સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 8.9

[હ્ત્ત્પ્સ્:॥સ.wઇકિસોઉર્ચે.ઓર્ગ્।સ્।અ9x પૂર્વવર્તી પૃષ્ઠઃ (અધ્યાયાઃ ૭૧ - ૮૦)] । [હ્ત્ત્પ્સ્:॥સ.wઇકિસોઉર્ચે.ઓર્ગ્।સ્।અદ્w આગામી પૃષ્ઠઃ (અધ્યાયાઃ ૯૧ - ૧૦૦)]
469
સનત્કુમાર ઉવાચ
હિરણ્યાક્ષસ્તદાયાન્તં દૃષ્ટ્વા દેવેન્દ્રમગ્રતઃ૧ ।
ઉવાચ રથયન્તારમિન્દ્રં પ્રતિ નયસ્વ મામ્

સ તેન ચોદિતસ્તસ્ય ચોદયાનસ્તદા હયાન્ ।
અનયત્તં સુરેન્દ્રાય હુતં ભાગં યથાનલઃ

સ ગજસ્કન્ધગં દેવં સહસ્રાક્ષં સુરેશ્વરમ્ ।
શરપાતે તદા સ્થિત્વા પ્રોવાચાસુરપુંગવઃ

શક્ર યત્તે બલં કિઞ્ચિત્ તદ્વિદર્શય મા ચિરમ્ ।
પૂર્વદેવા વયં ચૈવ ત્રૈલોક્યં ચાખિલં હિ નઃ

જ્યેષ્ઠક્રમાગતં કૃત્વા ન્યાયેન ચ સુરોત્તમ ।
તે યૂયં ન્યાયમુત્સૃજ્ય હત્વા મે ભ્રાતરં પુનઃ । ।૫॥
વિશ્રમ્ભેણ શઠા ભૂત્વા પશ્ચાદ્ દેવત્વમાગતાઃ ।
ઇમે વયં પૂર્વદેવા ન વા યૂયઞ્ચ દેવતાઃ

યુધ્યતાં વોદ્ય સર્વેષાં જીવિતાનિ હરામ્યહમ્ ।
સહાનુગૈસ્ત્વામિહાદ્ય હત્વા કૃત્વા બલિં તથા

ભવિષ્યામ્યનૃણો ભ્રાતુર્યસ્ત્વયા માયયા હતઃ ।
સ એવમુક્ત્વા બલવદ્ધનુરાકૃષ્ય વીર્યવાન્ ।
લલાટે પઞ્ચભિર્વ્યાસ વિવ્યાધ નિશિતૈઃ શરૈઃ

સ વિદ્ધસ્તેન દેવાનાં લલાટે પઞ્ચભિઃ શરૈઃ ।
રાજા બભૌ યથા મેરુઃ સૂર્યપાદૈઃ સમાવૃતઃ

અથ તસ્ય તદા શક્રઃ પુનશ્ચઙ્ક્રમતો૨ ધનુઃ ।
ચિચ્છેદ વજ્રમાદાય પુનશ્ચૈનમતાડયત્ ॥8.81.૧ ૦ ॥
સ તેન સુપ્રહારેણ દિશો દીપ્તા હ્યપશ્યતઃ ।
અન્યચ્ચ ધનુરાદાય પુનરેવ વ્યકર્ષત । ।૧ ૧ ॥
૧ ..મભ્યગાત્ - ખ. । ૨ -..શ્ચક્રમતો - ખ.।
470
તદપ્યસ્યાચ્છિનદ્રાજા૩ તથાન્યદ્ ભૂય એવ ચ ।
અથ શક્તિં સમાદાય ચિક્ષેપ રુષિતસ્તદા । ।૧ ૨। ।
તામાપતન્તીં દીપ્તાસ્યામુગ્રાં મૃત્યોરિવ સ્વસામ્૪ ।
વજ્રેણ રાજા૫ ચિચ્છેદ તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥૧ ૩ ॥
ગદામન્યાં સમુદ્યમ્ય હિરણ્યાક્ષસ્તદા શુભામ્ ।
અભિદુદ્રાવ વેગેન ક્રુદ્ધઃ સિંહ ઇવ દ્વિપમ્ ॥૧૪। ।
તસ્યાપતત એવાશુ ગદાં હેમપરિષ્કૃતામ્ ।
ચિચ્છેદ બહુધા રાજા ધર્માર્થાવિવ૬ નાસ્તિકઃ ॥૧૫। ।
અથૈનં વિપ્રચિત્તિશ્ચ શિનિર્બાષ્કલિરેવ ચ ।
મયશ્ચ સમ્બરશ્ચૈવ અસિલોમા ચ દાનવઃ । ।૧ ૬॥
તારશ્ચ કારકશ્ચૈવ તથેન્દ્રદમનઃ સ ચ ।
કાલનેમિશ્ચ૭ ષણ્ડશ્ચ વિપાકઃ પાક એવ ચ ॥૧૭। ।
ઇલ્વલો નમુચિશ્ચૈવ વાતાપી કાલમુંજિકઃ૮ ।
એતે સર્વે મહામાયા દેવેન્દ્રમભિદુદ્રુવુઃ૯ । । ૧૮॥
તાનાપતત એવાથ રુદ્રાદિત્યાઃ પ્રમન્યવઃ ।
રુરુધુર્વિજને૧૦ યદ્વદ્ ગજાન્ સિંહાઃ સમૂર્જિતાઃ ॥ ૧૯। ।
તેષાં તેષાં ચ સંગ્રામઃ સુઘોરઃ સમપદ્યત ।
અરણ્યેન્યોન્યસંપાતાન્મત્તાનાં દન્તિનામિવ ॥8.81.૨ ૦ ॥
તત્રાંશો૧૧ નામ આદિત્યો રથેનામ્બુદનાદિના ।
આયમ્ય કાર્મુકં વ્યાસ દાનવાન્ સમુપાદ્રવત્ । ।૨૧ । ।
સ વિપ્રચિત્તિં દશભિઃ શિનિં પઞ્ચભિરેવ ચ ।
ત્રિભિશ્ચ વાષ્કલિં સંખ્યે મયં૧૨ પઞ્ચભિરેવ ચ ॥૨૨। ।
સંવરં ચૈવ વિંશત્યા અસિલોમાનમેવ ચ ।
તારં ચ તારકં ચૈવ ઇલ્વલં નમુચિં તથા । ।૨૩ ॥
૩ તમપ્યસ્યાચ્છિનદ્રાજા - ખ- । ૪ સ્નુષાં - ખ. । ૫ મૃજુ - ખ. । ૬ ધર્માથાનિવ - ખ. । ૭ કાલનેમી ચ - ખ. । ૮ કાલભુંજિતઃ - ખ. । ૯ .. દુદ્રુવે - ખ. । ૧૦. -વિજયે - ખ. । ૧૧ તત્રાંસો - ખ. । ૧૨ યમં - ખ. ।
471
વાતાપિં૧૩ ચેન્દ્રદમનં વિપાકં પાકમેવ ચ ।
કાલનેમિં ચ ષણ્ડં ચ તથા ચામીસૃમુઞ્જિકમ્૧૪ ॥૨૪। ।
એતાન્સર્વાન્ સ વિવ્યાધ દશભિર્દશભિઃ શરૈઃ ।
વિકર્ષતાં ચ સંગ્રામે આદિત્યો લઘુહસ્તવાન્ ।
ધનૂંષિ યુગપદ્દેવશ્ચિચ્છેદ ચ નનાદ ચ । ।૨૫। ।
તત એષાં પુનર્વાહાન્ સૂતાન્ દિવ્યાન્ જયધ્વજાન્ ।
પ્રહસન્નિવ વિપ્રેન્દ્ર સાયકૈર્બહુધાકરોત્ । ।૨૬। ।
તે હતાશ્વા મહેષ્વાસા હતસૂતાશ્ચ સર્વશઃ ।
વેગેન ખઙ્ગિનઃ સર્વે અંશમેવાભિદુદ્રુવુઃ૧૫ ॥૨૭। ।
તાન્મૂર્ત્તીનિવ શૈલેન્દ્રાન્ ગર્જતો જલદાનિવ ।
અસંભ્રાન્તસ્તદાદિત્યો જાનુષ્વેવાવપૂરયત્ ॥૨૮। ।
શરપૂરિતગુલ્ફાસ્તે જાનુષ્વેવ ચ દાનવાઃ ।
અંશમુત્સૃજ્ય૧૬ વેગેન જગ્મુરન્યાં દિશં તદા

તતો દેવાસ્તદા ચક્રુર્મહાન્તં તૂર્યનિસ્વનમ્ ।
સિંહનાદાશ્ચ વિપુલાન્ બાહુશબ્દાઁશ્ચ પુષ્કલાન્ । ।8.81.૩ ૦ । ।
અંશોપ્યાયમ્ય ભગવાન્ ધનુરિન્દ્રાયુધોપમમ્ ।
દાનવાનાં સદૈત્યાનામકરોત્ કદનં મહત્ ॥૩ ૧ ॥
શિરાંસિ દાનવેન્દ્રાણામંશઃ પ્રહરતાં વરઃ ।
અપાતયત્૧૭ ફલાનીવ પક્વાનિ શ્વસનો યથા૧૮ । ।૩૨ ॥
ધાવન્તિ કેચિદંશેન૧૯ અશિરસ્કાઃ શરૈઃ કૃતાઃ ।
ગત્વા વેગેન સંગ્રામાત્ પતન્ત્યૂર્વ્યાં ગતાસવઃ

અપરે બાહુભિશ્છિન્નૈરૂરુભિશ્ચ મહાબલાઃ ।
પતિતા નિષ્ટનન્ત્યુગ્રં૨૦ નિરયસ્થા યથા નરાઃ

શરપૂરિતસર્વાઙ્ગાઃ શરસંબદ્ધબન્ધનાઃ ।
ભ્રમન્તિ તત્ર તત્રૈવ સંસાર ઇવ દેહિનઃ૨૧

------
૧૩ વાતાપી - ખ. । ૧૪ મુણ્ડિકં - ખ । ૧૫ અંશુમેવાભિદુદ્રુવુઃ - ખ. । ૧૬ અંશુમુત્સૃજ્ય - ખ. । ૧૭ અપાલયત્ - ખ., અફાલયત્ (?) । ૧૮ પક્વાનીવ ઘનાવલી - ઘ., શ્વસતો મ્યથા? -- ખ । ૧૯ દન્તેન - ખ. । ૨૦ ...ન્ત્યુગ્રા - ખ. । ૨૧ રાગિણઃ (?) ।..
472
ન સ તત્રાસ્તિ દૈત્યો વા દાનવો વા મહાબલઃ ।
યં૨૨ શરા ન વિશન્ત્યુગ્રા અંશસ્ય૨૩ સુમહાત્મનઃ ॥૩ ૬। ।
બન્ધુજીવવનં યદ્વદ્ વનમાભાતિ૨૪ પુષ્પિતમ્ ।
અશોકકિંશુકાનાં વા તથા દૈત્યબલં બભૌ । ।૩૭॥
અયમંશોયમંશેતિ નેત્યયં ચાયમિત્યુત ।
સર્વમંશમયં દૈત્યા હ્યપશ્યન્ત ભયાર્દિતાઃ । ।૩૮। ।
સોપિ નિત્યાયતધનુઃ પરિવેષીવ ભાસ્કરઃ ।
યં યતઃ પશ્યતે દૈત્યં તં તં વિવ્યાધ પત્રિભિઃ । ।૩ ૯। ।
નાદદાનસ્તદા હ્યંશઃ સન્દધાનસ્તથાપિ વા ।
ન વિકર્ષન્ધનુશ્ચૈવ લક્ષ્યતે દૈત્યદાનવૈઃ । ।8.81.૪૦ । ।
મણ્ડલીકૃતમેવાસ્ય દૃશ્યન્તે કાર્મુકં મહત્ ।
આદિત્ય ઇવ મધ્યાહ્ને દૃશ્યતે સ તદા યુધિ

સ દિવ્યચાપો૨૫ લઘુહસ્તવાન્ બલી સદા મહામણ્ડલભૂતકાર્મુકઃ ।
દદાહ શત્રૂન્ પવનેરિતો રણે વિભાવસુઃ શુષ્કમિવેન્ધનં મહદ્૨૬

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે યુદ્ધે એકાશીતિતમોધ્યાયઃ૨૭
સનત્કુમાર ઉવાચ
તાંસ્તથાંશેન દૈત્યેન્દ્રાન્ કાલ્યમાનાનિતસ્તતઃ ।
દૃષ્ટ્વા બલો મહામાયો યન્તારમિદમબ્રવીત્ । ।૧ । ।
નયસ્વ માં યતોંશોયં દુરાત્મા દહતે બલમ્ ।
યાવદેનં શિતૈર્બાણૈર્નયામિ યમસાદનમ્ ॥૨। ।
તસ્યાપતત એવાંશસ્તદા પ્રહરતાં વરઃ ।
ધ્વજં ચિચ્છેદ૧ બાણેન હયાઁશ્ચૈકૈકશસ્તદા । ।૩ ॥
૨૨ -યઃ - ક..। ૨૩ ... નંશસ્ય - ખ. । ૨૪ ધનમાભાતિ - ખ. । ૨૫ દીપ્તહસ્તો - ઘ. । ૨૬ મહાનિતિ -ખ. । ૨૭ અધ્યાયઃ ૧૩૯ - ખ. ।
૧ ધ્વજાશ્ચિચ્છેદ - ખ. ।
473
ભલ્લેન ચ શિરઃ કાયાદ્યન્તુરાશુ ન્યપાતયત્ ।
તઞ્ચૈવ પઞ્ચભિર્બાણૈર્લલાટે સમવિધ્યત । ।૪। ।
તસ્ય દૈત્યસ્ય તે ભાન્તિ લલાટે પઞ્ચ સાયકાઃ ।
ઘનોદરવિનિષ્ક્રાન્તા ભાસ્કરસ્યેવ રશ્મયઃ । ।૫। ।
દૈત્યોપિ હિ તદા ધન્વી૨ વિયદુત્પત્ય રોષિતઃ ।
સાયકૈર્બહુભિર્વ્યાસ સોંશં સમકિરદ્બલી । ।૬। ।
સુવૃષ્ટિમિવ૩ જીમૂતઃ - - - - ઇવાશનિમ્ ।
કરાન્ દિવાકરો૪ યદ્વત્ તુષારં ચન્દ્રમા યથા૫ ॥૭। ।
તથા સ દાનવો દર્પાદ્બલઃ પ્રહરતાં વરઃ ।
અંશમેવાકિરત્તીક્ષ્ણૈઃ સાયકૈર્મર્મભેદિભિઃ । ।૮। ।
ધ્વજં ચૈવાસ્ય ચિચ્છેદ બહુધા દાનવેશ્વરઃ ।
હયાન્ વેગહતાન્ કૃત્વા સારથિં ચાપ્યસારથિમ્ । ।૯ । ।
કાર્મુકં બહુભિર્બાણૈર્વ્યધમ - - - - - ।
યથાંશં સ ચકારોગ્રસ્થાન્યાનપિ દૈવતાન્૬ ॥8.82.૧ ૦ । ।
નિરુદ્યમાન્ મહામાયશ્ચકાર વિરરાસ ચ ।
ક્વચિદ્ ગીષ્પતિસંકાશઃ૭ ક્વચિદ્ ભાસ્કરસંનિભઃ

ક્વચિત્સોમાગ્નિકલ્પશ્ચ ક્વચિત્તારાગ્રહૈસ્સમઃ૮ ।
ક્વચિત્પર્વતસંકાશઃ ક્વચિદ્ ગૃધ્રવપુર્ધરઃ ॥ ૧૨ । ।
ક્વચિચ્ચાકાશમાવિશ્ય અદૃશ્યઃ સોસૃજચ્છરાન્ ।
શરોપચિતગાત્રં તચ્છિન્નં ભિન્નં વિદારિતમ્ । । ૧૩ । ।
વિષ્ટબ્ધં મૂકવત્સર્વં દેવાનાં બલમાબભૌ ।
નષ્ટવાદિત્રનિનદં હયહેષિતવર્જિતમ્૯ ॥ ૧૪। ।
ગજબૃંહિતવિભ્રષ્ટં શ્રાન્ત૧૦ યોધોગ્રનાદિતમ્ ।
નિષ્પન્દં તદ્બલં ભાતિ ચિત્રપ્રત્યર્પિતં યથા

૨ મ(સ્ર) ગ્વી - ખ.। ૩ સવૃષ્ટિરિવ - ખ । ૪ દિત્યકરો - ખ । ૫ ઇવ - ખ ૬ દેવતાન્ ખ । ૭ ...ચ્છ્રીપતિસંકાશઃ (?) । ૮. ગ્રહૈસ્સહ - ખ. । ૯ ગર્જિતમ્ - ખ. । ૧૦ શાન્ત - (?) ।
474
ઊર્ધ્વં નિરીક્ષતે તત્ર યઃ કશ્ચિદ્વિબુધો બલે ।
બલસ્તસ્ય શરૈર્વક્ત્રમકરોદ્વિ - વદ્બલી ॥ ૧૬। ।
- - - -- -- -- -- -- -- - ।
ચેષ્ટાવિરાહિતા૧૧ શ્ચાસન્ યથા મોક્ષપથિ૧૨ સ્થિતાઃ । । ૧૭॥
તાંસ્તથા સીદતઃ સર્વાન્ દૃષ્ટ્વા બલમહાર્ણવે ।
વાયુર્જયન્તઃ પૂષા ચ ભગશ્ચ સુમહાબલાઃ । । ૧૮॥
નદન્તસ્તાઞ્છરાઁસ્તસ્ય બલસ્ય સમવારયન્ ।
વાયુસ્તસ્ય મહાભાગ શરાન્મેઘાદિવોદિતાન્૧૩ ॥૧ ૯॥
મુઞ્ચતો૧૪ મુચ્યમાનાઁશ્ચ મુક્તાઁશ્ચૈવાહરદ્બલી ।
ભગોસ્ય કાર્મુકં દિવ્યમચ્છિનત્પ્રહસન્નિવ । ।8.82.૨૦ । ।
દેહત્રાણં તથા પૂષા જયન્તશ્ચેષુધી તથા ।
- - - - - - - - - - - - - - - -

સમાર્દયન્ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્દેવા રવિસમપ્રભાઃ ।
સોર્દ્યમાનસ્તદા દેવૈર્બલી દનાવપુંગવઃ । ।૨૨ ॥
વૃક્ષૈઃ કાનનજૈર્વ્યાસ યુયુધે ભીમવિક્રમઃ ।
તાન્દ્રુમાઁસ્તે તદાક્ષિપ્તાન્ બલેન બહુધા શુભાન્

ક્રચુઃશરૈર્દેવતેન્દ્રાસ્તતઃ સ ગિરિમાવ્રજત્ ।
ગૃહીત્વા સ મહચ્છૃઙ્ગં સમૃગવ્યાલકિન્નરમ્

ચિક્ષેપ સુમહાનાદં૧૫ પ્રકુર્વાણોતિદારુણમ્ ।
તથા પતન્ સ૧૬ વેગેન પવનો બલવાન્ બલાત્

જહાર શૃઙ્ગં તચ્ચાપિ પપાતાસુરમૂર્ધનિ ।
દાનવાનાં તદા કોટિમેકાં વીર્યવતાં યુધિ

જઘાન બલમુક્તં તદ્ ગિરિશૃઙ્ગં મહાસ્વનમ્ ।
તાન્ હતાન્ દાનવાસ્તેન શૃંગેણ દિતિનન્દનાન્ ॥૨૭। ।
૧૧ ચેષ્ટાવિરહિતં - ઘ. । ૧૨ મોક્ષપથે (?) । ૧૩ ...નિવોદિતાન્ - ખ. । ૧૪ મુચ્યતો - ખ. । ૧૫ સુમહત્ નાદં - ખ. । ૧૬ પતન્તં - ખ. ।
475
( ૪૭૫) દૃષ્ટ્વા દેવાંશ્ચ તાનુગ્રાનભજ્યન્ત૧૭ સહસ્રશઃ૧૮ ।
રથૈરશ્વૈર્ગજૈશ્ચૈવ તથા ચૈવ પદાતયઃ ॥૨૮। ।
ઉત્સૃજ્ય વાહનાન્યન્યે૧૯ જીવિતાભ્યર્થિનસ્તદા૨૦ ।
પ્રમુઞ્ચન્તો મહાનાદાન્ પલાયન્ત૨૧ સહસ્રશઃ । ।૨૯। ।
દ્રબતસ્તાન્ તદાભ્યેત્ય હિરણ્યાક્ષઃ સ દાનવઃ (?) ।
વિપ્રચિત્તિશ્ચ દનુજઃ પ્રહ્લાદશ્ચ મહાબલઃ । ।8.82.૩ ૦॥
મય - -૨૨ ન્ધકો દૈત્યસ્તારકઃ શક્રતાપનઃ ।
ઊચિરે દાનવાન્ સર્વાન્ દૈત્યાંશ્ચ ભયવિહ્વલાન્ ॥૩ ૧ ॥
ભો ભો દાનવશાર્દૂલા દૈત્યાશ્ચ સુરશત્રવઃ ।
કિં પલાયથ૨૩ તિષ્ઠધ્વં મા ભયં વોસ્તુ દાનવાઃ ॥૩૨। ।
ક્વ ગતા દાનવા યૂયં સુખં લપ્સ્યથ વા ન વા ।
એતે બલમજાનન્તો૨૪ દેવાઃ પૂર્વં મહાબલાઃ । ।૩૩ । ।
ન પ્રમર્દન્તિ પાતાલે સ્થિતાન્નાપ્યસુરોત્તમાઃ૨૫ ।
નિઃશેષાન્ પ્રમથિષ્યન્તિ પાતાલેપિ કુલાધમાઃ

મા યાત વિનિવર્તધ્વં રિરક્ષિષત૨૬ સર્વશઃ ।
સુયુદ્ધેનાત્મનો દૈત્યા મા ભયં વોત્ર જીવિતે ॥૩ ૫॥
ક્વ ગતં દનુજત્વં વઃ ક્વ ગતા દૈત્યતા ચ વઃ૨૭ ।
ક્વ ચ વૈરં સુરૈઃ સાર્ધં ક્વ રાજ્યહરણં ગતમ્ ॥૩ ૬। ॥।
યદ્ ધૈર્યં૨૮ યશ્ચ વો દર્પઃ કુલં જન્મ૨૯ ચ યદ્ધિ વઃ૩૦ ।
યચ્ચ વો૩૦ ગર્જિતં પૂર્વં તસ્ય કાલોયમાગતઃ । ।૩૭॥
તદા બ્રુવત યદ૩૨ દૈત્યા ન બાલા૩૩ વયમિત્યુત ।
વયમેકૈકશો યોગ્યા દેવાનાં નાશનેપિ૩૪ ચ

તસ્ય કાલોયમદ્યેહ પ્રાપ્તઃ કિં વિપલાયથ૩૫ ।
તત્ સર્વં ગર્જિતં વોદ્ય જાનામ્યહમતઃ પરમ્ । ।૩૯॥
૧૭ દૃષ્ટ્વાન્યે દાનવાઃ સર્વે વ્યભજન્ત (?) । ૧૮ સુરશત્રવઃ - ઘ. । ૧૯ વાહનાનન્યે - ખ. । ૨૦ જીબિતેનાર્થિન- સ્તદા - ખ. । ૨૧ પ્રવિલીનાસ્તદા દૈત્યા દાનવાશ્ચ - ઘ. । ૨૨ યમમુક્તો - ખ. । ૨૩ પલાયત - ખ । ૨૪ એતૈર્બલમજાનન્તો - ખ. । ૨૫ સ્થિત્વા નાપ્યસુરોત્તમાઃ - ખ । ૨૬ રરક્ષારુત - ખ. । ૨૭ ગતો દૈત્યશ્ચ વઃ - ખ. । ૨૮ યદ્વૈરં - ખ. । ૨૯ કુલજન્મ - ખ. । ૩૦ મહર્દ્ધિમત્ - ઘ. । ૩૧ તે - ખ. । ૩૨ યત્તદ્બ્રુવતે તદા - ખ., યત્તુ બ્રૂત તદા - ઘ. । ૩૩ બલિનો - ઘ. । ૩૪ નાશનેતિ - ખ. । ૩૫ .. ષિઞ્ચિ પલાયત - ખ. ।
476
શરદમ્બુદવદ્ દૈત્યા વ્યર્થં મા યાત ભીરિહ૩૬
નિવર્તધ્વમધર્મજ્ઞા યુધ્યધ્વં કૃતનિશ્ચયાઃ ॥8.82.૪૦ । ।
વીક્ષધ્વં મે સપુત્રસ્ય મહત્ કર્મ કુલાધમાઃ ।
કશ્યપસ્ય સુતઃ શ્રીમાન્ હિરણ્યાક્ષોસ્મિ દાનવાઃ ॥૪૧ । ।
અન્ધકશ્ચ સુતોયં મે બ્રહ્મદત્તવરઃ શુભઃ ।
હિરણ્યકશિપોર્વીર્યં યદભૂદસુરોત્તમાઃ ॥૪૨ । ।
દ્વિગુણં તન્મમાપ્યસ્તિ વીક્ષધ્વં તદશંકિતાઃ ।
અદ્ય ચૈતાન્ મયા સર્વાન્ હતાન્ પશ્યત દાનવાઃ

સંગ્રામે યદિ તિષ્ઠન્તિ સર્વે દેવા મમાગ્રતઃ ।
અદ્ય ત્રૈલોક્યમવ્યગ્રં હતેષ્વસુરશત્રુષુ । ।૪૪। ।
વિજ્વરા ભોક્ષ્યથ૩૭ સુખં મયેન્દ્રેણાસુરોત્તમાઃ ।
મા વોસ્તુ ભયમદ્યેહ યથા તિષ્ઠન્તિ સાધવઃ૩૮ ।
સપુત્રં માં યુધિ યથા વીક્ષમાણાસ્તુ તિષ્ઠત ॥૪૫ ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
ત એવમુક્તા વિપ્રેન્દ્ર ગજાસ્તોત્રાર્દિતા ઇવ ।
વિનિવૃત્તાઃ પુનઃ સર્વે લજ્જયાતિસમાવૃતાઃ૩૯ । ।૪૬। ।
તે છત્રસંછાદિતવક્ત્રપદ્મા લજ્જાસમાવિષ્ટવિરાગવક્ત્રાઃ૪૦ ।
ન તસ્ય રાજ્ઞો મુખતોવતસ્થુસ્તિમેરિવાર્ત્તાઃ સલિલેલ્પમીનાઃ

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે યુદ્ધે અસુરાક્રોશનો નામ દ્વદ્યશીતિતમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
અથ તે દાનવા વ્યાસ નિવૃત્તા રણમૂર્ધનિ ।
દુષ્કરં તં તદા ચક્રુર્વેગં નદ્ય ઇવાર્ણવે । । ૧ । ।
૩૬ ભીવિહઃ - ખ., ભીતવત્ - ઘ ।૩૭ ભોજ્ય?, - ખ. । ૩૮ સાપવઃ - ખ. । ૩૯ સ(શ)યાવૃતાઃ (?) । ૪૦ વિચારવક્ત્રાઃ - ઘ. ।
477
પ્રહ્રાદશ્ચાનુહ્રાદશ્ચ શિનિ૧ ર્બાષ્કલ એવ૨ ચ ।
વિરોચનો બલિર્બાણો બલોન્યો દેવકણ્ટકઃ૩

વિપ્રચિત્તિશ્ચ ષણ્ડશ્ચ હ્રદશ્ચ સ શતોદરઃ ।
યમોસુરશ્ચ વ્યંસશ્ચ શતાવર્ત્તો હુતોદરઃ

કેશી ચ નમુચિશ્ચૈવ તથેન્દ્રદમનોસુરઃ ।
મયો મુર૪સ્તારકાક્ષો વિદ્યુન્માલી પ્રભાકરઃ । ।૪॥
તારશ્ચ તારકશ્ચૈવ બકશ્ચાટિશ્ચ વિશ્રુતઃ ।
મૂકશ્ચૈવ કુભશ્ચૈવ કાર્તસ્વનમહારવૌ

વાતાપી ચેલ્વલશ્ચૈવ તથૈવેલ્વકબલ્વલૌ ।
કેતુશ્ચ શતકેતુશ્ચ રાહુઃ સ્વર્ભાનુરેવ ચ

શમ્બરો નમુચિશ્ચૈવ કાલશમ્બર એવ ચ ।
દુન્દુભિર્મહિષશ્ચૈવ શતદુન્દુભિરેવ ચ । ।૭॥
કાલનેમી વિપાકશ્ચ પાકો દુર્યોધનસ્તથા ।
હસ્તી સુન્દનિસુન્દૌ ચ શરભઃ કાલ એવ ચ

વૃષપર્વા૫ શતાક્રન્દઃ૬ શતાવર્ત્તોથ ધેનુકઃ ।
પ્રલમ્બશ્ચ બકશ્ચૈવ૭ ગજો હાલાહલસ્તથા

સૈંહિકેયાશ્ચ વિખ્યાતાઃ પૌલોમાઃ કાલકાસુતાઃ ।
નિવાતકવચાશ્ચૈવ બાલેયાશ્ચ તથા ગણાઃ । ।8.83.૧ ૦॥
બાણસ્ય ચ સુતાઃ સર્વે કાલખંજાશ્ચ વિશ્રુતાઃ ।
વૃત્રો વૃત્તશ્ચ સગણસ્તથાન્યે સુમહાબલાઃ ॥૧ ૧ ॥
તસ્ય સૈન્યસ્ય વિપ્રેન્દ્ર નર્દતઃ સંબભૌ તદા ।
વેગઃ સ સિન્ધુરાજસ્ય વેલાં પ્રતિ યથા મહાન્

વાદિત્રરવસંમિશ્રૈઃ સિંહનાદૈઃ સુપુષ્કલૈઃ ।
રથનેમિહયાનાં ચ ગજાનાં બૃંહિતૈઃ સહ ॥ ૧૩ । ।
સ શબ્દસ્તુમુલો વ્યાસ ત્રૈલોક્યમવપૂરયત્ ।
દેવાહ્યપિ૮ સુસંયત્તાઃ સર્વોદ્યોગેન સંસ્થિતાઃ । ।૧૪॥
૧ નિશિ - ખ, શિવિ - ઘ. । ૨. .ર્બાષ્કલિરેવ - ઘ. । ૩ વાતોથ કંપનઃ - ઘ. । ૪ ...સુર - ખ. । ૫ વિશપર્વા - ખ. । ૬ શતાનન્દઃ - ખ. । ૭ ધ્વકશ્ચૈવ - ખ । ૮ દેવાપિ હિ - ખ. ।
478
પ્રત્યગૃહ્ણન્ત તાન્૯ દૈત્યાન્ ક્રોધતામ્રાયતેક્ષણાઃ૧૦ ।
----- -- - - - - - - - - - ॥ ૧૫ । ।
અસિભિઃ પાત્યમાનૈશ્ચ શતઘ્નીભિશ્ચ સર્વતઃ ।
ઉલ્કાભિરિવ તદ્ વ્યોમ ચિચિત્રમભવત્તદા । ।૧ ૬। ।
શરાસિભિન્નકૃત્તાનિ૧૧ પતન્ત્યુર્વ્યાં શિરાંસિ હિ૧૨ ।
તાલેભ્ય૧૩ ઇવ પક્વાનિ ફલાનિ મુનિસત્તમ ॥ ૧૭। ।
મુકુટૈર્હારકેયૂરૈઃ શ્રોણીસૂત્રૈશ્ચ સપ્રભૈઃ ।
નિષ્કૈર્દુકૂલૈઃ કટકૈરંગુલીયૈઃ સકુણ્ડલૈઃ । ।૧૮॥
ઉરચ્છદૈઃ કઙ્કતીભિઃ૧૪ કરપાલૈશ્ચ દન્તિનામ્ ।
વ્યજનૈર્બાલવૃન્તૈશ્ચ૧૫ છત્રૈર્મણિભિરેવ ચ । ।૧ ૯॥
પટ્ટૈશ્ચ કાઞ્ચનૈર્દિવ્યૈઃ કવચૈશ્ચ મહાપ્રભૈઃ ।
શિરોભિશ્ચરણૈશ્ચૈવ કરૈ૧૬ર્વક્ત્રૈર્મહાપ્રભૈઃ ॥8.83.૨ ૦ ॥
પ્રતોદૈશ્ચ કુથાભિશ્ચ યોક્ત્રૈશ્ચ કનકોજ્જ્વલૈઃ ।
તત્ર યુદ્ધનિશા ભાતિ૧૭ તારાભિર્દ્યૌરિવાપરા

તિષ્ઠ તિષ્ઠ ક્વ મે યાસિ નાસ્તિ મોક્ષસ્તવાદ્ય વૈ ।
સ્થિતોહં પ્રહરસ્વેતિ ન મે ભીસ્તિષ્ઠ મેગ્રતઃ ॥૨૨। ।
કિં ગર્જસિ વૃથા વ્યોમ્નિ શરદીવ બલાહકાઃ ।
કર્મણા દર્શય ક્ષિપ્રં ગર્જિતં તેદ્ય નિષ્ફલમ્ । ।૨૩ । ।
નૈવં પ્રહ્રિયતે મૂઢ મા૧૮ વીક્ષસ્વ દૃઢો ભવ ।
તિષ્ઠ તિષ્ઠ ક્વ ગન્તાસિ મમ હત્વા પ્રિયં સુતમ્ । ।૨૪॥
સ્થિતોસ્મ્યેષ નયિષ્યામિ૧૯ ત્વામદ્ય યમસાદનમ્૨૦ ।
અદ્ય તે - રતાં સર્વાં દેવાધમ સુદુસ્સહામ્

નાશયિષ્યન્તિ મદ્બાણાસ્તિષ્ઠ તિષ્ઠ મમાગ્રતઃ ।
દાનવાધમ દેવોસ્મિ નાસ્મિ૨૧ ભીતોહમાહવે૨૨ ॥૨૬। ।
૯ પ્રગૃહ્ણસ્તાંશ્ચ - ખ. । ૧૦ ક્રોધતામ્રાયતેક્ષણા(ન?ઃ?) - ખ. ।
૧૧ .. .ભિર્નિકૃત્તાનિ (?) । ૧૨ તુ - ખ- । ૧૩ તલેભ્ય - ખ. । ૧૪ કઙ્કટીભિઃ - ખ. । ૧૫ ..સ્તાલવૃન્તૈશ્ચ - (?) । ૧૬ કલૌ - ખ । ૧૭ યુદ્ધદિશા - ખ, યુદ્ધાયનિર્ભાતિ? - ઘ. ।ઽ ૧૮ મો - ખ. । ૧૯ કરિષ્યામિ - ખ. । ૨૦ ત્વામપ્યદ્ય - ખ., યમાતિથિમ્ (?) । ૨૧ નાસ્તિ - ખ. । ૨૨,ભીતહમાહવે - ખ. ।
479
એવં વદન્તો યુયુધુર્યથા મત્તા મહાગજાઃ ।
પરસ્પરવધાસક્તા યોધાસ્તત્ર સહસ્રશઃ

અન્યોન્યમેવમાભાષ્ય પ્રૈષયન્યમસાદનમ્ ।
સિદ્ધાશ્ચ ચારણાશ્ચૈવ વ્યોમ્નિ સર્વે વ્યવસ્થિતાઃ

સાધયન્તિ૨૩ રમન્તે ચ નદન્તિ૨૪ ચ યથામ્બુદાઃ ।
મમાયં દાનવઃ૨૫ સંખ્યે હતો ભર્તા વિનિર્મિતઃ

અયં દેવસ્તવ પતિર્મા પારક્યે મનઃ કૃથાઃ ।
કિમેવં લોભયુક્તાસિ શ્રેષ્ઠં શ્રેષ્ઠં પરીક્ષસે । ।8.83.૩ ૦ ॥
સ્વયંગ્રાહો ન ચેહાસ્તિ૨૬ લેખ્યં વાચય મા ત્વર૨૭ ।
અસન્તુષ્ટં મનઃ કિન્તે૨૮ સંતુષ્ટા ભવ સુન્દરિ ॥૩ ૧ ॥
ભાગોયં તે સુરૈર્દત્તસ્તં ગૃહીત્વા વ્રજાલયમ્૨૯ ।
એવમપ્સરસશ્ચાત્ર વદન્તિ ચ હસન્તિ ચ ॥૩ ૨॥
સમરે૩૦ નિહતે૩૧ યોધે૩૨ કુર્વન્તિ કલહં તથા ।
મેખલાવલયોન્મિશ્રં તાસાં તત્ કલભાષિતમ્ ॥૩ ૩ । ।
શ્રુત્વા શ્રુત્વા ચ તે યોધા યુયુધુર્ભયવર્જિતાઃ ।
વલ્ગિતા સ્ફોટિતૈ૩૩શ્ચૈવ દિશઃ સર્વા વ્યનાદયન્

તત્ તપ્રવાદિતગજોપબૃંહિતવલ્ગિતાકુપિતસિંહનાદિતમ્ ।
દેવદાનવભયપ્રવર્ત્તનં૩૪ જીવિતાન્તકરમાબભૌ૩૫ રણમ્ ॥૩ ૫ ॥
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે યુદ્ધે ત્ર્યશીતિતમો૩૬ધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
સ યુદ્ધયજ્ઞસ્તત્રાગ્ર્યો૧ રાજ્યાર્થમભવત્તદા ।
તત્ર યજ્વા૨ સ્વયં દેવઃ૩ સહસ્રાક્ષઃ પ્રતાપવાન્

૨૩ સીધયન્તી - ખ. । ૨૪ નદન્તો (ન્તે) - ખ । ૨૫ દાનવાઃ - ખ. । ૨૬ નદીહાસ્તિ - ખ. । ૨૭ મા ત્વરી - ખ. । ૨૮ કસ્તે - ખ. । ૨૯ પ્રજાન્નયે - ખ. । ૩૦ અપરે (?) । ૩૩૧ હિત્યં?, । ૩૨ યોધં - ખ. । ૩૩ સ્ફોટિતા - ખ. । ૩૪ પ્રવર્દ્ધનં (?) । ૩૫ જીવિતાન્તકરણં બભૌ -ખ. । ૩૬-૩૯ ખ । ૧ સ્તત્રોગ્રો (?) । ૨ યષ્ટા - ઘ. । ૩ દેવં - ખ. ।
480
સહ દેવૈઃ સુરાધ્યક્ષઃ કુશાસ્તસ્ય શરા મતાઃ ।
આયુધાનિ વિચિત્રાણિ સ્રુવા૪ યૈર્હૂયતે હવિઃ । ।૨ । ।
હવિઃ પ્રાણાઃ સમાખ્યાતા૫ અગ્નિર્મૃત્યુર્મહાપ્રભા૬ ।
મન્ત્રાશ્ચાસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ પુરોડાશાઃ શિરાંસ્યપિ । । ૩ । ।
સોમસ્તત્ર જયોભૂન્નુ૭ રુદ્રાશ્ચાધ્વર્યવોભવન્૮ ।
આદિત્યા બહ્વૃચશ્ચાસન્ હોત્રં ચ૯ વસુભિઃ કૃતમ્ । ।૪॥
બ્રહ્મા સમભવચ્ચાત્ર સ્વયં દેવો બૃહસ્પતિઃ ।
શામિત્રં ચાશ્વિનૌ તૌ તુ યજ્ઞ એવં વ્યવર્ત્તત૧૦ । ।૫॥
પશુસ્તત્રાભવદ્દૈત્યો હિરણ્યાક્ષઃ સહાનુગઃ૧૧ ।
એવં બભૌ તદા યજ્ઞો દૈત્યાનાં શિશિરાધિપઃ(?)

હિરણ્યાક્ષોભવદ્યજ્વા દૈત્યદાનવનાયકઃ ।
વિપ્રચિત્તિરભૂદ્ હોતા પ્રસ્થાતારશ્ચ૧૨ દાનવાઃ

ઉદ્ગાતા ચૈવ પ્રહ્લાદઃ શુક્રો બ્રહ્મા ચ સુવ્રતઃ ।
પશુરિન્દ્રઃ સહસ્રાક્ષ એવં સોયજદવ્યયઃ । ।૮। ।
તસ્મિઁસ્તદા મહાયજ્ઞે વર્તમાને મહાભયે ।
ઇન્દ્રઃ સમાસદદ્દૈત્યં હિરણ્યાક્ષં મહાબલમ્

વાયુરભ્યાયયૌ તૂર્ણં વિપ્રચિત્તિં મહાબલઃ ।
સક્તોભૂત્ સંવરેણાંશો બલેન૧૩ ભગ એવ ચ ॥8.84.૧ ૦। ।
વિરોચનેન પૂષા ચ મિત્રો બલિમથાસજત્ ।
બાણેન વરુણઃ સાર્ધમન્ધકેન યમસ્સહ । ।૧ ૧ । ।
જયન્તેનેલ્વલઃ સાર્ધં મયેન૧૫ સહ ચન્દ્રમાઃ ।
અહિર્બુધ્ન્યેન રાહુશ્ચ કાપાલી શતકેતુના । ।૧ ૨ ॥
અજૈકપાત્ કાલનેમિં જ્વરઃ કાર્તસ્વનેન ચ ।
પ્રહ્લાદેનાર્યમા સાર્ધમનુહ્લાદેન વૈ ધરઃ । । ૧૩ ॥
૪ સ્રુવો - ખ. । ૫ .શ્ચાન્ધક (આખ્યા?) - ઘ. । ૬ પ્રભુઃ - ઘ.. ...પ્રભઃ (?) । ૭ જયોભૂચ્ચ - ઘ. । ૮ પર્વણાભવન્ - ઘ. । ૯ ... ન્નોત્રં - ખ., ઉદ્ગાત્રા - ઘ. । ૧૦ ન્યવર્તત - ખ., પ્રવર્તત - ઘ.। ૧૧ સહાનુગૈઃ - ઘ. । ૧૨ પ્રસ્તોતારશ્ચ (?) । ૧૩ સંવરેણાશુર્બલેન - ખ. । ૧૪ ...મથાસૃજત્ - ખ., મયુધ્યત - ઘ. । ૧૫ યમેન - ખ. ।
481
ધ્રુવો હ્રદેન૧૬ સંસક્તો હ્યન્યે ચાન્યૈર્મહાબલાઃ ।
હિરણ્યાક્ષસ્તદેન્દ્રસ્ય૧૭ દૃઢમાયમ્ય કાર્મુકમ્ ॥૧૪। ।
વિવ્યાધ ગજમેકેન કુમ્ભદેશે મહાબલઃ ।
દેવેન્દ્રં પઞ્ચભિર્બાણૈર્જત્રુદેશે સમાહનત્૧૮ ।
ષડ્ભિર્લલાટે વિવ્યાધ ગજં ભૂયશ્ચ સપ્તભિઃ । ।૧ ૫। ।
સ ગજસ્તૈઃ શરૈર્ભિન્નઃ ક્ષરન્ રુધિરમાબભૌ ।
ગૈરિકામ્બુપરિસ્રાવી શ્વેતઃ પર્વતરાડિવ ॥ ૧ ૬॥
તસ્ય ક્રુદ્ધસ્તદા શક્રો વજ્રેણ શતપર્વણા ।
પ્રહારમદદદ્ વ્યાસ ગણ્ડદેશે નનાદ ચ । । ૧૭। ।
સ વજ્રઘાતં દૈત્યેન્દ્રઃ પુષ્પઘાતમિવોર્જિતમ્ ।
અચિન્તયાનઃ સગજં શક્રમેવાર્દયદ્બલી । । ૧ ૮॥
ગજોપિ તેન નિર્ભિન્નઃ ક્ષરદ્રુધિર આબભૌ૧૯ ।
હવિષેવાનલઃ ક્રોધાત્ પ્રજજ્વાલ જગર્જ ચ । ।૧ ૯॥
સ વેગં મહદાસ્થાય અંકુશેન ચ ચોદિતઃ ।
હિરણ્યાક્ષરથં તૂર્ણં જગ્રાહ રથકૂબરે

ગૃહીત્વા સ તમુત્ક્ષિપ્ય૨૦ ચિક્ષેપ ગજસત્તમઃ ।
મેરુશૃંગમિવોત્ક્ષિપ્ય સમેઘં શ્વેતકુણ્ડલી । ।૨ ૧ । ।
ગત્વા મુહૂર્ત્તં વેગેન પતન્ રથવરો૨૧ બભૌ૨૨ ।
સ્વર્ભાનુના હતઃ પૂર્વં સરથો ભાસ્કરો યથા । ।૨૨ । ।
તત્ર સમ્યક્ સ્થિતં ભૂમૌ હિરણ્યાક્ષરથં પુનઃ ।
આજગામ ગજસ્તૂર્ણં૨૩ જિઘૃક્ષુર્મુનિસત્તમ । । ૨૩ । ।
પ્રસારિતકરો દન્તી સ્તબ્ધદૃક્કર્ણબાલધિઃ ।
અભ્યધાવત વેગેન ગરુત્માનિવ પન્નગમ્ । ।૨૪। ।
તમાપતન્તં વેગેન સમીક્ષ્યાસુરસત્તમઃ ।
બભાર૨૪ સ તદા વ્યોમ્નિ ગરુત્માનિવ પન્નગમ્ । ।૨૫॥
૧૬ હ્રાદેન (?) । ૧૭... સ્તથેન્દ્રસ્ય - ખ., સ્સુરેન્દ્રસ્ય - ઘ । ૧૮ સમાહતઃ - ખ. । ૧ ૯... માબભૌ - ખ। ૨૦ ન (ત) દોત્ક્ષિપ્યા - ખ. । ૨૧ દ્રથવરો - ખ । ૨૨ મતૌ - ખ. । ૨૩ રથં તૂર્ણં - ખ । ૨૪ દગાર (?) - ખ, વઘાર - ઘ. ।
482
તં તુ મણ્ડલમાવૃત્તં ગજોપ્યનુ તથૈવ હિ ।
સ્તબ્ધદૃક્કર્ણલાંગૂલઃ પ્રસારિતકરોભ્રમત્ । ।૨૬॥
હાહાકૃતમભૂત્ સર્વં સાધુસાધ્વિતિ ચોભયોઃ ।
બલયોર્દેવદૈત્યાનાં મૂકવચ્ચાભવત્પુનઃ

સાધુ દૈત્યેતિ ચાન્યેષાં હિરણ્યાક્ષેતિ ચૈવ હિ૨૫ ।
સ ગજસ્કન્ધગો ભાતિ ભ્રમન્ સુરગણેશ્વરઃ

સપક્ષ ઇવ૨૬ શૈલેન્દ્રે મહિષોગ્રં સમાસ્થિતઃ૨૭ ।
હિરણ્યાક્ષશ્ચ દૈત્યેન્દ્રો ભ્રમિત્વા ત્રિર્મહાસુરઃ । ।૨૯॥
ગજં દ્રુતમિવોત્સાર્ય રથે તસ્થૌ મહાબલઃ ।
યુધ્યમાનસ્તુ દૈત્યેન્દ્રો દૃઢમાયમ્ય કાર્મુકમ્ । ।8.84.૩ ૦ । ।
દેવરાજં શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ સમન્તાત્ પર્યવારયત્ ।
સ તૈઃ શરૈસ્તદા વ્યાસ મર્મસંધિષુ તાડિતઃ ॥૩ ૧ । ।
વજ્રેણ શતધા તસ્ય કવચં પ્રવ્યશાતયત્ ।
હયાનાં ચૈવ યોક્ત્રાણિ સર્વાણ્યેવ ત્વકૃન્તત ॥૩ ૨॥
રશ્મીઁશ્ચ સૂતહસ્તસ્થાન્ પ્રતોદં ચૈવ કાઞ્ચનમ્ ।
ચિચ્છેદ વહુધા શક્રઃ પ્રહસન્નિવ વીર્યવાન્ । ।૩૩ ॥
છિન્નયોક્ત્રાસ્તતોસ્યાશ્વાઃ સ્વછન્દાઃ સંપ્રતસ્થિરે૨૮ ।
હિરણ્યાક્ષોપ્યવપ્લુત્ય ગદયા સમતાડયત્૨૯

ગજં સુરપતિં ચૈવ ખઙ્ગેન સ મહાસુરઃ ।
સ ગજસ્તેન ઘાતેન ત્યક્ત્વા તં રથસત્તમમ્ । । ૩૫॥
શકૃન્મૂત્રં સૃજન્ વ્યાસ પ્રાદ્રવદ્ બલવાંસ્તદા ।
મર્દયાનો નદઁશ્ચૈવ ભ્રામયન્ સુરસત્તમમ્૩૦ ॥૩ ૬ ॥
અસિનાભ્યાહતશ્ચાપિ દેવરાજો મહાબલઃ ।
નાર્ત્તિમાનભવત્ સંખ્યે ન - - - - - - -૩૧ । ।૩૭। ।
૨૫ હ - ખ. । ૨૬ સપક્ષમિવ - ખ. । ૨૭ મહિષોગ્નિસમાસ્થિતઃ - ખ. । ૨૮ સમતસ્થિરે - ખ. । ૨૯ માસ ... - ખ. । ૩૦ બભ્રામાશુ રસઁસ્તદા (?) । ૩૧ ન ચાપ્ય.. .ક્ષમાબભૌ - ખ., ચ ક્ષતમના - ઘ. ।
483
સ દાનવેન્દ્રપ્રહતેન દન્તિના મહાબલઃ પ્રસ્રુતદાનગન્ધિના ।
અમૃષ્યમાણઃ પ્રયયૌ પ્રમાથિના હિરણ્યનેત્રેણ યુધિ પ્રમાથિતઃ

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે યુદ્ધે ચતુરશીતિતમોધ્યાયઃ ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
વિપ્રચિત્તિર્મહામાયો વાયું બહુભિરાશુગૈઃ ।
અવાકિરદ્દનુસુતો વૃષ્ટ્યેવ હિ જલપ્રદઃ । ।૧ ॥
સંછાદયન્ તદા વ્યાસ મણ્ડલીકૃતકાર્મુકઃ ।
ઇષૂઁશ્ચિક્ષેપ તીક્ષ્ણાગ્રાઞ્છલભાન્ સાગરો યથા

ધારા બલાહકાદ્યદ્વ૧ જ્જ્યોત્સ્નાશ્ચન્દ્રમસો યથા ।
રશ્મયો ભાસ્કરાદ્યદ્વદ્૨ હિમં હિમગિરેરિવ

તથા૩ તે શરસંઘાતા૪ ધનુષો મણ્ડલીકૃતાત્ ।
વિપ્રચિત્તેર્વિનિષ્પેતુ - - - - - - - -૫ ॥૪। ।
ભાસ્કરં છાદયાનાઁસ્તાઞ્છરાનાપતતો બલી ।
ભગવાનનિલો વેગાદસુરેષુ ન્યપાતયત્

તૈઃ શરૈસ્તસ્ય દૈત્યસ્ય દાનવા બહવો૭ હતાઃ ।
છિન્નાશ્ચ નિષ્ટનન્ત્યુર્વ્યાં નિરયસ્થા યથા નરાઃ । ।૬ ॥
તાંસ્તથા નિહતાન્૮ દૃષ્ટ્વા વિપ્રચિત્તિર્મહાસુરઃ ।
અવપ્લુત્ય રથાદ્ વાયોર્બાહુયુદ્ધમયુધ્યત

તસ્ય યુદ્ધપ્રસક્તસ્ય વાયોર્બલમવર્ધત ।
અમન્યન્ત સુરાશ્ચૈવ નિગૃહીતં દનોઃ સુતમ્

અથોત્પત્ય તદા વેગાદ્ ગદયા પવનં દૃઢમ્ ।
અતાડયત્ હિરણ્યાક્ષો ગણ્ડદેશે મહાબલઃ । ।૯। ।
૧ બલાહકાનાં ચ - ઘ. । ૨.. શ્ચૈ (ચ્ચૈ?) વ - ખ. । ૩ કુથા - ખ. । ૪ શરણંયાત્રા - ખ. । ૫ ...ર્વીક્ષામૃન્મથભેદતઃ (?) - ખ. । ૬ બલા(ત્) - ખ. । ૭ બહુશો - ખ. । ૮ વિહતાન્ - ખ. । ૯ વાયું બાહુયુદ્ધેન યોધયત્ (?) ।
484
સ તેન સુપ્રહારેણ હિરણ્યાક્ષસ્ય - - - ।
---ન્યન્ન૧૦ કિઞ્ચિચ્ચ તત૧૧ એવ સ દાનવમ્૧૨

પરિત્યજ્ય યયૌ તૂર્ણમન્યદેશં૧૩ મહાબલઃ ।
અંશસંવરયોશ્ચાપિ સુમહન્મુનિસત્તમ

યુદ્ધં સમભવદ્ ઘોરં દ્રષ્ટૄણાં૧૪ તુષ્ટિવર્ધનમ્ ।
અંશોસ્યાપતતસ્તૂર્ણઁ સંવરસ્ય મહાબલઃ

દર્શયઁલ્લાઘવં સમ્યગ્ ધ્વજં ચિચ્છેદ કાંચનમ્ ।
ધનુશ્ચ પંચધા કૃત્વા હ્યાન્નિન્યે યમક્ષયમ્

તતોસ્ય સારથેઃ કાયાચ્છિરો ભૂમાવપાતયત્ ।
ભૂય એનં ચતુઃષષ્ટ્યા સાયકાનામવિધ્યત

સ માયાં તામસીં ઘોરાં સમાવિશ્યાશુ દાનવઃ ।
ઉપલૈશ્ચાપિ વજ્રૈશ્ચ ગદાભિઃ પરિઘૈરપિ

કંકટૈઃ કરવાલૈશ્ચ ભિન્દિપાલૈરયોઘનૈઃ ।
જઘાન સરથં દેવમંશં૧૫ વ્યાસ રણાજિરે ।૧૬॥
સ સંદૃશ્ય૧૬ સમન્તાચ્ચ પાત્યમાનં૧૭ મહાભયમ્ ।
અંશો મૂઢો રણં ત્યક્ત્વા પ્રયયાવન્યતો ભયાત્

ભગો બલં૧૮ સમાસાદ્ય રથેનામ્બુદનાદિના ।
તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ તં દૈત્યમુક્ત્વા વિવ્યાધ પત્રિણા

સ સાયકં સમાદાય બલોસુરમહારથઃ ।
ભગં૧૯ હસ્તતલે તૂર્ણઁ નિર્બિભેદ રરાસ ચ

તત એનં સમાસાદ્ય માયયા પ્રહસન્નિવ ।
આઆહત્યોરસિ પાદેન સ્વરથં પુનરાવ્રજત્

તસ્ય તલ્લાઘવં શૌર્યમમૂઢત્વં સવીર્યતામ્૨૦ ।
દૃષ્ટ્વા દેવાસુરાઃ સર્વે સાધુસાધ્વિત્યપૂજયન્

૧૦ ત્યન્ત - ખ. ॥ ૧૧ તપ - ખ. ॥ ૧૨ દાનવ: - ખ. ॥ ૧૩ મધ્યદશં - ખ. ॥ ૧૪ દંષ્ટ્રિન્ (? ) - ખ. ।
માશુ - ખ. ॥ ૧૬ સમદૃશ્યન્ - ખ. ॥ ૧૭ પાતયાન્ - ખ. ॥ ૧= બલિ - ખ. ॥ ૧૯ ભગો - ખ. ।
૨૦ચ વીર્યવાન્ - ખ. ।
485
ભગોપિ લજ્જયાવિષ્ટઃ પદા તેનાહતસ્તદા ।
મુશલેન હ્યાઁસ્તસ્ય રથઞ્ચૈવ સસારથિમ્ ।૨૨॥
નામશેષાઁસ્તદા કૃત્વા વિનનાદ યથામ્બુદઃ ।
સ્યન્દનં તુ બલસ્ત્યક્ત્વા ચૂર્ણિતં સહયં તદા

ભગસ્ય કાર્મુક દિવ્યં ભૂમિસ્થશ્ચાચ્છિનદ્૨૧ બલી ।
તત એનં પૃષત્કેન લલાટે સમતાડયત્

હસ્તયોશ્ચ પુનર્વ્યાસ શરૈર્વિવ્યાધ સપ્તભિઃ ।
ગૃહ્ણતઃ કાર્મુકં ચાસ્ય પૃષ્ઠદેશે૨૨ બલોચ્છિનત્૨૩ ।૨૫॥
પુનશ્ચાન્યત્ પુનશ્ચાન્યત્ સ જગ્રાહ તતો ભગઃ૨૪॥
મુશલં કાલમૂલં તત્ સર્વઘાત્યનલપ્રભમ્

હતોસીતિ તમુક્ત્વૈવ ચિક્ષેપ બલનાશનમ્ ।
તમાપતન્તં મુશલં બલો દાનવપુંગવઃ

શરૈર્વિષ્ટમ્ભયામાસ નન્દી મૃત્યું યથાત્મનઃ ।
અથ૨૫ પ્રતિહ્તં મત્વા મુશલં સોસુરઃ પુનઃ

ધનુષ્કોટયા ભગં મૂર્ધ્નિ બલવાન્ સમતાડયત્ ।
રથશ્ચ સહ સૂતેન ગૃહીત્વા કૂબરે પુનઃ

ચિક્ષેપ દક્ષિણસ્યાં સ૨૬ વાયુર્ગિરિમિવાર્ણવે ।
પૂષા વિરોચનં દેવઃ શરૈર્બહુભિરાશુગૈઃ

વિવ્યાધ સમરે ક્રુદ્ધઃ સ ચ તં પ્રત્યવિધ્યત ।
સપ્તભિર્નિશિતૈર્બાણૈ (?)રિષુભિર્મર્મભેદિભિઃ

ક્રુદ્ધઃ પૂષા તથાકૃષ્ય બલવાન્ કાર્મુકં મહત્ ।
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ ॥

જીવિતાન્તકરં ઘોરં યુગાન્તાદિત્યવર્ચસમ્ ।
મુમોચ રિપુમુદ્દિશ્ય હૃતસ્ત્વમિતિ ચોચિવાન્ ।૩૩॥
૨૧. શ્ચિચ્છિદુ(દે) - ખ. ॥ ૨૨ પુચ્છિદેશે - ખ. ॥ ૨૩ બલાચ્છિનત્ - ખ. ॥ ૨૪ ધનુર્ભંગઃ - ખઃ ।
૨૫ અથા • ખ, । ૨૬ દક્ષિણામાશાં - ખ. ।
486
તમાપતન્તં બહુધા નદન્તં૨૭ દિશશ્ચ સર્વા અવભાસયન્તમ્ ।
ઉલ્કાઃ સ્ફુલિંગાશ્ચ સમુદ્ગિરન્તં યયૌ રિપૂન્ વેગવદુત્પતન્તમ્ (?) ।૩૪॥
સ ચાપ્યવપ્લુત્ય મહાસુરેન્દ્રો દૃષ્ટ્વા તમાદિત્યસમાનભાસમ્ ।
મત્વાવિષહ્યં સ્વરથં વિહાય વિયત્ સમાવિશ્ય તતોવતસ્થે

તત્તસ્ય સૂતઞ્ચ૨૮ હ્યોપપન્નં મહારથં સર્વગમસ્ત્રવર્યમ્ ।
કૃત્વાશુ ભસ્મેવ યથા હુતાશો૨૯ જગામ ખં દિવ્યમદૃશ્યરૂપમ્૩૦ ।૩૬॥
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે યુદ્ધે પઞ્ચાશીતિતમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
તતો દગ્ધરથઃ ખસ્થો દાનવઃ સ વિરોચનઃ ।
વેગેનાસિં વિનિષ્કૃષ્ય સ પૂષ્ણો નિશિતાઞ્છરાન્

ચિચ્છેદાપતતઃ સર્વાન્ કાર્મુકં ચૈવ વીર્યવાન્ ।
તથા ચૈનં પુનર્મૂધ્નિ ખઙ્ગેન સમતાડયત્

સ તેન સુપ્રહારેણ ક્ષરદ્રુધિરમસ્તકઃ ।
રથોપસ્થે પપાતાશુ વૃત્તોત્સવ ઇવ ધ્વજઃ

પતિતં તં૧ સ દૈત્યેન્દ્રઃ પ્રગૃહ્યાશુ મહાબલઃ ।
ચિક્ષેપ દેવરાજાનં નર્દમાનઃ પયોદવત્

બલિં વિવ્યાધ મિત્રશ્ચ૨ જત્રુદેશે શરૈસ્ત્રિભિઃ ।
બલિરેકેન૩ ભલ્લેન૪ તસ્ય ચિચ્છેદ કાર્મુકમ્

અથૈનં પુનરન્યેન હૃદયે સમતાડયત્ ।
સ મૂઢો મૃતકલ્પશ્ચ રથોપસ્થે સસાદ હ

તં૫ સારથિર્મૃત્યુભયાદ્ વિષણ્ણં સમુપસ્થિતમ્ ।
અપોવાહ તદા વ્યાસ તતો દૈત્યા વિચુક્રુશુઃ

૨૭ નુદન્તં - ખ. ॥ ૨૮ સૂતાશ્ચ - ખ. ॥ ૨૯ હુતાશનો - ખ । ૩૦ વિગ્રહઃ - ખ. । ૧ પતિતસ્થં - ખ. ॥ ૨ શક્રશ્ચ - ખ. ॥ ૩ બલિને (નૈ) કેન - ખ. ॥ ૪ બાણેન (?) । ૫ તત્ - ખ. । ૬ સારથિં મૃત્યુભયાદ્ - ખ. ।
487
બાણં વિવ્યાધ વરુણઃ પૃષત્કાનાં૭ શતેન હ ।
સ કાર્મુકશતાનિ સ્મ પઞ્ચ બાણઃ પ્રતાપવાન્

આકૃષ્ય યુગપત્ ક્રુદ્ધઃ શરાંશ્ચિક્ષેપ તાવતઃ ।
તાનાપતત એવાથ વરુણો લઘુહ્સ્તવાન્

એકૈકં પઞ્ચધા કૃત્વા બાણં વિવ્યાધ પઞ્ચભિઃ ।
તતોસ્ય કાર્મુકાન્ સર્વાન્ વરુણઃ પ્રહસન્ બલી

ચિચ્છેદ સાયકૈસ્તીક્ષ્ણૈસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્ ।
અથ છિન્નધનુર્દેત્યસ્તસ્ય ચિક્ષેપ વૈ ગદામ્

છિન્નાં દૃષ્ટ્વા ચ તાં ભૂયો ગદાઃ પશ્ચાસૃજદ્૧૦ બલી ।
સ એકસ્યાં તદા સક્ત૧૧સ્તા ગદા૧૨ નાભ્યવૈક્ષત૧૩

અવિક્ષતા૧૪શ્ચ તાઃ સર્વાઃ પેતુસ્તસ્ય તતોપરિ ।
કાચિન્મુકુટમામર્દ્ય નિપપાત૧૫ મહીતલે

કાચિચ્ચ કાર્મુકં ઘોરં હ્સ્તદેશાન્૧૬ ન્યપાતયત્૧૭

કાચિદ્ ધ્વજં૧૮ દૃઢં દિવ્યં ચિક્ષેપ ધરણીતલે

કાચિદ્રથં તદાહત્ય પાંસુગ્રાસં ચકાર૧૯ હ ।
ઉરસ્યૂરૂદરે કટયા૨૦મપરા૨૧સ્તસ્ય૨૨ તા ગદાઃ

પતંત્યઃ૨૩ સુમહાઘોરા આર્તિં ચક્રુ૨૪ર્મહાભયાઃ ।
એવં સ તેન વિરથઃ૨૫ કૃતઃ કૃચ્છ્રેણ ધીમતા

વરુણસ્તં સમુત્સૃજ્ય જગામાન્યદ્રણાજિરમ્ ।
યમોન્ધકં સમાસાદ્ય તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચોદિતઃ ॥॥।૧૭॥
અથ૨૬ તસ્ય તતો દણ્ડં રથં પ્રતિ સમુત્સૃજત્૨૭

સ રથં તસ્ય સંચૂર્ણં કૃત્વા શતસહસ્રશઃ

૭ ક્ષુદ્રકાનાં - ખ. ॥ ૮ fવચ્છેદૈકૈકશો (?) ॥ ૯... મિવોદ્ગતમ્ ? ॥ ૧૦પશ્ચાશતં (?) પઞ્ચશતં (?) સૃજત્()। ૧૧ શક્તા - ઘ. ॥ ૧૨ સ્વાં સદા - ખ. ॥ ૧૩ નકુલીક્ષતે - ખ., ન સમીક્ષતે (ન)સમૈક્ષત (?)। ૧૪અવે (ક્ષિતા?)- ખ. ॥ ૧૫ કાઞ્ચિ (કાશ્ચિ?)ન્મુકુટમારુહ્ય નિપદ્યતિ (તન્તિ?)- ખ. ॥ ૧૬ વિનિક્ષિપ્ય(?) - ખ. । ૧૭ ન્યપાતયન્ (?) - ખ. ॥ ૧૮ ભંક્ત્વા ? ॥ ૧૯ ... ગ્રાસાંશ્ચકાર - ખ. ॥ ૨૦ ઉદરોરસિ કટયાં ચ - ઘ. । ૨૧ સમરે - ખ. ॥ ૨૨ તસ્ય - ખ. ॥ ૨૩ પતત્યઃ - ઘ. ॥ ૨૪ ચક્રે - ખ. ॥ ૨૫ વિધૃતે - ખ. । । ૨૬ અન્ધ - ખ. । ૨૭ સ યત્સૃજત્ - ખ. ।
488
યમહ્સ્તં પુનર્ગત્વા તથૈવ સમતિષ્ઠત ।
અન્ધકોપિ રથં ત્યક્ત્વા ગદાપાણિર્મહાબલઃ

યમં સમભિદુદ્રાવ ક્રોધાદ્વહ્નિમિવોત્સૃજન્૨૮ । ।
સ તસ્ય ધાવતો વેગાત્ પિતૃરાજો યમઃ સ્વયમ્

દણ્ડેનૈવ ગદામુગ્રાં ભસ્મસાયુજ્યમાનયત્ ।
સ પ્રહસ્ય તદા ચૈનમુવાચ પ્રસભં યમઃ

ભવતો ધામ યદભૂત્તતે વિનિહતં મયા ।
સાંપ્રતં ત્વામપિ પુનન્નેષ્યામ્યદ્ય૨૯ સ્વમાલયમ્ ।૨૨॥
અહં હિ સર્વલોકસ્ય મરણે હેતુરીશ્વરઃ ।
મયા વૈરં સમાસાદ્ય ક્વાન્તે૩૦ જીવં વિમોક્ષ્યસે૩૧ ॥
અદ્ય ત્વા નિહનિષ્યામિ સુદૃઢં ક્રિયતાં જગત્ (?)

અથવાદ્ય ગતો૩૨ બન્ધં૩૨ પૂર્વં ચાન્ધક મત્પુરમ્ ।
અગ્રે દ્રષ્ટાસિ તત્રૈવ સર્વાનેતાન્ સુરદ્વિષઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ
અથૈવંવાદિનં યુદ્ધં હ્યભીતોન્ધકદાનવઃ ।
ઉવાચ તં યમં ક્રુદ્ધં ક્રોધાદ્ દીપ્તાનલેક્ષણઃ

હિરણ્યાક્ષસુતો દૃપ્ત અન્ધકોસ્મિ સુરાન્તકઃ ।
મહાયોગબલોપેતો નાસ્મિ પ્રાકૃતદાનવઃ

અંગાદ્યેન સમુત્કૃત્ય ભાગાન્ માંસસ્ય કાર્ષિકાન્ ।
સંવત્સરશતાન્યષ્ટૌ પઞ્ચ ચૈવ હુતોનલઃ

તુષ્ટો બ્રહ્મા દદૌ યસ્ય સદૈવામરતાં શુભામ્ ।
સોહં નામ્ના મહાસત્વો મૃત્યૂત્સેધો૩૫ ન સંશયઃ

ન ત્વં મમ કૃતો મૃત્યુઃ સિંહસ્યેવ વને શશઃ ।
અહં તુ ભવિતા મૃત્યુસ્તવ નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ

૨૮ વહ્નિમિવોત્સૃજત્ (?) । ૨૯ ...ન્નયિષ્યામ્યદ્ય - ખ. ॥ ૩૦ ક્રાન્તે - ખ. ॥ ૩૧ વિમોક્ષસે - ખ. । ૩૨ ગતે - ખ. ॥ ૩૩ બન્દ્યં (?) । ૩૪ અંગાન્યેવ - બ. ॥ ૩૫ મૃત્યુત્સવ - ખ., મૃત્યુસ્તવ (?) ।
489
અદ્ય ત્વાહં દુરાત્માનં૩૬ સર્વલોકભયંકરમ્ ।
હત્વા શ્રેયો વિધાસ્યામિ ૩૭ ત્રૈલોક્યસ્યેતિ મે મતિઃ

દેવાનાઞ્ચ ભવાન્નિત્યં હન્તવ્યો વિપ્રિયે સ્થિતઃ ।
તેષામપિ પ્રિયો હ્યદ્ય ભવિષ્યતિ હતે ત્યયિ ।૩૧॥
ન ત્વયાસાદિતં પૂર્વં હરતા જીવિતાનિ હિ ।
કિઞ્ચિદ્ ભૂતં મહદ્ભૂતં તેન ત્વં નિર્ભયઃ સદા

દેવાસ્તવ ભયાદ્ ભીતા અશક્તસ્ત્વદ્વધે તતઃ ।
અમૃતાદીનિ લિપ્સન્તિ પૂજયન્તિ સદા ચ તે

અદ્ય ત્વયિ હતે ક્રૂરે નિર્દ્વન્દ્વાસ્તેપિ સામરાત્ ।
અમૃતે ન તથા૩૮ પ્રીતિં કરિષ્યન્તિ ન સંશયઃ

અદ્ય ગર્વશ્ચ દર્પશ્ચ યોગમાહાત્મ્યમેવ ચ ।
પ્રાણૈઃ સહૈવ દેહાન્તે નાશયિષ્યામિ સર્વશઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ
સ એવમસુરેન્દ્રેણ તર્જિતો ભાસ્કરાત્મજઃ ।
દણ્ડેનાસુરશાર્દૂલમુત્તમાંગેભ્યતાડયત્ ૩૯

કાલશ્ચ તં કરેણૈવ૪૦ હૃદયે સમતાડયત્ ।
મૃત્યુશ્ચાશનિના ક્ષિપ્રં શિરસ્યેવાભ્યતાડયત્

કણ્ઠે ચ નિયતિસ્તસ્ય પાશં ચિક્ષેપ દારુણમ્ ।
કૃતાન્તઃ પરિઘેનૈવ ગણ્ડદેશે સમાહનત્

સ તૈરમોઘૈર્યામૈશ્ચ પ્રહતોન્ધકદાનવઃ ।
પુષ્પવૃષ્ટયા યથા કશ્ચિન્નાર્તિમાનભવત્તથા૪૧

ન પાશાસ્તસ્ય લીયન્તે દણ્ડો વા પરિઘોપિ વા ।
અન્યાનિ ચાસ્ય તીવ્રાણિ ન દુઃખાય ભવન્ત્યુત

તતસ્સર્વૈસ્તદોત્ક્રુષ્ટં દાનવૈઃ સર્વતોદિશમ્ ।
અવાદ્યન્ત ચ તૂર્યાણિ મુમુદે ચાન્ધકો ભૃશમ્ ।૪૧॥
૩૬ સુરાત્માનં - ખ. । ૩૭ ...ભિધાસ્ય1મિ - ખ ॥ ૩૮ યથા - ખ । ૩૯ હ્યસાતયત્ - ૪૦ કિંકરેણૈબ - ખ. ॥ ૪૧ તદા - ખ. ।
490
સ તેષાં તુષ્ટિશબ્દેન મદવીર્યસમીરિતઃ ॥
વિનદ્યામ્બુદવદ્ વ્યાસ યમમેવાભિદુદ્રુવે

સ ગત્વા તસ્ય વેગેન હન્યમાનોપિ કિંકરૈઃ ।
આઆજઘાન મહાવેગો મુષ્ટિનોરસિ તં યમમ્

પુનશ્ચ૪૨ મહિષં તસ્ય૪૩ શિરસ્યભિહનત્પદા ।
તાવુભૌ વિહ્વલૌ તત્ર ભ્રમિત્વા કિઞ્ચિદન્તરમ્ ।૪૪॥
હિત્વાન્ધકં તતસ્તૂર્ણં૪૪ યયતુર્મુનિસત્તમ ।
જયન્તશ્ચેલ્વલં પ્રાપ્ય વિવ્યાધ દશભિઃ શરૈઃ

તસ્યેલ્વલશ્ચકર્તાશુ ધ્વજં રત્નવિભૂષિતમ્ ।
હયાનાં ચૈવ યોક્ત્રાણિ પ્રતોદં ચૈવ કાઞ્ચનમ્ ।૪૬॥
વિના યોક્ત્રૈર્હયાસ્તસ્ય રથં ત્યક્ત્વા સમુદ્ધતાઃ ।
લાના૪૫ વિજગ્મુર્હેષન્તો જયન્તો વિરથોભવત્

સ રથં સંપરિત્યજ્ય ભૂસ્થઃ શક્રાત્મજઃ પ્રભુઃ ।
ઇલ્વલસ્ય હયાન્સૂતં ધ્વજઞ્ચૈવ ન્યપાતયત્ ૪૬ । ।૪૮॥
અથોભૌ૪૭ વિરથૌ ભૂત્વા હ્યન્યોન્યવિજયૈષિણૌ૪૮ ॥
અવિધ્યેતાં તદા યસ્ય૪૯ કાર્મુકે સાયકૈઃ શિતૈઃ ।૪૯॥
પરસ્પરવિનિર્મુક્તાનુભૌ૫૦ સંવાર્ય સાયકાન્ ।
અસ્ત્રૈરસ્ત્રાણિ સંવાર્ય નેદતુઃ સાગરાવિવ

અથ શક્રસુતઃ શ્રીમાઁલ્લબ્ધ્વા તસ્ય તદાન્તરમ્ ।
ધનુશ્ચિચ્છેદ ભલ્લેન નનાદ ચ પુનઃ પુનઃ

સ વિકૃત્તધનુર્દૈત્યઃ ખઙ્ગં દીપ્તાનલપ્રભમ્ ।
ભ્રામયિત્વા વિચિક્ષેપ તમપ્યસ્યાચ્છિનત્તદા૫૧

ગૃહીત્વાન્યસ્ય પતિતાં ગદાં હેમવિભૂષિતામ્ ।
ભ્રામયિત્વા તુ ચિક્ષેપ સાપદુદ્રાવ વેગવત્

૪૨ પુણ્ડ્રશ્ચ ખ. । ૪૩ મહિષસ્તસ્ય - ખ ॥ ૪૪ ભિત્વાન્ધકસ્તતસ્તૂર્ણં - ખ. ॥ ૪૫ નાના - ખ. । ૪૬ વ્યપાતયત્ - ખ. ॥ ૪૭ અથ તૌ - ખ. ॥ ૪૮ વિજિગીષિણૌ (?) ॥ ૪૯ પશ્ય - ખ. ॥ ૫૦ ...વુભૌ - ખ. । ૫૧ તતસ્તસ્યાચ્છિનત્તદા ખ।
491
સ યાવત્તાં ગદાં ઘોરાં શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ।
વિચિચ્છેદ દિતેઃ પુત્રસ્તાવદસ્યાચ્છિનદ્ધનુઃ

અથ યાવત્સ નિસ્ત્રિંશં જગ્રાહાદિતિનન્દનઃ ।
તાવદેનં પદા દૈત્યો વામેનોરસ્યતાડયત્

તમેવ તસ્ય૫૨ જગ્રાહ પાદં સ૫૩ ચ મહાબલઃ ।
જયન્તો ભ્રામયચ્ચૈનં નર્દમાનો યથામ્બુદઃ

તતો હાહાકૃતમભૂદસુરાણાં બલે મહત્ ।
યાત ત્રાયત દૈત્યેન્દ્રમિલ્વલં૫૪ શીઘ્રમિત્યુત

દેવાનાં સિહનાદાશ્ચ શંખશબ્દાશ્ચ પુષ્કલાઃ ।
તૂર્યાણિ ચાપ્યવાદ્યન્ત સાધુસાધ્વિતિ ચાભવત્

જયન્તોપિ યથા ચક્રં વિધાતા બલવાઁસ્તદા ।
ભ્રામયામાસ દેત્યેન્દ્રં યુગાન્તામ્બુદવન્નદન્

અથ સ્વયં હિરણ્યાક્ષઃ સોન્ધકો બલિરેવ ચ ।
બાણોથ વિપ્રચિત્તિશ્ચ શંબરોથ વિરોચનઃ ॥ 8.86.૬૦ । ।
કાલકેયાશ્ચ તે દૈત્યાઃ પૌલોમાઃ સિંહિકાસુતાઃ ।
નિવાતકવચાશ્ચૈનં સમન્તાત્ પર્યવારયન્

સ તૈઃ શરૈર્ગદાભિશ્ચ પરિઘૈર્દીઘવેધનૈઃ૫૫ ॥
અન્યૈ૫૬શ્ચ બહુભિશ્ચિત્રૈરાયુધૈ:૫ ૭ પ્રહતો ભૃશમ્

સ હન્યમાનસ્તં દેવો જયન્તઃ શક્રનન્દનઃ ।
હિરણ્યાક્ષપથે૫૮ ક્ષિપ્ત્વા પ્રાદ્રવદ્ યેન દેવતાઃ૫૯

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે યુદ્ધે ષડશીતિતમોધ્યાયઃ
૫૨ તમેવાભ્યેત્ય - ઘ. ॥ ૫૩ તુ (?) સ - ખ. ॥ ૫૪ ... મન્ધકં - ખ. ॥ ૫૫ ... ભેદનૈઃ - ઘ. । ૫૬ અસ્ત્રશ્ચ - ખ. ॥ ૫૭ ...રાહ્ન - ખ.,...રાહ્વ(?) ॥ ૫૮ પદે(?), ...ક્ષોપરિ - ઘ. ॥ ૫૯ દેવતા યતઃ (?) ।
492
સનત્કુમાર ઉવાચ ।
મયશ્ચન્દ્રમસં દેવમાર્દયત્૧ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ।
શરૈરાશીવિષાકારૈર્નર્દમાનો યથામ્બુદઃ૨

તસ્યાસ્યતસ્તતો બાણાન્૩ ચન્દ્રમાઃ પ્રહસન્નિવ ।
એકૈકં સપ્તધા કૃત્વા મયં વિવ્યાધ પઞ્ચભિ:

તત એનં પૃષત્કેન લલાટે સમવિધ્યત ।
જહાસ ચ પુનર્દેવસ્તસ્ય લજ્જાં સમાદધત્

સ તસ્ય હસતઃ શીઘ્રં લલાટે કંકપત્રિણા ।
વિવ્યાધ ભૃશમાયસ્તો યથા વિઘ્નો યતવ્રતમ્૪

તતોસ્ય દેવ ઉદ્દિશ્ય૫ ધ્વજં ચિચ્છેદ નાદયન્૬ ।
ચક્રરક્ષાઁશ્ચ૭ નિસ્ત્રિંશૈ૮રનયદ્ યમસાદનમ્

તસ્ય તચ્ચાપલં વીક્ષ્ય૯ મયો દાનવસત્તમઃ ।
માયાં દિવ્યાં૧૦ સમાસ્થાય રાહુઃ સમભવત્તદા

સ રાહુભૂતો દૈત્યેન્દ્રો દેવેશં૧૧ શશલક્ષણમ્ ।
અભ્યદ્રવદ્ યથા રાહૂ રથેનામ્બુદનાદિના

સ તાં માયાં તદા જ્ઞાત્વા દેવો હ્યમૃતસંભવઃ૧૨ ॥
અપર્વવદ્૧૩ વિયત્સ્થં વૈ૧૪ તં શરૈસ્ત્રિભિરાર્દયત્૧૫

સોપિ દૈત્યો મહામાયસ્તાઞ્છરાન્માયયૈવ તુ ।
વારયન્નભિદુદ્રાવ૧૬ શીતરશ્મિં મહાસુરઃ

તતોસ્ય સ્યન્દનં દિવ્યં નાગયન્તૃ૧૭ મહાપ્રભમ્ ।
ગૃહીત્વા કૂબરે દૈત્યશ્ચિક્ષેપ ચ રરાસ ચ

અહિર્બુધ્નઃ સમાસાદ્ય રાહુશ્ચન્દ્રમસો ગ્રહમ્ ।
વિશિખૈઃ પંચભિર્વિદ્ધા ધ્વજમસ્ય ન્યપાતયત્

૧ મર્દયત્ - વ. ॥ ૨ નર્દમાન ઇવાવાગ્વૃદઃ - ખ ॥ ૩ વ ણૈઃ -ખ. ॥ ૪ યથા વ્રતમ્ - ખ. ॥ ૫ ...મુદ્દિશ્યય - ખ. । ૬ દાનવ: - ઘ । ૭ પાદરક્ષાંશ્ચ - ઘ । ૮ નિશિતૈ - ઘ. । ૯ અગ્રરક્ષાન્પુનશ્ચિન્ત્યાન્ – ઘ ૧૦ માયા વિદ્યાં – ખ। । ૧૧ - વેદેન ખ., તં દેવં - ઘ. ॥ ૧૨ કૃત્વા વ્યતિષ્ઠદસુરેશ્વરઃ - ઘ. । ॥૧૩ અપૂર્વવદ્ - ખ.,. અપૂરયદ્ - ઘ. । ૧૪ દ્વિતીયરથં - ખ. ॥ ૧૫ સ્તિમિરાપહં - ઘ., રાશયત્ - ખ । ૧૬ વારયાનોભિદુદ્રાવ- ખ. ॥ ૧૭ નાભયચ્ચ ઘ ।
493
તસ્યોત્પત્ય રથાદ્રાહુર્ગદયા ભીમરૂપયા ।
ધનુર્ધ્વજં હ્યાઁશ્ચૈવ સમચૂર્ણયદવ્યયઃ

અશનિં શતઘંટાં સ દીપ્તાં મૃત્યોરિવ સ્નુષામ્
જગ્રાહ ભૃશમાયસ્તઃ૧૮ પાશં મૃત્યોરિવાન્તકઃ૧૯

ભ્રામયિત્વા સ તામુગ્રાં યમદણ્ડનિભાં બલાત્ ।
ચિક્ષેપ રાહુમુદ્દિશ્ય વિદ્યુતં મેઘરાડિવ

સા જ્વલન્તી મહોલ્કેવ મેઘાશનિરિવોજ્જ્વલા ।
પપાત રાહોઃ શિરસિ યથા વજ્રં શિલોચ્ચયે

અથ તેન પ્રહારેણ નાર્ત્તિમાનભવત્ સ વૈ ।
સ પ્રહસ્ય ભૃશં રાહુર્વેગં ચક્રે મહાબલઃ

અહિર્બુધ્નં પ્રતિ ક્રુદ્ધો નાગાનામિવ પક્ષિરાટ્ ।
આપતન્તં સ વીક્ષ્યૈવ ભગવાન્દેવસત્તમઃ

જગામ તસ્ય પન્થાનં મુક્ત્વાન્યેન યથોરગઃ ।
શતકેતુશ્ચ તં વીરો રથેનામ્બુદનાદિના

અભ્યદ્રવદ્રણે ક્રુદ્ધસ્તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્ ।
આઆધાવતોસ્ય કાપાલી હૃદયં કંકપત્રિભિઃ

બિભેદ કુલિશઃ ક્ષિપ્તો ગિરિશ્રૃંગમિવોચ્છિતમ્ ।
સ ભિન્નહૃદયસ્તેન રુદ્રેણ ગ્રહ્સત્તમઃ

પપાત સ્વરથે મૂઢઃ શક્રધ્વજ ઇવોચ્છ્રિતઃ ।
તતો હાહાકૃતં દૈત્યૈર્ગૃહ્ણગૃહ્ણેતિ ચાપ્યુત

સાધુ સાધ્વિતિ દેવાશ્ચ વિનેદુર્જલદા ઇવ ।
અથાન્ધકો હિરણ્યાક્ષો વિપ્રચિત્તિર્વિરોચનઃ

શમ્બરશ્ચેલ્વલશ્ચૈવ બાણો બલિરથાપિ ચ ।
કાલકેયાસ્સપૌલોમા નિવાતકવચાશ્ચ યે ।૨૩।
૧૮ ભૃશમાયસ્થ: - ખ. ! ૧૯ મૃત્યુરિવાન્તકઃ - ખ. ।
494
અન્યે ચ બહવો દૈત્યાસ્તં૨૦ રુદ્રં પર્યવારયન્ ।
તે શરૈશ્ચ ગદાભિશ્ચ મુશલૈઃ પ્રાશતોમરૈઃ૨૧ ।૨૪॥
ન્યવારયન્ત તં દેવં તર્જયન્ત:૨૨ પુનઃ પુનઃ ।
સ હન્યમાનસ્તૈર્દેવો બહુભિર્મુનિસત્તમ ।
અપાસર્તત વેગેન સમીપાત્ સુરવિદ્વિષામ્ ।૨૫॥
અજૈકપાત્ કાલનેમિં ગદિનં ગદયાસહમ્૨૩ ।
સમાહ્વયત દૈત્યેન્દ્રં૨૪ મધું વિષ્ણુરિવોર્જિતમ્ ।૨૬॥
તૌ સુયુદ્ધૌ૨૫ ગદાહસ્તૌ૨૬ મંડલાનિ મહાબલૌ ।
અન્યોન્યવિજયે સક્તૌ ગ્રહાવિવ વિચેરતુઃ

કાલનેમિસ્તુ સંક્રુદ્ધો ગદાં હેમપરિષ્કૃતામ્ ।
શતઘંટાટ્ટહાસાં ચ મૃત્યોર્જિહ્વામિવાદ્ભુતામ્૨૭

ભ્રામયિત્વાસકૃદ્ દૈત્યો નર્દમાનો યથા વૃષઃ ।
મુમોચ રુદ્રમુદ્દિશ્ય સ્કન્દઃ શક્તિમિવાચલે ।૨૯॥
શક્રમુક્તામિવાયાન્તીમશનિં ૨૮ પર્વતોપરિ ।
વિદ્યુતં વા મહાશક્તાં (?) સ રુદ્રો ભીમવિક્રમઃ

વઞ્ચયામાસ વેગેન શ્વેતો મૃત્યુમિવાગતામ્ ।
તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાપ્યુક્ત્વા રુદ્રઃ પ્રહરતાં વરઃ

ભ્રામયિત્વા ગદાં ઘોરાં દૈત્યસ્યોપર્યપાતયત્ ।
સ તયા ગદયા દૈત્યો દીપ્તયા ભીમરૂપયા ।૩૨॥
હતો મૂર્ધ્નિ દિશઃ સર્વા હારિદ્રાઃ સમપશ્યત ।
અથ દૈત્યસ્તદા સમ્યગ્ ભ્રામયન્ સ૨૯ ગદાં પુનઃ

મણ્ડલાનિ વિચિત્રાણિ દર્શયિત્વા મહાબલઃ ।
અજૈકપાદં ગદયા સ્કન્ધદેશે વ્યતાડયત્

સ ચાપ્યવહતસ્તેન યથા વજ્રેણ ભૂધરઃ ।
વિવેશ ભૂમિં૩૦ દુઃખાર્ત્તસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્

૨૦ રુદ્રાસ્તં - ખ. । ૨૧ પાશતોમરૈ: - ખ , પ્રાગ . . ( ? ) ॥ ૨૨ તર્જયન્તં - ઘ. ॥ ૨૩ ગદયાસહાં - ખ., મહાન્ - ઘ. ॥ ૨૪ દૈત્યેન્દ્રો - ખ. ॥ ૨૫ તૌ ચ ક્રુદ્ધૌ - ખ. ॥ ૨૬ શસ્તા... - ખ. ॥ ... ૨૭ મિવોદ્ગતામ્ - ઘ. । ૨૮ શક્રમુક્તમિવાયાન્તમશનિં - ખ. ॥ ૨૯ ભ્રામયાનો - ખ । ૩૦ ભૂમૌ (?) ।
495
ઉત્થાય ચ સ વેગેન રુદ્રઃ ક્રુદ્ધો મહાબલઃ ।
અવસવ્યં ચરન્ દૈત્યસવ્યતો મણ્ડલેચરઃ ।૩૬॥
ભ્રામયિત્વા ગદાં ભૂયો દૈત્યસ્યોપર્યપાતયત્ ।
સ દૈત્યસ્તેન ઘાતેન ભ્રમિત્વા ત્રિર્મહાબલઃ૩૧

સંસ્તભ્ય ગદયા ભૂયો રુદ્રં કુક્ષાવતાડયત્ ૩૨

સ તયા ગદયા નુન્નો યથા વાય્વીરિતો નગઃ

પપાત ભૂમૌ વેગેન શતશ્રૃંગો૩૩ યથા પુરા ।
પતિતં તુ તતો૩૪ભ્યેત્ય પદે જગ્રાહ૩૫ સુવ્રતમ્૩૬

ભ્રામયિત્વા ચ ચિક્ષેપ સ ચામૃત્યુરવસ્થિતઃ (?)
કાર્તસ્વનં જ્વરશ્ચોગ્રો રુદ્રઃ પ્રહરતાં વરઃ

જઘાન નિશિતૈર્ભલ્લૈર્દશભિઃ સ્તનયોઃ સમમ્૩૭

કાર્તસ્વનશ્ચ૩૮ બાણેન કાર્મુકં તસ્ય દીપ્તિમત્ ।
ચિચ્છેદ બહુધા ચૈનં પુનર્વિવ્યાધ પત્રિભિઃ૩૯

. . . . .. . . રુદ્રોપિ દણ્ડં સર્વાર્થસાધકમ્ ।
ભ્રામયિત્વાશુ૪૦ ચિક્ષેપ કાર્તસ્વનરથં પ્રતિ ।

તં યુગાન્તાનલપ્રખ્યં શતસૂર્યાનલપ્રભમ્ ।
જઘાન૪૧ શરજાલેન મેઘો વૃષ્ટયા યથાચલમ્

હન્યમાનશ્ચ તૈર્દણ્ડો હવિષેદ્ધ ઇવાનલઃ ।
ભૂયસ્તરં પ્રજજ્વાલ વેગવચ્ચાપ્યધાવત

તમપ્રતિહતં દણ્ડં જ્ઞાત્વા કાર્તસ્વનસ્સ તુ૪૨ ॥
રથમુત્સૃજ્ય વેગેન આઆકાશસ્થોભવદ્બલી ।૪૫॥
દણ્ડશ્ચ રથમભ્યેત્ય સહયં સહ યન્તૃણા ।
સધ્વજં સપતાકશ્ચ ભસ્મ કૃત્વા યયૌ પુનઃ ।

૩૧ ભ્રામયિત્વા મહાબલઃ - ઘ. ॥ ૩૨ અજૈકપાદ ગદયા સ્કન્ધદેશે વ્યતાડયત્ - ઘ. ॥ ૩૩ શતશૃંગં - ઘ. । ૩૪ ચ તદા - ઘ. ॥ ૩૫ પાદૈર્જગ્રાહ - ઽઆ . ગાદૌ {? ) ॥ ૩૬ સોવ્રજત્ - ખ. ॥ ૩૭ દશભિશ્ચ સ્તનાન્તરે - ઘ. । ૩૮ કાર્તસ્વનસ્ય - ખ. ॥ ૩૯ સ ત્રિભિ: - ખ. ॥ ૪૦ ભ્રામયિત્વાસ્ય - ખ. ॥ ૪૧ જગ્રાહ્ (સ) - ખ. । ૪૨ કાર્તસ્વરસ્ય તુ - ઘ. ।
496
યાવદ્ દણ્ડો ન પતતિ૪૩ રથેનૈતિ૪૪ ચ તં પ્રતિ ।
તાવત્ કાર્ત્તસ્વનો રુદ્રં શરૈરભ્યદ્રવદ્૪૫ બલી ।૪૭॥
છિત્ત્વા ધ્વજં ધનુશ્ચાસ્ય તથા યોક્ત્રાણિ વાજિનામ્ ।
વિરથં તં જ્વરં૪૬ કૃત્વા૪૭ અસિના મૂર્ધ્ન્યતાડયત્૪૮

અસિઘાતપરીતાત્મા સ રુદ્રઃ શત્રુસંસદમ્ ।
ત્યક્ત્વાન્યતો યયૌ તૂર્ણં પદાતિર્મુનિસત્તમ ।૪૯॥
સોસિઘાતવિપરીતચેતનો રક્તચન્દનવિલેપનપ્રભ:૪૯ ॥
તં વિહાય રિપુમગ્ર્યવિક્રમં૫૦ દ્રુદ્વે સુરબલં યતસ્તતઃ

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે યુદ્ધે સપ્તાશીતિતમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
અર્યમા બહુભિર્બાણૈઃ પ્રહ્લાદં દૈત્યપુંગવમ્ ।
આજઘાન રથં ઘોરં ધ્વજશ્ચાસ્ય વ્યશાતયત્

પ્રહ્લાદોપ્યર્યમન્તં૧ વૈ રથં ત્યક્ત્વૈવ વીર્યવાન્ ।
પ્રદુદ્રાવ યથા રાહુઃ સમયે તિમિરાપહમ્

આઆધાવન્તં ચ વેગેન વિહસ્તં રિપુમર્યમા ।
જઘાન૨ બહુભિર્બાણૈર્વૃષ્ટ્યા મેઘો યથાચલમ્

શરાનગણયન્નેવ હિરણ્યકશિપોઃ સુતઃ ।
ક્રોધાન્માનાચ્ચ દર્પાચ્ચ વેગેન સમધાવત

ગૃહીત્વા કૂબરે તસ્ય રથં હેમપરિષ્કૃતમ્ ।
ચિત્રેપ સહ સૂતેન તતો હર્ષાન્નિનાદ ચ

અનુહ્રાદો ધરં પ્રાપ્ય તેન વિદ્ધઃ સ્તનાન્તરે ।
અસિં નિષ્કૃષ્ય વેગેન ધરસ્ય રથમાસદત્

ધ્વજં તસ્ય હયાઁશ્ચૈવ સારથિં ધનુરેવ ચ ।
છિત્ત્વા સ્કન્ધે ધરં ચૈવ પુનઃ સ્વરથમભ્યગાત્૩

૪૩ નિપતતિ - ખ. ॥ ૪૪ નેતિ - ખ. । ૪૫ શનૈરભ્યદ્રવદ્ - ખ. । ૪૬ તદા (?) । ૪૭ દૃષ્ટ્વા - ઘ. । ૪= મૂર્ધ્નિ તાડયત્ - ખ. ॥ ૪૯ પ્રભુ: - ખ. ॥ ૫૦ રિપુમુગ્રવિક્રમં - ઘ. । ૧ ...ર્પ્યમાણં - ઘ. ॥ ૨ વવર્ષ - ઘ. ॥ ૩ સ રથમન્વયાત્ - ઘ. ।
497
કર્મણા તેન દૈત્યસ્ય ધરોભૂદ્ ભૃશમર્દિત:૪ ।
એવમન્યૈશ્ચ દૈત્યેન્દ્રૈરન્યે દેવા મહાબલાઃ

નિર્જિતાસ્તર્જિતાશ્ચૈવ યુદ્ધાય ચ પુનઃ સ્થિતાઃ ।
તતઃ સંકુલમેવાભૂદ્દેવાનાં દાનવૈસ્સહ

પરસ્પરજિગીષૂણાં૫ યુદ્ધં ભીરુભયાવહમ્ ।
તતો ભેર્યશ્ચ શંખાશ્ચ પટહાસેક્યપુષ્કલાઃ

ઝર્ઝર્યઃ પેપુકાશ્ચૈવ ડિણ્ડિમા ગોવિષાણકાઃ ।
અવાદ્યન્ત બલે૬ વ્યાસ ઉભયેષાં સહસ્રશઃ

તતોસૃગોઘપ્રવહા૭ પતાકધ્વજપાદપા ।
ગજાશ્વગ્રાહબહુલા રથપ્રવરકચ્છપા

કેશશૈવાલબહુલા ધનુર્જ્યાકૃતતન્તુકા ।
નિષ્ટનચ્છસ્ત્રમણ્ડૂકા૮ દુકૂલચ્છત્રફેનિલા૯

ઉષ્ણીષવરહંસા૧૦ ચ કરપાદશિરોપલા૧૧ ॥
હારકેયૂરસિકતા મુકુટોત્ફુલ્લપંકજા

મેદોસ્રકફપંકા૧૨ ચ પ્રાણજીવિતનાશની ।
પ્રાવર્તત નદી૧૩ ઘોરા હસ્ત્યશ્વરથવાહિની

તસ્યાં સ્નાયન્તિ રક્ષાંસિ પિબન્તિ૧૪ ચ રમન્તિ ચ ।
નૃત્યન્તિ૧૫ ચાપિ વિવિધા ભીરૂણાં ભયદાસ્તથા૧૬

ગૃધ્રા ગોમાયવશ્ચૈવ શ્વાનો માર્જારવાયસાઃ૧૭ ॥
ચક્ષૂંષિ કરપાદાન્ત્રં ભક્ષયન્તીભિરેમિરે

મમાયં હસ્તિનઃ પાદો મમાયં મેદપટ્ટકઃ૧૮ ।
મમાયં ચ કરઃ શુક્રો બાહુશ્ચ૧૯ રુધિરસ્યદઃ

મમાયં તવ નાયં ચ ગૃહ્ણ પશ્યેતિ ચૈવ હિ ।
કલહં ચક્રિરે તત્ર ક્રૂરાઃ પિશિતભોજનાઃ

૪ ધ્રુવો ભયસમીરિત: - ઘ., ભગ્નસમીરિતઃ - ઘ. ॥ ૫ જિઘાંસૂનાં (?) । ૬ રણે -ઘ. ॥ ૭... પ્રભવા - ખ. । ૮ નિષ્ટન્તોગ્રાસ્ત્રમણ્ડૂકા - ખ. ॥ ૯ .. ફેનિતા - ખ. ॥ ૧૦ .. કલહંસા - ઘ. ॥ ૧૧ । શિરોરુહા - ખ. । ૧૨...મનુષ્યપંકા - ખ. ॥ ૧૩ મહા - ખ. ॥ ૧૪ પિશાચા (?) । ૧૫ નૃત્યન્તે - ખ. ॥ ૧૬ સ્તદા - ઘ. ॥ ૧૭ ઝર્ઝરવાયસાઃ - ખ. ॥ ૧૮ મમાયમેવ ઇત્યુત - ખ. ॥ ૧૯ હ્રદશ્ચ - ઘ. ।
498
ત્યક્ત્વાન્યે ચ હતાઁસ્તત્ર સ્વદેહાન્ સુમહારથાઃ ।
વિમાનૈઃ સ્ત્રીજનાકીર્ણૈઃ પ્રયયુબ્રહ્મણઃ સદઃ૨૦

અપરે પાપકર્માણો હન્યમાના રુષાન્ધિતૈઃ ।
પતન્તિ નરકે ઘોરે ક્રન્દમાના મુહુર્મુહુઃ

કેચિદાર્ત્તાસ્વરં કૃત્વા - - - - - ષાર્દિતાઃ૨૧ ॥
મ્રિયન્તે પુરુષા યુદ્ધે શતશોથ સહસ્રશઃ

દશન્તશ્ચ તૃણાન્યન્યે ભ્રાતઃ પુત્રેતિ ચાપરે ।
ક્રન્દમાના જના૨૨ ભીતાઃ પ્રાણાન્ કૃચ્છ્રેણ તત્યજુઃ

સંદષ્ટૌષ્ઠપુટાઃ કેચિદ્ દેવાસુરમહારથાઃ ।
શરસન્નતમર્માણઃ પતન્ત્યુર્વ્યાઁ દ્રુમા ઇવ

અશિવાનિ શિવા નેદુરટ્ટહાસાઁશ્વ રાક્ષસાઃ ।
આઆર્ત્તનાદાઁશ્ચ પુરુષાસ્તથૈવ ગજવાજિનઃ ।૨૫॥
સિંહનાદાશ્ચ શૂરાણાં બાહુશબ્દાશ્ચ પુષ્કલાઃ ।
ધનુષાં કૃષ્યમાણાનાં શબ્દા વાદ્યરવાસ્તથા૨૩

અથેન્દ્રશ્ચ ધનેશશ્ચ યમઃ કાલશ્ચ વીર્યવાન્ ।
વરુણો મરુતશ્ચૈવ વિશ્વેદેવાશ્ચ સર્વશઃ

મિત્રશ્ચૈવ જયન્તશ્ચ ભગઃ પૂષાર્યમા તથા ।
કાપાલી ચાપિ યો રુદ્રો વસવશ્વ મહાબલાઃ

નાસત્યશ્ચૈવ દસ્રશ્ચ પૃશ્નયશ્ચ સુરોત્તમાઃ ।
એતે ચાન્યે ચ દેવાનાં પ્રવરા બાહુશાલિનઃ ।૨૯॥
દાનવાનાં બલે વેગં બલવન્તો૨૪ ભિચક્રિરે ।
સાગરા ઇવ ગર્જન્તો યુગાન્તે અનલા ઇવ

પ્રભઞ્જના ઇવાકાલે મહાન્ત ઇવ ચાચલાઃ ।
વૃષભા ઇવ નર્દન્તો બૃહન્ત ઇવ કુઞ્જરાઃ

૨૦ પદમ્ - ઘ. ॥ ૨૧ જાતમાનસ્ય ઊર્જિતા: - ઘ. ॥ ૨૨ નરા - ખ. ॥ ૨૩ સ્તદા .. - ખ. ॥ ૨૪ વેગાન્, વેગવન્તો - ખ. ।
499
ગ્રસન્તશ્ચ યથા ગ્રાહાશ્છિન્દન્તો મકરા ઇવ ।
વર્ષમાણા ઇવ ઘનાઃ સિંહા ઇવ ચ નર્દિન:૨૫ ॥
દાનવાનાં બલં સર્વે વેગેનૈવાભ્યવારયન્

તદ્દેવવેગપ્રહતાભિવેગં૨૬ બલં સયત્નં૨૭ દનુદાનવાનામ્ ।
ભવત્યનાધારમતિપ્રસક્તં૨૮ તૃણં યથા વહ્નિમુખાવસક્તમ્ ।૩૩ ॥
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે યુદ્ધેષ્ટાશીતિતમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
તેષાં તદ્વેગનુન્નાનાં૧ ભગ્નાનાં ક્લિશ્યતાં પુન:૨ ॥
ત્રાણાર્થમતિદીપ્તાક્ષો૩ હિરણ્યાક્ષોગ્રહીત્પદમ્૪

અન્ધકશ્ચ મહામાયો ભ્રાતરશ્ચાસ્ય૫ તત્સમાઃ ।
શતં રથસહસ્રાણાં સર્વેષામપલાયિનામ્

પ્રહ્લાદશ્ચ સહભ્રાતા હિરણ્યકશિપોઃ સુતઃ ।
વિપ્રચિતિઃ સહભ્રાતા સૈંહિકેયૈશ્ચ તૈસ્સહ

ગૃહ્ણ ગૃહ્ણેતિ નર્દન્તો દેવાન્ પ્રત્યુદ્યયુસ્તદા ।
તેષાં તેષાં ચ સંગ્રામઃ સુઘોરઃ સમપદ્યત

ગ્રાહાણામિવ૬ કાણ્ડે૭ ચ ગજાનામિવ વા વને૮ ।
ઇન્દ્રસ્ત્વષ્ટા ચ પૂષા ચ હિરણ્યાક્ષમવારયન્

સંગત્ય સાયકૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ સર્વમર્મસ્વતાડયન્ ।
તેષાં ધનૂંષિ ચિત્રાણિ અસ્યતાં તુ દિવૌકસામ્

માયાબલેન દૈત્યેન્દ્રો વ્યષ્ટમ્ભયત દીપ્તિમાન્ ।
તાનિ વિષ્ટમ્ભિતાનિ સ્મ તદા દૈત્યેન માયયા ।૭॥
નાનમન્તિ યથા પૂર્વં તતસ્તે હ્યાકુલાભવન્ ।
સોપિ દૈત્યો મહામાયો નદિત્વા મેઘનિસ્વનમ્

૨૫ ચ નાદિન: - ખ. ॥ ૨૬ ...તિવેગં (?) ॥ ૨૭ સયત્તા - ખ. ॥ ૨૮ ...ત્યનાચારમતિસંસક્ત - ઘ. । ૧ તદ્વશગાનાં તુ - ઘ. ॥ ૨ પ્રભગ્નાનનુશિષ્યતાં - ખ. ॥ ૩ ...મિહ સાંપ્રાપ્તો - ઘ. ॥ ૪ ...ભ્યયાત્સુતમ. - ઘ. । ૫ ...શ્ચૈવ (?) । ૬ ગ્રહાણામિવ - ખ. ॥ ૭ કાલે (?) । ૮ ચાંજને (ચાજને?) - ખ. ॥
500
બબન્ધ તેષાં ગાત્રાણિ સમન્તાદસ્ત્રમાયયા ।
તાન્ બદ્ધાઁશ્ચ સમીક્ષ્યૈવમકર્મણ્યાન્મહાબલાન્૯

યન્તારો વાહનૈઃ ક્ષિપ્રં જહ્રુ૧૦સ્તસ્માદ્રણાજિરાત્ ।
અથ કાલો યમશ્ચૈવ ધનેશો મિત્ર એવ ચ

વરુણો વસવ:૧૧ સર્વે અશ્વિનૌ ચ મહાબલૌ ।
પ્રગૃહીતાયુધાઃ ક્રુદ્ધા૧૨ સ્તિષ્ઠતિષ્ઠેતિવાદિનઃ

અભ્યદ્રવન્ત વેગેન હિરણ્યાક્ષં મહાસુરમ્૧૩ ।
તેષામાપતતાં સંખ્યે સ દૈત્યઃ ક્રોધમૂર્છિતઃ

સર્વેષાં સાયકૈસ્તીક્ષ્ણૈર્બિભેદ કવચાન્ યુધિ ।
તે ભિન્નકવચાઃ સર્વે ક્રોધાત્ પ્રજ્વલિતાનનાઃ

સસર્જુ૧૪રસ્ત્રમુખ્યાનિ તદાપ્રતિહતાન્યુત૧૫ ॥
યમો દણ્ડં સસર્જાસ્ય તથા કાલશ્ચ૧૬ - - -૧૭

ધનેશશ્ચાશનિં ઘોરં વરુણઃ પાશમેવ ચ ।
ભગશ્ચ મુશલં ઘોરમન્યે ચાન્યાઁસ્તથામરાઃ૧૮

તાન્ સ દૈત્યો હસન્નેવ સાયકૈર્મર્મભેદિભિઃ ।
વ્યષ્ટમ્ભયદદીનાત્મા૧૯ શક્રહસ્તં યથા ભવઃ

સાધુવાદાઁસ્તતો હૃષ્ટા દાનવાનાં મહારથાઃ ।
સમં ચક્રુશ્ચ સંપૂજ્ય હિરણ્યાક્ષં મહાસુરમ્૨૦

અપરે૨૧ નૈતદાશ્ચર્યં દિતિપુત્રસ્ય સંયુગે ।
કશ્યપેન૨૨ પ્રસૂતસ્ય રાજ્ઞોસ્માકં ચ સ્વામિનઃ (?)

અપરે સિંહનાદાઁશ્વ બાહુશબ્દાઁશ્ચ પુષ્કલાન્ ।
ચક્રુર્હૃષ્ટાશ્ચ વાદ્યાનિ તથા સર્વાણ્યવાદયન્

એવં હિ સંપ્રહૃષ્ટાનાં દાનવાનાં મહાહવે ।
પારાશર્ય ગિરો બહ્વ્યઃ શ્રૂયન્તે સ્તુતિ -- -

૯ મહાબલા: - ખ । ૧૦ ... હ્ર - ખ , જહુ (?) । ૧૧ વાસવ: - ખ. । ૧૨ સર્વે - ઘ. । ૧૩ મહાબલં - ઘ ॥ ૧૪ સસર્જ - ખ., સસૃજુ - ઘ. ॥ ૧૫ યુધા: - ઘ. ॥ ૧૬...સ્ય - ખ. ॥ ૧૭ કાલસ્ય ચિંતવસ્તથા - ઘ. ॥ ૧૮ શરાન્ - ખ. ॥ ૧૯ ..દમેયાત્મા - ઘ. ॥ ૨૦ હિરણ્યાક્ષાય સર્વતઃ - ઘ ॥ ૨૧ સ પરે - ખ । ૨૨ કાશ્યપેન - ખ. ॥ ૨૩ તે - ખ. ।
તેષાં પ્રહર્ષં જ્ઞાત્વેત્થં દેવભંગં ચ તં તદા ।
સર્વપ્રાણિચરો વાયુરસુરાનભિદુદ્રુવે

સહસ્રનલ્વમાત્રેણ સ રથેન પ્રભંજનઃ ।
સમન્તાદ્ ધ્વજયુક્તેન પતાકાશતમાલિના૨૪ ।૨૨॥
જવેન યન્તૃણાં૨૫ યત્નાન્નિગૃહીતેન શબ્દવાન્ ।
પ્રપૂરયન્ દિશઃ સર્વાઃ સહસા પ્રત્યદૃશ્યત

સ પઞ્ચભિઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્દૈત્યરાજમથાવ્યથઃ૨૬ ॥
આહૃત્ય યોજને તસ્માદ્દેશાત્ ક્ષિપ્રમવાસૃજત્

અન્ધકશ્ચ તતઃ ષષ્ટ્યા વિપ્રચિત્તિશ્ચ સપ્તભિઃ૨૭ ॥
મયં પઞ્ચાશતા વિદ્ધ્વા સપ્તભિઃ સપ્તભિઃ પુનઃ

દૈત્યાશ્ચ દાનવશ્ચૈવ સર્વાન્ વિવ્યાધ તત્ક્ષણાત્ ।
પુનઃ પુલોમપુત્રાઁશ્ચ નિવાતકવચાનપિ

તે તેન બહુભિર્વિદ્ધા: શરૈરસુરપુંગવાઃ ।
દિક્ષુ સર્વાસુ વિક્ષિપ્તા યોજનાન્તરિતાઃ સ્થિતાઃ

યાન્યાઁશ્ચ તે વિમુઞ્ચન્તિ ગદામુશલપટ્ટિશાન્ ।
તાન્સર્વાન્ ભગવાન્ વાયુર્દાનવોપર્યપાતયત્

તે હતા હન્યમાનાશ્ચ સ્બમુક્તૈ૨૮રાયુધૈભૃશમ્ ।
આઆર્ત્તનાદાન્ પ્રકુર્વાણાઃ પ્રાદ્રવન્ત દિશો દિશઃ૨૯

સોપિ વાયુર્મહાવેગો બભંજ રથસત્તમાન્ ।
પાંશુવર્ષેણ ચ પુનશ્ચક્ષૂંષ્યેષામપૂરયત્

તતસ્તે૩૦ ભયસન્ત્રસ્તા નોત્સસર્જુસ્તદા શરાન્ ।
શસ્ત્રાણિ ચ તથાન્યાનિ યુંજશશ્ચાવતસ્થિરે ।

તસ્ય તત્કર્મ સંવીક્ષ્ય હિરણ્યાક્ષઃ પ્રતાપવાન્ ।
ઉવાચ દાનવાન્ સર્વાન્ ગર્હયન્૩૧ દિતિનન્દનઃ

ધિગ્વો દૈત્યા બલં સર્વં૩૨ ધિગ્દર્પા ધિક્પરાક્રમા: ।
વિસૃજ્ય રણમવ્યગ્રા૩૩ યાત સ્ત્રીકર્મ સેવત૩૪

૨૪ પતાકશતમાલિના - ખ. ॥ ૨૫ યન્ત્રિણા - ખ. ॥ ૨૬... રાજમયાવ્યયમ - ઘ., ...રાજાનમવ્યથઃ - ખ. । ૨૭ સપ્તતિ: - ખ. ॥ ૨૮ સુમુખૈ - ઘ ॥ ૨૯ દશ (? ) ॥ ૩૦ તથાસ્ય - ખ. ॥ ૩૧ હ્રર્ષયત્ - ઘ. । ૩૨ સર્વે - ખ. ॥ ૩૩ બલમવ્યગ્રા - ઘ. ॥ ૩૪ સેવિનઃ - ઘ. ।
502
યે યૂયં રણમધ્યસ્થા જીવિતે સતિ બાલિશાઃ ।
એકેન વાયુના ભગ્ના ધિગ્વસ્તન્મન્ત્રિતં૩૫ પુરા

અથવા યન્મયા પ્રોક્તં યૂયં બાલા રતિ૩૬ક્લમાઃ૩૭

તત્તથા નાસ્તિ સન્દેહો બાલૈરિવ હિ વઃ કૃતમ્૩૮ । ।૩૫॥
તિષ્ઠધ્વં બાલવત્ સર્વે રક્ષન્તો જીવિતં સ્વકમ્ ।
અહમેકો વિજેષ્યામિ વાયુમેનં પ્રપશ્યત

તતઃ સ પર્વતો ભૂત્વા દિતિપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
સમન્તાદ્ વાયુવેગં તં૩૯ સમવારયદવ્યયઃ૪૦

-- - ત્વાનિલં જ્ઞાત્વા પર્વતેન નિવારિતમ્ ।
અન્ધકો બાહુપાશેન અવપ્લુત્યાબબન્ધ તમ્૪૧

સ૪૨ બદ્ધો બાહુપાશેન તદા વાયુઃ૪૩ પ્રતાપવાન્ ।
સંપ્રગૃહ્યાન્ધકં શીઘ્રમુત્પપાત વિહાયમા

તસ્યોત્પતિતમાત્રસ્ય પ્રગૃહ્યાન્ધકદાનવમ્ ।
રાહુર્ગદાં મહારૌદ્રાં ક્ષિપ્રં મૂર્ધ્નિ ન્યપાતયત્૪૪ ।
અભ્યેત્ય પાદયોશ્ચૈવ વિપ્રચિતિર્મહાબલઃ

જગ્રાહ સુમહાગ્રાહો મત્સ્યાનિવ૪૫ મહાર્ણવે ।
સ તેન સુપ્રહારેણ વિહ્વલઃ પ્રાણિગોચરઃ

સ્કન્ધે કેશાભિસંયુક્તો ભ્રામિતો વિપ્રચિત્તિના ।
સ ભ્રામ્યમાણો વિબભૌ સ્રસ્તહારસ્રગમ્બરઃ ।૪૨॥
અલાતમિવ સન્દીપ્તં નિશાયાં મુનિસત્તમ ।
ભ્રામ્યમાણં સમાલક્ષ્ય પુનર્દેવાઃ સવાસવાઃ ।૪૩॥
વેગશ્ચક્રુર્મહાવેગા ગૃહ્ણગૃહ્ણેતિ વાદિનઃ ।
વિપ્રચિત્તિસ્તુ તાન્ દૈત્યઃ સંરબ્ધાનુદ્યતાયુધાન્ ।૪૪॥
આલક્ષ્ય સુબહૂન્ સંખ્યે ગર્જમાન:૪૬ પયોદવત્ ।
અભીક્ષ્ણં ભીમસંહ્રાદં વાયું દાનવયૂથપઃ ।૪૫॥
૩૫ ધિગસ્તુ મન્ત્રિતં - ઘ. ॥ ૩૬ ઇતિ - ઘ. ॥ ૩૭ ક્રમા: - ખ., ક્રમાત્ - ઘ. ॥ ૩૮ બહિઃકૃતમ્ - ઘ , વર્તિતં ? ॥ ૩૯ વેગેન - ખ. ॥ ૪૦ ...દવ્યથ: (?) ॥ ૪૧ ... ત: - ખ. ॥ ૪૨ સં - ખ. । ૪૩ જાતદાય (?) - ખ. ॥ ૪૪ મૂર્ધ્ન્યવપાતયત્ - ઘ. ॥ ૪૫ મત્સાનિવ - ખ. ॥ ૪૬ ગર્જમાના: (નં) - ખ. ।
503
ચિક્ષેપ શક્રમુદ્દિશ્ય ગિરૌ વજ્રં યથૈવ સઃ ।
સ ચાપિ તેન વિક્ષિપ્તો લબ્ધસંજ્ઞો મહાબલઃ ।૪૬॥
વિધાય વેગં દેવેન્દ્રમુપતસ્થે કૃતાઞ્જલિઃ ।
તતો વાયુશ્ચ દેવાશ્ચ સર્વ એવ સહાનુગા:૪૭ ।

અભ્યદ્રવન્ત દૈત્યેન્દ્રાન્ પ્રગૃહીતવરાયુધાઃ ।
તેષાં તેષાઞ્ચ સંગ્રામઃ સુઘોરઃ સમપદ્યત

સિંહાનામિવ દૃપ્તાનાં૪૮ વિજને૪૯ શરભૈઃ સહ ।
તત્ર કેચિદ્વિનિહતાઃ સુપ્રહારેણ મૂર્ચ્છિતાઃ ।૪૯॥
સાધુસાધ્વિતિ ભાષન્તઃ પ્રાણાનૂર્ધ્વં વિતત્યજુઃ૫૦ ।
અપરે દનુદેત્યેન્દ્રા મુદા યુક્તા૫૧ મહાબલાઃ

પરેણાભ્યાહતં શૂરં સમરક્ષન્૫૨ સુપુત્રવત્૫૩ । ।
કેચિદ્ધત્વાપિ સુબહૂન્ દેવદાનવસત્તમાઃ

અવિક્ષતાઃ શિતૈઃ શસ્ત્રૈરાત્માનં ગર્હયન્ત્યુત ।
અશસ્ત્રં કેચિદભ્યેત્ય દેવદૈત્યા મહાબલાઃ

ધર્મયુદ્ધમભીપ્સન્તસ્ત્યક્ત્વા શસ્ત્રાણ્યયોધયન્ ।
બહ્વસ્તત્ર દૈત્યેન્દ્રા યુયુધુર્ભીમવિક્રમાઃ

દેવાશ્ચ૫૪ નાહતા યે વૈ નાભિઘ્નન્તિ કદાચન ।
પદાતયસ્તત્ર સર્વે યોધયન્તિ પદાતિભિ:૫૫

સાદિનઃ સાદિભિઃ સાર્ધં રથિનો રથિભિઃ સહ ।
ગજિનો ગજિભિશ્ચેવ તથા યુદ્ધમવર્તત

એવં તેષાં હિ સંગ્રામો દેવાનાં દાનવૈસ્સહ ।
આવર્તત શતાન્યષ્ટૌ વર્ષાણિ સુમહાભયઃ૫૬

અથ દૈત્યો મહામાયો ગજેનામ્બુદવર્ચ્ચસા ।
તોમરં સુમહદ્ બિભ્રદ્યુગાન્તાનલવર્ચ્ચસમ્

કોકિલાઞ્જનમેઘાભો વિદ્રુતો યો વિરોચનઃ ।
સોભ્યદ્રવત્તદા દેવાનાતિસવ્યાનિવોત્થિતાન્ (?) ।

૪૭ વા - ખ. ॥ ૪૮ તૃપ્તાનાં - ઘ. ॥ ૪૯ વિજથે - ઘ. ॥ ૫૦ પ્રાણાન્મૂર્ધનિ તત્યજુઃ (? ) ॥ ૫૧ યદા મુક્તા - ખ., મદયુક્તા - ઘ. ॥ ૫૨ સંરક્ષન્ત - ખ ॥ ૫૩ સ્વપુત્રવત. - ઘ. ॥ ૫૪ દેવાઁશ્ચ ? ॥ ૫૫ પદાતિનઃ - ઘ. । ૫૬ તુ મહાભય: - ખ. । -
504
સ ગજેન પ્રભિન્નેન મુખાડમ્બરઘોષિણા ।
અભિદુદ્રાવ દેવેન્દ્રં તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્

તસ્યાપતત એવાથ ભગવાન્ પાકશાસનઃ ।
જત્રુદેશે શરં ઘોરં નિચખાન રરાસ ચ

અનુભૂય પ્રહારં તં સ દૈત્યો ભીમવિક્રમઃ ।
તસ્યાસ્ય તોમરેણાથ બિભેદ કરમુન્નતમ્૫ ૭

અથાસ્ય તોમરોદ્ભિન્નાદ્ધસ્તાદ્ધસ્તાદ્ધેમવિભૂષિતમ્૫૮

પપાત તદ્ધનુર્દિવ્યં મહાશનિસમપ્રભમ્૫૯

તતોસ્ય ભૂયો દૈત્યેન્દ્રો વ્યાકુલસ્ય તદા ગજમ્ ।
તોમરેણ બિભેદાશુ કુભ્ભદેશે મહાબલઃ

સ ભિન્નસ્તેન દૈત્યેન વને મત્ત ઇવ દ્વિપઃ ।
અનંકુશઃ શનૈર્ઘૃ - સ્વં બલં હ્યનિવારિતઃ (?)

. .. .. . .. . .. . . . .. ।
તે તથા વધ્યમાનાસ્તુ આદિત્યા દૈત્યદાનવૈઃ ।
ભયાર્દિતા દિશઃ સર્વાઃ૬૦ પલાયન્તે સ્મ૬૧ સર્વશઃ

તત: શંખાશ્ચ ભેર્યશ્વ વાદ્યાનિ વિવિધાન્યપિ ।
. .. .. . .. . .. . . . .. ।
સિહ્નાદાઁશ્ચ સંચક્રુ૬૨ ર્દૈત્યદાનવસંમતાઃ (?)

તચ્છિન્નભિન્નપ્રવિદારિતાન્તરં૬૩ ગજેન દૈત્યૈશ્ચ પુનર્વિલોડિતમ્૬૪ ।
બલં મહદ્દૈવતપાલિતં બભૌ યથાર્ણવો મન્દરમન્થવિક્ષતઃ ।

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે યુદ્ધે એકોનનવતિતમોધ્યાયઃ
૫૭ ...મુદ્ધતં - ખ , ...મુદ્ધૃતં - ઘ , ... મુદ્યતં (?) ॥ ૫૮ વિભૂષિતાત્ - (?) ॥ ૫૯ યથાશનિસમુલ્બણં - ઘ. । ૬૦ સર્વે - ખ. ॥ ૬૧ વિપલાયન્તિ - ખ. ॥ ૬૨ સંક્રુદ્ધૈ - ખ. ॥ ૬૩ પ્રવિદારણાતુરં - ખ. । ૬૪ પુનર્વિલોલિતં - ખ. ।
505
સનત્કુમાર ઉવાચ
તદ્દેવસૈન્યં સંદૃશ્ય દૈત્યદાનવયૂથપૈઃ૧ ।
વધ્યમાનં ભૃશં વ્યાસ વ્યાઘૈરિવ મૃગાન્ વને

તિમિરારિર્મહાતેજાઃ સોમઃ પ્રહરતાં વરઃ ।
તિગ્મવર્ષ્મા સુશીતાર્ચ્ચિઃ સ્વયં પવનસારથિઃ

તૌ બદ્ધકવચૌ સમ્યક્ શરાસનધરાવુભૌ ।
બદ્ધગોધાંગુલિત્રૌ ચ તથા બદ્ધેષુધી ચ તૌ ।૩॥
સખઙ્ગૌ ચ સઘણ્ટૌ ચ૨ સપતાકૌ ગજાવિવ ।
ઉભૌ વીરૌ મહાવીયૌ યોદ્ધું દૈત્યાન્ વ્યવસ્થિતૌ

સોમસ્તુ દશભિસ્તીક્ષ્ણૈઃ સાયકૈર્મર્મભેદિભિઃ ।
વિવ્યાધ હૃદયે દૈત્યં હિરણ્યાક્ષં મહાસુરમ્

સ ભિન્નહૃદયો દૈત્યઃ સોમેન દૃઢમુદ્ધતઃ ।
મોહં સમાવિશદ્ વ્યાસ ક્રૌઞ્ચઃ શક્ત્યેવ પર્વતઃ

તં તથાભિસમીક્ષ્યૈવ રથં યન્તા૪ સહાસુરમ્૫ ।
અપોવાહ મહામાયં ધનેશં નિધયો યથા

તતો હાહાકૃતં દૈત્યૈર્દૈવતૈઃ સાધુસાધ્વિતિ ।
ગૃહ્ણગૃહ્ણેતિ દૈત્યૈશ્ચ મા ગૃહ્ણેતિ ચ દૈવતૈઃ

તતો ભેર્યશ્ચ શંખાશ્ચ પણવા ગોવિષાણકા: ।
અવાદ્યન્ત સુરાણાં વૈ હર્ષરાગપ્રવર્તનાઃ૬

અથાન્ધકશ્ચ૭ તારશ્ચ તારકો નમુચિસ્તથા ।
વિપ્રચિત્તિઃ શંબરશ્ચ મહામાયશ્ચ દાનવઃ

ધુન્ધુઃ કાર્તસ્વનશ્ચૈવ રાહુશ્ચૈવ મહાબલઃ ।
શતકેતુઃ શતાવર્તઃ પુલોમા વિલ્વલસ્તથા

વાતાપી કાલનેમિશ્ચ શતાવર્તઃ૮ (?) શતોદરઃ ।
મહાપાશ્વોંદરશ્ચૈવ૯ મુસુણ્ડઃ૧૦ સુણ્ઢ૧૧ એવ ચ

૧ ...યૂથપા: - ખ. ॥ ૨ શિતવર્મ્મા - ઘ , તિગ્મવર્મા (ધર્મા? ) - ખ. ॥ ૩ સુસન્નદ્ધૌ - ઘ. ॥ ૪ રથયન્તા - ખ । ૫ મહાસુરમ. - (? ) ॥ ૬... પ્રવર્ધના: - (? ) ॥ ૭ તથાન્ધકશ્ચ - ખ , તદા (?) ॥ ૮ શરભશ્ચ (?) । ૯ હ્રદશ્ચૈવ - ઘ । ૧૦ મુહૂતોં - ઘ ॥ ૧૧ મુણ્ડ - ખ. ।
506
દુર્લોમા વક્રબન્ધશ્ચ વિરોમા૧૨ રોધ૧૩ એવ ચ ।
મારીચશ્ચ સુબાહુશ્ચ શ્વેતકુણ્ડલિરેવ૧૪ ચ

વૃષપર્વાતિકાયશ્ચ શરભઃ સિંહ એવ ચ ।
નરાન્તકો દેવહનસ્તથા યજ્ઞહનશ્ચ યઃ

દૈત્યૌ સુન્દનિસુન્દૌ ચ શક્રતાપન એવ ચ ।
પ્રહ્લાદશ્ચાનુહ્રાદશ્ચ શિનિર્બાષ્કલ એવ ચ

વિરોચનો બલિર્બાણો વાતાશ્વશ્ચ મહાબલઃ૧૫ ।
મયોથ તારકાક્ષશ્ચ વિદ્યુન્માલી પ્રભાકરઃ

દુન્દુભિ૧૬ર્મહિષશ્ચૈવ અરિષ્ટો રિષ્ટ એવ ચ ।
કેશી ચ ધેનુકશ્ચૈવ અજકો વ્યંસ એવ ચ

તથા ગગનમૂર્ધા ચ અસિલોમા ચ દાનવઃ ।
સૂચીલોમા તુહુણ્ડશ્ચ હુણ્ડશ્ચ પરતાપનઃ

હસ્તી દુર્યોધનશ્ચૈવ વિપાકઃ પાક એવ ચ ।
બલો મુરોથ નરકો મૂકેન્દ્રદમનાવપિ૧૭ ।૧૯॥
અશ્વગ્રીવ: સમ્બરશ્ચ તથાન્ય:૧૮ કાલસંવરઃ ।
શાલ્વઃ૧૯ શતભુજશ્ચૈવ દ્રુમો વ્થાઘ્રશ્ચ દાનવ:

મધુશ્ચ કૈટભશ્ચૈવ મહાસંગર૨૦ એવ ચ ।
છાયાગ્રહશ્ચ૨૧ વિખ્યાતઃ૨૨ સેંહિકેયાશ્ચ વિશ્રુતાઃ

હાલાહ્લાશ્ચ તે સર્વે બલિપુત્રાશ્ચ વિશ્રુતાઃ ।
તથા મયસુતાઃ સર્વે નિવાતકવચાશ્ચ યે

પૌલોમાઃ કાલકેયાશ્ચ વિપ્રચિતિસુતાશ્ચ યે ।
એતે ચાન્યે ચ બહુશો૨૩ દૈત્યદાનવસંમતાઃ

સર્વે ચન્દ્રમસં દેવં પ્રતિ વેગં પ્રચક્રિરે ।
મહિષા ઇવ -- - હસ્તિનઃ શરભં યથા

૧૨ વિરામો - ખ., વિરાધો - ઘ. ॥ ૧૩ રાધ - ઘ. ॥ ૧૪ શ્વેતકુણ્ડલ એવ - ઘ. ॥ ૧૫ સુ મહાબલઃ - ખ. । ૧૬ ધુન્દુભિ - ખ. । ૧૭ નરકાવપિ - ઘ. ॥ ૧૮ તતા (થા) યઃ - ખ. ॥ ૧૯ શાલ:?, અન્ધઃ - ઘ. । ૨૦ મહામગર - ખ., મહાકવચ - ઘ. ॥ ૨૧ માયાગ્રહશ્ચ - ઘ. ॥ ૨૨ વિખ્યાતા: - ખ. ॥ ૨૩ બહવો - ઘ. ।
507
વિઘ્ના યતપ્રતં યદ્વત્ કામા મોક્ષાશ્રિતં યથા ।
ઇન્દ્રિયાર્થા યથા યોગમનર્થા દુઃખિતં યથા૨૪

નાગા ઇવ ગરુત્મન્તં ભ્રમરા ઇવ પાદપમ્ ।
તથા તે દાનવાઃ સર્વે પ્રગૃહીતવરાયુધાઃ

દુદ્રુવુઃ શિશિરં દેવં મહાજલદનિસ્વનાઃ ।
તેષામાપતતાં વ્યાસ તિમિરારિર્હસન્નિવ

ઉદ્યતાન્યાયુધાનિ સ્મ શરૈશ્ચિચ્છેદ સર્વશઃ ।
તતઃ૨૫ સ તાન્ પુનર્દેવઃ સર્વાનેવ રુષાન્વિતઃ

હૃદયેષુ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્બિભેદ ચ રરાસ ચ ।
તુષારેણ ચ શીતેન તારાધિપતિરવ્યયઃ

આજઘાનાસુરાન્ સર્વાન્ ક્રોધસંરક્તલોચનઃ ।
તે શરૈશ્ચ વિનિર્ભિન્નાઃ શીતેન ચ ભૃશાર્દિતાઃ ।

સ્થિતાસ્તત્રૈવ દૈત્યેન્દ્રાશ્ચિત્રપટ્ટાર્પિતા ઇવ ।
ચન્દ્રોપિ દેવઃ સમરે મણ્ડલીકૃતકાર્મુકઃ

બિભેદ સર્વાન્ દૈત્યેન્દ્રાન્ નર્દમાનઃ પયોદવત્ ।
યઃ કશ્ચિદ્દાનવો વાપિ દૈત્યો વા મુનિસત્તમ ।૩૨॥
સર્વે એવ શરાન્ તસ્ય દધિરે શશિનસ્તદા૨૬ ॥
યત્કિઞ્ચિચ્ચાલયત્યઙ્ગં તત્ર દૈત્યઃ કદાચન

તત્તત્ તીક્ષ્ણૈઃ શરૈર્દેવો બિભેદ ચ રરાસ ચ ।
બ્રુવતો દૈત્યયોધસ્ય યત્ર ક્વચન સંયુગે

નિચખાન શરાનષ્ટૌ મુખે તસ્યાપિ ચન્દ્રમાઃ ।
નિષ્પન્દાસ્તે સ્થિતાઃ સર્વે મૂકવચ્ચાસુરોત્તમાઃ ।
શરનિર્ભિન્નસર્વાઙ્ગાશ્ચિત્રપટ્ટાર્પિતા ઇવ ।૩૫॥
યથા સ ભગવાન્ દેવશ્ચન્દ્રમા દાનવાર્દનઃ ।
તથૈવ ભગવાન્ વહ્નિરાર્દયદ્ દાનવાન્ યુધિ

૨૪ ઇવ દુ:ખિતં - ખ. ॥ ૨૫ એનં (નાન) - ખ., એતાન શનૈર - ઘ. ॥ ૨૬ ..સ્તથા - ખ. ।
508
તદ્રથાશ્વગજયોધસંકુલં પ્રક્ષરદ્રુધિરબિન્દુવિહ્વલમ્ ।
સીદતે ગજકુલોપમં બલં પંકલગ્નમિવ સર્વમુલ્બણમ્