Skanda Purana · Chapter 8.13

[https://sa.wikisource.org/s/aic pūrvavartī pṛṣṭhaḥ (adhyāyāḥ १११ - १२०)] | [https://sa.wikisource.org/s/alu āgāmī pṛṣṭhaḥ ( adhyāyāḥ १३१ - १४०)]
sanatkumāra uvāca
tetha१ dṛṣṭavā mahādevaṃ saptalokaikabāndhavam /
ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve jānubhyāṃ śirasā natāḥ२

bhagavam̐llokakāmena hariṇā devasattama /
kṛtaḥ pratigrahaḥ pūrvaṃ yena pāpmā tamarcchata३

tadasya jagato nātha bhaktasya praṇatasya ca /
asmābhiryācyamānastvaṃ kuru śreyaḥ४ sureśvaraḥ

samāpyatāmayaṃ yajñaḥ pāpmanā mucyatāṃ hariḥ /
svāmūrjāṃ pratipadyantāṃ५ devāḥ sarve savāsavāḥ

२० śiśuṃ sutam - kha / २१ śatāni saṃprāpya - ka, sa tāni saṃprāpya - (?) / २२ tattvaṃ - kha., tato (?) / २३ tridivaukasaṃśrayāḥ - ka. kha.,... saṃśrayāditi - kha. /
१ te taṃ - gha. / २ ca śironatāḥ - ka. kha. / ३ pāpmānamarcchata - ka. kha. / ४ śreṣṭhāḥ - kha. / ५ pratipadyantu - ka. kha. /
667
sanatkumāra uvāca
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā bhagavān hṛṣitānanaḥ /
samāpya yajñaṃ śūlena giriṃ taṃ samavārayat //५/ /
tasmād bhedāttato hyāpaḥ sudhāśaṃkhendupāṇḍarāḥ /
niḥsṛtāstatra te६ viṣṇuṃ snapayāñcakrire tadā / /६//
tasyātha snātamātrasya śarīrādabhiniḥsṛtā /
pāpmāsurī mahāghorā vikṛtā vikṛtānanā / /७/ /
devānabhidrutā hantuṃ niruddhā devabandhunā /
-. ........ . .. . . . - - /
uvāca tāṃ na hantavyā devāḥ sarve savāsavāḥ / /८ / /
ihaiva ca tava sthānaṃ bhaviṣyati supūjitam /
puṇyā ca७ sarvatīrthebhyaḥ sarvapātakanāśanī //९/ /
sapta pūrvān parāṃścaiva tārayiṣyasi९ nityaśaḥ /
saṃdhyeti jagati khyātā sarvatīrthavarā śubhā // 8.121.१० / /
vāridhārā śubhā divyā sarvayajñaphalapradā /
tvāmupāsya१० kulān sapta११ tārayiṣyanti mānavāḥ / / ११ / /
sanatkumāra uvāca
tataste daivatāḥ१२ sarve rudrasya vacanāttadā१३ /
arcayitvā yathānyāyaṃ devadevamumāpatim

devasyāyatanaṃ kṛtvā jagmustridivameva ca१४ /
gateṣu devasaṃgheṣu śivakūṭe१५ tadā hariḥ / / १३ / /
aśvamedhaṃ tadā yaṣṭvā devamārādhayat sthitaḥ /
tasyātha varṣaiḥ ṣaḍbhistu sahasreṇa ca tanyataḥ /
māsaiḥ ṣaḍbhiśca deveśastutoṣa vṛṣabhadhvajaḥ / / १४/ /
somaḥ sanandiḥ sagaṇa idaṃ provāca taṃ punaḥ /
hṛṣyamāṇaḥ sutuṣṭātmā१६ brūhi kiṃ pradadāni te / / १ ५/ /
६ taṃ - ka. kha. gha. / ७ puṇyaṃ ca - kha / ८ nāśanā - ka. / ९ tārayiṣyati - kha / १० tāmupāsya - ka. / ११ saptakulaṃ (?), kulānyupāsya tvāṃ sapta (?) / १२ devatāḥ - ka kha. / १३ vacanantadā - ka. / १४ ha - kha. / १५ śivakūṭaṃ - ka. kha. - / १६ suhṛṣṭātmā - ka /
668
viṣṇuruvāca
bhagavan pāpmanā१७ vāpi tapasā vāpi lokapa /
lopo na me yathā syādvai tanmamācakṣva kālahan / / १ ६//
sanatkumāra uvāca
tataḥ prahasya deveśaḥ prīyamāṇaḥ prajāpatiḥ /
uvāca viṣṇumāmantrya guhyaṃ cara mahāvratam / / १७//
sa cātha१८ kṛtarakṣastaṃ१९ sarvadharmāvahaṃ śubham /
yogaṃ yantraṃ vrataṃ caiva paramaiśvaryasādhanama२०

yattatpāśupataṃ divyaṃ vidhānaṃ sārvakāmikam /
taccīrtvā dvādaśa samāḥ paramaiśvaryamāptavān / / १९ / /
tasya devaḥ svayaṃ śūlī tuṣṭaḥ prekṣya tathāvidham /
śarīrārdhaṃ dadau tasmai२१ tadabhūdviṣṇuśaṅkaram / /8.121.२० //
ya imaṃ śṛṇuyānmarttyaḥ sadā parvasu parvasu /
arcayecchivaviṣṇuṃ ca sa gacchet paramāṃ gatim२२ // २१ / /
evaṃ sa viṣṇurjitvā tu vāmanaḥ sumahābalaḥ२४ /
trailokyaṃ sarvadevebhyaḥ sarvaṃ२५ prati samarpayat२६ //२२ / /
sanatkumāra uvāca
tato devaiḥ samākrānte trailokye munipuṅgava /
yesurā hataśeṣāstu te samāśritya dānavau / / २३ //
tārakaṃ ca mayaṃ caiva cakruryuddhaṃ sahāmaraiḥ२७ /
mayaśca tārakaścaiva putrapautrasamāvṛtau / / २४/ /
vipracittiśca danujo२८ ye ca tasya sutāḥ smṛtāḥ /
nivātakavacāḥ sarve paulomāḥ kālakāsutāḥ /
saiṃhikeyāśca vikrāntā bāleyaśca२९ tathā३० gaṇaḥ / /२५ / /
१७ karmaṇā - ka. / १८ pañcārthaṃ - ka / १९ rakṣantaṃ - ka. / २०. sādhakam - kha. / २१ dadāvasmai - ka. / २२ ña vādhyāyasamāptipuṣpikā gha pustake / २३ evañjitvā - kha / २४ vāmanañca mahābalaḥ - ka kha, mahābala - kha, eva viṣṇuḥ sa jitvā tu vāmanatve mahābala - gha / २५ sarvān - ka. / २६ pratisamarpaṇa - kha / २७ mahāmunaiḥ (ne?) - kha. / २८ stadanujo - gha. / २९ jāne yaśca - kha / ३० yathā - ka, /
669
ete cānye ca bahavo dānavā baladarpitāḥ /
sannaddhāḥ samabhikruddhā āhvayanta tadā surān / /२६/ /
saṃprekṣya tānāhvayato३१ devā api sudaṃśitāḥ /
taissahaitya tadā cakruḥ samaraṃ samaraiṣiṇaḥ३२ / /२७//
teṣāṃ tadabhavad yuddha tumulaṃ lomaharṣaṇam /
varṣāṇāntu३३ śatānyaṣṭau sahasrāṇi ca ṣoḍaśa / / २८/ /
divyāni na ca saṃgrāme३४ ekapakṣe३५ jayobhavat /
atha devāstadā३६ yuddhe saiṃhikeyairdurāsadaiḥ / /२९//
parājitā mahāsatvāḥ siṃhaiḥ paśugaṇā iva /
teṣāṃ tadbalamālakṣya sahasrākṣaḥ purandaraḥ / /8.121.३ ० / /
jagāma devadeveśaṃ śaraṇaṃ rudramavyayam /
sa gatvā svarṇacūḍasya३७ gireḥ śṛṅge kṛtālayam / /३ १ / /
devyā saha mahādevamapaśyad gaṇasaṃvṛtam /
dīpyamānaṃ yathā vahniṃ durdṛśya३८makṛtātmabhiḥ / /३ २/ /
tamasau nandinā pūrvamākhyāto३९ devasattamaḥ४० /
dṛṣṭavā praṇamya śirasā idaṃ vacanamūcivān //३ ३ //
deva varṣaśatānyaṣṭau sahastrāṇi ca ṣoḍaśa /
divyāni samatītāni saṃgrāmasya divaukasām //३४/ /
tārakaśca mayaścaiva dānavau yuddhadurmadau /
tāvāśrityāsurāḥ४१ sarve devān ghnanti yathā paśūn४२

teṣāṃ tu vadhyamānānāṃ devānāṃ devasattama /
jīvitaṃ saṃprayacchasva yathā vā deva yujyate / / ३६ //
sanatkumāra uvāca
tasya tadvacanaṃ śrutvā bhagavān govṛṣadhvajaḥ /
cintayitvā tatastatra rāmarāmetyathābravīt / / ३७/ /
३० tānāhvayata saṃprekṣya - ka. / ३२ divyamāne ca saṃgrāme naikapakṣa - gha. / ३३ varṣāṇāñca - kha. / ३४ tato daityā - gha. / ३५ ekapakṣo - ka. / ३६ ssadā - kha / ३७ gatvā suvarṇacūḍasya - ka / ३८ durdarśa (?) / ३९.. mākhyātaṃ (?) / ४० devasattamaṃ ( ?) / ४१ tāvāśritvāsurā. - ka. / ४२. paśum - ka, /
670
bhagavānuvāca
rāma rāma mahābāho cīrṇaṃ te sumahattapaḥ /
gaccha devān suyuddhena kuru sarvān gatajvarān४३ //३८/ /
sanatkumāra uvāca
evamuktastadā rāmo jāmadagnyaḥ pratāpavān /
uvāca dīnayā vācā praṇamya bahumānataḥ / /३ ९//
rāma uvāca४४
bhagavannalpavīryosmi tapasā karṣito bhṛśam /
anastravicca deveśa na śakṣye saṃyugaṃ४५ vibho / /8.121.४० //
devavava? uvāca
gaccha śakṣyasi viprādya yoddhuṃ tvaṃ tvadya mā śucaḥ /
ahaṃ tvāpyāyayiṣyāmi mā vyathāṃ४६ kuru bhārgava / /४१ / /
sanatkumāra uvāca
tataḥ sa bhagavānindraṃ prāha devapatiṃ haraḥ /
eṣa haṃsyati te śatrūn rathamasmai prayaccha ca४७ / /४२/ /
sanatkumāra uvāca
tataḥ praṇamya śakropi rāmamādāya caiva ha /
jagāma taṃ tadoddeśaṃ४८ saṃgrāmo yatra sobhavat / /४३ / /
tataḥ sa rathamukhyena saṃpādya tu purandaraḥ /
rāmamāha svayaṃ śakraḥ saiṃhikeyānupāhvaya / /४४//
sa tena rathamukhyena rāmaḥ praharatāṃ varaḥ /
kavacī baddhatūṇīraḥ śarī khaṅgī śarāsanī / /४५/ /
baddhagodhāṃgulitraśca baddhadhvajapatākavān४८ /
abhidudrāva vegena saiṃhikeyān durāsadān //४६ / /
४३ kuruṣvoddhāritajvarāna - kha. / ४४ sa na. u - ka. / ४५ nakṣye saṃyugatāṃ - ka. / ४६ mānyathāṃ - ka. / ४७ pradhatsva ca - kha., prayacchata - ka. / ४८ tato deśaṃ - kha. / ४९ bahudhvajapatākavān - kha. /
671
teṣāṃ tasya ca saṃgrāmaḥ sughorassamapadyata /
śārdūlānāṃ yathāraṇye siṃhena saha bhīṣaṇaḥ / /४७/ /
tatrādbhutamapaśyanta५० siddhagandharvacāraṇāḥ /
yedekopi tadā raṅge dṛśyatenekarūpavān५१ / /४८/ /
nādadānaḥ śarām̐ścitrān sandadhānastathaiva ca /
dhanurvikarṣamāṇo५२ vā dṛśyate bhārgavastadā / /४९ / /
maṇḍalīkṛtamevāsya kārmukaṃ sumahattadā /
dṛśyate śatrubhiścaiva durnirīkṣyaśca sobhavat //8.121.५ ० //
teṣāṃ sa bhārgavaḥ kruddhaḥ parāvṛtya mahābalaḥ /
cikṣepaikaikaśo vyāsa mukhe tīkṣṇāñcharān daśa //५१ / /
tatrādbhutamapaśyanta lāghavaṃ tasya dhīmataḥ /
sādhu sādhviti bhūtānāṃ tatra śabdo mahānabhūt / /५२ //
sanatkumāra uvāca
taiḥ śarairbhinnavadanāḥ saiṃhikeyā mahābalāḥ /
sagandhā५३ nipatantyurvyāṃ tālā vāyvāhatā iva / /५ ३ / /
sa tadā५४ daśasāhasrasteṣāṃ vai devavidviṣām५५ /
bhārgaveṇa gaṇo dagdhaḥ kāleneva५६ yathā jagat५७ / /५४/ /
tato devāḥ saṛṣayo gandharvāśca sacāraṇāḥ /
sādhu sādhviti taṃ procya५८ tuṣṭuvurhṛṣitānanāḥ //५५/ /
sanatkumāra uvāca
tasya tatkarma saṃvīkṣya bhagavān pākaśāsanaḥ /
bahumānena saṃpūjya bhārgavaṃ saha daivataiḥ५९

idamāha mahātejāḥ pariṣvajya६० punaḥ punaḥ /
tavaitatkarma nānyasya६१ sadṛśaṃ divi vidyate / /५७/ /
५० tatrārpitamapaśyanta - ka. / ५१ kena rūpavān - kha. / ५२ dhanurvidāryamāṇo - kha. / ५३ sa gatvā (rvā) - ka kha. / ५४ tathā - kha. / ५५ devatāriṇām - ka. kha. / ५६ kālenaiva - ka. kha. / ५७ gajam - ka. / ५८ saṃprocya - ka. / ५९... devataiḥ - ka. / ६० paripūjya - ka. / ६१ vānyasya - ka /
672
yadi te siṃhikāputrāḥ sahasaiva hatāstvayā /
tava vai tan mahatkarma६२ tripure tryambakasya vā /
na tvayāsti samo loke satyametad bravīmyaham / /५८ / /
ete na tulyā devena mānuṣeṇa na kenacit /
avadhyāḥ sarvabhūtānāṃ tvayaikena niṣūditāḥ६३ / / ५९/ /
tasmāttava vayaṃ tuṣṭāḥ prayacchāmo hyavadhyatām /
akṣayaṃ ca balaṃ yuddhe yaśañca paramaṃ bhuvi / / 8.121.६० / /
tryambakaśca varairdivyai६४ riṣṭaistvāṃ pratipatsyate /
yathākāmañca yuddheṣu samūhaṃ tvaṃ vijeṣyasi६५ / /६ १ / /
sanatkumāra uvāca
sa evamuktastairvyāsa devaistuṣṭairmahātapāḥ /
jagāma tryambakaṃ devaṃ hṛṣṭatuṣṭamanā yatiḥ / / ६२ / /
devā api susaṃyattāstārakaṃ yuddhadurmadam /
avākiranta vegena mayena sahitaṃ tadā / / ६३ / /
te daityavegapratiruddhavegā mahābalāḥ sindhusamānavegāḥ /
jaghnurbhṛśaṃ daityagaṇānnipatya siṃhā yathāraṇyacarā mataṅgān६६ / / ६४/ /
iti skandapurāṇe jāmadagnyavarapradāno nāma ekaviṃśottaraśatatamodhyāyaḥ
sanatkumāra uvāca
saihikeyavadhaṃ dṛṣṭavā surāṇāṃ ca jayaṃ tathā /
sahasā daityasainyāni prabhagnāni samantataḥ / / १ / /
. . . . .. . .. .. . . . .. . .. . .. . /
- - - - - - - - - - - - - - - - /
anyena pracyutastāro१ mayo vīro virocanaḥ / / २ / /
६२ tavai vaitadbhavetkarma... - kha., baddhavai.. - kha / ६३ nisūditāḥ - kha. / ६४ śarairdivyai - ka. / ६५ vijahi ( yi?) ṣyasi - ka., vijayiṣyasi - kha. / ६६ nmataṅgān - ka. /
१ praśrutastāro - ka. /
673
vipracittiśca ṣaṇḍaśca prahlādaśca mahāsuraḥ /
kālanemistataḥ kruddhaḥ keśavaṃ prati saṃyuge // ३ / /
sarathaṃ mahadāsthāya śatanalvordhvaketumat /
abhidudrāva vegena keśavaṃ prati dānavaḥ / /४/ /
tasyāpatata evātha cakramapratighaṃ mahat /
sasarja keśavo vyāsa sa tad vyaṣṭambhayattadā / /५ / /
tad viṣṭabdhaṃ tadālakṣya sarve devāḥ pramanyavaḥ /
parājitā२ babhūvurhi३ viśastrāḥ kālaneminā / /६/ /
. . . . ... . .. .. . .. . .. .. .. .. .. . . .. /
sa tānvidrāvya daityendro vimukhān pracakāra ha /
kṛtvā cakāra ca tadā lokapālatvamavyayaḥ / /७/ /
bhuvaṃ dyāñca tadā vyāpya vartamāno mahābalaḥ /
svayambhū४riva lokām̐strīnacarallokamāyayā //८/ /
sanatkumāra uvāca
taṃ tathāvasthitaṃ dṛṣṭvā daityaṃ devāḥ savāsavāḥ /
bhayatrastāstadā jagmuḥ śaraṇaṃ harimavyayam / /९ / /
śaraṇyaḥ sa ca deveśo haristrailokyabāndhavaḥ /
teṣāṃ prādād bhayatrāṇaṃ dānavasya vadhepsayā / / 8.122.१० //
sa tadā dyāṃ bhuvañcaiva vyāpya rūpeṇa sarvaśaḥ /
cakraṃ tadabjaṃ sasmāra yattad rudreṇa nirmitam / / ११ //
tatastena tadā vyāsa dānavasya śiro mahat /
jahāra pakvaṃ tālāgrāt५ phalaṃ vāyurivoddhataḥ / / १ २/ /
tasmin vinihate daitye tārakaśca mayaśca ha /
vinivṛttau mahāyodhau pātālaṃ prativegitau६ / / १३ //
sanatkumāra uvāca
evaṃ vyāsābhavadyuddhamugraṃ tattārakāmayam /
kālanemirhato७ yatra viśrutaśca virocanaḥ / / १४/ /
२ palāyitā (?) / ३ babhūva te (ste) - kha / ४ svayambhūriva - ka. kha / ५ tālāgryāt - ka, kha, / ६ veśitau - ka. / ७ jalanemirhato - kha. /
674
saiṃhikeyāśca vikrāntāstuhuṇḍaśca mahāsuraḥ /
surocanaḥ८ śatāvarto hālo gārgyaśirāstathā

vipākaḥ saha pākena caṇḍaḥ kārtasvanaḥ kubhaḥ /
ete cānye ca daityendrā nihatāstārakāmaye /
dhvaje punarhataḥ krūro vipracittiḥ sahānujaḥ

vyāsa uvāca
kathaṃ tadabhavadyuddhaṃ९ devānāmasuraiḥ saha /
kathañca dhvaja ityevaṃ१० tasya nāma babhūva ha / /१७//
jāmadagnyaśca tatkarma kṛtvā bhṛgukulodvahaḥ /
duṣkaraṃ sarvabhūtānāmāgata११stryambakāntikam /
kimukto devadevena etadicchāmi veditum / /१८ //
sanatkumāra uvāca
jamadagnestadā१२ sūnuramaraiḥ preṣitaḥ svayam /
jagāma guhyaṃ devasya puriścandraṃ niveśanam

vyāsa uvāca
kathaṃ tadabhavaddivyaṃ puriścandraṃ niveśanam /
sthānaṃ guhyaṃ maheśasya kathayasva dṛḍhavrata //8.122.२० / /
sanatkumāra uvāca
atra१३ te saṃpravakṣyāmi purāvṛttaṃ mahāmate /
yacchrutvā pāpakarmāpi gaccheta paramāṃ gatim / /२१ / /
purābhūtāṃ mahātmānau naranārāyaṇāvṛṣī /
tābhyāṃ kāryeṇa devānāṃ brahmavadhyā kṛtā kila

tayābhibhūtau tau devau pāpmayātimahābalau /
abhūtānnaṣṭasaṃjñau tau tiryagyonigatau bhṛśam / /२३ / /
atha saṃvatsare divye samatītemitātmavān /
āgād brahmā svayaṃ tatra daivatairṛṣibhiḥ१४ saha / /२४//
८ prarocanaḥ - kha., murobalaḥ (?) / ९ samabhavadyuddhaṃ - ka. kha. / १० ityeva - ka. kha. / ११... māmantrya - ka. / १२ jamadagnistadā - ka ./ १३ hanta (?) / १४ devatairṛṣibhiḥ - ka. kha. /
675
sa taṃ saṃbodhayāmāsa sanaraṃ devapastadā /
tathāpi hi na tau buddhau karmaṇā saṃvṛtau bhṛśam / /२५/ /
tān brahmā sa tadā prāha sarvāneva divaukasaḥ /
yūyaṃ nārāyaṇasyārthe caradhvaṃ dharmamuttamam१५

tato vimokṣyate devaḥ१६ sanaro brahmavadhyayā /
tamevaṃvādinaṃ devāḥ praṇamya śirasā tadā /
ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve kintapaḥ karma śādhi naḥ / /२७/ /
brahmovāca
japadhvaṃ prayatāḥ sarve vāyubhakṣā jitendriyāḥ /
rudrāṇāṃ hṛdayaṃ samyak tato yogamavāpsyatha / /२८ //
sanatkumāra uvāca
ta evamastviti procya jajapuḥ salileśayāḥ /
ṛṣibhissaha deveśā varṣāyutaśatāni ṣaṭ //२९/ /
atha kālena mahatā teṣāṃ yuktātmanāṃ tadā /
yogaḥ१७ prādurabhūt१८ sūkṣmo१९ yatognirabhavacchubhaḥ / /8.122.३ ० / /
tenāgninā brahmavadhyā naranārāyaṇau tadā /
sā२० dagdhā saṃparityajya udakaṃ praviveśa ha / /३ १ //
nāstayāpaḥ२१ samāviṣṭā rasavatyo na jajñire /
agandhāśca vivarṇāśca prabhāvatyo na caiva ha /
pṛthivī cālpavīryābhūttejastigmaṃ ca nābhavat / /३ २ //
sanatkumāra uvāca
tataste tantathā२२ dṛṣṭvā yuyujurbhūya eva ca /
hṛdayaṃ jajapuścaiva rudrāṇāṃ yuktamānasāḥ / /३ ३ / /
athāgād bhagavāndevaḥ śūlapāṇirvṛṣadhvajaḥ /
uvāca devān tuṣṭosmi brūta yadvobhikāṃkṣitam२३ / /३४/ /
१५ tapa uttamam (?), vratamuttamaṃ (?) / १६ devāḥ - ka. kha. / १७ yogaṃ - ka. kha / १८ prādurbabhau - ka. kha. / १९ sūkṣmaṃ - ka. kha. / २० sa - ka. / २१ tāstadāpaḥ - kha. / २२ tattathā - (?) / २३ vāñchitaṃ - kha. /
676
sanatkumāra uvāca
tatastā devatāḥ samyag rudraṃ dṛṣṭvābhiremire२४ /
tuṣṭuvuścānatā bhūtvā yajñajīmūtavāhanam //३ ५/ /
devā ūcuḥ
namaḥ paramadevāya yugāntānalavarccase /
saline tapyamānāya rudrāṇāṃ hṛdayāya ca / / ३६ / /
mahāparaśuhastāya hiraṇyāyatanāya२५ ca /
vasūnāṃ pataye caiva devānāṃ pataye namaḥ //३७/ /
śucaye rerihāṇāya sadyojātāya manyave /
grahāṇāṃ pataye caiva grahāṇāṃ hṛdayāya ca

mahāgrahānuyātāya graharājāya vai namaḥ /
namaḥ śamadamogrāya ugradaṇḍadharāya ca / /३ ९/ /
yamāya yamanāthāya yamadaṇḍadharāya ca /
namaḥ paramadevāya parāṇāṃ paramāya ca / /8.122.४० / /
mahatāṃ pataye caiva kamaṇḍaludharāya ca /
vāmadevāya jyeṣṭhāya paśūnāṃ pataye namaḥ / /४१ / /
pradhānapataye caiva pradhānasya pravartine /
namaḥ sahasravaktrāya gadine śūline namaḥ / /४२ / /
namaḥ pavanarūpāya bahurūpāya vedhase२६ /
namaḥ kratuvihantre२७ ca kāmānalavighātine / /४३ / /
namaśchandoṅgarūpāya virūpanayanāya ca /
indriyagrāmaghātāya namo vedāntagāya२८ ca / /४४//
namostvaśanighātāya manasāmunmanāya ca /
vedavedāṅgamālāya namaste padmamāline / /४५ / /
२४ dhinemire - ka. / २५ hiraṇyatanayāya - ka, hiraṇyanayanāya (?) / २६ vedhaye - kha / २७ kratu- ( tva) hantre - kha. / २८ vedāntakāya - ka. , vedāntatāya - kha /
677
namaḥ śailapradāhāya२९ śailajātodbhavāya ca /
mahate viśvarūpāya mahadbhirmahitāya ca / /४६ / /
sahasraśatanetrāya lalāṭanayanāya ca /
mahāyogapraṇetre ca tathā tatpuruṣāya ca //४७/ /
namo vedarahasyāya devavedastutāya३० ca /
yogine dhyāyamānāya aśanīpātahāsine / /४८//
hṛcchayāya namastestu namaḥ sarvagatāya ca /
kumāravaranāthāya kumārajanakāya ca //४९/ /
daṇḍahastāya carate antakāyājitāya ca /
śubhāya śubharūpāya śubhasarvapravartine / /8.122.५० / /
śivāya śivanāthāya sadā sarvaśivāya ca /
dhanurvedarahasyāya dhanurvedapravartine /५१ / /
sarvapāpāpahantre३१ ca sarvapāpmavighātine३२ /
śivaḥ saumyaśca deveśa diśa no yanmanogatam / /५२/ /
yadapavyāhṛtaṃ kiñcidasmābhirbhagavan३३ vibho /
tatsarvaṃ३४ bhaktavātsalyādasmākaṃ kṣantumarhasi / /५३ / /
pāpmayābhiparītātmā devabandhurayaṃ vibho३५ /
nareṇa saha deveśa३६ sa bhaveccandranirmalaḥ //५४/ /
sanatkumāra uvāca
ya imaṃ tryambakastotraṃ bhaktimān satataṃ naraḥ /
paṭhati prayato३७ vyāsa pāpmayā३८ sa vimucyate / /५५//
sarvapāpaiśca mucyeta naṣṭañca labhate punaḥ /
na ca durgatimāpnoti yadi syādvai supāpakṛt / /५६/ /
sanatkumāra uvāca
evaṃ sa bhagavān devaiḥ stutastuṣṭaśca lokapaḥ /
uvāca devāndeveśaḥ३९ sarvān satyavatīsuta / /५७//
२९.. pravāhāya - ka. kha / ३० devadevastutāya - ka. ३१ sarvapāpaprahartre - kha / २ sarvapāpmāvighātine - kha. / ३३ bhagavān - ka, / ३४ tatsarvāṃ - ka. / ३५ vibhuḥ - ka. kha / ३६ sarvadeveśa - kha / ३७ prayataḥ paṭhate - ka kha. / ३८ pāpmāyāḥ - kha. / ३९ devadeveśaḥ - kha. /
678
devadeva uvāca
bho devāḥ parituṣṭosmi varaṃ vṛṇuta kāṃkṣitam
dāsyehaṃ tanmahāprajñā mā tūṣṇīṃ brūta sarvaśaḥ / /५८/ /
devā ūcuḥ
harireṣa mahādeva pāpmayā hatamānasaḥ४० /
tāmasya४१ nirṇuda kṣipraṃ nīhāramiva bhāskaraḥ //५९ / /
eṣa lokahitārthāya devānāñca४२ mahābalaḥ /
kurute karma deveśa pāpmānaṃ hyasya nāśaya

vayaṃ ca samatāṃ tubhyaṃ४३ gaṇatāṃ gaṇamadhyagāḥ /
labhema sarvadaiveśa४४ yadi tvaṃ manyase vibho / /६१ / /
sanatkumāra uvāca
teṣāmevaṃ tu vadatāṃ devānāmṛṣisattama४५ /
uvāca bhagavāñcharvaḥ prahasan prītamānasaḥ // ६२/ /
viṣṇureṣa surāḥ sadyo mokṣyate pāpmayānayā४६ /
pāpmā ceyaṃ mahābhāgā४७ ūṣare saṃbhaviṣyati // ६३ / /
niryāsaścaiva vṛkṣāṇāmapāṃ phenastathaiva ca /
mahoragāṇāṃ gandhaśca strīṇāṃ nindā tathaiva ca / / ६४//
dīkṣitasya ca४८ viprasya aśubhasyāvakīrtanam /
brāhmaṇānāṃ parīvādo gavāmaparikīrtanam४९ / /६ ५ //
agnerajvalanañcaiva nadīnāṃ bandha eva ca /
ya etāni naraḥ kuryādrāgamohasamanvitaḥ
sa etāṃ prāpnuyālloke svayaṃbhūrapi५० lokapaḥ / /६६ //
yadā tu vasudevasya suto viṣṇurbhaviṣyati /
tadā sa rūpiṇīmenāṃ nara eṣopabhokṣyate / /६७/ /
४० hṛtamānasaḥ - ka. kha. / ४१ tāmasmai - ka. kha. / ४२ devārthañca - kha. / ४३ tulyaṃ - kha / ४४ deveśa - ka. kha. / ४५ sattamāḥ - kha. / ४६ tayā - ka. / 7७ mahābhāga - ka. / ४८ dīkṣitastasya - ka. / ४९ gavāñca parikīrtitama - kha. / ५० svayambhurapi - ka. kha,,.. rasi - ka /
679
tatropabhujya varado harerjātāṃ svasāntadā /
vimuktaḥ pāpmayā bhūya५१ imaṃ lokaṃ cariṣyati / /६८//
yathā tvasya svasāpīyaṃ naiva५२ bādhāṃ५३ kariṣyati /
tathā caratvayaṃ ghoraṃ tapaḥ paramaduścaram //६९/ /
yūyaṃ ca ṛṣibhiḥ sārdhamihaiva susamāhitāḥ /
puraścaraṇamavyagrāḥ kurudhvaṃ madanujñayā / /8.122.७० //
sanatkumāra uvāca
ta evamuktā devena devāssarve tadā harim /
ūcuḥ kuru tapo ghoraṃ tataḥ śreyo hyavāpsyasi / /७१ / /
tataḥ sa candraṃ śailendramāruhya susamāhitaḥ /
tapaścacāra sumahadindriyagrāmatāpanam / /७२/ /
devā api mahātmāna५४ ṛṣibhissaha suvrataiḥ /
hiraṇyavarṇaṃ śailendre५५ tapastepussamāhitāḥ

atha teṣāṃ samāpte tu vrate tasmin pinākadhṛk /
ādideśa vrataṃ dīptaṃ yattat pāśupataṃ mahat / /७४//
uvāca sa tu tuṣṭātmā ābhāṣya su?rapuṃgavān /
meghadundubhinirghoṣaṃ dhīrambhīraśabdavat / /७५/ /
devadeva uvāca
puraścaraṇametaddhi sucīrṇaṃ lokapāḥ svayam /
idaṃ५६ pāśupataṃ cīrtvā nirvṛtā yāta५७ nirbhayāḥ

etat paraṃ pavitrañca sāṃkhyayogādhikaṃ vratam /
nāsmātparataraṃ kiñcit sūkṣmaṃ vā vidyate kvacit

bhasmanā digdhasarvāṅgo५८ digvāsāḥ śucireva ca /
śarīrasthairyajan rudraṃ५९ sarvapāpaiḥ pramucyate / /७८/ /
५१ bhūyo - ka. kha / ५२ naivā. - ka. kha. / ५३ bādhaṃ - kha. / ५४ mahātmāno - ka kha. / ५५ hiraṇyavaṇa- śailendre - kha. / ५६ ima - ka. kha. / ५७ yaśa - kha. / ५८ sarvadigdhāṅgo - ka. kha. / ५९ rudraṃ yajat - śarīrasthaiḥ (?) /
680
ārdra snānāt paraṃ bhasma ārdre jantuvadho dhruvam६० /
ārdrantu prakṛtiṃ vidyāt prakṛtiṃ cāpi bandhanam / /७९ / /
prakṛtestu prahāṇārthaṃ६१ bhasmanā snānamiṣyate /
digvāsastvaṃ ca śaucañca yena jāyenna६२ karhicit / /8.122.८० //
yantrāṇāṃ६३ paramaṃ yantra६४manyadyasmānna vidyate /
ṣaḍaṅga sarvakāmīyaṃ sarvalokanamaskṛtam // ८१ / /
śuci sarvapavitraṃ६५ ca sarvapāpāpahaṃ śubham /
tapaso vardhanaṃ caiva te carantu६६ samāhitāḥ६७ /
yantraṃ tvapāpaṃ६८ vijñeyaṃ prakṛtissā ca saṃsmṛtā६९ / /८२ / /
bandhaśca trividhaḥ proktaḥ sanyāsaphalameva ca /
tasmāt sarvaprahāṇārthaṃ yantrametat samācaret //०३ /
asammataḥ sadā loke yena jīryenna७० karhicit /
yogañca paramaṃ prāpya yogānāṃ yatparaṃ७१ mahat / /८४//
yasmāt७२ parataraṃ nāsti ṣaḍaṅgaṃ sarvakāmikam /
yena muktaḥ pated bhūyo na yogī७३ maraṇādiṣu

taṃ yogaṃ samanuprāpya siddho divyena karmaṇā /
na lipyate७४ mahāyogī karmabhistu kṛtākṛtaiḥ //८६/ /
sanatkumāra uvāca
evaṃ te devadevena samājñaptā divaukasaḥ /
samāpya tadvrataṃ ghoraṃ śaṃkarasya gaṇā babhuḥ / /८७//
te gaṇatvamanuprāpya tasya devasya śūlinaḥ /
anvagṛhaṇanta taṃ deśaṃ tapasā bhāvitā bhṛśam / /८८ / /
devā ūcuḥ
yasmādiha sucīrṇaṃ naḥ puraścaraṇamantaśaḥ७५ /
tasmādidaṃ७६ maheśasya guhyamāyatanaṃ smṛtam / /८९//
६० dhruvaḥ - va. / ६१ prahārārthaṃ - kha. / ६२ jāyeta - kha. / ६३ mantrāṇāṃ - gha. / ६४ paramaṃ mantra - kha. / ६५. .. ssarvapavitra - ka. kha. / ६६ carantaḥ - ka. kha. / ६७ samāhitaḥ - ka. / ६८ tu pāpaṃ - gha. / ६९ saṃsthitā - gha. / ७० jīryeta - kha / ७१ paramaṃ - kha. / ७२ tasmāt - kha. / ७३ niyogī - kha. / ७४ lipyeta - kha. / ७५ punaścaraṇamantaśaḥ - ka. / ७६.. dimaṃ - ka. kha. /
681
puriścandramiti khyātaṃ triṣu lokeṣu dīptimat /
pañcayojanavistīrṇaṃ tāvadevāyataṃ śubham

siddhacāraṇasaṃkīrṇamapsarogaṇanāditam /
bahupakṣininādañca nadīprasravaṇākulam /
bhaviṣyati mahāpuṇyaṃ tapodhanatapovanam७७ / /९१ //
yotrāgatya caruṃ kṛtvā bhojayitvā ca७८ brāhmaṇam /
arcayeddevadeveśaṃ rudraloke sa modate७९

yaścātra niyamaṃ kṛtvā bhasmasnāyī yatavrataḥ /
muhūrtamapi tiṣṭheta sa gacched gaṇamadhyatām //९३/ /
akṣayaścāmaraścaiva jarārogavivarjitaḥ८० /
rudrasya gaṇapo bhūtvā yogaiśvaryamavāpsyati

kāmacārī८१ supāpātmā yopyatra divasaṃ vaset /
sośvamedhaphalaṃ prāpya sarvapāpaiḥ pramucyate

sakāmopi durācāro yotra prāṇān parityajet /
sopi devasadaḥ८२ prāpya devaiḥ saha cariṣyati

sanatkumāra uvāca
tataste daivatāḥ८३ sarve prāpya tatparamaṃ tapaḥ /
ijyāsnānaṃ tadā cakrurīśasya paramātmanaḥ

atha te kṛtakṛtyāśca mahāyogabalānvitāḥ /
hariṃ prati manaścakrurgantuṃ sarve divaukasaḥ

taṃ jvalantamivādityamāgacchanto८४ mahābalāḥ /
hariścandragirau८५ vyāsa hariṃ dadṛśuravyayam

sopi kālena mahatā dhūtapāpmā८६ mahātapāḥ /
tadaiva८७ labdhvā devānāṃ samatāṃ muditātmavān //8.122.१ ०० //
७७ tapodhanaṃ - kha / ७८ tu - kha / ७९ modati - ka. kha. / ८० mṛtyurogavivarjitaḥ - ka. kha. / ८१ kāmakārī - ka. / ८२ devasama. - ka., sadā - kha. / ८३ devatāḥ - ka. kha / ८४ gacchantaṃ (?) / ८५ hareḥ - ka., hariścacandre girau - kha. / ८६ dhautapāpmā - kha. / ८७ tameva ka kha /
682
- - ८८ prati tadā vegādutthāya८९ ṛṣisattama९० /
śikharāt sannipatyāśu teṣāṃ madhyevatiṣṭhata९१

tataste muditāḥ samyagghariṇā saha saṃgatāḥ /
śikharaṃ tad girestasya phalena९२ samayojayan / /१ ०२ //
yasmāddharirayaṃ९३ hyatra candravannirmalo babhau /
tapasā mahatā caiva tasmādeṣocaleśvaraḥ //१ ०३ //
hariścandra iti khyāto bhaviṣyati na saṃśayaḥ /
yasmādaprakṛtenaiva prapātotra kṛtaḥ punaḥ /
tasmād bhṛgurayaṃ loke puṇyo bhavatu sarvaśaḥ / /१ ०४//
atra९४ yobhyetya deveśā bhṛguprapatanaṃ naraḥ /
sādhayeta sa gaccheta harerlokamatiprabham / /१ ०५/ /
mahāpātakasaṃyukto vyādhinā samupadrutaḥ /
yotra sādhayate prāṇān sopi mucyenmahābhayāt // १ ०६//
yadvā prārthayate९५ nityaṃ prapāte cātra९६ kiṃcana /
tatprāpnuyānnaraḥ sarvamacirāttacca९७ vai smṛtam //१ ०७//
sanatkumāra uvāca
hariścandramimaṃ९८ yastu puriścandrantu९९ dharmavit /
paṭheta śṛṇuyādvāpi sa pāpmānaṃ viśasyati / /१ ०८//
idaṃ tu yaḥ śuciranasūyavān१०० sadā naraḥ paṭhed dvijagaṇadevasaṃsadi /
sa nirmalo raviriva tejasā jvalan triviṣṭape vasati yathāmarovaraḥ१०१ //१ ० ९//
iti skandapurāṇe hariścandragirivarṇano nāma dvāviṃśottaraśatatamodhyāyaḥ१०२
८८ ta dāt (?) - kha / ८९ dutthito - ka. kha. / ९० munisattama - gha., ṛṣisattamaḥ - ka. kha. / ९१ vyavasthitaḥ - kha. / ९२ vareṇa - gha. / ९३ tasmāddharirayaṃ - ka. / ९४ yatra - ka. / ९५ prārthayantu - kha. / ९६ nātra - ka / ९७ sarvānacirāttacca - ka. kha. / ९८ idaṃ - ka. kha. / ९९ puriścandrañca - kha. / १००.. ranusūyavān - ka, śucitanu.. - kha, / १०१. paraḥ (?) / १०२ १७५ - kha. /
683
sanatkumāra uvāca
taṃ puriścandramāsādya१ sa rāmaḥ śaktinanda /
apaśyat parameśānamasuraiḥ kliṣṭamānasaḥ / / १ / /
sa dṛṣṭavā tu२ mahādevaṃ sāmbaṃ sagaṇamavyayam /
praṇataḥ prāñjalirbhūtvā tasthau prahvastadāgrataḥ३ / /२//
sanatkumāra uvāca
sopi devastadā४ prīto jāmadagnyaṃ mahāmanāḥ /
uvāca vacasāṃ yoniridaṃ gambhīraśabdavat / / ३ / /
kiṃśukairiva saṃchannaṃ candanenokṣitaṃ yathā /
tathā taṃ kṣatajenaiva sarvataśca samukṣitam /
sravantaṃ५ gairikaṃ dhātumacalendramivāparam / /४//
devadeva uvāca
jāmadagnya mahat karma kṛtaṃ surahitepsayā /
tvayā putrādya saṃgrāme saiṃhikeyān vinighnatā

tavānena mahābāho karmaṇā paritoṣitaḥ /
prayacchāmi varān sapta६ tānvadasva yathecchasi / /६/ /
rāma uvāca
bhagavan yadi tuṣṭosi mama dehi८ svayaṃ prabho /
sarvajñānasamutpattiṃ९ sarvavedapravarttitām१० / /७/ /
avadhyaḥ syāmahaṃ yuddhe dhanurvedañca yaccha me /
paraśuṃ sarvahantāramasaṅgaṃ rathameva ca / /८/ /
astragrāmañca vipulamamaratvaṃ tathākṣayam११ /
varānmahyamimāndeva prayacchasva namastava //९/ /
१ puriścandraṃ samāsādya - kha, hari.. - gha / २ ca - ka. / ३... stathāgrataḥ - kha. / ४. stathā - ka. / ५ sravanti- ka. / ६ varānaṣṭau - gha - ७.. psyasi. kha/ ८ deva - ka. kha. / ९ sarvajñajñānamutpatti ka. / १० devapravartinaṃ - ka., vedapravaktivān (pravaktṛtāṃ?) - kha, / ११ .. kṣataṃ - kha. /
684
sanatkumāra uvāca
tasyaivaṃ vadatau vyāsa prahasya bhagavān haraḥ /
uvāca sarvametatte bhaviṣyati mamājñayā / / 8.123.१० / /
dhanurvedavratañcaiva varṣamekaṃ cariṣyasi१२ /
tasmādihaiva vastavyaṃ१३ tvayā bhṛgukulodvaha / / ११ / /
tatastasmai sa bhagavān svayameva trilocanaḥ /
ādideśa vrataṃ ghoraṃ cacāra sa ca saṃyataḥ / / १ २//
samāpte tu vrate devaḥ svayamāgamya yajñahā /
dhanurvedaṃ dadau tasmai samantraṃ sahasaṅagraham१४ / /१ ३ //
saśulvaṃ saparistomaṃ sodyamaṃ sānukarṣaṇam /
astragrāmaṃ ca vipulaṃ pratyastrasahitaṃ tathā१५ / / १४//
prādāttasmai tadeśāna१६ idaṃ covāca susvaram१७ /
ayaṃ tvayā dhanurvedaḥ sahāstraiḥ sumahābala१८ / / १५ //
kṣatriyebhyo na dātavya iti macchāsanaṃ smara /
yadi ceddāsyase mohāt kṣatriyebhyaḥ kadācana /
laghutvaṃ yāsyase teṣāṃ yuddhe cāpi jayo१९ na te२० // १ ६/ /
sanatkumāra uvāca
tataḥ sa paraśuṃ datvā rathaṃ kāmagameva ca /
manasā cintite२१ yuktamupatiṣṭhanta२२makṣayam / / १७/ /
yantṛṇā२३ yakṣarājena amareṇābhisaṃbhṛtam२४ /
jagāmādarśanaṃ tasya sahasaiva२५ pinākadhṛk

sopi labdhvā varān vyāsa२६ jagāma piturantikam /
na cāpaśyata taṃ tatra kārtavīryasutairhatam / / १ ९/ /
१२ itaḥ pūrvaṃ 'tasmādihaiva vastavya'mityādi paravartipadyārdhaṃ dattaṃ kha pustake / १३ sthātavya - kha. / १८ saparigrahaṃ (?) / १५ tadā - ka. kha. / १६ tadaiveṇa - kha / १७ susvanam - kha / १८ sumahābala ka / १९ yuddheṣu vijayo - kha. / २० tat - kha. / pe १ cintitaṃ - kha. / २२ mupatiṣṭhanti - ka. / १३ yantriṇā - ka, mantriṇā - kha. / २४ saṃvṛttam - ka. kha. / २५ samāsena - ka. / २६ tasya - kha. /
685
akṛtvā tasya kartavyaṃ sopi rāmaḥ pratāpavān /
niḥkṣatrāṃ pṛthivīṃ cakre saptakṛtvañca२७ satrikam२८ / /8.123.२ ० //
rudhireṇa sa teṣāñca hradān sapta cakāra ha /
samantapañcake vyāsa pitṝm̐stenābhyatarpayat / / २१ / /
tataśca kṛtvā niḥkṣatrāṃ pṛthivīṃ bhṛgusattamaḥ/
mahādevaprasādāttu trailokyasyeśvaro babhau //२२/ /
taṃ śrīstuṣṭirdhṛtiścaiva siddhiḥ kīrtiryaśastathā /
śraddhā medhā tathā kṣāntiranasūyā२९ prasaṃyamaḥ / / २३ / /
ūhā hyapohā tarkaśca damaśca śama३० eva ca /
rūpiṇyo bhārgavaṃ sarvā mātarassamupasthitāḥ / /२४//
tānsarvān sa tadā prāha viśadhvaṃ māmaśaṅkitāḥ /
śrīriyaṃ tu durācārā dūra evāvatiṣṭhatām

sanatkumāra uvāca
taṃ tathāvādinaṃ sādhvī uvāca śrīrmahābalam /
kimartha māṃ mahābāho nābhinandasi३१ durlabhām //२६/ /
rāma uvāca
capalā madanīyā ca adhruvā cāsi३२ śobhane /
atastvāṃ nābhinandāmi mama tvaṃ३३ dūrato bhava

tvayāviṣṭo naraḥ३४ sarvo yadi syāt svayamīśvaraḥ३५ /
aiśvaryamadasaṃmūḍha३६ akāryeṣveva vartate३७ / /२८//
sanatkumāra uvāca
sa rājā bhārgavaḥ śrīmān yajñairīje mahāmanāḥ /
adhogamacca pṛthivī tasya yajñe purā dvija३८ / / २९/ /
२७ kṛtvā ca - ka. / २८ saptakām - ka., saptavān - kha. / २९... ranusūyā - ka kha. / ३०. ssamaya - ka kha. / ३१ nātinandati - ka. / ३२ cāpi - ka / ३३ mattastva (?) / ३४ viṣṇornaraḥ - ka. / ३५ svayamī- dṛśaḥ - kha. / ३६ samūḍho - ka kha / ३७ rajyate - kha, vartase - १. / ३८ vibho - kha. /
686
vyāsa uvāca
kimarthaṃ pṛthivī tasya yajñe pātālamāviśat /
kāraṇaṃ tatra kiṃ manye etadicchāmi veditum / / 8.123.३० //
sanatkumāra uvāca
sa gatvā३९ pṛthivīpālaḥ kaśyapaṃ४० munisattamam४१ /
uvāca mama hotā tvaṃ bhava satvavatāṃ vara४२ //३ १ //
taṃ tathāvādinaṃ vyāsa tadovāca narādhipam /
kaśyapaḥ kupitastatra nindamāno bhṛgūttamam //३ २//
patitastvaṃ durācāro bhinnaśīlaḥ supāpakṛt /
kathaṃ tvā yājayiṣyāmi bhrūṇavadhyā४३bhikāriṇam / /३ ३//
sanatkumāra uvāca
tataḥ sa tena vākyena uvāca ṛṣisattamam /
viṣaye mama mā tiṣṭha tvamadya४४ munisattama

svāmyahaṃ jagato vipra४५ nāhaṃ yatra tato vraja /
tatassa tasya taṃ deśaṃ parityajyā४६ vrajattadā / /३५/ /
nāsasāda ca taṃ deśaṃ yatrāsau na bhavet prabhuḥ /
anāsādayamānaśca aṭavīmāśritastadā /
antardhānagato bhūtvā cacāra bahulāḥ samāḥ / /३ ६//
athāpaśyat samāsīnaṃ४७ kapotaṃ vṛkṣasaṃsthitam /
anaṅgenābhisaṃbaddhaṃ kapotyā hāryatāṃ४८ gatam

kapota uvāca
yadāprabhṛti suśroṇi mayā dṛṣṭāsi śobhane /
tadāprabhṛti śuṣyāmi ratiṃ nāpnomi śobhane //३८/ /
३९ kṛtvā - kha / ४० kāśyapaṃ - ka / ४१ munisattama - ka sattama (?) / ४२ varaṃ - ka / ४३ bhrūṇavandhyā - ka. / ४८ mā tipṭhestvamadya - ka kha / ४५ vipro - ka., viprā - kha. / ४६ parityaktvā - ka kha / ४७ umāsīnaḥ - ka. kha. / ४८ kāryatāṃ - ka. /
687
kapotyuvāca
maivaṃ brūyā durācāra adharmyaṃ hi kadācana /
kapota uvāca
na ceddāsyasi metra tvaṃ balāttvāhaṃ sumadhyame /
svīkariṣyāmi yacchasva४९ natosmi tava pādayoḥ

kapotyuvāca
kinna testi bhayaṃ krūra jāmadagnyānmahābalāt /
yena tvaṃ dharṣase५०dyeha patihīnāṃ pativratām / /8.123.४० //
sanatkumāra uvāca
evamuktaḥ sa tu tayā kapotaḥ śaktinandana /
uvāca rāmaḥ koyaṃ vai mama tulyo na kenacit५१ / /४१ //
tasyaivaṃ vadatastatra rāmanāmāṅkitastadā /
bāṇaḥ śiro jahārāśu kaśyapastadapaśyata५२

sa taṃ dṛṣṭvā tathāvṛttaṃ bhītastasmānmahābalāt५३ /
yājayāmāsa rājānaṃ jāmadagnyaṃ mahāmanāḥ५४

kaśyapa uvāca
yājayāmyahamadyaiva rājan bhārgavasattama /
yadi cedīpsitāṃ me tvaṃ dadāsi śubhadakṣiṇām५५

rāma uvāca
yad bravīṣi na sandeho dātāhaṃ५६ tanmahātapaḥ /
māṃ yājaya५७ yathānyāyaṃ tavāsmyadya५८ vaśe sthitaḥ

sanatkumāra uvāca
tatastasyābhavad vyāsa sumahān bhūridakṣiṇaḥ /
yajñośvamedho devānāṃ yatra tṛptirajāyata

४९ yacchata - ka. / ५० dhartta (rṣa?) se - ka / ५१ mama tulyaḥ sa kiṃ bhavet gha ... tamapaśyata-ka, kha. / ५३ tathā bhītastasmādrāmād yajñadakṣiṇām / ५४ yajñātmanā -ka. kha. / ५५ śubhalakṣaṇāṃ -ka. kha. / ५६ tadā (dade?) haṃ - ka. / ५७ yājayasva - gha. / ५८.. .smādya - ka. kha. /
688
tasyātha dakṣiṇākāle jāmadagnyaḥ pratāpavān /
uvāca kasyapaṃ५९ brūhi dakṣiṇāṃ kāṃ dadāni te / /४७//
sa prāha pṛthivīṃ kṛtsnāṃ saśailavanakānanām /
dakṣiṇāṃ datsva६० mahyaṃ tvaṃ yacca testi gṛhe vasu / /४८ / /
sa tasmai tattathā kṛtvā viśuddhenāntarātmanā /
cīrāṇyādāya taṃ prāha kaśyapaṃ kiṃ karomyaham //४९/ /
kaśyapa uvāca
imaṃ६१ deśaṃ parityajya deśamanyaṃ prayāhi bho६२ /
mama deśe na vastavyaṃ tvayādya bhṛgunandana / /8.123.५० / /
sanatkumāra uvāca
sa evamastviti६३ procya kṛtvā cābhi६४ pradakṣiṇām६५ /
jagāma saritāṃ yoniṃ samudraṃ varuṇālayam / /५१ / /
taṃ६६ gatvā sāgaraṃ bhīmamuvāca bhṛgunandanaḥ /
mama deśaṃ prayacchasva nivāsāya mahodadhe / / ५२ / /
samudra uvāca
yojayasva yathānyāyaṃ bhavān mādya vaśe sthitaḥ /
velāsamīpe tvaṃ sthitvā vikṛṣya balavaddhanuḥ /
muñcasva sāyakaṃ rāma parīpsan deśamuttamam / / ५३ / /
yāvatsa sāyakaḥ kṣiptastava prāṇasamīritaḥ /
yāsyate tāvadevāhaṃ६७ pradāsyāmi tavālayam / / ५४/ /
sanatkumāra uvāca
tataḥ sa bhṛguśārdūlaḥ kṛtvādaramatandritaḥ६८ /
yuyoja६९ sāyakaṃ vyāsa vikṛṣya balavaddhanuḥ / /५५/ /
kṛtvā manasi saṃkalpaṃ yojanānāṃ śataṃ tadā /
gamiṣyati mamāyaṃ vai athainamabhimantrayat७० / / ५६ / /
५९ kāśyapaṃ - ka. / ६० dhatsva - ka., dada - kha. / ६१ mama - ka. kha. gha. / ४ vaḥ - ka., vai - gha., tvam - kha. / ६३ evamastviti taṃ - ka. gha. / ६४ cāpi - ka. kha. / ६५ pradakṣiṇaṃ - ka. / ६६ sa - gha. / ६७ tāvadevāntaṃ - kha. / ६८ damaratandritaḥ - ka., devamataṃ tribhiḥ - gha. / ६९ mumoca - ka. kha. / ७०... mabhyamantrayat (?) /
689
sāgareṇa tadā śambhuḥ stutastadupaśāntaye /
surāṇāṃ hitakāmārthaṃ sāgarāśoṣaṇāya ca / /५७/ /
taṃ७१ kṣiptaṃ jāmadagnyena rurodhāpratimaṃ śaram /
sa ruddho yojanānyetya७२ nyapatad dvādaśaiva tu / /५८//
tāvacca७३ deśamudadhirvisasarja hasanniva /
āvasacca७४ mahātejā jāmadagnyopi taṃ tathā७५ / / ५९/ /
taṃ deśaṃ bhṛgutanayaḥ surendrakalpo hṛṣṭātmā mṛgagaṇapakṣisaṃghajuṣṭam७६ /
siṃhendradvipaśarabharkṣaghoranādaṃ śrīmantaṃ puramiva devatā cakāra

iti skandapurāṇe rāmamāhātmye trayoviṃśottaraśatatamodhyāyaḥ७७
sanatkumāra uvāca
jāmadagnyena sā dattā tathā pṛthvī mahātmane /
giriśṛṅgaṃ ivāpātādadhastāt sā tadāvrajat / / १ / /
tāmuvāca muniḥkruddhastiṣṭhatiṣṭha vasundhare /
kimarthaṃ māṃ parityajya adhastād vrajase śubhe // २/ /
pṛthivyuvāca
jāmadagnyaṃ१ vinā rāmaṃ priyaṃ patimatidyutima /
na śaknomi mune sthātuṃ tadguṇāhṛtacetanā / /३ / /
yadi mā yacchasedya tvaṃ२ rāmāya munipuṅgava३ /
yāsyāmyahamadho४ nātha na tiṣṭheyamatonyathā५

sanatkumāra uvāca
tasyāstadvacanaṃ śrutvā kaśyapa६stapyatāṃ varaḥ /
uvāca vasudhāṃ kruddho dahanniva tadaujasā८ / /५/ /
७१ tat - ka / ७२ yojanān gatvā - ka. kha, yojana gatvā - gha. / ७२ tāvantaṃ (?) / ७४ avasacca - gha. / ७५ tadā - gha / ७६ saṃjughuṣṭaṃ - ka ७७ १७६ - kha. /
१ jāmadagniṃ - ka / २ vā yaccha mahyaṃ tva - ka., prayaccha.. - kha. / ३ prayaccha māṃ tu rāmāya rakṣārthaṃ muni- puṃgava - gha. / ४ vadho - ka. / ५ tiṣṭhāmyadya tenyathā - ka. kha. / ६ kāśyapa - ka. / ७.. stapatāṃ vara. - gha. / ८ tadojasā - ka, tato,.. - kha. /
690
kaśyapa uvāca
gaccha tvaṃ sudurācāre adhaḥ punaravāggatim /
vasudhāhaṃ bhaviṣyāmi paśya me tapaso balam

tatassa bhagavān vyāsa yogaṃ paramamāsthitaḥ /
pṛthivītvamanuprāpto dhārayāmāsa mānuṣān

bahūnyabdasahasrāṇi yadasau pṛthivī babhau /
tadā pṛthvī viṣaṇṇā taṃ prasādayata kaśyapama

pṛthivyuvāca
bhagavan tapasā tubhyaṃ yogena ca balena ca /
na kaścidapi tulyosti divi vā bhuvi vā vibho

prasādaye tvāṃ śirasā dṛṣṭante balamuttamam /
yanmayāpakṛtaṃ kiñcittat kṣamasva mahāmune //8.124.१ ०//
ahameva hi lokeṣu pṛthivī syāṃ tavājñayā /
dīnāyā mama viprendra prasādaṃ kartumarhasi //१ १ //
sanatkumāra uvāca
tāṃ tathopasthitāṃ dṛṣṭavā bhagavānṛṣisatamaḥ /
uvāca prahasan devīṃ pṛthivīṃ praṇatāṃ tadā //१ २//
tavaiva hyapacāreṇa mayedaṃ kṛtamīdṛśam /
tvamidānīṃ mayā dattaṃ pṛthivītvaṃ samācara //१ ३ //
mama tvaṃ duhitṛtvaṃ ca gatvā kaśyapavaṃśajā९ /
kāśyapī viditā loke bhaviṣyasi vasundhare

sanatkumāra uvāca
evaṃ sā pṛthivī vyāsa adhogatvā punaḥ sthitā /
pṛthivītvaṃ samāsādya babhūva vigatajvarā //१ ५//
९ vaṃśajaṃ - ka, vaṃśajāṃ - kha. /
691
ya imaṃ pṛthivībhāvaṃ kaśyapasya mahāmuneḥ /
pṛthivyāgamanañcaiva punarbhāvaṃ tathaiva ca / / १६ //
śṛṇuyātpaṭhate vāpi śucirbhūtvā sadaiva hi /
sa labhetākṣayām̐llokān१० pṛthivīphalameva ca११ / /१७//
tāṃ sarvalokaprabhavāmanekaśo mune१२ praṇamyeha sadā narottamaḥ /
prakīrttayedyo vasudhāṃ vasupradāṃ sa lokamāpnoti ṛṣerathākṣayam / / १८//
iti skandapurāṇe kaśyapasya pṛthivībhāvo nāma caturviṃśottaraśatatamodhyāyaḥ१३
sanatkumāra uvāca
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi dhvajasaṃgrāmamūrjitam /
devānāmasurāṇāñca prāṇayogavināśanam / / १ / /
āsīd danusutaḥ१ śrīmān vipracittirmahābalaḥ /
tapastepe sa२ yuktātmā bhastrāpada iti śrutiḥ३ / /२ //
sa rādhya४ tatra deveśaṃ bhagavantaṃ trilocanam /
varaṃ vavremaratvañca tasmai prādāt sa devapaḥ / / ३ //
dhvajaṃ māyāmayaṃ divyaṃ sarvagaṃ kāñcanaṃ५ śubham /
uvāca cainaṃ tuṣṭātmā bhagavāndānaveśvaram

ayaṃ tava danoḥ putra viśvarūpo dhvajottamaḥ /
enamāśritya yuddheṣu tvamajayyo bhaviṣyasi / /५/ /
amaraśca mahābāho śabdaṃ cenna kariṣyasi /
atonyathā tu te bhāgyai६rbhavitā७ vijayo८ raṇe

/
sa evamukto devena९ dhvajena mahatā yudhi /
danujaiḥ saha viprendra devānsarvānsamāhvayat१० / /७/ /
१०... dakṣayām̐llokān - ka. kha. gha. / ११ rājyameva vā - gha. / १२ namaḥ - ka kha. gha. / १३ १७६ - kha. / १ dhundhusutaḥ - gha / २ su - ka. kha. / ३ śrutaḥ - gha., śrutaṃ (?) / ४ saṃrādhya - ka.. sorādhya (?) / ५ kāñcanaṃ sarvagaṃ - gha., nāmayaṃ - ka. / ६ sāmyai - ka. / ७ bhaviṣyati - ka. / ८ jayo - ka., na jayo - gha. / ९ kālena - kha, / १०... nupāhvayat - kha. gha. /
692
tadyuddhamabhavad ghoraṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam /
varṣāṇāntu śatānyaṣṭau daśa११ caiva sudāruṇam / /८ //
tatrādbhutamapaśyante१२ danuputrasya dhīmataḥ /
dhvajena viśvarūpeṇa yadeko nyavadhīd bahūn१३ / /९//
yudhyataścāsya saṃgrāme dhvajamāśritya māyayā /
na१४ devāḥ praharantyasya paśyamānāstu१५ mohitāḥ

nāpaśyante१६ danusutānnāpi daityām̐stathā raṇe१७ /
dhvajamevābhipaśyanti sarve mūḍhā divaukasaḥ / / ११ / /
mumucuryānyamoghāni āyudhāni divaukasaḥ /
tāni channānyabhūvan hi dhvajacchāyānilena vai / / १२/ /
agrataḥ pṛṣṭhataścaiva pārśvayorūrdhvameva ca /
dhvajamevā१८bhipaśyanti na daityānnāpi dānavān / /१ ३ / /
tatra te sāyakāstīkṣṇā jvalantaḥ pāvakārciṣaḥ१९ /
niḥsṛtya tu dhvajād vyāsa dārayanti surottamān

gadāśca parighāścaiva bhindipālāssatomarāḥ /
niḥsṛtāni tathānyāni dṛśyantestrāṇi vai dhvajāt / / १५ / /
te devāstena daityena dhvajamāśritya sarvaśaḥ /
bhagnā vicetasaḥ saṃkhye kṛtā naṣṭaparākramāḥ // १ ६/ /
tān bhagnān bhajyamānām̐śca sarvāndṛṣṭvā surottamān२० /
jagarja jalado yadvad dhvajamāśritya dānavaḥ // १७/ /
tasya tacchidramālakṣya bhagavān pākaśāsanaḥ /
dhvajamālakṣya cikṣepa vajraṃ paramamanyumān / / १ ८/ /
jvaladādityasaṃkāśaṃ२१ tad vajraṃ bhīmaśabdavat /
sadhvaja dānaveśānamakarodyamagocaram / / १ ९/ /
११ śataṃ - gha. / १२... mapaśyāmo. ka, mapaśyanto - gha , śyaṃste (?) / १३ bhṛśam - ka. / १४ sa - gha. / १५... sta - gha. / १६ na paśyante - ka. / १७.. nsudāruṇān - gha / १८ na dhvaje vā - ka kha, / १९ pāvakārciṣā - ka. kha. / २० surasattamāḥ - vā / २१ jvalanādityasaṃkāśaṃ - ka. kha /
693
dhvaje lakṣyaṃ samāviśya devendreṇa mahātmanā /
hatāste nānavāssarve sahasrāṇi caturdaśa //8.125.२ ० / /
te tena śabdena mahānubhāvā hatāssamālakṣya surendrakalpāḥ /
dhvaje niveśyaindrasamānacihnā vajreṇa devendrabalena sarve / /२ ० //
iti skandapurāṇe dhvajayuddhe pañcaviṃśottaraśatatamodhyāyaḥ२२
vyāsa uvāca१
bhastrāpadamiti proktaṃ tvayā brahmasutāvyaya /
kathaṃ tadabhavat sthānametadicchāmi veditum // १ / /
sanatkumāra uvāca
ikṣvākukulasaṃbhūto bāhurnāma prajeśvaraḥ /
haihayaistālajaṃghaiśca tasya rājyamaśeṣataḥ /
hṛtaṃ viprendra vikramya sabhāryaḥ sa vanaṃ२ yayau / / २ //
sa ṛcīkāśramaṃ gatvā ṛcīkenānupālitaḥ /
uvāsa vanamadhye tu४ garbhiṇyā bhāryayā saha / /३ / /
tasyāḥ prasavakāle tu५ bhāryāyāḥ śaktinandana /
sapatnyā rāgamohena garosyai saṃpradāpitaḥ / /४/ /
sā tena vedanāṃ prāpya tapyamānā६ rujānvitā /
śītaṃ toyamiti procya mūrcchitā nyapatad७ bhuvi / /५/ /
tāṃ tathā patitāṃ dṛṣṭvā sa rājā manyutāpitaḥ८ /
kumbhamādāya vṛddhopi toyārthaṃ saritaṃ yayau / /६//
sa pūrayitvā kumbhaṃ taṃ skandhenādāya duḥkhitaḥ /
vṛddhabhāvācchramāccaiva pāpāta ca mamāra ca / /७//
२२ १७६ - kha., atra nādhyāyasamāptirdṛśyate gha pustake /
१ sana. u - ka. / २ śaraṇaṃ - gha. / ३ uvāca - ka. / ४ vanamadhyetra - ka / ५ ca - kha. / ६ dahyamānā - kha. / ७, hyapatad - ka. kha. / ८.. pāsitaḥ - kha. / ९ pūrayitvā sa - ka /
694
mṛto mṛta itītyevamṛṣibhiḥ samudāhṛte /
sā devī mūrcchitottasthau१० patiśokasamāhatā / /८ //
sā garasya ca tāpena patimṛtyukṛtena ca /
samāhatā tadā vyāsa kurarīva vyanādayat / /९ / /
bāhostu ṛṣayassarve vasiṣṭhādyāḥ samāgatāḥ /
kṛtvā tu cayanaṃ samyak saṃskāramabhirocayan११ / /8.126.१ ० / /
tamagniṃ praviśantī sā१२ śaivyā garbheṇa dūṣitā /
vāritā ṛṣibhirvyāsa aurveṇa१३ ca mahātmanā // १ १/ /
tasyāstatra dine vyāsa sāyāhne manyunāśanaḥ /
gareṇa saha garbhosau niḥsṛtonalasaprabhaḥ१४ / / १ २/ /
tasmai५ sagara ityeva nāma cakre ṛṣistadā /
saṃskārañcākarottasya sarvameva kṛpānvitaḥ //१ ३ //
dhanurvedaṃ dadau caiva vedān sāṅgām̐stathaiva ca /
astragrāmañca vipulaṃ rathañcāsaṅgamavyayam / / १४//
sa tena rathamukhyena yudhi śatrūñjaghāna ha /
aurvāstraṃ१६ caiva sandhāya teṣāṃ dharmamanāśayat // १ ५/ /
sa hatvā tāṃstathā vyāsa prāpya rājyamathāpi ca /
vainateyasvasāṃ prāpya śaivyāñcaiva sumadhyamām / /१ ६/ /
anapatyo mahābāhustryambakaṃ devasattamam /
ārādhayan mahātejāḥ putrahetornarādhipaḥ / / १७/ /
tasmai prādāt sa bhagavān putravaṃśakaraṃ prabhuḥ१७/
ṣaṣṭi caiva sahasrāṇi sutānāṃ sumahātmanām / / १८/ /
sanatkumāra uvāca
labdhvā sa tu varaṃ rājā bhāryādvayamuvāca ha /
vainateyasvasāṃ caiva śaivyāñcaiva mahāmanāḥ१८ / / १९ / /
१० mūrchitā tasthau - ka. kha. gha. / ११... mabhyarocayan (?) / १२ sā praviśatī - ka. / १३ ūrveṇa - ka., pūrveṇa - kha. / १४... sannibhaḥ - kha. / १५ tasyai - ka. / १६ ūrvāstraṃ - ka. / १७ śubhaṃ - ka. / १८ mahātmanā - ka. kha. /
695
sagara uvāca
mahyaṃ devena dattaśca putro vaṃśakaraḥ śubhaḥ /
ṣaṣṭiṃ caiva sahasrāṇi putrāṇāṃ sumahātmanām

tatra kā vṛṇute devyau varaṃ devī śubhaṃ hitam /
brūta१९ nāhaṃ vibhāgaṃ vaḥ२० karomi viditātmanām

vainateyasvasovāca
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi२१ mama santu narādhipa /
śaivyābravīt suto mahyameko vaṃśakarostu vai //२२/ /
sanatkumāra uvāca
asamañjasutaṃ२२ śaivyā tataḥ sā saṃprasūyata /
vainateyasvasāstumbaṃ२३ mahāntaṃ saṃprasūyata

tasmāttumbāttatastāni sahasrāṇi daśaiva tu /
guṇitāni vyāsa२४ ṣaḍbhiḥ२५ saṃbhavanta mahābalāḥ

asamañjaḥ parityaktaḥ sagareṇa sutastataḥ /
adhārmika२६ iti jñātvā anācāre vyavasthitaḥ२७ //२५/ /
aṃśumām̐stasya putrastu bāla evāti dhārmikaḥ२८ /
tasmin२९ prītiṃ tadā cakre sagaro rājasattamaḥ

asamañje parityakte hayamedhena dīkṣitaḥ /
ṣaṣṭiṃ tāni sahasrāṇi hayasyārakṣaṇe dadhau३०

teṣāṃ hayaṃ cārayatāmudyuktānāṃ mahātmanām /
antardhānagataḥ śakra ākṣipattaṃ hayottamam

te lokān sarvaśo gatvā apaśyanto३१ hayottamam /
pitaraṃ dīkṣitaṃ prāpya taṃ hayaṃ saṃnyavedayana३२

१९ brūyo - ka. kha / २० vibhāgañca - kha., vāṃ (?) / २१ ṣaṣṭiputrasahasrāṇi - ka. kha. / २२ asamañjasutaṃ - ka, .. .ñjasa (?) / २३ stambaṃ - kha., tumbaṃ (?) / २४ tathā - ka., tridhā - kha. / २५ vyāsa - ka. kha. / २६ ādharmika - ka. / २७ anācāravyavasthitaḥ - ka. kha. / २८.. bhidhārmikaḥ - - ka. / २९ tasmāt - ka. / ३० dadau - ka. kha. / ३१ apaśyanta - ka. kha. / ३२ hayaṃ naṣṭaṃ nyavedayan (?) /
696
sa saṃkruddhastadā rājā nirdahanniva tānsutān /
uvāca krodhatāmrākṣo naśyadhvaṃ kṣipramadya vai / /8.126.३ ० / /
nāgantavyaṃ vinā vodya३३ hayaṃ krūrā vimārgata३४ /
sutaiḥ kiṃ mama yuṣmābhiryāta sarve yamakṣayam // ३१ / /
sanatkumāra uvāca
ta evamuktā३५ viprendra trailokyamakhilaṃ tadā /
vimṛgya३६ khānayāmāsurimāṃ sarvāṃ vasundharām / /३ २/ /
diggajām̐ste tato dṛṣṭavā ṛṣīm̐śca niyatavratān /
dhārayantovaniṃ३७ sarvān dṛṣṭvā cābhipraṇamya ca / / ३३ //
kapilaṃ te muniṃ suptamavaikṣanta३८ jalāśaye /
adūresya hayaṃ caiva kruddhāste३९ menire tadā / /३४//
preritā bhāvitārthena४० kāle pakvā mumūrṣavaḥ४१ /
pitṛśāpādathocuste kapilaṃ munisattamam // ३ ५//
eṣa no hayamukhyasya hartā supto durātmavān /
enamadya vayaṃ sarve nayāma piturantikam / / ३ ६/ /
sanatkumāra uvāca
tataste kālapāśena baddhāssarve mahābalāḥ /
niyatervaśagāścaiva४२ padbhistaṃ samatāḍayan / /३७/ /
sa tairabhyarditaḥ kruddhaḥ śaradāmayutaṃ tadā /
niruddhaṃ sahasā vāyumutsasarja yathāhirāṭ / / ३८/ /
tasya vaktrādviniḥsṛtya sa vāyurjvalanātmakaḥ४३ /
dadāha sāgarān sarvān nyāyadharmabahiṣkṛtān / /३ ९ /
३३ cāśvaiḥ - gha. / ३४ vimārgataḥ - ka. kha. / ३५ evamuktvā - ka. kha. / ३६ vimṛgya - ka. kha., vimṛṣya ( śya) gha. / ३७ dārayantovaniṃ - gha. / ३८.. mavekṣanta - ka. / ३९ krūrāste - kha. / ४० bhāvinārthena (?) / ४१ mumūrṣuvat - kha., - rthena kālamūrtinā - gha. ४२ niyatīvaśagāścaiva - ka. kha. / ४३ rjaladā,.. - gha. /
697
teṣu dagdheṣu sarveṣu ṛṣayo nāradādayaḥ /
sagarāya yathāvṛttamācakhyu४४ ratiduṣkaram / /8.126.४० / /
tatassa rājā duḥkhārttaḥ saṃstabhyātmānamātmanā /
aṃśumantaṃ priyaṃ pautramādideśa mahāmanāḥ४५ / /४१ / /
sagara uvāca
imaṃ rathaṃ samāruhya gaccha taṃ४६ hayamuttamam /
ihānaya mahābāho kālo no nātyagādyathā / /४२ //
samācarethāstadvākya yathāsāvṛṣisattamaḥ /
krodhaṃ na kurutesmāsu४७ tvayi naḥ santatirdhruvā / /४३ / /
sanatkumāra uvāca
sa evamukto rathamāsthito nṛpo mahānubhāvaḥ surasiddhapūjitaḥ /
jagāma vegena४८ surendravikramaḥ sa yatra yogī sagarāntako४९ babhau //४४/ /
iti skandapurāṇe sagarotpattirnāma ṣaḍviṃśottaraśatatamodhyāyaḥ५०
sanatkumāra uvāca
sa gatvā taṃ tadoddeśaṃ१ mahāgajaniṣevitam /
apaśyad bhasmabhūtāṃstānmuniñca jvalanaprabham / / १ / /
tatastaṃ sa tadā vāgbhiḥ stavayuktābhirantike /
praṇamyākṣāmayat२ sarvaṃ pūrvairyad duṣkṛtaṃ kṛtam / / २//
kapila uvāca
rājannihāhamekānte yuktastiṣṭhāmi vijvaraḥ /
tairarditosmi sahasā vāyuṃ vaktrādavāsṛjam / /३ / /
४४... mācakṣyu (kṣu?) - kha / ४५ mahātmanā - ka kha. / ४६ tva - gha. / ४७ kuryādasmāsu (?) / ४८ viprendra - gha. / ८९ muniriti (?), bhaveta (bhavat?) - gha. / ५० śata ṣaḍviṃśatyadhika samāpta - gha., ādhyāya १७६ - kha. /
१ sagatastu tato deśaṃ - gha. / २ praṇamyamakṣayaṃ - gha, mya kṣamavat (?) - ka. /
698
daśavarṣaśatāni sma saṃruddhaḥ३ sonilo mayā /
vimuktaḥ sahasā sarvām̐stān dadāha pitṝm̐stava४

na buddhipūrvaṃ te dagdhā mayā rājan ruṣāpi vā /
hatāste kālapakvena phalenaiva yathā khagāḥ //५/ /
aśvoyaṃ mama pārśvasthaḥ kenāpi viditātmanā /
hṛtasteṣāṃ vināśāya mā krudho५ nīyatāṃ hayaḥ / /६ //
sanatkumāra uvāca
tasya tvanumate vyāsa६ aṃśumān sa narādhipaḥ /
pānīyamupacakrāma teṣāṃ dātuṃ mahāmanāḥ //७/ /
vainateyastamāhedaṃ svasrīyāṇāṃ mamodakam /
na dātavyaṃ mahābāho naitatteṣāṃ७ gamiṣyati / /८//
aṃśumānuvāca
kathaṃ me८ pitaraste vai lokān divyānavāpnuyuḥ /
etadicchāmi kathitaṃ१० tvayā kaśyapandana११

vainateya uvāca
devaloke sarit puṇyā gaṅgānāmāśubhāpahā /
tadambhomi१२ stavāsthīni bandhūnāmiha sarvaśaḥ / / 8.127.१० //
saṃspṛṣṭāni१३ yadā rājan tadaite१४ mokṣamāpnuyuḥ१५ /
aśubhādrājaśārdūla anyathā kiṃ jalena te //१ १ //
sanatkumāra uvāca
tataḥ sośvaṃ samādāya nivṛtto vyāsa bhūpatiḥ /
pitāmahāya pradadau tamaśvaṃ sukṛtātmavān //१२/ /
sopi rājā tadā prāpya hayamedhaṃ mahāmanāḥ /
samudranāśane buddhiṃ cakre sutavadhārditaḥ / / १३ / /
३ niruddhaḥ - gha / ४ sa?dā - ka. / ५ kruddho - vaḥ kha. / ६. tervyāsa - ka. / ७ naivaṃ teṣāṃ - ka. ८ adharme - ka. / ९ śrotumicchami - kha. / १० kathituṃ - ka. / ११ kāśyapanandana - ka. / १२ tasyāmbhobhi - ka. kha. / १३ saṃsṛṣṭāni - kha. / १४ tadā te - ka., tadete - kha. / १५ mokṣamavāpnuyuḥ - ka. /
699
atha taṃ saritāṃ bharttā praṇamyābhiprasādya ca /
jagāma putratāṃ tasya idaṃ covāca taṃ tadā / /१४//
rājaṃstvadvaṃśajenāhaṃ kartavyaḥ kila suprabhaḥ१६ /
yathāpūraṃ mahābāho pūrṇo gaṅgāmbhasā nṛpa

mā krudha१७stava putrohaṃ yaśaskṛdamitaprabha१८/
ratnāni ca pradāsyāmi śamamehi१९ mama prabho

śāntaḥ krodhastatastasya samudraṃ prati bhūpateḥ /
viṣṇuścāsmai tadā tuṣṭaḥ२० pradadāvīpsitān varān

hayamedhaśataṃ sāgraṃ svarge vāsaṃ tathākṣayam /
vaṃśasya cākṣayaṃ nityaṃ yaśaścāgryaṃ tathākṣayam

vayasyatvaṃ tathā caiva parāṃ dharme२१ ca saṃsthitim२२ /
etānvarān sa labdhvā tu bhuktvā rājyamakaṇṭakam

jagāma vanamevātha tapastaptvā tato divam /
tatoṃśumān babhau rājā dhārmikaḥ satyasaṃgaraḥ

putraṃ rājyebhiṣicyaiva gaṅgāvataraṇāśayā /
tapastaptvā divaṃ yāto mahābalaparākramaḥ

tato dilīpaḥ putrosya mahātmā devarāḍiva /
kṛtvā rājyaṃ yayau vyāsa vanameva mahābalaḥ

tatra gaṅgārthamudyuktastapastaptvā divaṃ२३ gataḥ /
anavāpyaiva taṃ२४ kāmamasya putrobhavat punaḥ

rājā bhagīratho nāma jambūdvīpapatiḥ śubhaḥ /
dhārmikaḥ satyavāk śūro२५ dharmo vigrahavāniva / /२४//
tasya janmaprabhṛtyeva२६ hṛdaye munisattama /
sthitaṃ gaṅgāvataraṇaṃ kathaṃ kuryāmiti prabho२७

१६ salilairyutaḥ - gha. / १७ kruddha - ka. kha / १८. prabhaḥ - ka. kha. / १९ samamehi - ka. / २० viṣṇustutoṣa vijñāya - gha / २१ parandharmam̐ - kha. / २२ saṃsthitam - ka. / २३ vanaṃ - ka. kha. / २४ tāṃ - ka. / २५ satyavāñchūro - ka. kha. / २६ janmaprabhṛtyaiva - kha. / २७ prabhoḥ - kha. /
700
atha kālena mahatā kṛtvā sarvakriyāṃ nṛpaḥ /
tapastatāpa sumahadyenātuṣyajjagatprabhuḥ२८ / /२६/ /
brahmā svayamathābhyetya tamuvāca yatavratam /
brūhi kinte prayacchāni२९ varān vṛṇu naradhipa / /२७/ /
sanatkumāra uvāca
tatassa rājā३० taṃ dṛṣṭvā३१ praṇamya hṛṣitānanaḥ /
uvāca dharmasyākṣayyaṃ svarge vāsaṃ tathākṣayam

vaṃśasya cākṣayaṃ३२ samyak putrāṇāṃ ca śataṃ varam /
śūrāṇāṃ dhārmikāṇāñca samareṣvanivartitām३३

jayañca yuddhe satataṃ loke kīrttiṃ tathākṣayām /
gaṅgāyāssaritaścāpi avatāramanuttamam / /8.127.३ ० / /
bhāgīrathīti ca yathā loke khyātatamā bhavet /
etadicchāmi deveśa yadi tvaṃ manyase vibho //३ १ / /
sanatkumāra uvāca
evamuktasya bhagavān sarvametadaśeṣataḥ /
prādāttasmai svayaṃ sraṣṭā३४ idaṃ covāca taṃ nṛpam // ३ २//
gaṅgā tvaṃ rājaśārdūla svargānneṣyasi bhūtalam /
tāṃ patantīṃ divaḥ३५ kaścicchakto dhārayituṃ nahi /
ṛte lokagurordevāt tryambakācchūlapāṇinaḥ३६ / /३ ३ //
tasmāttvaṃ devadeveśamārādhaya yatavrataḥ३७ /
sa dhārayiṣyate vyaktaṃ varadānena te vibhuḥ

sanatkumāra uvāca
evamuktastu rājendro vāyubhakṣonimeṣaṇaḥ /
nirūcchavāsobhavat३८ tatra himavacchikhare śubhe / / ३ ५/ /
२८ jagadguro (ruḥ) - kha. / २९ prayacchāmi - ka. kha / ३० dṛṣṭvā - ka. kha / ३१ rājā - ka. kha / ३२ cākṣatiṃ - kha. / ३३ ṣvanivarta gām - ka- / ३४ sṛṣṭvā - ka. / ३५ divi - ka. / ३६?. cchūladhāriṇaḥ (?) / ३७ yatavratam - kha. yatavratām - ka / २८ babhau - ka. kha /
701
tasya varṣasahasreṇa tatparasya tadāśiṣaḥ /
tutoṣa bhagavāndevaḥ kapardī nīlalohitaḥ / / ३ ६/ /
varadosmīti cāpyuktvā ityuvāca punaḥ prabhuḥ /
divyaṃ cakṣuḥ prayacchāmi paśya māṃ rājasattama / / ३७/ /
sa taṃ dṛṣṭvā maheṣvāsaṃ tridṛṣṭiṃ devamīśvaram३९ /
uvāca saritaṃ deva dhārayasva varaṃ vṛṇe / /३ ८/ /
gaṅgāṃ tripathagāṃ divyāṃ yadi me tuṣyasevyaya /
mama kāmo mahādeva mṛtān pūrvapitāmahān //३ ९//
svargaṃ nayeyaṃ nirayāttārayitvātha tān४० śubhān /
teṣāmarthe mahādeva prayāsoyaṃ mayā kṛtaḥ /
prasādāttava te svargaṃ gaccheyurgaṅgayāplutāḥ //8.127.४० / /
sanatkumāra uvāca
tasya tadvacanaṃ śrutvā bhagavān govṛṣadhvajaḥ /
uvāca rājaśārdūlaṃ sutuṣṭenāntanātmanā / /४१ / /
devadeva uvāca
bhagīratha tathā tatte bhaviṣyati na saṃśayaḥ /
matprasādācca gaṅgā te duhitā sā bhaviṣyati / /४२/ /
dhārayiṣye tvadarthe४१ ca tāṃ patantīṃ triviṣṭapāt४२ /
vismāpanāya lokānāṃ hitārthañca nṛpottama //४३ / /
sanatkumāra uvāca
tasya tadvacanaṃ śrutvā gaṅgā sā saritāṃ varā /
uvāca ko dhārayitā mama vegaṃ surottamaḥ / /४४ / /
ahaṃ taṃ sahasaivādya gṛhītvāśu suduḥsahā /
gamiṣyāmi na sandeha pātālaṃ sudurāsadam / /४५//
३९ tāṃ varam ka. kha. / ४०... kṣayaṃ ka. / ४१ tadarthe ka / ४२ tripiṣṭapāt ka/
702
svayaṃbhūryadyasau४३ brahmā śakro vāpi४४ sureśvaraḥ /
viṣṇurvāpyaditeḥ putro nayāmyeva na saṃśayaḥ / /४६ / /
adya paśyantu me lokā४५ mahadvegaṃ durāsadam /
patantyā bhuvi durdharṣamevaṃ sā saridabravīt / /४७/ /
sanatkumāra uvāca
tasyāstadvacanaṃ śrutvā sāvalepaṃ४६ ca śaṃkaraḥ /
cakāra nigrahītuṃ tāṃ saṃkalpaṃ saritāṃ varām

tasya saṃkalpamātreṇa devān vai jvara āviśat /
mamlurmālyāni sarveṣāmutpātāścaiva jajñire //४९/ /
viparyayobhūllokānāṃ४७ vimānāni ca petire /
asurāśca balonmattā dṛśyantetimahābalāḥ /
āhvayanto४८ diteḥ putrān jvalanādityavarcasaḥ / /8.127.५० //
sanatkumāra uvāca
vaikṛtaṃ tadathālakṣya devā ūcuḥ śatakratum /
viparyayoyaṃ nākasmācchīghraṃ vijñāyatāṃ prabho //५१ / /
samohaścābhavattasya devasya ṛṣibhiḥ saha /
tasmin kāle samāgamya brahmā tānavabodhayat / /५२//
brahmovāca
mā viṣaṇṇāvatiṣṭhadhvaṃ yūyaṃ sarve divaukasaḥ /
yad brabīmi nibodhadhvaṃ kālo mā vo४९tigādayam / /५३ //
eṣa devo maheṣvāsaḥ kapardī meghavāhanaḥ /
gaṅgāṃ nāśayituṃ buddhimakarodbhīmavikramaḥ / /५४/ /
tenaivaṃ manasā devāścintite lokanāśane /
viparyayo yathā na syāt tathā kuruta mā ciram // ५५/ /
४३ svayaṃbhuryadasau - ka. / ४४ pyanu (tra?) ka. / ४५ loko - ka. / ४६ avalepaṃ - ka. kha. / ४७ viparyayaśca lokānāṃ - ka. kha. / ४८ āhvayante - kha / ४९ mādya .. - ka. kha /
703
mayā saha ito gatvā ṛṣibhiḥ saha saṃgatāḥ /
āpadbhāvena deveśaṃ śaraṇaṃ yāta५० śaṅkaram

sanatkumāra uvāca
te sahaiva tadā devā brahmaṇā padmayoninā /
jagmurhimavataḥ kūṭaṃ sarvaratnavibhūṣitam //५७/ /
nāmnā hiraṇmayaṃ nāma yatra hairaṇvatī nadī /
apaśyanta ca taṃ devāstapobhaktyā sureśvaram

sanatkumāra uvāca
te taṃ kruddhamivālakṣya yugāntānalasaprabham /
durnirīkṣyaṃ tadā vyāsa devīṃ śaraṇamāgatāḥ५१ //५९/ /
devā ūcuḥ
sadevatānāṃ lokānāṃ jananyasi vibhāvari /
atosi bhastrā rudrāṇi yaccha nobhayadaṃ padam

śaraṇāgatā vayaṃ mātaḥ putrāstava vayaṃ śubhe /
rakṣa no devadeveśe etadicchāmahe vayam / /६१ //
sanatkumāra uvāca
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā bhītānāṃ śaraṇaiṣiṇām /
devānāmabhayaṃ devī dadau varamanuttamam

tatastaṃ devadeveśaṃ bhagavantaṃ pinākinam /
praṇamya śirasovāca bhītavatsācalātmajā

sanatkumāra uvāca
tāṃ bhītāṃ praṇatāṃ devaḥ pādayorgatamūrdhajām५२ /
utthāpayāmāsa tadā pāṇinābjadalatviṣā५३

uvāca ca tadā sādhvīṃ bhītāsi himavatsute /
kimarthaṃ kiñca te subhru५४ bhayaṃ brūhi śubhānane

५१... māgatām - ka. / ५२ rgajata - ka. / ५३... bjatalatviṣā - ka. /
704
sanatkumāra uvāca
uvāca taṃ tadā vyāsa bhītavat himavatsutā /
dṛḍhaṃ bhītāsmi te deva rūpaṃ dṛṣṭvātibhāsvaram

saṃvarttakānalaprakhyaṃ durnirīkṣyaṃ surairapi /
lokā viṣaṇṇā deveśa devāśca ṛṣibhissaha

upāsate५५ bhītabhītāḥ sarva ete sureśvarāḥ /
bhītāhaṃ te mahādeva mattodhikamime surāḥ / /६८//
māṃ caiva śaraṇaṃ prāptāsteṣāṃ tvamabhayaṃ diśa /
tvaṃ kartā sarvalokānāṃ devānāmṛṣibhissaha /
mā vināśaya tān kṛtvā yāce tvāṃ śirasā natā

sanatkumāra uvāca
tasyāstadvacanaṃ śrutvā devāndṛṣṭvā ca yajñahā /
uvāca na bhayaṃ vosti mattastridaśasattamāḥ

iyantu strīsvabhāvena५६ himavattanaye sarit /
mayi duṣṭaṃ manaḥ kṛtvā patiṣyati mamopari

tāmahaṃ sannirotsyāmi patantīṃ saritaṃ divaḥ /
yūyamapyālayān svānsvān viśrabdhā५७ vrajatānaghāḥ //७२/ /
sanatkumāra uvāca
tataste tadvacaḥ५८ śrutvā praṇatā vibudhottamāḥ /
ūcuḥ prāñjalayo bhūtvā vācā te lajjamānayā

devā ūcuḥ
eṣā lokahitārthāya tvayā sṛṣṭā saridvarā /
capalāḥ saritaścaiva strīsvabhāvaśca५९ tādṛśaḥ

saiṣā tena svabhāvena asmākaṃ cābhisaṃśrayāt६० /
garvaṃ mahāntamāsthāya६१ katthate hyakutobhayā

५५ upāsante - ka. kha. / ५६ strīsabhāvena - ka. / ५७ viśrabdhaṃ - kha. / ५८ tatastadvacanaṃ - kha. / ५९ strīsvabhāvācca - ka. / ६० cāpi saṃśrayāt - kha. / ६१ sumahadāsthāya - ka. kha. /
705
garvoyaṃ ca yatastasyā६२ yena sā६३ katthate६४ nadī /
tannaḥ śṛṇuṣva deveśa mā krudho६५ bhīmavikrama६६

kāryārthaṃ prārthyamāno hi sarvo bhavati garvitaḥ /
loke tanurapi svāmin kimuteyaṃ saridvarā / /७७/ /
saiṣā sarinmahādeva dhāraṇāyepsitā tvayā /
sarvaśreṣṭhena devena garvitā katthate६७ tataḥ६८ / /७८/ /
tvayā daivatanāthena dhāriteyaṃ saridvarā /
puṇyā bhavitrī lokesmin sarvakilviṣanāśanī//७९/ /
yaḥ kaścit pātinīmenāṃ६९ saritaṃ devatādhipa /
śakto dhārayituṃ devo na tu śreyo७० bhavettataḥ //8.127.८ ० / /
tasmāttvaṃ yācito devai rājñā cānena kālahan /
dhārayasva७१ nadīmenāṃ७२ śivo७३ bhūtvā surottama७४ //८ १ / /
sanatkumāra uvāca
evaṃ sa bhagavān devai७५stathyaṃ bahvavirodhi ca७६ /
uktaḥ sabrahmakairdevaḥ sanārāyaṇalokapaiḥ७७ //८ २//
rājño varapradānaṃ ca tadavekṣya punaḥ punaḥ७८ /
uvāca devāndeveśa७९ idaṃ gambhīraśabdavat / /८३ //
etaṃ८० rājānamuddiśya kṣudhāparyākulendriyam /
bhavatāṃ caiva mānyānāṃ vacanāddevasattamāḥ / /८४//
na nāśayiṣye saritamidaṃ tu śṛṇutānaghāḥ /
yad bravīmi mahāsatvā garvasyāsya vināśanam

parvatendrosya garvasya vighāto bhavitā mahān /
anu८१ jahnuśca dharmātmā garvaṃ nāśayitā punaḥ //८६ / /
६२ caiva yattasyā - gha. / ६३ vā (?) / ६४ katthyase - kha., garvitā - gha. / ६५ kruddho - ka. kha. / ६६.. vikramaḥ - ka. kha / ६७ katthyate - kha. / ६८ tava - ka, yataḥ (?) / ६९ patinīmenāṃ - ka., patitāmenāṃ - sva. / ७० śreya - ka., śreṣṭhā - kha. / ७१ tāṃ dhāraya - gha. / ७२ nadīmekāṃ - kha. / ७३ vivo - ka / ७४ sarittamām - gha., sarittamaḥ - ka. / ७५ deva - gha. / ७६ pakṣyavirodhi - ka. , ca munibodhitaḥ - gha. / ७७ devaiḥ - gha., nārāyaṇasalokapaiḥ - ka / ७८ ...ntu yaduktavān - gha. / ८९ devadevaśa - gha. / ८० evaṃ - kha. / ८१ atha - kha /
706
macchāpopahatā ceyaṃ durācārā mahānadī /
patiṃ mānuṣamāsādya putrān sapta nihaṃsyati

sanatkumāra uvāca
evamuktvā tataḥ śarvo devān daivatasattamaḥ८२ /
uvāca brūta kiṃ vonyad dadānyadya yathepsitam८३

devā ūcuḥ
bhagavan sthānamicchāmo८४ devasya८५ sumaharddhimat /
samantapañcakaṃ kṣetraṃ sadāvirahitaṃ tvayā

bhastretyuktā८६ yadasmābhihimavattanayāvyayā /
padaṃ cābhayamicchanti tasmād८७ bhastrāpadaṃ smṛtam

yotrāgacchenniyamavānarcayed vṛṣabhadhvajam /
sośvamedhaphalaṃ prāpya rudralokamavāpnuyāt

ahorātropavāsena caruṃ yaśca nivedayet /
sa nandīśvaratulyaste bhavitā devasattama

prāṇān yaścātra deveśa tyajet saniyamo naraḥ /
athavāniyamāddeva yadṛcchāmaraṇena tu

sopi bhūtvā gaṇaistulyaḥ८८ sthāsyatyābhūta८९ saṃplavam /
yukto divyena vapuṣā tavānucaratāṃ gataḥ

namo९० bhastreśvarāyeti yaśca kṛtvā sadā śuciḥ९१ /
uttiṣṭhedvā svapedvāpi śakraloke sa modate

idaṃ९२ mahad divyamanantalābhaṃ paṭhet sadā yo dvijadevasaṃsadi९३ /
mahānubhāvo gaṇapo mahājavo bhavet sa divyastava deva saṃśrayāt

iti skandapurāṇe gaṅgāvatāre९४ saptaviṃśottaraśatatamodhyāyaḥ
८२ devatasattamaḥ - ka. / ८३ dātā - ka.,.. nyadya dātānyanmavase - kha, .. dadāmi varamīpsitam - gha. / ८४ micchāma - ka. kha. / ८५ devaśca - ka. / ८६. tyuktvā - ka. kha. / ८७ cābhayamicchadbhistasmād - gha. / ८८ tulyo gaṇairbhūtvā - ka. kha, gha. / ८९... tyāhūta - ka. / ९० bhūyo - ka. / ९१ śuciṃ - kha. / ९२ imaṃ - ka / ९३ dvijavaidyasaṃsadi - ka. / ९४ gaṅgāvatāre - kha. / ९५ adhyāyaḥ १७७ - kha., a. १२७ - gha. /
707
sanatkumāra uvāca
tasmin sabrahmakā devāḥ sthāṇoḥ sthāne manorame /
liṅgaṃ saṃsthāpya tīrthāni sarve cakruḥ pṛthak pṛthak

. .. . . .. . . .. . . .. . .. .. . . .. . .. . .. /
- - - dityatīrthañca vikhyātaṃ cāśvamedhikam / /२//
rudratīrthaṃ sthāṇutīrthaṃ brahmaṇastīrthameva ca /
indratīrthaṃ vasūnāñca aśvino१raparaṃ smṛtam

yamasya cāparaṃ tīrthaṃ vāyostīrthamathāparam /
viṣṇoścāpyaparaṃ tīrthaṃ vikhyātaṃ surapūjitam

snāta eteṣu viprarṣe caruṃ kṛtvā nivedya ca /
eṣu sthāneṣu divyeṣu carate hyakutobhayaḥ

adyāpi tatra brahmarṣe śrūyate madhuraḥ svanaḥ /
mekhalāvalayonmiśro२ vaṃśavīṇāravotkaṭaḥ //६/ /
gāyantīnāṃ varāṅgīnāṃ nṛtyantīnāṃ tathaiva ca /
nityamapsarasāṃ vyāsa stuvantīnāṃ trilocanam

sanatkumāra uvāca
tataste sahitā devā३ brahmaṇā devasattamam४ /
ūcuḥ paśyema५ bhagavannasyā dhāraṇamuttamam६

devadeva uvāca
yatheṣṭaṃ śvaḥ prabhāte māṃ paśyadhvaṃ vibudheśvarāḥ /
dhārayantaṃ tripathagāṃ nadīṃ svaguṇagarvitām

te tathoktāḥ७ praṇamyeśaṃ jagmurgaṅgāntikaṃ tadā /
uvāca tāṃ tato brahmā devīṃ lokasukhāvahām

१ aśvinau - kha / २ malayormiśro - kha. / ३ saha devena - ka. kha. / ४ devasattamāḥ - ka, kha / ५ kalye samabhavat - ka.,. dantye (nye) - kha. / ६ tava yogo (yogaṃ) maheśvara - ka kha., nnadyā (?) / ७ tathoktvā (?) / ८ tadā - ka. /
708
mā garva tvaṃ९ kṛthā gaṅge mā vināśamavāpnuhi१० /
ṛjubhāvaṃ samāsthāya patethāstvaṃ saridvare / / ११ / /
stuvatī tryambakaṃ somaṃ bhaktyā paramayā yutā /
tavākūtaṃ viditvāsau vināśāyodyataḥ११ prabhuḥ / / १२ / /
kṛcchreṇa toṣitaḥ śambhustavaiva१२ hitakāmyayā /
māparādhaṃ kṛthā bhūyo lokānāṃ hitakāmyayā // १३ / /
nāśāttava saricchreṣṭhe dhruvaṃ lokakṣayo bhavet /
evaṃ te tāṃ१३ samādhāya devāḥ sabrahmakāstadā / / १४/ /
dvitīyehani lokeśāḥ samājagmurdidṛkṣavaḥ /
himavacchikharaṃ divyaṃ nāmnā vajropalaṃ१४ mahat / /१ ५//
brahmā viṣṇurathānanto narā१५ ṛṣaya eva ca /
ādityā vasavo rudrā aśvinau samarudgaṇāḥ //१ ६//
sādhyā devāssapitaro yakṣarākṣasapannagāḥ१६ /
piśācāścāsurāścaiva śṛṅgiṇaḥ pṛśnayastathā

ṛṣiratrirvasiṣṭhaśca marīciḥ pulahastathā /
pulastyaścāṅgirāścaiva bhṛguḥ kaśyapa eva ca / / १ ९/ /
auśijo१८ vāmadevaśca gautamaśca mahatapāḥ /
cyavanotha bharadvāja indrapramatireva ca / /8.128.२ ० / /
raibhyaśca jamadagniśca kuṇibāhuśca१९ vīryavān /
atharvā śvetaketuśca dattātreyaśca viśrutaḥ / / २१ / /
rucirdharmaśca dakṣaśca sāvarṇī munayaśca ye२० /
agniśca vedabāhuśca śaṅkhapānnāmataśca yaḥ / /२२//
ambarīvām̐śca vikhyātaḥ ketumānapi cāparaḥ /
ete cānye ca bahava२१ ṛṣayo devatāstathā / / २३ / /
९ taṃ - kha. / १०.. mavāpsyasi - kha. / ११ vināśāyodyate - kha. / १२ stathaiva - kha / १३ teṣāṃ - kha / १४ vajropamaṃ - kha., bhastrāpadaṃ ( ?) / १५ naro - kha. / १६ yathā rākṣasannagāḥ - kha. / १७ śṛṅgita.. - kha. / śṛṅgiṇo daṃṣṭriṇastathā - gha / १८ kauśiko - gha / १ ९ dānabāhuśca - gha.,... vāhaśca (?) / २० sāvarṇāḥ sādhavaśca - gha. / २१ bahavo - kha /
709
vimānāni ca sarvāṇi gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ२२ /
jambhakā ṛtavaścaiva nikāyāścaiva sarvaśaḥ / /२४/ /
tatrājagmurmudā yuktāḥ sarve paramavarcasaḥ /
teṣāṃ gaganasaṃsthānāṃ devānāṃ prekṣatāṃ tadā / /२५ / /
merumandarasaṃkāśe२३ tasmiñchikharasattame२४ /
umāsahāyo deveśaḥ sahasaivānvadṛśyata / /२६/ /
taḍijjvalanapiṅgena jaṭābhāreṇa rājatā /
ūrdhvasthitena mahatā bhagīrathamuvāca saḥ२५ / /२७//
devadeva uvāca
bhagīratha kva sā gaṅgā pitṝṇāṃ tava tāraṇī२६ /
samāhvaya२७ mahābāho dhārayiṣye na saṃśayaḥ / /२८/ /
sanatkumāra uvāca
tataḥ sa rājaśārdūlaḥ smṛtvā tad brahmaṇo vacaḥ /
sasmāra saritaṃ vyāsa śirasā prāñjalirnataḥ // २९/ /
sā tena manasāhūtā svarlokanilayā nadī /
kṣaṇenābhyāyayau devī bhuvarlokaṃ२८ śubhāvahā२९ //8.128.३ ० / /
taṃ lokaṃ sā३० samāsādya manonilajavā nadī /
alaṃcakre mahāvegā sarvaṃ śubhaśatāraṇiḥ३१ / /३ १ //
tataḥ sā tiryagāgamya ākāśasthā mahānadī /
ākāśagaṅgā saṃjajñe nāmnā oghavatīti vai //३ २ //
ākāśagaṅgā sā bhūyo mahāvegā mahānadī /
śivamastu mametyevaṃ३२ pāpātārdhapathāttu sā३३ /
śivagaṅgā tataḥ proktā nāmnā śivatarā३४ hi sā

२२ tathā - gha. / २३ sakāśāḥ - kha / २५ śikhari sattame (?) / २५ ha (?) / २६ tāraṇāt (ṇīṃ) - kha / २७ tāmāhvaya - gha. / २८ bhuvaṃ lokaṃ - kha / २९ sukhāvahā - kha. / ३० ca - kha / ३१ tha noraṇiḥ - kha. / ३२ śivaṃ mestu śivo deva - gha. / ३३ dharmyastu sā - kha., pātālagamano yathā - gha. / ३४ śivakarā - gha. /
710
kurvatī vipulaṃ śabdaṃ nadī vajrāśanisvanam३५ /
yato devaiḥ samaṃ dṛṣṭā३६ devagaṅgā tataḥ smṛtā / /३४//
tāṃ dṛṣṭvā munayaḥ sarve devalokāśca sarvaśaḥ /
jepuste३७ sahasā śāntiṃ saṃprahṛṣṭatanūruhā / /३ ५//
teṣāṃ sā japatāṃ vyāsa nadī lokasukhāvahā /
stuvaṃtī bhītabhīteva tridhā bhūtvāpatad bhuvi३८ / /३ ६//
tāṃ patantīṃ mahādevastribhirvegairmahājavām /
jaṭābhāreṇa jagrāha devānāmeva sannidhau३९

taṃ४० jaṭābhāramāsādya sā trisrotā nirulvaṇā४१ /
na tasyāntaṃ४२ samāsede niruddhā yogamāyayā४३ / / ३८/ /
yasmātsā bhītabhītā tu stuvaṃtī४४ patitā tadā /
tasmātsā bhītagaṅgeti stotragaṅgeti cocyate //३ ९ //
tribhirvegaiśca patitā yasmātsā sariduttamā /
trisroteti tataḥ sā vai procyate brahmavādibhiḥ४५

sanatkumāra uvāca
sā tu tasminnipatitā dhṛtā devena māyayā /
jaṭārandhraṃ४६ vicinvānā uvāsa bahulāḥ samāḥ / /४१ / /
pūrṇaṃ sahasraṃ varṣāṇāṃ४७ saṃsthitāṃ tāṃ४८ jaṭāgṛhe /
devāstāṃ dadṛśu४९ssarve koṭarāntargatāmiva / /४२ / /
tataste sahasā devāḥ praṇipatya vṛṣadhvajam /
ūcurvimanaso vyāsa saritaṃ mā vināśaya५० / /४३ //
३५ ... śaniprabham - gha. / ३६ dṛṣṭvā - gha / ३७ jagmuste (?) / ३८ stuvatā bhītabhīteti tridhābhūtāpataddivaḥ - gha. / ३९ paśyatāṃ - gha. / ४० tā - kha. / ४१ tisrosrotā - kha., tribhiḥ srotobhirulvaṇaiḥ - gha. / ४२ ca sā taṃ (ntaṃ?) - gha / ४३ lokabandhunā - gha. / ४४ stuvatā (tī?, - kha / ४५ brahmacāribhiḥ - kha. / ४६ tatra randhraṃ (?) / ४७.. varṣasahasraṃ tu - gha. / ४८ tāṃ ma (tāṃ) - kha. / ४९ devā nā (na?) dadṛśuḥ - kha., te devāḥ - gha / ५० vyanāśaya - ka. kha, yaḥ - kha /
711
sanatkumāra uvāca teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā dṛṣṭavā rājānameva ca /
vidudhāva jaṭābhāraṃ५१ devadevo dayāmaya

vidhunvato jaṭābhāraṃ peturvai tatra bindavaḥ /
te muktāphalasaṃkāśāḥ pūrṇacandrāṃśunirmalāḥ५२ //४५/ /
cakrurbindusaro divyaṃ sāgarākāravarcasam५३ /
tasmācchrotāṃsi५४ saptaiva niḥsṛtāni mahānti ca

nalinī hlādinī५५ caiva plāvanī५६ caiva pūrvagā /
sītā cakṣuśca sindhuśca tisrastā vai pratīcigāḥ५७

madhyamaṃ५८ tvanvagātsroto rājā yena bhagīrathaḥ /
bhāgīrathīti sā gaṅgā procyate brahmavādibhiḥ

dārayantī५९ jagāmātha himavantaṃ saridvarā /
niruddhā himavatpāde ratnaśṛṃge śiloccaye

tāṃ niruddhāṃ tato vīkṣya viṣaṇṇavadanastadā६० /
rājā bhagīratho vyāsa brahmāṇaṃ manasāsmarat

tatassa bhagavān brahmā supratīkaṃ mahāgajam /
uvāca dantavajrābhyāṃ६१ dārayainaṃ śiloccayam / /५१ //
sa yatra girirāḍ bhinnaḥ supratīkena hastinā /
gaṅgādvāraṃ tu tat६२ proktaṃ supuṇyaṃ caiva tat smṛtam६३ / /५२//
gajaścābhimukho yāvannātiṣṭhata mahāyaśāḥ /
srotasā tāvadadhvānamūḍho dvādaśayojanam

sanatkumāra uvāca
etat puṇyatamaṃ vyāsa gaṅgāvataraṇaṃ smṛtam /
sthānaṃ bhastrāpadaṃ nāma mayā yat parikīrtitam //५४/ /
५१ vitru (du) dhāva - ka., vidhunvato jaṭābhāraṃ - gha, / ५२ śītalāḥ - kha. / ५३ varcasā - ka. kha. / ५४ tasya srotāṃsi - kha. / ५५ hlādanī - ka., hradinī - kha / ५६ mālinī - gha. / ५७ pratīcyagāḥ - ka. kha. / ५८ madhyagaṃ - ka., taṭagā - gha. / ५९ jagmuṣī sā (?), jigamīṣur (?) / ६०.. stathā - kha. / ६१ vajrahastābhyāṃ - gha. / ६२ yat - kha. / ६३ daivataṃ stutam - gha. /
712
ya idaṃ६४ śṛṇuyānmartyaḥ sadā parvasu parvasu /
sa devalokaṃ saṃprāpya devaiḥ saha cariṣyati / /५५/ /
idaṃ mahatpāpavimocanaṃ६५ śubhaṃ vimānayānāpsarasāṃ vilambhanam६६ /
śṛṇoti yo nityamadīnamānasaḥ sa yāti lokānviditāndivaukasām

iti skandapurāṇe gaṅgāvataraṇe aṣṭāviṃśottaraśatatamodhyāyaḥ
sanatkumāra uvāca
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi hālāhalamaśeṣataḥ /
saṃgrāmaṃ ditiputrāṇāṃ devānāṃ ca bhayāvaham

hālāhala iti khyāto gaṇo vikrāntapauruṣaḥ /
asurāṇāṃ babhau vyāsa dāruṇo brahmakaṇṭakaḥ / /२/ /
gateṣu१ danuputreṣu sa gaṇaḥ२ krodhamūrcchitaḥ /
balaṃ kṛtvā mukhaṃ३ sarvān४ devānyuddhe samāhvayat / / ३ //
teṣāṃ teṣāñca saṃgrāmaḥ sughoraḥ samavartata /
asurāṇāṃ jayaścaiva sadaiva samapadyata //४० / /
tataste vibudhāḥ sarve vidarpā hatavikramāḥ /
hṛtarājyābhyagacchanta brahmāṇaṃ lokakāraṇam

te tamūcūśca saṃhatya hṛtarājyāḥ sma sāṃpratama /
kathaṃ rājyaṃ punardeva labhema tava tejasā / /६//
teṣāṃ śrutvā vacastadvai devaḥ salilasambhavaḥ /
uvāca devān deveśaṃ prasādayata mā ciram

sa vo dātā mahāvīryo balaṃ devastrilocanaḥ /
yena tān samare sarvān vikrameṇa vijeṣyatha५ / /८/ /
६४ imaṃ - ka. / ६५ vināśanaṃ - kha / ६६ vile (lo) bhanaṃ - ka. /
१ hateṣu (?) / २ balaḥ - kha. / ३ mukhe (?) / ४ sarve - kha. / ५ vijeṣyata - ka., vijeṣyate - kha. /
713
sanatkumāra uvāca
ta evamuktā deveśaṃ tapasārādhya śaṅkaram /
ūcuḥ prāñjalayo devā balaṃ no dehi yajñahan / /९/ /
teṣāṃ tu japatāmevaṃ६ tapasā toṣito haraḥ /
dadau mantramanādhṛṣyaṃ७ sarvamantrottamaṃ८ tadā / / 8.129.१० //
taṃ te saṃprāpya viprarṣe kṛtarakṣā divaukasaḥ /
amūḍhā mūḍhavat sarve asureṣvacaran tataḥ९ / / ११ / /
asurāstu१० tadā mūḍhān dṛṣṭvā sarvāndivaukasaḥ /
amanyanta durācārā mūḍhā iti yathātatham / / १२ / /
hṛtarajyā ime devāḥ sarve mūḍhena cetasā /
unmattā vibhramantyevaṃ paśyataitān११ suretarāḥ / / १३ //
ākrośantopare tām̐stu abhijaghnuśca dāruṇam /
babandhuśca yathākāmaṃ mumucuśca tathāpare / / १४/ /
evaṃ teṣāṃ tadā vyāsa vartatāṃ śubhakarmaṇām /
sumahānabhavad dharmaḥ asurāṇāṃ vyanīnaśat / / १ ५/ /
teṣāṃ tenāpacāreṇa asurāṇāṃ durātmanān /
dharmanāśād balaṃ kṣīṇaṃ bubudhurdevatāgaṇāḥ१२ //१ ६/ /
sanatkumāra uvāca
tataste brahmaṇā१३bhyuktāḥ१४ sarve divyāstradhāriṇaḥ /
āhūyāsuraśārdūlān yuddhe sarvānnyasūdayan / / १७/ /
balo yatra hataḥ saṃkhye१५ vajreṇa śataparvaṇā /
devendreṇābhivikramya balahā sa yataḥ१६ smṛtaḥ / /१८/ /
sanatkumāra uvāca
andhakārakamanyacca१७ yuddhamāsīt subhairavam /
daśavarṣasahasrāṇi śatāni ca punardaśa // १ ९/ /
६ japatāmeva - ka / ७ yantramanādhṛṣyaṃ - gha / ८. yantrottamaṃ - gha. / ९ tadā - ka., tapaḥ - kha. / १० asurām̐stu ka., asurāstān (?) / ११ paśyainaṃ (nān?) - ka. / १२ vavṛdhurdevatāgaṇāḥ - gha. / १३ brāhmaṇā - ka. brahmaṇo (?) / १४ dyuktāḥ - ka. / १५ śaṃkhe - ka kha. / १६ tataḥ - gha. / १७ a-dhakāraṃ tathānyaśca - gha /
714
āsīd danusutaḥ śrīmān devatāntaka ityuta /
sa māyāṃ saṃparīpsan१८ vai rudramārādhayat purā / /8.129.२०/ /
tasmai varṣasahasreṇa varakāla upasthite /
brahmā dadau varaṃ vyāsa danoḥ putrāya dhīmate //२ १ //
sa vavre tāmasīṃ māyāṃ sarvabhūtaprabādhanīm /
abhedyā१९manivāryāñca yāṃ tu२० vetti na२१ kaścana

tasmai prādāt sa tāṃ māyāmidaṃ covāca taṃ tadā /
bhaviṣyati hi२२ māyeyaṃ yathoktā२३ te mahābala /
kariṣyasi२४ na cecchabdaṃ२५ yathākāmaṃ danoḥ suta

sanatkumāra uvāca
atha labdhavaro vyāsa māyācchantosurastataḥ /
bahubhirdānavaiḥ sārdhaṃ sarvām̐llokānabādhata / /२४/ /
devā api bhayāttasya nāvatiṣṭhan tadagrataḥ /
devāḥ sarve bhayodvignāstasthurnaiva tadagrataḥ /
sthānāni te parityajya yatra tatrāvatasthire //२५/ /
āhūtāḥ krūraśabdena dānavairbaladarpitaiḥ /
tathāpi nāvatiṣṭhanta teṣāmagre divaukasaḥ / / २६/ /
ṛṣayastānidaṃ prāpya ūcuḥ sarve pramanyavaḥ /
rakṣāṃ kuruta lokānāṃ māvalīnāvatiṣṭhata / /२७/ /
vayaṃ ca tapasā२६ devā dhārayiṣyāma saṃyatāḥ /
mā bhayaṃ vostu yudhyadhvaṃ kurudhvaṃ vijvaraṃ jagat / / २८ / /
ta evamuktāstairvyāsa ṛṣibhirlokakāraṇāt /
bhayānnaivāvatiṣṭhanta tasya dasyostadāgrataḥ //२९/ /
१८ parisandhāya - gha / १९ avedyā - kha / २० tānna - ka. gha. / २१ hi - gha. / २२ ca - gha / २३ yathokta - ka. / २४ kariṣyati - kha. / २५ bhavecchabda - kha., . cchandaṃ - ka. / २६ vastapasā - kha. /
715
yadā naivāvatiṣṭhante tathāpyuktā divaukasaḥ /
upāyamaparaṃ prāhustadā te munisattamāḥ / /8.129.३ ० / /
āhūyāpsarasaḥ sarvā visṛjyantāṃ surottamāḥ /
kāmenāviṣṭamanasāmasurāṇāmupāntikam / /३ १ / /
tām̐stāsvāsaktahṛdayān pītamaireyavihvalān /
vikramya haṃsyatha२७ surā balādyuddhe२८ balīyasaḥ / /३ २/ /
tatastāḥ prahitā devairvañcanārthaṃ suradviṣām /
kvaṇannūpuranirhrādakūjitotkarṇasārasāḥ२९ / / ३३ / /
pīnottuṅgastanābhogahāravikṣiptayaṣṭayaḥ३० /
vitrastabālahariṇīsadṛśāyatalocanāḥ / /३४/ /
calatkuṇḍalasaṃghṛṣṭapāṇḍarāgaṇḍamaṇḍalāḥ /
śikhikaṇṭhacchavihara३१ ślakṣṇavāsodharāḥ parāḥ / /३५//
pratyagravidrumacchedatāmroṣṭhādharapaṃktayaḥ३२ /
vastrāntakusumāpīḍasaṃsaktakarapallavāḥ३३ / /३ ६ //
naikaratnaprabhākīrṇṇakeyūrābaddhabāhavaḥ /
mayūrabarhasaṃkāśacārukuñcitamūrdhajāḥ / / ३७//
kalpadrumasamudbhūtakusumasragvibhūṣaṇāḥ /
śukāṅgaharitākārakañcukottaṃsitastanāḥ / /३८/ /
mattamātaṅgavikrāntalīlāvibhramarecakāḥ /
mattakokiladātyūha kalanisvanabhāṣitāḥ //३ ९/ /
mahatāmapyupāttānāṃ tapasāṃ vighnahetavaḥ /
darśayāmāsurātmānaṃ vidviṣāṃ vadhahetavaḥ / /8.129.४० / /
atha tepsaraso dṛṣṭavā daiteyāḥ kāmamohitāḥ /
tāsāmarthe varāṅgīnāmabhijaghnuḥ parasparam //४१ / /
gadā३४ parighacakrāsiśūlamudgaraśaktibhiḥ /
dhanuḥkuliśatīkṣṇāgra bhindipālaparaśvadhaiḥ / /४२/ /
२७ haṃsyata - ka. / २८... nyuddhe - ka. kha / २९ tkīrṇasārasāḥ - kha. / ३० dṛṣṭayaḥ (?) / ३१ hari (hari) - ka., harit - gha. / ३२ pallavāḥ - (?) / ३३ saṃraktapallavāḥ - ka. / ३४ tadā - ka. /
716
mameyañcārusarvāṅgī na taveyaṃ sumadhyamā /
athavā yuddhaśulkāstu muñcaināṃ praharasva mām //४३ / /
ityuktvā vividhā vāco daiteyāḥ kālacoditāḥ /
anyonyavadhamāsādya prajagmuste yamakṣayam / /४४/ /
hataśiṣṭāstu ye tatra dānavāḥ śāntapauruṣāḥ /
vibudhairugratejobhistepi sarve raṇe hatāḥ / /४५ / /
ya idaṃ३५ paṭhate viśuddhabuddhirnidhanaṃ३६ saṃsadi३७ dānaveśvarāṇām /
manujo yuvatīrihaiva loke sa labhedapsarasāṃ samānarūpāḥ //४६ / /
iti skandapurāṇe andhakārayuddhe ūnatriṃśottaraśatatamodhyāyaḥ३८
vyāsa uvāca
andhakaḥ sa kathaṃ daityo hareṇa vinipātitaḥ /
yasya trailokyamakhilaṃ bhayāt sarvaṃ vaśe sthitam / / १ / /
sanatkumāra uvāca
andhako nāma daityendra ādau१ trailokyakaṇṭakaḥ /
brahmaṇastu varān prāpya sovadhyo devamānuṣaiḥ / /२/ /
na tasya yuddhe kruddhasya viṣṇuḥ śakro yamothavā /
śakto hyabhimukhe sthātuṃ kimutānye divaukasaḥ / /३ / /
sa kadācid balodvṛttaḥ paryaṭan pṛthivīmimām /
apaśyanmandaraprasthe devīṃ himavataḥ sutām / /४/ /
sa tāmālokya daityendraḥ kāmopahatacetanaḥ /
ahameva prabhuriti devyāṃ२ dauṣṭyamacintayata / / ५ / /
cintayitvā tu tāṃ prāha dānavānanuyāyinaḥ /
ānayadhvamimāṃ śīghraṃ matsamīpaṃ nagātmajāma / /६/ /
३५ imaṃ - ka kha. / ३६ śuddhirnidhanaṃ - kha / ३७ saṃprati (?) / ३८ १७९ - kha., ११९ - gha. / १ āsīt - kha. / २ daityo - ka / ३ tān (?) /
717
tacchrutvā tasya vacanaṃ manmathāviṣṭacetasaḥ /
prahlādo vadatāṃ śreṣṭha idaṃ vacanamabravīt / /७//
dānavendra hitaṃ vākyaṃ yadāyatyāṃ viśudhyate /
avaśyaṃ tanmayā vācyaṃ bandhusnehādviśeṣataḥ

eṣā himavataḥ putrī patnī śarvasya dhīmataḥ /
nāsyāṃ dauṣṭya४ tvayā cintyaṃ mā no५ dhakṣyati६ tejasā

jagato mātaraṃ devīṃ pūjyā duṣprekṣyatejasam७ /
umāṃ dānavaśārdūla nādhikṣeptumihārhasi //8.130.१ ०//
kiṃ kaṇṭhe mahatīṃ baddhvā śilāṃ mūḍhena cetasā /
gambhīrāvartinīṃ bhīmāṃ८ nadīṃ tvaṃ tartumicchasi९

bhūtvā pataṅgaḥ kiṃ mohācchikhāṃ dīptāṃ vibhāvasoḥ /
dānavānāmadhipate nāśāya spraṣṭumicchasi // १२/ /
mā vināśaṃ nayeḥ१० sarvān samūlāndānaveśvara /
nivartyatāṃ mano devyā naitadyukta vipaścitām

tvaṃ vipaścit kulīnaśca kulīnānāṃ ca gotrajaḥ /
yajvā ca dharmanityaśca naitadyukta tava prabho

tava santi striyo bahvyaḥ sarvāśca sthirayauvanāḥ /
prakṛtyaiva surūpāṅgyo devyāśceto nivartyatām११

yosmākaṃ tapasā tuṣṭo yacchate kāṃkṣitān varān /
tasya tvaṃ devadevasya devyāḥ pāpaṃ cikīrṣasi //१ ६//
yena dakṣaḥ kratuḥ kālaḥ kāmaśca gamitaḥ kṣayam /
tasya tvaṃ devadevasya dehārdhaṃ hartumicchasi //१७/'
liṅgeṣu yorcyate devaḥ surāsuramahoragaiḥ /
tasya devī jagaddhātrīṃ kathaṃ tvamavamanyase

४ duṣṭaṃ - ka kha. / ५ māro - ka. / ६ dhakṣyasi - kha., dhakṣyeta?) / ७ tejasaḥ - kha., cetasaḥ - ka. / ८ apsuva satsu (varṣatsu?) mahatī - ka / ९ taritumicchasi - ka / १० mā vināśāya naḥ - kha., naya ḥ ka. / ११ nivartatāmu - kha, /
718
sa caiko nābhimantavya१२ stvayā devaḥ pinākadhṛk /
icchan१३ kuryāddhi rūpāṇāṃ sahasrāṇi śatāni ca / / १९ //
pramathānāṃ sahasrāṇi yogināṃ bhīmakarmaṇām /
tasyāgrato vrajantyete yathaiva tava dānavāḥ / / 8.130.२० / /
yo hared bhāskarāddīptiṃ candrātkāntiṃ kṣiteḥ kṣamām /
vāsukeryo hared daṃṣṭrāṃ sa harettasya pārvatīm / /२१ / /
tasyottamāṅgaṃ sakalaṃ śatadhā śakalībhavet /
yaḥ śarvabhāryāṃ tāmāryāmavamanyeta bāliśaḥ / /२ २ / /
pitāmahena yaccoktastadā tvaṃ padmayoninā /
varadānāvasāne tu vacastat१४ smartumarhasi / /२ ३ / /
yaiṣā१५ śrīste ditisuta mayā dattā sudurlabhā /
durnayena tavaiveyaṃ yāsyatyanyatra dānava१६ / / २४/ /
kaṭukānyapi pathyāni bandhūnāṃ१७ vacanāni ye /
na śṛṇvantyanayopetāste yānti nidhanaṃ narāḥ / /२५/ /
sameṣyāma vayaṃ devaṃ priyārthe tava śaṅkaram /
sametyānusameṣyāmaḥ sarve vaivasvatakṣaye / /२ ६/ /
ityuktaḥ sa tadā tena bandhunā śobhanaṃ vacaḥ /
naitadevamiti prāha prahasan kālacoditaḥ / / २७ / /
tasminnaparihārye१८ tu kāryākārye priye mama /
yadi yuddhe kṣayo me syāt kṣayopi vijayo mama

manasaiva hi bhūtānāṃ vidadhānaḥ śubhāśubham /
tathā vāpyanyathā१९ vāpi kāla eva२० kariṣyati / /२९ / /
pratyākhyāya tato२१ rāgāt prahlādaṃ dānaveśvaraḥ /
devīṃ spraṣṭuṃ२२ dadhe cetaḥ२३ pataṅgogniśikhāmiva / /8.130.३ ० //
१२ nāti ( nāva?) mantavyaḥ - ka. / १३ ittha - ka. / १४. stvaṃ - ka kha / १५ yeṣāṃ (yaiṣāṃ?) - ka. / १६ dānavān - ka. / १७ bahūnāṃ - kha. / १८ tasminnapimahārye - ka. / १९ cāpyanyathā - ka. / २० eṣa - ka. / २१ tathā? / २२ draṣṭuṃ - kha / २३ (dha). . ccetaḥ - ka. kha /
719
atha buddhvā bhagavatī duṣṭabhāvaṃ२४ durātmanaḥ /
gaṇānājñāpayāmāsa२५ yuddhāya sumahābalān //३ १ //
atha te jñāpitā devyā vividhāyudhapāṇayaḥ /
dānavābhimukhībhūtāḥ somanandipurassarāḥ / /३ २/ /
te kṛtvā sumahadyuddhaṃ dānavānucaraiḥ saha /
vikṣiptā dānavendreṇa vāyunā jaladā iva / /३ ३ / /
etasminnantare devī dṛṣṭvodīrṇṇaṃ tamandhakam /
svayamevābhidudrāva gṛhītvā saśaraṃ dhanuḥ / / ३४//
andhakaṃ२६ pacaviṃśatyā sā jaghāna stanāntare /
śarāṇāṃ niśitāgrāṇāṃ sa mumoha papāta ca // ३ ५/ /
sa muhūrttāttadā saṃjñāṃ labdhvā mānācca dānavaḥ /
uttasthau vegavāñchīghramugrodyataśarāsanaḥ२७ / /३ ६//
tataḥ sa utthāya punardevīṃ prati mahāsuraḥ /
mumoca śaravarṣāṇi varṣāṇīva balāhakaḥ / /३७/ /
tatastriśūlamudyamya२८ devīṃ२९ dīptāgnitejasam३० /
andhakaṃ hantumārabdhāṃ३१ śanairdevo nyaṣedhayat / /३८//
dānavendro mamaivāyaṃ śāsyo mā tvaṃ śramaṃ kṛthāḥ /
ahamevāsya śūlena bhetsyāmi hṛdayaṃ raṇe // ३ ९//
evamuktā३२ tu sā devī devadevena pārvatī /
virarāma tato yuddhādadṛśyā saṃbabhūva ca / / 8.130.४० / /
tato devaḥ svayaṃ prāha nandinaṃ gaṇanāyakam /
yudhyadhvaṃ dānavaissārdhaṃ gaṇānāhūya sarvaśaḥ / /४१ //
āhūya nandī३३ tānsarvān gaṇāñcharvājñayā tadā /
uvāca bhūyo३४ deveśaṃ śṛṇu yebhyāgatā gaṇāḥ

२४ duṣṭaṃ bhāvaṃ - kha. / २५ gaṇānāṃ jñāpayāmāsa - ka / २६ andhakaḥ - ka. / २७ mudyatograśarāsanaḥ (?) २८ tataśśūlaṃ samudyamya - gha. / २९ devī (?) / ३० dīptārkatejasamam - gha. / ३१ samārabdhā (?) ३२ evamuktvā - ka kha. / ३३ tato nandī tu - gha / ३४ tata uvāca - gha. /
720
viśiṣṭeṣṭāstvayā३५ sṛṣṭāḥ svayaṃ sṛṣṭau sanātanāḥ३६ /
prajābhāvena३७ nānātvaṃ yeṣāṃ३८ tatvaṃ sudurvacam३९ / /४३ //
vṛṣadhvajā vṛṣarathāścandrāvayavabhūṣaṇāḥ /
ta ime samanuprāptā rudrā rudra tava priyāḥ / /४४/ /
koṭīśatasahasrāṇāṃ śatameṣāṃ mahātmanām /
tāvanti ca sahasrāṇi śatāni ca tathā vibho / /४५/ /
ṣaṣṭiścaiva४० sahasrāṇi yeṣāṃ tulyo na vidyate /
devānāṃ nīlakaṇṭhānāṃ nīlakaṇṭhamahātmanām / /४६/ /
ete śūrā baleṣūgrā४१ ugrodagraparākramāḥ४२ /
yudhyamānāḥ kariṣyanti tava pramuditaṃ manaḥ / /४७/ /
eteṣāmeva rudrāṇāmanurūpāḥ prabhāvataḥ /
tanmātrā dvārapālā vai vikrāntāḥ krāntamanyavaḥ / /४८/ /
itīme kapisiṃhāsyāḥ kapisiṃhabalā raṇe /
dānavaissaha yotsyanti vāraṇā iva vāraṇaiḥ / /४९ //
rudrāśca rudraputrāśca rudrāṇāṃ ye ca pārṣadāḥ /
rudrādhipa na kiñciddhi yeṣāṃ४३ sādhyaṃ४४ na vidyate / /8.130.५ ० / /
ekaikasyāsya rudrasya putrāḥ putravatāṃ४५ vara४६ /
pañca pañca mahāvīryāḥ kākapakṣadharāśca te //५ १ / /
bhujataḥ sahasotpannāstava ye krodha sambhavāḥ४७ /
vīrabhadraṃ puraskṛtya ta ime४८ samupasthitāḥ // ५२/ /
eṣāṃ ṣaṣṭiḥ smṛtāḥ koṭyaḥ sahasrāṇi ca ṣoḍaśa /
gaṇapānāṃ gaṇādhyakṣa tvatpriyāṇāmihāgatāḥ //५ ३ / /
evaṃ deva priyārthaṃ te dakṣayajñaḥ samṛddhimān /
yairdhvastaḥ purahan deva paśya tān punarāgatān //५४/ /
३५.. ṣṭeṣṭa tvayā - ka / ३६ sanātanā - ka., sanātanaḥ (na ) - kha. / ३७ prajābhāvana - ka. / ३८ tava - kha. / ३९ dhanurdharāḥ - kha / ४० ṣaṣṭiñcaiva - ka. / ४१ eteṣubalaṣūdagrā - kha. / ugrā ugra- parākramāḥ - kha. / ४३ eṣāṃ (?) / ४४ śodhyaṃ - ka / ४५ putraśatāṃ - ka. / ४६ varāḥ - kha. / ७४ sannibhāḥ - ka. kha. / ४८ ya ime - ka., itīme - kha. /
721
āpadbhāvaprapannāstu४९ yena dhyātāstvayānagha /
koṭīśatasahasrākhyāstepyamī samupasthitāḥ / / ५६ / /
mahānalā५० yathā vṛkṣān pradīptān vāyunā saha /
etebhinirdahiṣyanti dānavām̐stvatpriye ratāḥ / / ५७ / /
guhāvāsa guhyasyāpi krīḍamānasya ye suraiḥ /
priyārthaṃ gaṇapā dattā nānāmṛgaśatānanāḥ५१ / /५८/ /
jvalanācalavatteṣāṃ triṃśatkoṭyo maheśvara /
gaṇapānāmanuprāptāḥ priyaṃ kartuṃ tavānagha / /५९/ /
ime raktambaradharā raktasraganulepanāḥ /
oṣṭhajādrudhirājjātā raktā nāma gaṇeśvarāḥ / / 8.130.६० //
aṅgārakasyānucarā mahābalaparākramāḥ /
ṣaṣṭikoṭisahasrāṇi ta ime samupasthitāḥ / /६ १ / /
mantavyaṃ na balaṃ cāpi etanmātraṃ tvayānagha /
ete hyaṣṭaguṇaiśvaryaṃ tava deva prasādajam / / ६२ / /
saṃvibhrāṇā५२ maheśāna kariṣyanti bahūnapi /
lokānete samudyuktān sadevāsuramānuṣān / / ६३ / /
saṃyuge yugamūlāntaṃ daheyuḥ suradānavān /
ya ete kundasaṃkāśāḥ svarṇotpalavibhūṣitāḥ / / ६४/ /
daṃśitā gaṇepeśāna sarve yuddhakutūhalāḥ /
brahmaṇyā५३sta ime śūrāścandrāvayavabhūṣaṇāḥ / / ६५/ /
rudrā rudrapate prāptāḥ paśyemān yuddhalālasān /
bālārkasamavarṇābhāḥ saśastrāśca caturbhujāḥ // ६६/ /
dvārapālā hyamī deva kapīndrasadṛśānanāḥ /
raktāmbarā raktamālyā raktacandanarūṣitāḥ //६७/ /
४१ āmadbhāvaprapannāstu - ka / ५० mahānalo - kha. / ५१ śubhananāḥ - kha. / ५२ vibhūccāṇā - ka. / vikurvāṇā - kha. / ५३ brahmaṇā - ka. /
722
brahmaṇyā varadāḥ śūrāḥ kaumārabrahmacāriṇaḥ /
mattabarhisamārūḍhāḥ sarve vai śaktipāṇayaḥ //६८/ /
ete vikrāntavikrāntāḥ skandā nāma kumārakāḥ /
uccaiḥśravaḥpratisamānaśvān ye hemamālinaḥ

virejurāsthitā deva५४ pītakauśeyavāsasaḥ /
bālārkasamavarṇābhā bālotpaladalekṣaṇāḥ

viśākhā nāma te putrā rudrāṇāṃ śaktipāṇayaḥ /
yānetānīkṣase deva sitavastrān sitānanān / /७१ //
vidyotamānān vapuṣā५५ bahūm̐ścandrānivoditān /
kākapakṣadharānmuṇḍām̐stāmracūḍeṣvavasthitān / /७२/ /
ete vikhyātavīryāste śākhā nāma kumārakāḥ /
ya ime chāgameṣasthāḥ kiṃśukāśokavarcasaḥ / /७३ / /
śūrāścaudāryavantaśca५६ śiśutāmarasānanāḥ /
naigameṣasya putrasya tava tulyaparicchadāḥ / /७४/ /
naigameṣā iti khyātā hyete deva kumārakāḥ /
ya ime kālameghābhāḥ kālameghanibhasvanāḥ / /७५/ /
keśajāstava te deva pramathāḥ५७ samupasthitāḥ /
ime ca raktā bahavo gaṇāḥ parabalārdanāḥ / /७६ / /
varūthino varmiṇaśca rathinaścitrayodhinaḥ /
nānāpraharaṇāḥ sarve sarve yuddhaviśāradāḥ५८

kṛtino yuddhaśauṇḍāśca sarva eva ca daṃśitāḥ /
sitāsitānāṃ meghānāṃ girīṇāṃ ca samatviṣaḥ /
sanakramīnamakarā ye samudrā ivoddhatāḥ / /७८//
siṃhavyāghravarāhāsyāḥ parighāśanipāṇayaḥ /
tavaivānugrahādete pramathāstvāmupasthitāḥ //७९ / /
५४ devāḥ - ka. / ५५ vidyotamānavapuṣā (?) / ५६ audāryavantaśca - ka. / ५७ prathamāḥ - ka. / ५८ sarvayuddhaviśāradāḥ (?) /
723
ete vai pārṣadāḥ śūrāḥ skandasya paramātmanaḥ
tridaśaiḥ krīḍanaṃ dattāḥ sarvaśastvāmupasthitāḥ //8.130.८ ० / /
dṛptapramuditaṃ sphītaṃ pramathānīkamīśvara५९ /
dānavānīkabhedārthe samarthamiti me matiḥ / /८१ / /
pravihāyānyakāryāṇi६० paramādaramāsthitam /
devārīṇāmanarthāya vidhvaṃsayadanantaram (?) / /८२/ /
karigiritarutoraṇaprabhāstaruṇadivākaratulyatejasaḥ /
gaṇapatipatayastava hyamī ripubalamīśvara jetumudyatāḥ६१ / ८३ / /
acaracarapate tatondhakaḥ pratisamatāṃ labhate raṇe sthitaḥ /
gaṇapatiśatayūthasaṃvṛto visṛja vibhovanatān gaṇeśvarān / /८४//
iti skandapurāṇe andhakayuddhopakrame triṃśaduttaraśatatamodhyāyaḥ