yasya sadaivāmaratāṃ śubhām /
sohaṃ nāmnā mahāsatvo mṛtyūtsedho३५ na saṃśayaḥ

na tvaṃ mama kṛto mṛtyuḥ siṃhasyeva vane śaśaḥ /
ahaṃ tu bhavitā mṛtyustava nāstyatra saṃśayaḥ

२८ vahnimivotsṛjat (?) / २९ ...nnayiṣyāmyadya - kha. // ३० krānte - kha. // ३१ vimokṣase - kha. / ३२ gate - kha. // ३३ bandyaṃ (?) / ३४ aṃgānyeva - ba. // ३५ mṛtyutsava - kha., mṛtyustava (?) /
489
adya tvāhaṃ durātmānaṃ३६ sarvalokabhayaṃkaram /
hatvā śreyo vidhāsyāmi ३७ trailokyasyeti me matiḥ

devānāñca bhavānnityaṃ hantavyo vipriye sthitaḥ /
teṣāmapi priyo hyadya bhaviṣyati hate tyayi /३१//
na tvayāsāditaṃ pūrvaṃ haratā jīvitāni hi /
kiñcid bhūtaṃ mahadbhūtaṃ tena tvaṃ nirbhayaḥ sadā

devāstava bhayād bhītā aśaktastvadvadhe tataḥ /
amṛtādīni lipsanti pūjayanti sadā ca te

adya tvayi hate krūre nirdvandvāstepi sāmarāt /
amṛte na tathā३८ prītiṃ kariṣyanti na saṃśayaḥ

adya garvaśca darpaśca yogamāhātmyameva ca /
prāṇaiḥ sahaiva dehānte nāśayiṣyāmi sarvaśaḥ

sanatkumāra uvāca
sa evamasurendreṇa tarjito bhāskarātmajaḥ /
daṇḍenāsuraśārdūlamuttamāṃgebhyatāḍayat ३९

kālaśca taṃ kareṇaiva४० hṛdaye samatāḍayat /
mṛtyuścāśaninā kṣipraṃ śirasyevābhyatāḍayat

kaṇṭhe ca niyatistasya pāśaṃ cikṣepa dāruṇam /
kṛtāntaḥ parighenaiva gaṇḍadeśe samāhanat

sa tairamoghairyāmaiśca prahatondhakadānavaḥ /
puṣpavṛṣṭayā yathā kaścinnārtimānabhavattathā४१

na pāśāstasya līyante daṇḍo vā parighopi vā /
anyāni cāsya tīvrāṇi na duḥkhāya bhavantyuta

tatassarvaistadotkruṣṭaṃ dānavaiḥ sarvatodiśam /
avādyanta ca tūryāṇi mumude cāndhako bhṛśam /४१//
३६ surātmānaṃ - kha. / ३७ ...bhidhāsya1mi - kha // ३८ yathā - kha / ३९ hyasātayat - ४० kiṃkareṇaiba - kha. // ४१ tadā - kha. /
490
sa teṣāṃ tuṣṭiśabdena madavīryasamīritaḥ //
vinadyāmbudavad vyāsa yamamevābhidudruve

sa gatvā tasya vegena hanyamānopi kiṃkaraiḥ /
āājaghāna mahāvego muṣṭinorasi taṃ yamam

punaśca४२ mahiṣaṃ tasya४३ śirasyabhihanatpadā /
tāvubhau vihvalau tatra bhramitvā kiñcidantaram /४४//
hitvāndhakaṃ tatastūrṇaṃ४४ yayaturmunisattama /
jayantaścelvalaṃ prāpya vivyādha daśabhiḥ śaraiḥ

tasyelvalaścakartāśu dhvajaṃ ratnavibhūṣitam /
hayānāṃ caiva yoktrāṇi pratodaṃ caiva kāñcanam /४६//
vinā yoktrairhayāstasya rathaṃ tyaktvā samuddhatāḥ /
lānā४५ vijagmurheṣanto jayanto virathobhavat

sa rathaṃ saṃparityajya bhūsthaḥ śakrātmajaḥ prabhuḥ /
ilvalasya hayānsūtaṃ dhvajañcaiva nyapātayat ४६ / /४८//
athobhau४७ virathau bhūtvā hyanyonyavijayaiṣiṇau४८ //
avidhyetāṃ tadā yasya४९ kārmuke sāyakaiḥ śitaiḥ /४९//
parasparavinirmuktānubhau५० saṃvārya sāyakān /
astrairastrāṇi saṃvārya nedatuḥ sāgarāviva

atha śakrasutaḥ śrīmām̐llabdhvā tasya tadāntaram /
dhanuściccheda bhallena nanāda ca punaḥ punaḥ

sa vikṛttadhanurdaityaḥ khaṅgaṃ dīptānalaprabham /
bhrāmayitvā vicikṣepa tamapyasyācchinattadā५१

gṛhītvānyasya patitāṃ gadāṃ hemavibhūṣitām /
bhrāmayitvā tu cikṣepa sāpadudrāva vegavat

४२ puṇḍraśca kha. / ४३ mahiṣastasya - kha // ४४ bhitvāndhakastatastūrṇaṃ - kha. // ४५ nānā - kha. / ४६ vyapātayat - kha. // ४७ atha tau - kha. // ४८ vijigīṣiṇau (?) // ४९ paśya - kha. // ५० ...vubhau - kha. / ५१ tatastasyācchinattadā kha/
491
sa yāvattāṃ gadāṃ ghorāṃ śaraiḥ sannataparvabhiḥ /
viciccheda diteḥ putrastāvadasyācchinaddhanuḥ

atha yāvatsa nistriṃśaṃ jagrāhāditinandanaḥ /
tāvadenaṃ padā daityo vāmenorasyatāḍayat

tameva tasya५२ jagrāha pādaṃ sa५३ ca mahābalaḥ /
jayanto bhrāmayaccainaṃ nardamāno yathāmbudaḥ

tato hāhākṛtamabhūdasurāṇāṃ bale mahat /
yāta trāyata daityendramilvalaṃ५४ śīghramityuta

devānāṃ sihanādāśca śaṃkhaśabdāśca puṣkalāḥ /
tūryāṇi cāpyavādyanta sādhusādhviti cābhavat

jayantopi yathā cakraṃ vidhātā balavām̐stadā /
bhrāmayāmāsa detyendraṃ yugāntāmbudavannadan

atha svayaṃ hiraṇyākṣaḥ sondhako balireva ca /
bāṇotha vipracittiśca śaṃbarotha virocanaḥ // 8.86.६० / /
kālakeyāśca te daityāḥ paulomāḥ siṃhikāsutāḥ /
nivātakavacāścainaṃ samantāt paryavārayan

sa taiḥ śarairgadābhiśca parighairdīghavedhanaiḥ५५ //
anyai५६śca bahubhiścitrairāyudhai:५ ७ prahato bhṛśam

sa hanyamānastaṃ devo jayantaḥ śakranandanaḥ /
hiraṇyākṣapathe५८ kṣiptvā prādravad yena devatāḥ५९

iti skandapurāṇe yuddhe ṣaḍaśītitamodhyāyaḥ
५२ tamevābhyetya - gha. // ५३ tu (?) sa - kha. // ५४ ... mandhakaṃ - kha. // ५५ ... bhedanaiḥ - gha. / ५६ astraśca - kha. // ५७ ...rāhna - kha.,...rāhva(?) // ५८ pade(?), ...kṣopari - gha. // ५९ devatā yataḥ (?) /
492
sanatkumāra uvāca /
mayaścandramasaṃ devamārdayat१ krodhamūrcchitaḥ /
śarairāśīviṣākārairnardamāno yathāmbudaḥ२

tasyāsyatastato bāṇān३ candramāḥ prahasanniva /
ekaikaṃ saptadhā kṛtvā mayaṃ vivyādha pañcabhi:

tata enaṃ pṛṣatkena lalāṭe samavidhyata /
jahāsa ca punardevastasya lajjāṃ samādadhat

sa tasya hasataḥ śīghraṃ lalāṭe kaṃkapatriṇā /
vivyādha bhṛśamāyasto yathā vighno yatavratam४

tatosya deva uddiśya५ dhvajaṃ ciccheda nādayan६ /
cakrarakṣām̐śca७ nistriṃśai८ranayad yamasādanam

tasya taccāpalaṃ vīkṣya९ mayo dānavasattamaḥ /
māyāṃ divyāṃ१० samāsthāya rāhuḥ samabhavattadā

sa rāhubhūto daityendro deveśaṃ११ śaśalakṣaṇam /
abhyadravad yathā rāhū rathenāmbudanādinā

sa tāṃ māyāṃ tadā jñātvā devo hyamṛtasaṃbhavaḥ१२ //
aparvavad१३ viyatsthaṃ vai१४ taṃ śaraistribhirārdayat१५

sopi daityo mahāmāyastāñcharānmāyayaiva tu /
vārayannabhidudrāva१६ śītaraśmiṃ mahāsuraḥ

tatosya syandanaṃ divyaṃ nāgayantṛ१७ mahāprabham /
gṛhītvā kūbare daityaścikṣepa ca rarāsa ca

ahirbudhnaḥ samāsādya rāhuścandramaso graham /
viśikhaiḥ paṃcabhirviddhā dhvajamasya nyapātayat

१ mardayat - va. // २ nardamāna ivāvāgvṛdaḥ - kha // ३ va ṇaiḥ -kha. // ४ yathā vratam - kha. // ५ ...muddiśyaya - kha. / ६ dānava: - gha / ७ pādarakṣāṃśca - gha / ८ niśitai - gha. / ९ agrarakṣānpunaścintyān – gha १० māyā vidyāṃ – kha/ / ११ - vedena kha., taṃ devaṃ - gha. // १२ kṛtvā vyatiṣṭhadasureśvaraḥ - gha. / //१३ apūrvavad - kha.,. apūrayad - gha. / १४ dvitīyarathaṃ - kha. // १५ stimirāpahaṃ - gha., rāśayat - kha / १६ vārayānobhidudrāva- kha. // १७ nābhayacca gha /
493
tasyotpatya rathādrāhurgadayā bhīmarūpayā /
dhanurdhvajaṃ hyām̐ścaiva samacūrṇayadavyayaḥ

aśaniṃ śataghaṃṭāṃ sa dīptāṃ mṛtyoriva snuṣām
jagrāha bhṛśamāyastaḥ१८ pāśaṃ mṛtyorivāntakaḥ१९

bhrāmayitvā sa tāmugrāṃ yamadaṇḍanibhāṃ balāt /
cikṣepa rāhumuddiśya vidyutaṃ megharāḍiva

sā jvalantī maholkeva meghāśanirivojjvalā /
papāta rāhoḥ śirasi yathā vajraṃ śiloccaye

atha tena prahāreṇa nārttimānabhavat sa vai /
sa prahasya bhṛśaṃ rāhurvegaṃ cakre mahābalaḥ

ahirbudhnaṃ prati kruddho nāgānāmiva pakṣirāṭ /
āpatantaṃ sa vīkṣyaiva bhagavāndevasattamaḥ

jagāma tasya panthānaṃ muktvānyena yathoragaḥ /
śataketuśca taṃ vīro rathenāmbudanādinā

abhyadravadraṇe kruddhastiṣṭhatiṣṭheti cābravīt /
āādhāvatosya kāpālī hṛdayaṃ kaṃkapatribhiḥ

bibheda kuliśaḥ kṣipto giriśrṛṃgamivocchitam /
sa bhinnahṛdayastena rudreṇa grahsattamaḥ

papāta svarathe mūḍhaḥ śakradhvaja ivocchritaḥ /
tato hāhākṛtaṃ daityairgṛhṇagṛhṇeti cāpyuta

sādhu sādhviti devāśca vinedurjaladā iva /
athāndhako hiraṇyākṣo vipracittirvirocanaḥ

śambaraścelvalaścaiva bāṇo balirathāpi ca /
kālakeyāssapaulomā nivātakavacāśca ye /२३/
१८ bhṛśamāyastha: - kha. ! १९ mṛtyurivāntakaḥ - kha. /
494
anye ca bahavo daityāstaṃ२० rudraṃ paryavārayan /
te śaraiśca gadābhiśca muśalaiḥ prāśatomaraiḥ२१ /२४//
nyavārayanta taṃ devaṃ tarjayanta:२२ punaḥ punaḥ /
sa hanyamānastairdevo bahubhirmunisattama /
apāsartata vegena samīpāt suravidviṣām /२५//
ajaikapāt kālanemiṃ gadinaṃ gadayāsaham२३ /
samāhvayata daityendraṃ२४ madhuṃ viṣṇurivorjitam /२६//
tau suyuddhau२५ gadāhastau२६ maṃḍalāni mahābalau /
anyonyavijaye saktau grahāviva viceratuḥ

kālanemistu saṃkruddho gadāṃ hemapariṣkṛtām /
śataghaṃṭāṭṭahāsāṃ ca mṛtyorjihvāmivādbhutām२७

bhrāmayitvāsakṛd daityo nardamāno yathā vṛṣaḥ /
mumoca rudramuddiśya skandaḥ śaktimivācale /२९//
śakramuktāmivāyāntīmaśaniṃ २८ parvatopari /
vidyutaṃ vā mahāśaktāṃ (?) sa rudro bhīmavikramaḥ

vañcayāmāsa vegena śveto mṛtyumivāgatām /
tiṣṭhatiṣṭheti cāpyuktvā rudraḥ praharatāṃ varaḥ

bhrāmayitvā gadāṃ ghorāṃ daityasyoparyapātayat /
sa tayā gadayā daityo dīptayā bhīmarūpayā /३२//
hato mūrdhni diśaḥ sarvā hāridrāḥ samapaśyata /
atha daityastadā samyag bhrāmayan sa२९ gadāṃ punaḥ

maṇḍalāni vicitrāṇi darśayitvā mahābalaḥ /
ajaikapādaṃ gadayā skandhadeśe vyatāḍayat

sa cāpyavahatastena yathā vajreṇa bhūdharaḥ /
viveśa bhūmiṃ३० duḥkhārttastadadbhutamivābhavat

२० rudrāstaṃ - kha. / २१ pāśatomarai: - kha , prāga . . ( ? ) // २२ tarjayantaṃ - gha. // २३ gadayāsahāṃ - kha., mahān - gha. // २४ daityendro - kha. // २५ tau ca kruddhau - kha. // २६ śastā... - kha. // ... २७ mivodgatām - gha. / २८ śakramuktamivāyāntamaśaniṃ - kha. // २९ bhrāmayāno - kha / ३० bhūmau (?) /
495
utthāya ca sa vegena rudraḥ kruddho mahābalaḥ /
avasavyaṃ caran daityasavyato maṇḍalecaraḥ /३६//
bhrāmayitvā gadāṃ bhūyo daityasyoparyapātayat /
sa daityastena ghātena bhramitvā trirmahābalaḥ३१

saṃstabhya gadayā bhūyo rudraṃ kukṣāvatāḍayat ३२

sa tayā gadayā nunno yathā vāyvīrito nagaḥ

papāta bhūmau vegena śataśrṛṃgo३३ yathā purā /
patitaṃ tu tato३४bhyetya pade jagrāha३५ suvratam३६

bhrāmayitvā ca cikṣepa sa cāmṛtyuravasthitaḥ (?)
kārtasvanaṃ jvaraścogro rudraḥ praharatāṃ varaḥ

jaghāna niśitairbhallairdaśabhiḥ stanayoḥ samam३७

kārtasvanaśca३८ bāṇena kārmukaṃ tasya dīptimat /
ciccheda bahudhā cainaṃ punarvivyādha patribhiḥ३९

. . . . .. . . rudropi daṇḍaṃ sarvārthasādhakam /
bhrāmayitvāśu४० cikṣepa kārtasvanarathaṃ prati /

taṃ yugāntānalaprakhyaṃ śatasūryānalaprabham /
jaghāna४१ śarajālena megho vṛṣṭayā yathācalam

hanyamānaśca tairdaṇḍo haviṣeddha ivānalaḥ /
bhūyastaraṃ prajajvāla vegavaccāpyadhāvata

tamapratihataṃ daṇḍaṃ jñātvā kārtasvanassa tu४२ //
rathamutsṛjya vegena āākāśasthobhavadbalī /४५//
daṇḍaśca rathamabhyetya sahayaṃ saha yantṛṇā /
sadhvajaṃ sapatākaśca bhasma kṛtvā yayau punaḥ /

३१ bhrāmayitvā mahābalaḥ - gha. // ३२ ajaikapāda gadayā skandhadeśe vyatāḍayat - gha. // ३३ śataśṛṃgaṃ - gha. / ३४ ca tadā - gha. // ३५ pādairjagrāha - 'ā . gādau {? ) // ३६ sovrajat - kha. // ३७ daśabhiśca stanāntare - gha. / ३८ kārtasvanasya - kha. // ३९ sa tribhi: - kha. // ४० bhrāmayitvāsya - kha. // ४१ jagrāh (sa) - kha. / ४२ kārtasvarasya tu - gha. /
496
yāvad daṇḍo na patati४३ rathenaiti४४ ca taṃ prati /
tāvat kārttasvano rudraṃ śarairabhyadravad४५ balī /४७//
chittvā dhvajaṃ dhanuścāsya tathā yoktrāṇi vājinām /
virathaṃ taṃ jvaraṃ४६ kṛtvā४७ asinā mūrdhnyatāḍayat४८

asighātaparītātmā sa rudraḥ śatrusaṃsadam /
tyaktvānyato yayau tūrṇaṃ padātirmunisattama /४९//
sosighātaviparītacetano raktacandanavilepanaprabha:४९ //
taṃ vihāya ripumagryavikramaṃ५० drudve surabalaṃ yatastataḥ

iti skandapurāṇe yuddhe saptāśītitamodhyāyaḥ
sanatkumāra uvāca
aryamā bahubhirbāṇaiḥ prahlādaṃ daityapuṃgavam /
ājaghāna rathaṃ ghoraṃ dhvajaścāsya vyaśātayat

prahlādopyaryamantaṃ१ vai rathaṃ tyaktvaiva vīryavān /
pradudrāva yathā rāhuḥ samaye timirāpaham

āādhāvantaṃ ca vegena vihastaṃ ripumaryamā /
jaghāna२ bahubhirbāṇairvṛṣṭyā megho yathācalam

śarānagaṇayanneva hiraṇyakaśipoḥ sutaḥ /
krodhānmānācca darpācca vegena samadhāvata

gṛhītvā kūbare tasya rathaṃ hemapariṣkṛtam /
citrepa saha sūtena tato harṣānnināda ca

anuhrādo dharaṃ prāpya tena viddhaḥ stanāntare /
asiṃ niṣkṛṣya vegena dharasya rathamāsadat

dhvajaṃ tasya hayām̐ścaiva sārathiṃ dhanureva ca /
chittvā skandhe dharaṃ caiva punaḥ svarathamabhyagāt३

४३ nipatati - kha. // ४४ neti - kha. / ४५ śanairabhyadravad - kha. | ४६ tadā (?) | ४७ dṛṣṭvā - gha. / ४= mūrdhni tāḍayat - kha. // ४९ prabhu: - kha. // ५० ripumugravikramaṃ - gha. / १ ...rpyamāṇaṃ - gha. // २ vavarṣa - gha. // ३ sa rathamanvayāt - gha. /
497
karmaṇā tena daityasya dharobhūd bhṛśamardita:४ /
evamanyaiśca daityendrairanye devā mahābalāḥ

nirjitāstarjitāścaiva yuddhāya ca punaḥ sthitāḥ /
tataḥ saṃkulamevābhūddevānāṃ dānavaissaha

parasparajigīṣūṇāṃ५ yuddhaṃ bhīrubhayāvaham /
tato bheryaśca śaṃkhāśca paṭahāsekyapuṣkalāḥ

jharjharyaḥ pepukāścaiva ḍiṇḍimā goviṣāṇakāḥ /
avādyanta bale६ vyāsa ubhayeṣāṃ sahasraśaḥ

tatosṛgoghapravahā७ patākadhvajapādapā /
gajāśvagrāhabahulā rathapravarakacchapā

keśaśaivālabahulā dhanurjyākṛtatantukā /
niṣṭanacchastramaṇḍūkā८ dukūlacchatraphenilā९

uṣṇīṣavarahaṃsā१० ca karapādaśiropalā११ //
hārakeyūrasikatā mukuṭotphullapaṃkajā

medosrakaphapaṃkā१२ ca prāṇajīvitanāśanī /
prāvartata nadī१३ ghorā hastyaśvarathavāhinī

tasyāṃ snāyanti rakṣāṃsi pibanti१४ ca ramanti ca /
nṛtyanti१५ cāpi vividhā bhīrūṇāṃ bhayadāstathā१६

gṛdhrā gomāyavaścaiva śvāno mārjāravāyasāḥ१७ //
cakṣūṃṣi karapādāntraṃ bhakṣayantībhiremire

mamāyaṃ hastinaḥ pādo mamāyaṃ medapaṭṭakaḥ१८ /
mamāyaṃ ca karaḥ śukro bāhuśca१९ rudhirasyadaḥ

mamāyaṃ tava nāyaṃ ca gṛhṇa paśyeti caiva hi /
kalahaṃ cakrire tatra krūrāḥ piśitabhojanāḥ

४ dhruvo bhayasamīrita: - gha., bhagnasamīritaḥ - gha. // ५ jighāṃsūnāṃ (?) / ६ raṇe -gha. // ७... prabhavā - kha. / ८ niṣṭantogrāstramaṇḍūkā - kha. // ९ .. phenitā - kha. // १० .. kalahaṃsā - gha. // ११ / śiroruhā - kha. / १२...manuṣyapaṃkā - kha. // १३ mahā - kha. // १४ piśācā (?) / १५ nṛtyante - kha. // १६ stadā - gha. // १७ jharjharavāyasāḥ - kha. // १८ mamāyameva ityuta - kha. // १९ hradaśca - gha. /
498
tyaktvānye ca hatām̐statra svadehān sumahārathāḥ /
vimānaiḥ strījanākīrṇaiḥ prayayubrahmaṇaḥ sadaḥ२०

apare pāpakarmāṇo hanyamānā ruṣāndhitaiḥ /
patanti narake ghore krandamānā muhurmuhuḥ

kecidārttāsvaraṃ kṛtvā - - - - - ṣārditāḥ२१ //
mriyante puruṣā yuddhe śataśotha sahasraśaḥ

daśantaśca tṛṇānyanye bhrātaḥ putreti cāpare /
krandamānā janā२२ bhītāḥ prāṇān kṛcchreṇa tatyajuḥ

saṃdaṣṭauṣṭhapuṭāḥ kecid devāsuramahārathāḥ /
śarasannatamarmāṇaḥ patantyurvyām̐ drumā iva

aśivāni śivā neduraṭṭahāsām̐śva rākṣasāḥ /
āārttanādām̐śca puruṣāstathaiva gajavājinaḥ /२५//
siṃhanādāśca śūrāṇāṃ bāhuśabdāśca puṣkalāḥ /
dhanuṣāṃ kṛṣyamāṇānāṃ śabdā vādyaravāstathā२३

athendraśca dhaneśaśca yamaḥ kālaśca vīryavān /
varuṇo marutaścaiva viśvedevāśca sarvaśaḥ

mitraścaiva jayantaśca bhagaḥ pūṣāryamā tathā /
kāpālī cāpi yo rudro vasavaśva mahābalāḥ

nāsatyaścaiva dasraśca pṛśnayaśca surottamāḥ /
ete cānye ca devānāṃ pravarā bāhuśālinaḥ /२९//
dānavānāṃ bale vegaṃ balavanto२४ bhicakrire /
sāgarā iva garjanto yugānte analā iva

prabhañjanā ivākāle mahānta iva cācalāḥ /
vṛṣabhā iva nardanto bṛhanta iva kuñjarāḥ

२० padam - gha. // २१ jātamānasya ūrjitā: - gha. // २२ narā - kha. // २३ stadā .. - kha. // २४ vegān, vegavanto - kha. /
499
grasantaśca yathā grāhāśchindanto makarā iva /
varṣamāṇā iva ghanāḥ siṃhā iva ca nardina:२५ //
dānavānāṃ balaṃ sarve vegenaivābhyavārayan

taddevavegaprahatābhivegaṃ२६ balaṃ sayatnaṃ२७ danudānavānām /
bhavatyanādhāramatiprasaktaṃ२८ tṛṇaṃ yathā vahnimukhāvasaktam /३३ //
iti skandapurāṇe yuddheṣṭāśītitamodhyāyaḥ
sanatkumāra uvāca
teṣāṃ tadveganunnānāṃ१ bhagnānāṃ kliśyatāṃ puna:२ //
trāṇārthamatidīptākṣo३ hiraṇyākṣograhītpadam४

andhakaśca mahāmāyo bhrātaraścāsya५ tatsamāḥ /
śataṃ rathasahasrāṇāṃ sarveṣāmapalāyinām

prahlādaśca sahabhrātā hiraṇyakaśipoḥ sutaḥ /
vipracitiḥ sahabhrātā saiṃhikeyaiśca taissaha

gṛhṇa gṛhṇeti nardanto devān pratyudyayustadā /
teṣāṃ teṣāṃ ca saṃgrāmaḥ sughoraḥ samapadyata

grāhāṇāmiva६ kāṇḍe७ ca gajānāmiva vā vane८ /
indrastvaṣṭā ca pūṣā ca hiraṇyākṣamavārayan

saṃgatya sāyakaistīkṣṇaiḥ sarvamarmasvatāḍayan /
teṣāṃ dhanūṃṣi citrāṇi asyatāṃ tu divaukasām

māyābalena daityendro vyaṣṭambhayata dīptimān /
tāni viṣṭambhitāni sma tadā daityena māyayā /७//
nānamanti yathā pūrvaṃ tataste hyākulābhavan /
sopi daityo mahāmāyo naditvā meghanisvanam

२५ ca nādina: - kha. // २६ ...tivegaṃ (?) // २७ sayattā - kha. // २८ ...tyanācāramatisaṃsakta - gha. / १ tadvaśagānāṃ tu - gha. // २ prabhagnānanuśiṣyatāṃ - kha. // ३ ...miha sāṃprāpto - gha. // ४ ...bhyayātsutama. - gha. / ५ ...ścaiva (?) / ६ grahāṇāmiva - kha. // ७ kāle (?) / ८ cāṃjane (cājane?) - kha. //
500
babandha teṣāṃ gātrāṇi samantādastramāyayā /
tān baddhām̐śca samīkṣyaivamakarmaṇyānmahābalān९

yantāro vāhanaiḥ kṣipraṃ jahru१०stasmādraṇājirāt /
atha kālo yamaścaiva dhaneśo mitra eva ca

varuṇo vasava:११ sarve aśvinau ca mahābalau /
pragṛhītāyudhāḥ kruddhā१२ stiṣṭhatiṣṭhetivādinaḥ

abhyadravanta vegena hiraṇyākṣaṃ mahāsuram१३ /
teṣāmāpatatāṃ saṃkhye sa daityaḥ krodhamūrchitaḥ

sarveṣāṃ sāyakaistīkṣṇairbibheda kavacān yudhi /
te bhinnakavacāḥ sarve krodhāt prajvalitānanāḥ

sasarju१४rastramukhyāni tadāpratihatānyuta१५ //
yamo daṇḍaṃ sasarjāsya tathā kālaśca१६ - - -१७

dhaneśaścāśaniṃ ghoraṃ varuṇaḥ pāśameva ca /
bhagaśca muśalaṃ ghoramanye cānyām̐stathāmarāḥ१८

tān sa daityo hasanneva sāyakairmarmabhedibhiḥ /
vyaṣṭambhayadadīnātmā१९ śakrahastaṃ yathā bhavaḥ

sādhuvādām̐stato hṛṣṭā dānavānāṃ mahārathāḥ /
samaṃ cakruśca saṃpūjya hiraṇyākṣaṃ mahāsuram२०

apare२१ naitadāścaryaṃ ditiputrasya saṃyuge /
kaśyapena२२ prasūtasya rājñosmākaṃ ca svāminaḥ (?)

apare siṃhanādām̐śva bāhuśabdām̐śca puṣkalān /
cakrurhṛṣṭāśca vādyāni tathā sarvāṇyavādayan

evaṃ hi saṃprahṛṣṭānāṃ dānavānāṃ mahāhave /
pārāśarya giro bahvyaḥ śrūyante stuti -- -

९ mahābalā: - kha / १० ... hra - kha , jahu (?) / ११ vāsava: - kha. / १२ sarve - gha. / १३ mahābalaṃ - gha // १४ sasarja - kha., sasṛju - gha. // १५ yudhā: - gha. // १६...sya - kha. // १७ kālasya ciṃtavastathā - gha. // १८ śarān - kha. // १९ ..dameyātmā - gha. // २० hiraṇyākṣāya sarvataḥ - gha // २१ sa pare - kha / २२ kāśyapena - kha. // २३ te - kha. /
teṣāṃ praharṣaṃ jñātvetthaṃ devabhaṃgaṃ ca taṃ tadā /
sarvaprāṇicaro vāyurasurānabhidudruve

sahasranalvamātreṇa sa rathena prabhaṃjanaḥ /
samantād dhvajayuktena patākāśatamālinā२४ /२२//
javena yantṛṇāṃ२५ yatnānnigṛhītena śabdavān /
prapūrayan diśaḥ sarvāḥ sahasā pratyadṛśyata

sa pañcabhiḥ śaraistīkṣṇairdaityarājamathāvyathaḥ२६ //
āhṛtya yojane tasmāddeśāt kṣipramavāsṛjat

andhakaśca tataḥ ṣaṣṭyā vipracittiśca saptabhiḥ२७ //
mayaṃ pañcāśatā viddhvā saptabhiḥ saptabhiḥ punaḥ

daityāśca dānavaścaiva sarvān vivyādha tatkṣaṇāt /
punaḥ pulomaputrām̐śca nivātakavacānapi

te tena bahubhirviddhā: śarairasurapuṃgavāḥ /
dikṣu sarvāsu vikṣiptā yojanāntaritāḥ sthitāḥ

yānyām̐śca te vimuñcanti gadāmuśalapaṭṭiśān /
tānsarvān bhagavān vāyurdānavoparyapātayat

te hatā hanyamānāśca sbamuktai२८rāyudhaibhṛśam /
āārttanādān prakurvāṇāḥ prādravanta diśo diśaḥ२९

sopi vāyurmahāvego babhaṃja rathasattamān /
pāṃśuvarṣeṇa ca punaścakṣūṃṣyeṣāmapūrayat

tataste३० bhayasantrastā notsasarjustadā śarān /
śastrāṇi ca tathānyāni yuṃjaśaścāvatasthire /

tasya tatkarma saṃvīkṣya hiraṇyākṣaḥ pratāpavān /
uvāca dānavān sarvān garhayan३१ ditinandanaḥ

dhigvo daityā balaṃ sarvaṃ३२ dhigdarpā dhikparākramā: /
visṛjya raṇamavyagrā३३ yāta strīkarma sevata३४

२४ patākaśatamālinā - kha. // २५ yantriṇā - kha. // २६... rājamayāvyayama - gha., ...rājānamavyathaḥ - kha. / २७ saptati: - kha. // २८ sumukhai - gha // २९ daśa (? ) // ३० tathāsya - kha. // ३१ hrarṣayat - gha. / ३२ sarve - kha. // ३३ balamavyagrā - gha. // ३४ sevinaḥ - gha. /
502
ye yūyaṃ raṇamadhyasthā jīvite sati bāliśāḥ /
ekena vāyunā bhagnā dhigvastanmantritaṃ३५ purā

athavā yanmayā proktaṃ yūyaṃ bālā rati३६klamāḥ३७

tattathā nāsti sandeho bālairiva hi vaḥ kṛtam३८ / /३५//
tiṣṭhadhvaṃ bālavat sarve rakṣanto jīvitaṃ svakam /
ahameko vijeṣyāmi vāyumenaṃ prapaśyata

tataḥ sa parvato bhūtvā ditiputraḥ pratāpavān /
samantād vāyuvegaṃ taṃ३९ samavārayadavyayaḥ४०

-- - tvānilaṃ jñātvā parvatena nivāritam /
andhako bāhupāśena avaplutyābabandha tam४१

sa४२ baddho bāhupāśena tadā vāyuḥ४३ pratāpavān /
saṃpragṛhyāndhakaṃ śīghramutpapāta vihāyamā

tasyotpatitamātrasya pragṛhyāndhakadānavam /
rāhurgadāṃ mahāraudrāṃ kṣipraṃ mūrdhni nyapātayat४४ /
abhyetya pādayoścaiva vipracitirmahābalaḥ

jagrāha sumahāgrāho matsyāniva४५ mahārṇave /
sa tena suprahāreṇa vihvalaḥ prāṇigocaraḥ

skandhe keśābhisaṃyukto bhrāmito vipracittinā /
sa bhrāmyamāṇo vibabhau srastahārasragambaraḥ /४२//
alātamiva sandīptaṃ niśāyāṃ munisattama /
bhrāmyamāṇaṃ samālakṣya punardevāḥ savāsavāḥ /४३//
vegaścakrurmahāvegā gṛhṇagṛhṇeti vādinaḥ /
vipracittistu tān daityaḥ saṃrabdhānudyatāyudhān /४४//
ālakṣya subahūn saṃkhye garjamāna:४६ payodavat /
abhīkṣṇaṃ bhīmasaṃhrādaṃ vāyuṃ dānavayūthapaḥ /४५//
३५ dhigastu mantritaṃ - gha. // ३६ iti - gha. // ३७ kramā: - kha., kramāt - gha. // ३८ bahiḥkṛtam - gha , vartitaṃ ? // ३९ vegena - kha. // ४० ...davyatha: (?) // ४१ ... ta: - kha. // ४२ saṃ - kha. / ४३ jātadāya (?) - kha. // ४४ mūrdhnyavapātayat - gha. // ४५ matsāniva - kha. // ४६ garjamānā: (naṃ) - kha. /
503
cikṣepa śakramuddiśya girau vajraṃ yathaiva saḥ /
sa cāpi tena vikṣipto labdhasaṃjño mahābalaḥ /४६//
vidhāya vegaṃ devendramupatasthe kṛtāñjaliḥ /
tato vāyuśca devāśca sarva eva sahānugā:४७ /

abhyadravanta daityendrān pragṛhītavarāyudhāḥ /
teṣāṃ teṣāñca saṃgrāmaḥ sughoraḥ samapadyata

siṃhānāmiva dṛptānāṃ४८ vijane४९ śarabhaiḥ saha /
tatra kecidvinihatāḥ suprahāreṇa mūrcchitāḥ /४९//
sādhusādhviti bhāṣantaḥ prāṇānūrdhvaṃ vitatyajuḥ५० /
apare danudetyendrā mudā yuktā५१ mahābalāḥ

pareṇābhyāhataṃ śūraṃ samarakṣan५२ suputravat५३ / /
keciddhatvāpi subahūn devadānavasattamāḥ

avikṣatāḥ śitaiḥ śastrairātmānaṃ garhayantyuta /
aśastraṃ kecidabhyetya devadaityā mahābalāḥ

dharmayuddhamabhīpsantastyaktvā śastrāṇyayodhayan /
bahvastatra daityendrā yuyudhurbhīmavikramāḥ

devāśca५४ nāhatā ye vai nābhighnanti kadācana /
padātayastatra sarve yodhayanti padātibhi:५५

sādinaḥ sādibhiḥ sārdhaṃ rathino rathibhiḥ saha /
gajino gajibhiśceva tathā yuddhamavartata

evaṃ teṣāṃ hi saṃgrāmo devānāṃ dānavaissaha /
āvartata śatānyaṣṭau varṣāṇi sumahābhayaḥ५६

atha daityo mahāmāyo gajenāmbudavarccasā /
tomaraṃ sumahad bibhradyugāntānalavarccasam

kokilāñjanameghābho vidruto yo virocanaḥ /
sobhyadravattadā devānātisavyānivotthitān (?) /

४७ vā - kha. // ४८ tṛptānāṃ - gha. // ४९ vijathe - gha. // ५० prāṇānmūrdhani tatyajuḥ (? ) // ५१ yadā muktā - kha., madayuktā - gha. // ५२ saṃrakṣanta - kha // ५३ svaputravata. - gha. // ५४ devām̐śca ? // ५५ padātinaḥ - gha. / ५६ tu mahābhaya: - kha. / -
504
sa gajena prabhinnena mukhāḍambaraghoṣiṇā /
abhidudrāva devendraṃ tiṣṭhatiṣṭheti cābravīt

tasyāpatata evātha bhagavān pākaśāsanaḥ /
jatrudeśe śaraṃ ghoraṃ nicakhāna rarāsa ca

anubhūya prahāraṃ taṃ sa daityo bhīmavikramaḥ /
tasyāsya tomareṇātha bibheda karamunnatam५ ७

athāsya tomarodbhinnāddhastāddhastāddhemavibhūṣitam५८

papāta taddhanurdivyaṃ mahāśanisamaprabham५९

tatosya bhūyo daityendro vyākulasya tadā gajam /
tomareṇa bibhedāśu kubhbhadeśe mahābalaḥ

sa bhinnastena daityena vane matta iva dvipaḥ /
anaṃkuśaḥ śanairghṛ - svaṃ balaṃ hyanivāritaḥ (?)

. .. .. . .. . .. . . . .. /
te tathā vadhyamānāstu ādityā daityadānavaiḥ /
bhayārditā diśaḥ sarvāḥ६० palāyante sma६१ sarvaśaḥ

tata: śaṃkhāśca bheryaśva vādyāni vividhānyapi /
. .. .. . .. . .. . . . .. /
sihnādām̐śca saṃcakru६२ rdaityadānavasaṃmatāḥ (?)

tacchinnabhinnapravidāritāntaraṃ६३ gajena daityaiśca punarviloḍitam६४ /
balaṃ mahaddaivatapālitaṃ babhau yathārṇavo mandaramanthavikṣataḥ /

iti skandapurāṇe yuddhe ekonanavatitamodhyāyaḥ
५७ ...muddhataṃ - kha , ...muddhṛtaṃ - gha , ... mudyataṃ (?) // ५८ vibhūṣitāt - (?) // ५९ yathāśanisamulbaṇaṃ - gha. / ६० sarve - kha. // ६१ vipalāyanti - kha. // ६२ saṃkruddhai - kha. // ६३ pravidāraṇāturaṃ - kha. / ६४ punarvilolitaṃ - kha. /
505
sanatkumāra uvāca
taddevasainyaṃ saṃdṛśya daityadānavayūthapaiḥ१ /
vadhyamānaṃ bhṛśaṃ vyāsa vyāghairiva mṛgān vane

timirārirmahātejāḥ somaḥ praharatāṃ varaḥ /
tigmavarṣmā suśītārcciḥ svayaṃ pavanasārathiḥ

tau baddhakavacau samyak śarāsanadharāvubhau /
baddhagodhāṃgulitrau ca tathā baddheṣudhī ca tau /३//
sakhaṅgau ca saghaṇṭau ca२ sapatākau gajāviva /
ubhau vīrau mahāvīyau yoddhuṃ daityān vyavasthitau

somastu daśabhistīkṣṇaiḥ sāyakairmarmabhedibhiḥ /
vivyādha hṛdaye daityaṃ hiraṇyākṣaṃ mahāsuram

sa bhinnahṛdayo daityaḥ somena dṛḍhamuddhataḥ /
mohaṃ samāviśad vyāsa krauñcaḥ śaktyeva parvataḥ

taṃ tathābhisamīkṣyaiva rathaṃ yantā४ sahāsuram५ /
apovāha mahāmāyaṃ dhaneśaṃ nidhayo yathā

tato hāhākṛtaṃ daityairdaivataiḥ sādhusādhviti /
gṛhṇagṛhṇeti daityaiśca mā gṛhṇeti ca daivataiḥ

tato bheryaśca śaṃkhāśca paṇavā goviṣāṇakā: /
avādyanta surāṇāṃ vai harṣarāgapravartanāḥ६

athāndhakaśca७ tāraśca tārako namucistathā /
vipracittiḥ śaṃbaraśca mahāmāyaśca dānavaḥ

dhundhuḥ kārtasvanaścaiva rāhuścaiva mahābalaḥ /
śataketuḥ śatāvartaḥ pulomā vilvalastathā

vātāpī kālanemiśca śatāvartaḥ८ (?) śatodaraḥ /
mahāpāśvoṃdaraścaiva९ musuṇḍaḥ१० suṇḍha११ eva ca

१ ...yūthapā: - kha. // २ śitavarmmā - gha , tigmavarmā (dharmā? ) - kha. // ३ susannaddhau - gha. // ४ rathayantā - kha / ५ mahāsurama. - (? ) // ६... pravardhanā: - (? ) // ७ tathāndhakaśca - kha , tadā (?) // ८ śarabhaśca (?) / ९ hradaścaiva - gha / १० muhūtoṃ - gha // ११ muṇḍa - kha. /
506
durlomā vakrabandhaśca viromā१२ rodha१३ eva ca /
mārīcaśca subāhuśca śvetakuṇḍalireva१४ ca

vṛṣaparvātikāyaśca śarabhaḥ siṃha eva ca /
narāntako devahanastathā yajñahanaśca yaḥ

daityau sundanisundau ca śakratāpana eva ca /
prahlādaścānuhrādaśca śinirbāṣkala eva ca

virocano balirbāṇo vātāśvaśca mahābalaḥ१५ /
mayotha tārakākṣaśca vidyunmālī prabhākaraḥ

dundubhi१६rmahiṣaścaiva ariṣṭo riṣṭa eva ca /
keśī ca dhenukaścaiva ajako vyaṃsa eva ca

tathā gaganamūrdhā ca asilomā ca dānavaḥ /
sūcīlomā tuhuṇḍaśca huṇḍaśca paratāpanaḥ

hastī duryodhanaścaiva vipākaḥ pāka eva ca /
balo murotha narako mūkendradamanāvapi१७ /१९//
aśvagrīva: sambaraśca tathānya:१८ kālasaṃvaraḥ /
śālvaḥ१९ śatabhujaścaiva drumo vthāghraśca dānava:

madhuśca kaiṭabhaścaiva mahāsaṃgara२० eva ca /
chāyāgrahaśca२१ vikhyātaḥ२२ seṃhikeyāśca viśrutāḥ

hālāhlāśca te sarve baliputrāśca viśrutāḥ /
tathā mayasutāḥ sarve nivātakavacāśca ye

paulomāḥ kālakeyāśca vipracitisutāśca ye /
ete cānye ca bahuśo२३ daityadānavasaṃmatāḥ

sarve candramasaṃ devaṃ prati vegaṃ pracakrire /
mahiṣā iva -- - hastinaḥ śarabhaṃ yathā

१२ virāmo - kha., virādho - gha. // १३ rādha - gha. // १४ śvetakuṇḍala eva - gha. // १५ su mahābalaḥ - kha. / १६ dhundubhi - kha. / १७ narakāvapi - gha. // १८ tatā (thā) yaḥ - kha. // १९ śāla:?, andhaḥ - gha. / २० mahāmagara - kha., mahākavaca - gha. // २१ māyāgrahaśca - gha. // २२ vikhyātā: - kha. // २३ bahavo - gha. /
507
vighnā yataprataṃ yadvat kāmā mokṣāśritaṃ yathā /
indriyārthā yathā yogamanarthā duḥkhitaṃ yathā२४

nāgā iva garutmantaṃ bhramarā iva pādapam /
tathā te dānavāḥ sarve pragṛhītavarāyudhāḥ

dudruvuḥ śiśiraṃ devaṃ mahājaladanisvanāḥ /
teṣāmāpatatāṃ vyāsa timirārirhasanniva

udyatānyāyudhāni sma śaraiściccheda sarvaśaḥ /
tataḥ२५ sa tān punardevaḥ sarvāneva ruṣānvitaḥ

hṛdayeṣu śaraistīkṣṇairbibheda ca rarāsa ca /
tuṣāreṇa ca śītena tārādhipatiravyayaḥ

ājaghānāsurān sarvān krodhasaṃraktalocanaḥ /
te śaraiśca vinirbhinnāḥ śītena ca bhṛśārditāḥ /

sthitāstatraiva daityendrāścitrapaṭṭārpitā iva /
candropi devaḥ samare maṇḍalīkṛtakārmukaḥ

bibheda sarvān daityendrān nardamānaḥ payodavat /
yaḥ kaściddānavo vāpi daityo vā munisattama /३२//
sarve eva śarān tasya dadhire śaśinastadā२६ //
yatkiñciccālayatyaṅgaṃ tatra daityaḥ kadācana

tattat tīkṣṇaiḥ śarairdevo bibheda ca rarāsa ca /
bruvato daityayodhasya yatra kvacana saṃyuge

nicakhāna śarānaṣṭau mukhe tasyāpi candramāḥ /
niṣpandāste sthitāḥ sarve mūkavaccāsurottamāḥ /
śaranirbhinnasarvāṅgāścitrapaṭṭārpitā iva /३५//
yathā sa bhagavān devaścandramā dānavārdanaḥ /
tathaiva bhagavān vahnirārdayad dānavān yudhi

२४ iva du:khitaṃ - kha. // २५ enaṃ (nāna) - kha., etāna śanaira - gha. // २६ ..stathā - kha. /
508
tadrathāśvagajayodhasaṃkulaṃ prakṣaradrudhirabinduvihvalam /
sīdate gajakulopamaṃ balaṃ paṃkalagnamiva sarvamulbaṇam