સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 8.1

અધ્યાયાઃ ૧ -

ૐ નમઃ શિવાય
નમઃ પરમદેવાય ત્રૈગુણ્યવિજિતાત્મને ।
શાશ્વતે

યોગરૂપાય સંસારાભાવહેતવે

। । ૧ । ।
સ્થિતિસંરોધસર્ગાણાં૩ હેતવેન્ત
(?)
પ્રસારિણે

ષડ્વિંશાય પ્રધાનાય મહાદેવાય ધીમતે । । ૨ । ।
પ્રજાષતેર્મહાક્ષેત્રે૫ ગઙ્ગાકાલિન્દિસઙ્ગમે ।
પ્રયાગે પરમે પુણ્યે બ્રહ્મણો લોકવર્ત્મનિ । । ૩ । ।
મુનયઃ શંશિતાત્માનસ્તપસા ક્ષીણકલ્મષાઃ ।
તીર્થસંપ્લવનાર્થાય૬ પૌર્ણમાસ્યાં કૃતાહ્નિકાઃ । ।૪। ।
પૌરાણિકમપશ્યન્ત૭ સૂતં સત્યપરાયણમ્ ।
સ્નાત્વા તસ્મિન્મહાતીર્થે પ્રણામાર્થમુપાગતમ્ । । ૫। ।
દૃષ્ટવા તે સૂતમાયાન્તમૃષયો હૃષ્ટમાનસાઃ

આશાસ્યા૯ સનસંવેશં૧૦ તદ્યોગં૧૧ સમકલ્પયન્૧૨ । । ૬ । ।
સ પ્રણમ્ય તતઃ૧૩ સર્વાન્ સૂતસ્તાન્મુનિપુઙ્ગવાન્ ।
પ્રદત્તમાસનં ભેજે સર્વધર્મસમન્વિતઃ ૧૪ । ।૭ । ।
તમાસીનમપૃચ્છન્તે ૧૫ મુનયસ્તપસૈધિતાઃ

બ્રહ્મસત્રે પુરા સાધો૧૭ નૈમિશારણ્યવાસિનામ્૧૮। ।૮ । ।
૧ શાશ્વતો
-
ખ
.,
સર્વતો
-
ઘ
.
। ૨ સસારભાર
-
ઘ
,
સંસારોદ્ભાવ
- -
ખ
.
। ૩ સ્થિતિસં
બોધ
... -
ઘ । ૪ કર્ત્રે ઇર્ત્રે પુરારિણે
-
ચ
.
। ૫ પુરા હુતવહક્ષેત્રે
,.
મહક્ષેત્રે
-
ખ
.

.
સપ્લાવનાર્થાય
-
ઘ

-
-.
ન્તે
-
ખ
, -
રત
-
ચ

..
ન્તં સર્વેપ્યા કૃષ્ટમાનસાઃ
-
ય । ૯ આશ્ચર્યા
-
ધ
.
। ૧૦ સેન
-
ષ
.

ગ્યં
-
વ
. (
૧૨ યેત્
-
ય
.
। ૧૩ ચ તાન્
-
બ
.
। ૧૪ ધર્માગમા
.. -
વ
.
। ૧૫ અપૃચ્છન્ત
-
ઘ
.

-
સ્તં સમાહિતાઃ
-
યે
.
।
?
તપસેધિતા
- .
ખ ।
૧૭ પુરાસીના
-
ઘ
.
। ૧૮ વાસિન
.
-
ઘ

કથિતં ભારતાખ્યાનં પુરાણં ચ પરં ત્વયા।
તેન નઃ પ્રતિભાસિ ત્વં સાક્ષાત્સત્યવતીસુતઃ

સર્વાગમપરાર્થજ્ઞઃ સત્યધર્મપરાયણઃ॥
દ્વિજપૂજારતો નિત્યં તેન પૃચ્છાં ત્વમર્હસિ ॥
8.1.

ભારતાખ્યાનસદૃશં પુરાણાદ્યદ્વિશિષ્યતે॥
તત્ત્વા પૃચ્છામ વૈ જન્મ કાર્ત્તિકેયસ્ય ધીમતઃ

ઇમે હિ મુનયઃ સર્વે ત્વદુપાસ્તિપરાયણાઃ॥
સ્કન્દસંભવશુશ્રૂષા સંજાતૌત્સુક્યમાનસાઃ

એવમુક્તસ્તદા સૂતઃ સંસિદ્ધૈર્મુનિપુંગવૈઃ॥
પ્રોવાચેદં મુનીન્સર્વાન્વચો ભૂતાર્થવાચકમ્

શૃણુધ્વં મુનયઃ સર્વે કાર્ત્તિકેયસ્ય સમ્ભવમ્ ॥
બ્રહ્મણ્યત્વં સમાહાત્મ્યં વીર્યં ચ ત્રિદશાધિકમ્

મુમુક્ષયા પરં સ્થાનં યાતે શુકમહાત્મનિ॥
સુતશોકાભિસંતપ્તો વ્યાસસ્ત્ર્યમ્બકમૈક્ષત

દૃષ્ટ્વૈવ સ મહેશાનં વ્યાસોઽભૂદ્વિગતવ્યથઃ॥
વિચરન્સ તદા લોકાન્મુનિ સત્યવતીસુતઃ

મેરુશૃઙ્ગેઽથ દદૃશે બ્રહ્મણઃ સુતમગ્રજમ્॥
સનત્કુમારં વરદં યોગૈશ્વર્યસમન્વિતમ્

વિમાને રવિસંકાશે તિષ્ઠન્તમનલપ્રભમ્॥
મુનિભિર્યોગસંસિદ્ધૈસ્તપોયુક્તૈર્મહાત્મભિઃ

વેદવેદાઙ્ગતત્ત્વજ્ઞૈઃ સર્વધર્માગમાન્વિતૈઃ॥
સકલાવાપ્તવિદ્યૈસ્તુ ચતુર્વક્ત્રમિવાવૃતમ્

દૃષ્ટ્વા તં સુમહાત્માનં વ્યાસો મુનિમથાસ્થિતમ્॥
વવન્દે પરયા ભક્ત્યા સાક્ષાદિવ પિતામહમ્ ॥
8.1.

બ્રહ્મસૂનુરથ વ્યાસં સમાયાતં મહૌજસમ્

પરિષ્વજ્ય પરં પ્રેમ્ણા પ્રોવાચ વચનં શુભમ્

દિષ્ટ્યા ત્વમસિ ધર્મજ્ઞ પ્રસાદાત્પારમેશ્વરાત્ ॥
અપેતશોકઃ સમ્પ્રાપ્તઃ પૃચ્છસ્વ પ્રવદામ્યહમ્

શ્રુત્વાથ વચનં સૂનોર્બ્રહ્મણો મુનિપુંગવઃ॥
ઇદમાહ વચો વિપ્રાશ્ચિરં યદ્ધૃદયે સ્થિતમ્

કુમારસ્ય કથં જન્મ કાર્ત્તિકેયસ્ય ધીમતઃ ॥
કિંનિમિત્તં કુતો વાસ્ય ઇચ્છામ્યેતદ્ધિ વેદિતુમ્

કથં રુદ્રસુતશ્ચાસૌ વહ્નિગઙ્ગાસુતઃ કથમ્॥
ઉમાયાસ્તનયશ્ચૈવ સ્વાહાયાશ્ચ કથં પુનઃ॥
સુપર્ણ્યાશ્ચાથ માતૄણાં કૃત્તિકાનાં કથં ચ સઃ

કશ્ચાસૌ પૂર્વમત્પન્નઃ કિંતપાઃ કશ્ચ વિક્રમઃ॥
ભૂતસંમોહનં હ્યેતત્કથયસ્વ યથાતથમ્

સૂત ઉવાચ
એવં સ પૃષ્ટસ્તેજસ્વી બ્રહ્મણઃ પુત્રસત્તમઃ॥
ઉવાચ સર્વં સર્વજ્ઞો વ્યાસાયાક્લિષ્ટકારિણે ॥
તચ્છૃણુધ્વં યથાતત્ત્વં કીર્ત્યમાનં મયાનઘાઃ

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે પ્રથમોઽધ્યાયઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ
પ્રપદ્યે દેવમીશાનં સર્વજ્ઞમપરાજિતમ્ ।
મહાદેવં મહાત્માનં વિશ્વસ્ય જગતઃ પતિમ્

શક્તિરપ્રતિઘા યસ્ય ઇઇ ઐશ્વર્યઞ્ચૈવ સર્વશઃ ।
સ્વામિત્વઞ્ચ વિભુત્વઞ્ચ
સ્વકૃતાનિ પ્રચક્ષતે

તસ્મૈ દેવાય સોમાય પ્રણમ્ય પ્રયતઃ શુચિઃ ।
પુરાણાખ્યાનજિજ્ઞાસોર્વક્ષ્યે સ્કન્દોદ્ભવં શુભમ્ ॥૩ । ।
દેહાવતારો દેવસ્ય રુદ્રસ્ય પરમાત્મનઃ ।
પ્રાજાપત્યાભિષેકશ્ચ હરણં શિરસસ્તથા ॥૪। ।
દર્શનં ષટ્કુલીયાનાં ચક્રસ્ય ચ વિસર્જનમ્ ।
નૈમિશસ્યોદ્ભવશ્ચૈવ સત્રસ્ય ચ સમાપનમ્ ।

બ્રહ્મણશ્ચાગમસ્તત્ર તપસશ્ચરણન્તથા ।
શર્વસ્ય દર્શનઞ્ચૈવ દેવ્યાશ્ચૈવ સમુદ્ભવઃ ।

સત્યા વિવાદશ્ચ તથા દક્ષશાપસ્તથૈવ ચ ।
સેનાયાશ્ચ સમુત્પત્તિર્યથા દેવ્યાઃ સ્વયંવરઃ

દેવાનાં વરદાનઞ્ચ વસિષ્ઠસ્ય ચ ધીમતઃ ।
પરાશરસ્ય ચોત્પત્તિર્વ્યાસસ્ય ચ મહાત્મનઃ

વસિષ્ઠકૌશિકાભ્યાઞ્ચ વૈરોદ્ભવસમાપનમ્ ।
વારાણસ્યાશ્ચ શૂન્યત્વં ક્ષેત્રમાહાત્મ્યવર્ણનમ્ ॥૯। ।
રુદ્રસ્ય ચાત્ર સાન્નિધ્યં
નન્દિનશ્ચાપ્યનુગ્રહઃ ।
ગણાનાં દર્શનઞ્ચૈવ કથનઞ્ચાપ્યશેષતઃ ॥
8.2.

૦ । ।
કાલીવ્યાહરણઞ્ચૈવ તપશ્ચરણમેવ ચ ।
સોમનન્દિસમુત્પત્તિર્વરદાનં તથૈવ ચ । ।૧ ૧ ।

ગૌરીત્વં પુત્રલમ્ભશ્ચ દેવ્યા ઉત્પત્તિરેવ ચ ।
કૌશિક્યા ભૂતમાતૃત્વં સિંહસ્ય રથતા તથા

ગૌર્યાશ્ચ નિલયો વિન્ધ્યે વિન્ધ્યસૂર્યસમાગમઃ ।
અગસ્ત્યસ્ય ચ માહાત્મ્યં વધઃ સુન્દનિસુન્દયોઃ

નિશુમ્ભશુમ્ભનિર્ણાશો મહિષસ્ય વધસ્તયા ।
અભિષેકશ્ચ કૌશિક્યા
- - - - - - - -

-
- - - - - - -
વરદાનમથાપિ ચ ।
અન્ધકસ્ય તથોત્પત્તિઃ પૃથિવ્યાશ્ચૈવ બન્ધનમ્

હિરણ્યાક્ષવધશ્ચૈવ હિરણ્યકશિપોસ્તથા ।
બલશંશમનં
ચૈવ દેવ્યાઃ સમય એવ ચ

દેવાનાં ગમનં ચૈવં અગ્નેર્દૂતત્વમેવ ચ ।
દેવાનાં વરદાનં ચ શુક્રસ્ય ચ વિસર્જનમ્

દૂતસ્ય
ચ તથોત્પત્તિર્દેવ્યાશ્ચાન્ધકદર્શનમ્ ।
શૈલાદિદૈન્યસમ્મર્દ્દો દેવ્યાશ્ચ શતરૂપતા

આર્યાવરપ્રદાનં ચ શૈવાદિસ્તવ એવ ચ ।
દેવસ્યાગમનં ચૈવ વૃત્તસ્ય કથનં તથા

પતિવ્રતાયાશ્ચાખ્યાનં ગુરુશુશ્રષણસ્ય ચ ।
આખ્યાનં પઞ્ચચૂડાયાસ્તૈજસશ્ચાપ્યધૃષ્યતા ॥
8.2.

દૂતસ્યાગમનં ચૈવ સંવાદોથ વિસર્જનમ્ ।
અન્ધકાસુરસંવાદો મન્દરાગમનં તથા

ગણાનામાગમશ્ચૈવ સંખ્યાનશ્રવણં તથા ।
વિગ્રહશ્ચાન્ધકસ્યાથ યુદ્ધે
(?)
નં
-
મહતા તથા

શરીરાર્ધપ્રદાનં ચ અશોકસુતસંગ્રહઃ ।
ભમ્મસોમોદ્ભવશ્ચૈવ શ્મશાનવસતિસ્તથા

ઉત્પત્તિર્યક્ષરાજસ્ય કુબેરસ્ય ચ ધીમતઃ।
નિગ્રહો ભુજગેન્દ્રાણાં શિખરસ્ય ચ પાતનમ્

ત્રૈલોક્યસ્ય સશક્રસ્ય વશીકરણમેવ ચ॥
દેવસેનાપ્રદાનં ચ સેનાપત્યાભિષેચનમ્

નારદખ્યાગમશ્ચૈવ તારકપ્રેષિતસ્ય હ ॥
વધશ્ચ તારકસ્યોગ્રો યાત્રા ભદ્રવટસ્ય ચ

મહિષસ્ય વધશ્ચૈવ ક્રૌઞ્ચસ્ય ચ નિબર્હણમ્॥
શક્તેરુદ્ધરણં ચૈવ તારકસ્ય વધઃ શુભઃ

દેવાસુરભયોત્પત્તિસ્ત્રૈપુરં યુદ્ધમેવ ચ ॥
પ્રહ્લાદવિગ્રહશ્ચૈવ કૃતઘ્નાખ્યાનમેવ ચ॥
મહાભાગ્યં બાહ્મણાનાં વિસ્તરેણ પ્રકીર્ત્યતે

એતજ્જ્ઞાત્વા યથાવદ્ધિ કુમારાનુચરો ભવેત્॥
બલવાન્મતિસમ્પન્નઃ પુત્રં ચાપ્નોતિ સંમતમ્

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
શૃણુષ્વેમાં કથાં દિવ્યાં સર્વપાપપ્રણાશનીમ્॥
કથ્યમાનાં મયા ચિત્રાં બહ્વર્થાં શ્રુતિસંમિતામ્॥
યાં શ્રુત્વા પાપકર્માપિ ગચ્છેચ્ચ પરમાં ગતિમ્

ન નાસ્તિકાશ્રદ્દધાને શઠે ચાપિ કથંચન॥
ઇમાં કથામનુબ્રૂયાત્તથા ચાસૂયકે નરે

ઇદં પુત્રાય શિષ્યાય ધાર્મિકાયાનસૂયવે॥
કથનીયં મહાબ્રહ્મન્દેવભક્તાય વા ભવેત્

કથનીયં૫ સદા બ્રહ્મન્ દેવભક્તાય વા ભવેત્ ।
કુમારભક્તાય તથા શ્રદ્દધાનાય ચૈવ હિ ।

સદા વાચ્યમિદં૬ ગુહ્યં યતીનાં ભાવિતાત્મનામ્ ।
તતઃ પ્રોવાચ
- - -
પ્રપ
-
ન્નેનાન્તરાત્મના । ।૫। ।
પુરા બ્રહ્મા પ્રજા૭ ત્વષ્ટુરણ્ડેસ્મિન્

સંપ્રસૂયત ।
સોજ્ઞાનાત્ પિતરં બ્રહ્મા ન વેદ તમસાવૃતઃ । ।૬ । ।
અહમેક૯ ઇતિ જ્ઞાત્વા સર્વ્વાંલ્લોકાનવૈક્ષત

ન ચાપશ્યત તત્રાન્યં

તપોયોગબલાન્વિતઃ । ।૭। ।
પુત્રપુત્રેતિ ચા૧૨પ્યુક્તો૧૩ બ્રહ્મા શર્વેણ ધીમતા ।
પ્રણતઃ૧૪ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા તમેવ શરણં ગતઃ ॥૮ । ।
સ દત્ત્વા બ્રહ્મણે શમ્ભુઃ સ્રષ્ટૃત્વં૧૫ જ્ઞાનસંહિતમ્ ।
વિભુત્વં૧૬ ચૈવ લોકાનામન્તર્ધાત્

પરમેશ્વરઃ । ।૯ । ।
તદેષોપનિષત્ પ્રોક્તા મયા વ્યાસ સનાતની

યાં શ્રુત્વા યોગિનો ધ્યાનાત્ પ્રપદ્યન્તે૧૯ મહેશ્વરમ્ । ।
8.3.

૦ । ।
યો બ્રહ્માણં વિદધે પુત્રમગ્રે જ્ઞાનઞ્ચ યઃ પ્રહિણોતિ સ્મ૨૦ તસ્મૈ ।
તમાત્મસ્થં યેનુ૨૨ પશ્યન્તિ ધીરાસ્તેષાં શાન્તિઃ શાશ્વતી

નેતરેષામ્। ।૧ ૧ । ।
સ વ્યાસ પિતરં દૃષ્ટ્વા દીપ્ત્યા૨૩ પરમયા

યુતમ્ ।
પુત્રકામઃ પ્રજાહેતોસ્તપસ્તીવ્રં ચચાર૨૫ હ । ।૧૨ । ।
તસ્યોગ્રયોગતપસા૨૬ યુક્તસ્ય૨૭ સુમહાત્મનઃ ।
અચિરેણૈવ કાલેન પિતા સંપ્રતુતોષ હ૨૮ । । ૧૩ । ।
દર્શનં ચાગમત્તસ્ય વરદોસ્મી ત્યુવાચ ચ

સ ૩૦ તુષ્ટાવા ૩૧ નતો ભૂત્વા કૃત્વા શિરસિ ચાઞ્જલિમ્ । ।૧૪।

...
યા
-
ઘ
.

વાક્ય
?.. -
ઘ
.

...
ધ્યક્ષો
-
ઘ
.

બ્રહ્માણ્ડે
-
ઘ
....
મણ્ડે
(?)

...
વ
-
ખ

..
વેક્ષત ક
.
ખ
.
। ૧૧ કશ્ચાપિ
-
ઘ
.
। ૧૨ સ પ્રો
, -
ઘ
.

...
ક્તૌ
-
ખ । ૧૪ પ્રાઞ્જલિઃ
...
પ્રણતોભૂ
. ..
ઘ
.
।
૧૫ સુહૃત્વં
-
ખ । ૧૬ ચાપિ
-
ધ
.

...
ઃર્દ્ધ
-
ક
.

...
ના
-
ક
.

...
ન્તિ
-
ક
.
। ૨૦ સ્મેતિ પદં ઘ
.
પુસ્તકે ન વિદ્યતે

ન
-
ખ
.

..
તા
-
ક
.

સ્વદીપ્ત્યા
-
ક
.
ખ
.,
પ્રદીપ્ત્યા
-
ઘ
-
।
૨૪ પરયા
-
ક
.
ખ
.
ઘ । પરમયા
-
ક
.
ટી
.
। ૨૫ ચકાર
-
ઘ
.
।
૨૬ મહતા યોગતપસા
-
ખ
.
। ૨૭ ચ
... -
પ
.
૨૮ પિતરં પ્રત્યતોષયત્
-
ખ
.
। ૨૯ હ
-
ખ
.
। ૩૦ તમુવાચા
... -
ખ
.

...
વ
-
ક

નમઃ પરમદેવાય દેવાનામપિ વેધસે ।
સ્રષ્ટ્રે વૈ લોકતન્ત્રાય૩૨ બ્રહ્મણઃ પતયે નમઃ । ।૧ ૫ । ।
એકસ્મૈ૩૩ શક્તિયુક્તાય આસક્તિરહિતાય૩૪ ચ ।
અનન્તાયાપ્રમેયાય ઇન્દ્રિયાવિષયાય ૩૫ ચ । ।૧ ૬ । ।
વ્યાપિને વ્યાપ્તપૂર્વાય અધિષ્ઠાત્રે પ્રચોદિને ।
કૃતપ્રચોદનાયૈવ તત્ત્વવિન્યાસકારિણે ૩૬ । ।૧૭। ।
પ્રધાનચોદકાયૈવ ગુણાનાં ૩૭ શક્તિદાય ચ ।
દૃષ્ટિદાય ચ સર્વેષાં સ્વયં વૈ દર્શનાય ચ । ।૧૮ । ।
વિષયગ્રાહિણે ચૈવ નિયમસ્ય ચ કારિણે ।
મનસઃ કરણાનાં૩૮ ચ કર્ત્રે વૈ૩૯ નિગમસ્ય૪૦ ચ ॥૧ ૯ । ।
ભૂતાનાં ગુણકર્ત્રે ચ શક્તિદાય તથૈવ ચ ।
કર્ત્રે હ્યણ્ડસ્ય મહ્યઞ્ચ૪૧ અચિન્ત્યાયાગ્રજાય ચ । ।
8.3.

૦ । ।
અપ્રમેય પિતર્નિત્યં૪૨ પ્રીતો૪૩ નો દિશ૪૪ શક્વરીમ્ ।
અપ્રમેયગુણૈશ્વર્યશક્તયેવ્યાહતાય વૈ । ।૨૧ । ।
તસ્યૈવં સ્તુવતો૪૫ વ્યાસ દેવદેવો મહેશ્વરઃ

તુષ્ટોવ્રવીત્ સ્વયં પુત્રં બ્રહ્માણં પ્રણતં તદા૪૭ । ।૨૨। ।
યસ્માત્તે વિદિતં વત્સ સૂક્ષ્મમેતન્મહાદ્યુતે ।
તસ્માદ્ બ્રહ્મેતિ લોકેષુ નામ્ના ખ્યાતિં ગમિષ્યસિ । ।૨૩ । ।
યસ્માચ્ચાહં પિતેત્યુક્તસ્ત્વયા બુદ્ધિમતાં વર ।
તસ્માત્ પિતામહત્વં તે લોકે ખ્યાતિં ગમિષ્યતિ૪૮ । ।૨૪। ।
પ્રજાર્થં યચ્ચ તે તપ્તં તપ ઉગ્રં સુદુશ્ચરમ્ ।
તસ્માત્પ્રજાપતિત્વં તે દદામિ૪૯ પ્રયતાત્મને । ।૨૫ ।

...
સ્ય
(?)

.?.
એત
...
-
કઃ

.,.
અશક્તિ
... -
ક
.
ખ
.

...
પાય
-
ક
.

...
ધા
-
ખ । ૩૭ ગુણિનાં
-
ખ
। ૩૮ કા
... -
ઘ
.
। ૩૯ તત્રૈવ
-
ખ । ૪૦ નિય
... -
ક
.
ખ
.
ઘ
.

...
ગુ
-
ખ
.

..
યામિતાયૈવ
-
ખ । ૪૩ પ્રીતિ ખ । ૪૪ સર્વગ
-
ખ ઘ
.
। ૪૫ સ્તુતો
-
ખ
.
। ૪૬ દેવઃ સ પરમેશ્વરઃ
-
ક
.
સ દેવઃ
...
પર
.
-
ઘ
.
। ૪૭ તથા
-
ખ

...
સિ ખ
.

...
તિ ખ
.
ઘ

(

)
એવમુક્ત્વા સ દેવેશો
સૃજન્મૂર્ત્તિમતીઃ૫૦ સ્ત્રિયઃ

યાસ્તાઃ૫૨ પ્રકૃતયસ્ત્વષ્ટૌ વિકારા ૫૩ ઇન્દ્રિયૈઃ સહ । । ૨૬ । ।
ભાવાશ્ચ સર્વે તે દેવમુપતસ્થુઃ સ્વરૂપિણઃ ।
તાનુવાચ તતો દેવઃ પતિં યુક્ત્તઃ ૫૪ સ્વતેજસા । ।૨૭ । ।
એતમદ્યાભિષેકેણ સમ્પાદયત મા ચિરમ્ ।
તાભિઃ સ્વં સ્વં સમાદાય ભાવં દિવ્યમતર્કિતમ્ । ।૨૮ । ।
અભિષિક્તો બભૂવેહ૫૫ પ્રજાપતિરતિદ્યુતિઃ ।
તત્રેમં૫૬ યોગિનઃ ૫૭ સૂક્ષ્મં દૃષ્ટવા દિવ્યેન ચક્ષુષા । ।૨૯ । ।
પુરાણં ૫૮ યોગતત્ત્વજ્ઞા ગાયન્તિ ત્રિગુણાન્વિતમ્

રૂદ્રઃ સ્રષ્ટા હિ સર્વેષાં ભૂતાનાં તવ ચ પ્રભો૬૦ । ।
8.3.

૦ । ।
અસ્માભિશ્ચ ભવાન્ સાર્દ્ધં જગતઃ સંપ્રવર્ત્તકઃ ।
સ દેવસ્તોષિતઃ સમ્યક્ પરમૈશ્વર્યયોગધૃક્

બ્રહ્માણમગ્રજં

પુત્રં પ્રાજાપત્યેભ્યષેચયત્ । ।૩ ૧ । ।
યઃ કૃત્વા બહુવિધમાર્ગયોગયુક્તં

તન્વાખ્યં૬૪ જગદિદમાદરાદ્યુયોજ ।
તં દેવં૬૫ પરમમનન્તયોગયુક્તં માયાભિઃ ત્રિભુવનબન્ધુમપ્રમાદમ્ ૬૬ । ।૩

સર્વેષાં મનસિ સદાવતિષ્ઠમાનં૬૭ પશ્યન્તં ૬૮ શુભમશુભં ચ ભૂતનાથમ્ ।
તં દેવં પ્રણતગતિં૬૯ પ્રણમ્ય ભક્ત્યા નિત્યં વૈ શરણમુપૈમિ૭૦ સૂક્ષ્મસૂક્ષ્મમ્ ।

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે બ્રહ્મણઃ પ્રાજાપત્યાભિષેચનો

નામ તૃતીયોઘ્યાયઃ

...
મૂતિમત્યોસૃજત્
-
ક
.
। ૫૧ સ્ત્ર
... -
ઘ
-
। ૫૨ યસ્માત્
-
ખ
.
યાસ્તદા
-
ઘ
-
। ૫૩ વિશેષા
-
ખ
.
ઘ

...
તિર્યુક્ત
ક
.,...
તિર્ભુક્તઃ
-
ઘ । ૫૫ થભૂત્વે
... -
ક
.
। ૫૬ તત્રસ્થા
-
ક
.,
અત્રે મં
-
ઘ

...
નં
-
ખ

...
ણ
..
ઘ
.

...
ત્મકં
-
ઘ
.

...
ભોઃ
-
ખ
.,..
ભુઃ
-
ઘ
.

...
ગૈશ્વર્યપરયોગ
-
ક
.
ઘ
.
। ૬૨ બ્રહ્મણઃ
પરમં
-
ખ
.
। ૬૩ યોગમાર્ગં
-
ઘ
.
। ૬૪ તત્ત્વા
-
ખ
.
ઘ
.
। ૬૫ દેવાનામ્ય
... -
ખઃ

.. .
મપ્રસાદમ્
-
ખ
.

...
નો
-
ખ
.
। ૬૮ લોકાનાં
-
ક
.,
જાનાનઃ
-
ખ
.
। ૬૯ પ્રમથપતિં
.. -
ખ
.

...
તિ
-
ક
.
ખ
.,...
ણિ
-
ઘ
.

...
ષેકોનામ
-
ખ
.
। ૭૨ ચતુર્થોધ્યાય ઇતિ ઘ
.

સનત્કુમાર૧ ઉવાચ
પ્રાજાપત્યં તતો લબ્ધ્વા પ્રજાઃ સ્રષ્ટું પ્રચક્રમે ।
પ્રજાસ્તાઃ સૃજ્યમાનાશ્ચ ન વિવર્ધન્તિ૨ તસ્ય હ । । ૧ । ।
સ કુર્વાણસ્તથા સૃષ્ટિં શક્તિહીનઃ પિતામહઃ ।
સૃષ્ટ્યર્થં ભૂય એવાથ તપશ્ચર્તું પ્રચક્રમે । ।૨ । ।
સૃષ્ટિહેતોસ્તપ૩ સ્તસ્ય જ્ઞાત્વા ત્રિભુવનેશ્વરઃ ।
તેજસા જગદાવિશ્ય આજગામ તદન્તિકમ્૪ । ।૩ । ।
સ્રષ્ટા તસ્ય જગન્નાથો દર્શયત્સ્વતનૌ જગત્ ।
મહાયોગબલૈશ્વર્યો૫ જ્ઞાનસિદ્ધગણાવૃતઃ । ।૪। ।
સ્વયમાગત્ય દેવેશો મહાભૂતપતિર્હરઃ ।
વ્યાપ્યેવ૬ હિ જગત્ કૃત્સ્નં પરમેણ સ્વતેજસા । । ૫। ।
શમ્ભુઃ પ્રાહ વરં વત્સ યાચસ્વેતિ પિતામહમ્ ।
તં બ્રહ્મા લોકસૃષ્ટ્યર્થં પુત્રત્વે૭ મનસા વરીત્૮ । ।૬ । ।
સ જ્ઞાત્વા તસ્ય સંકલ્પં બ્રહ્મણઃ પરમેશ્વરઃ ।
મૂઢોયમિતિ સઞ્ચિન્ત્ય પ્રોવાચ વરદઃ સ્વયમ્ । ।૭ । ।
આગતં પિતરં મા ત્વં યસ્માત્ પુત્રં૯ સમીહસે ।
મન્મૂર્ત્તિસ્તનયસ્તસ્માદ્ ભવિષ્યતિ મમાજ્ઞયા । ।૮ । ।
સ ચ તે પુત્રતાં યાત્વા૧૦ મદીયો ગણનાયકઃ ।
રુદ્રો વિગ્રહવાન્ ભૂત્વા૧૧ મૂઢ૧૨ ત્વાં વિનયિષ્યતિ । ।૯ । ।
સર્વવિદ્યાધિપત્યં૧૩ ચ યોગાનાં ચૈવ સર્વશઃ ।
બલસ્યાધિપતિત્વં૧૪ ચ અસ્ત્રાણાં ચ પ્રયોક્તૃતા૧૫ । ।
8.4.

૦ । ।
૧ ઋષિ
ખ
.
। ૨ પ્ર
.... -
ખ
। ૩ સ્તત
-
ઘ । ૪ ચ ત
.. -
ઘ

...
યં
-
ક
.

વ્યાપ્યૈવ
-
ઘ
.

.. .
ત્વં
-
ક
.
ખ ઘ । ૮ વદીત્
-
ક
.,
બ્રવીત્
-
ખ
.
ઘ
.
। ૯ પુત્રત્વ
.. -
ઘ
?
। ૧૦ ગ
..
ઘ
.
૧૧ દૃષ્ટ્વા
-
ઘ
.

...
ડં
-
ઘ ૧૩ ત્વં
-
ક
૧૪ વચનસ્યાધિપત્યત્વં
-
ઘ
.

...
ગતા
-
ઘ

મયા દત્તાનિ તસ્યાશુ ઉપસ્થાસ્યન્તિ સર્વશઃ ।
ધનુઃ પિનાકઃ૧૬ શૂલં ચ ખઙ્ગઃ૧૭ પરશુરેવ ચ । ।૧ ૧ । ।
કમણ્ડલુસ્તથા દણ્ડ અસ્ત્રં

પાશુપતં તથા ।
સંવર્ત્તકાશનિશ્ચૈવ ચક્રં ચ પ્રતિસર્ગિકમ્૧૯ । । ૧૨ । ।
એવં સર્વદ્ધિસંપન્નઃ સુતસ્તે સ૨૦ ભવિષ્યતિ ।
એવમુક્ત્વા ગતે તસ્મિન્નન્તર્ધાનં મહાત્મનિ । ।૧ ૩ । ।
બ્રહ્મા ચક્રે તદા ચેષ્ટિં પુત્રકામઃ પ્રજાપતિઃ ।
સ જુહ્વઞ્છ્રમસંયુક્તઃ પ્રતિઘાતસમન્વિતઃ ।

સમિદ્યુક્તેન હસ્તેન લલાટં પ્રમમાર્જ હ ।
સમિત્સંયોગજસ્તસ્ય સ્વેદબિન્દુર્લલાટજઃ । ।૧૫। ।
પપાત જ્વલને તસ્મિન્ દ્વિગુણં૨૧ તસ્ય તેજસા ।
તદ્ધિ માહેશ્વરં તેજઃ સન્ધિતં૨૨ બ્રહ્મણિ૨૩ સ્રુતમ્૨૪।

પ્રેરિતં દેવદેવેન નિપપાત હવિર્ભુજિ ।
ક્ષણે તસ્મિન્મહેશેન સ્મૃત્વા તં વરમુત્તમમ્ । ૧૭। ।
પ્રેષિતો ગણપો૨૫ રુદ્રઃ સદ્ય૨૬ એવાભવત્૨૭ તદા ।
તચ્ચ સંસ્વેદજં તેજઃ પૂર્વં જ્વલનયોજિતમ્ । ।૧૮ । ।
ભૂત્વા લોહિતમાશ્વેવ

પુનર્નીલમભૂત્તદા ।
નીલલોહિત ઇત્વેવ તેનાસાવભવત્૨૯ પ્રભુઃ । । ૧૯। ।
ત્ર્યક્ષો દશભુજઃ શ્રીમાન્ બ્રહ્માણં છાદયન્નિવ ।
શર્વાદ્યૈર્ન્નામભિર્બ્રહ્મા તનૂભિશ્ચ જલાદિભિઃ । ।
8.4.

સ્તુત્વા૩૦ તં સર્વગં દેવં નીલલોહિતમવ્યયમ્ ।
જ્ઞાત્વા સર્વસૃજં૩૧ પશ્ચાન્મહાભૂતપ્રતિષ્ઠતમ્ । ।૨૧ । ।
અસૃજદ્વિવિધાસ્ત્વન્યાઃ પ્રજાઃ સ જગતિ પ્રભુઃ ।
સોપિ યોગં સમાસ્થાય ઐશ્વર્યેણ સમન્વિતઃ । ।૨૨ ।

...
કં
-
ક
.
ઘ

...
ઙ્ગં
-
ક
.
ઘ

મન્ત્ર
-
ઘ । ૧૯ પ્રતિમાદિકં
-
ઘ ।
૨૦ સં
... -
ઘ
.

.. .
ણે
-
ઘ
-
। ૨૨ સન્નિભં
-
ઘ
.

...
ણઃ
-
ઘ । ૨૪ શુચિઃ
-
ઘ
.
। ૨૫ ગગનાદ્
-
વ
.
।
૨૬ સત્ય
-
ધ
.
। ૨૭ શતસ્તદા
-
ઘ
.
। ૨૮ વર્ણઞ્ચ
-
ઘ
.

..
તન્નામાવા
-..?
ઘ । ૩૦ સ્તુત્વાન્તઃ ઘ । સ્તૌતિ સ્મેતિ સ્યાત્

...
જત્વં ચ
-
ઘ
.

લોકાન્સર્વાન્સમાવિશ્ય ધારયામાસ સર્વદા ।
બ્રહ્મણોપિ તતઃ પુત્રા દક્ષધર્માદયઃ શુભાઃ૩૨ । ।૨ ૩ । ।
અસૃજ્યન્ત પ્રજાસ્સર્વા દેવમાનુષસંકુલાઃ ।
અથ કાલેન મહતા કલ્પેતીતે પુનઃ પુનઃ । । ।૨૪ । ।
પ્રજા ધારયતો યોગાદસ્મિન્કલ્પ ઉપસ્થિતે
પ્રતિષ્ઠિતાયાં વાર્તાયાં પ્રવૃત્તે સૃષ્ટિસર્જને૩૩ । । ।૨૫। ।
પ્રજાસુ ચ વિવૃદ્ધાસુ પ્રયાગે યજતશ્ચ હ ।
બ્રહ્મણઃ ષટ્કુલીયાસ્તે ઋષયઃ શંસિતવ્રતાઃ૩૪ ।

મરીચયોત્રયશ્ચૈવ વસિષ્ઠાઃ ક્રતવસ્તથા ।
ભૃગવોઙ્ગિરસશ્ચૈવ તપસા દગ્ધકિલ્બિષાઃ

ઊચુર્બ્રહ્માણમભ્યેત્ય સહિતાઃ કર્મણોન્તરે ।
ભગવન્નન્ધકારેણ મહતા સ્મઃ સમાવૃતાઃ

ખિન્ના વિવદમાનાશ્ચ ન૩૫ ચ પશ્યામ યત્પરમ્ । ।
એતન્નઃ સંશયં દેવ ચિરં હૃદિ સમાસ્થિતમ્

ત્વં હિ વેત્થ યથાતત્ત્વં કારણં પરમં હિ નઃ

કિં પરં સર્વભૂતાનાં બલીયાઁ૩૭ શ્ચાપિ સર્વતઃ

8.4.

કેન ચાધિષ્ઠિતં વિશ્વં કો નિત્યઃ કશ્ચ શાશ્વતઃ ।
કઃ સ્રષ્ટા સર્વભૂતાનાં પ્રકૃતેશ્ચ પ્રવર્તકઃ ॥૩

કોસ્માન્ સર્વેષુ કાર્યેષુ૩૯ પ્રયુનક્તિ મહામનાઃ

કસ્ય ભૂતાનિ વશ્યાનિ કઃ સર્વવિનિયોજકઃ ॥૩

કથં પશ્યેમ તઞ્ચૈવ એતન્નઃ શંસ સર્વશઃ ।
એવમુક્તસ્તતો બ્રહ્મા સર્વેષામેવ સન્નિધૌ ॥૩ ૩ । ।
દેવાનાં ચ ઋષીણાં ચ ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્

યક્ષાણામસુરાણાં ચ યે ચ ભૂત૪૨ પ્રવર્ત્તકાઃ । । ૩૪।

...
યસ્તથા
-
ઘ
.

વૃ
.. -
ક
.
। ૩૪ સંશિત
... -
ક
.
। ૩૫ તુ
-
ઘ ।
૩૬ વઃ
-
ધ
.

...
યઃ
-
ઘ
.
। ૩૮ શઃ
-
ઘ
.
। ૩૯ ભૂતેષુ
-
ઘ
.

.
ત્મના
-
ક
,...
ત્મનઃ
-
ધ
.

...
રા
-.,
ક
.
। રાક્ષસૈઃ
-
ધ
.
।
૪૨ કુત્ર
-
ક
.

-
- -
ક્ષાણાં સપિશાચાનાં યે ચાન્યે તત્સમીપગાઃ ।
ઉત્થાય પ્રાઞ્જલિઃ પ્રાહ રુદ્રેતિ૪૩ ત્રિઃપ્લુતં વચઃ ॥૩

સ ચાપિ તપસા શક્યો દ્રષ્ટું નાન્યેન કેનચિત્
સઃ૪૪ સ્રષ્ટા સર્વભૂતાનાં બલવાંશ્ચાપિ૪૫ સ સ્મૃતઃ

તસ્ય વશ્યાનિ ભૂતાનિ તેનેદં ધાર્યતે જગત્ ।
-
- -
ર્વ

- - - - -
તે
નમશ્ચક્રુર્મહાત્મને

ઋષય૪૭ ઊચુઃ
કિં તન્મહત્તપો દેવ યેન દૃશ્યેત સ પ્રભુઃ ।
તન્નો વદસ્વ દેવેશ વરદં ચાભિધત્સ્વ નઃ

પિતામહ ઉવાચ
સત્રં મહત્સમાસધ્વં વાઙ્મનોદોષવર્જિતાઃ ।
દેશં૪૮ ચ વઃ પ્રવક્ષ્યામિ યસ્મિન્દેશે ચરિષ્યથ

સનત્કુમાર ઉવાચ
તતો મનોમયં ચક્રં સ સૃષ્ટ્વા૪૯ તાનુવાચ હ ।
ક્ષિપ્તમેતન્મયા ચક્રમનુવ્રજત મા ચિરમ્ । ।
8.4.

। ।
યત્રાસ્ય નેમિઃ શીર્યેત સ દેશસ્તપસઃ શુભઃ ।
તતો મુમોચ તચ્ચક્રં તે ચ તત્સમનુવ્રજન્
।૪૧ । ।
તસ્ય વૈ વ્રજતઃ ક્ષિપ્રં યત્ર નેમિરશીર્યત ।
નૈમિશન્તત્ સ્મૃતં નામ્ના પુણ્યં સર્વત્ર પૂજિતમ્ ।

તત્પૂજિતન્દેવમનુષ્યસિદ્ધૈ રક્ષોભિરુગ્રૈરુરગૈશ્ચ દિવ્યૈઃ ।
યક્ષૈઃ સગન્ધર્વપિશાચસંઘૈઃ સર્વાપ્સરોભિશ્ચ દિતેઃ સુતૈશ્ચ

વિપ્રૈશ્ચ દાન્તૈઃ શમયોગયુક્તૈસ્તીર્થૈશ્ચ સર્વૈરપિ ચાવનીધ્રૈઃ

ગન્ધર્વવિદ્યાધરચારણંશ્ચ સાધ્યૈશ્ચ વિશ્વૈઃ પિતૃભિઃ સ્તુતઞ્ચ

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ષટ્કુલીયોત્પત્તિ૫૧ર્નામ ચતુર્થોધ્યાયઃ ॥
૪૩ વિદ્રુતં
-
ઘ
.
। ૪૪ યઃ
-
ઘ
.
। ૧૫ સ્તેન
-
ક
.
।
તન્મયં જગત્
-
ઘ
.
। ૪૬ અતસ્તે
સર્વલોકેશો
-
ઘ
.
। ૪૭ ષટ્કુલીયા
-
ઘ
.
। ૪૮ વરં
-
ઘ
.
। ૪૯ હ
કૃ
?)
ત્વા
-
ઘ
.
। ૫૦ વારણસ્થૈઃ ધ
.
। ૫૧ નૈમિશોત્પતિ રિતિ પામ્ઃ સાધીયાન્

સનત્કુમાર ઉવાચ

તન્નૈમિશં સમાસાદ્ય ઋષયો દીપ્તતેજસઃ ।
દિવ્યં સત્રં સમાસન્ત મહદ્વર્ષસહસ્રિકમ્ ॥ ૧ । ।
એકાગ્રમનસઃ સર્વે નિર્મમા૨ નિરહંકૃતાઃ

ધ્યાયન્તો નિત્યમીશેશં સદારતનયાગ્નયઃ

તન્નિષ્ઠાસ્તત્પરાઃ સર્વે તદ્યુક્તાસ્તદુપાશ્રયાઃ

સર્વક્રિયાઃ૫ પ્રકુર્વાણાસ્તમેવ મનસા ગતાઃ

તેષાં તં૬ ભાવમાલક્ષ્ય માતરિશ્વા મહાતપાઃ ।
સર્વપ્રાણિ૭ ચરઃ શ્રીમાન્૮ સર્વભૂતપ્રવર્તકઃ૯ ।

દદૌ સ રૂપી ભગવાન્ દર્શનં સત્રિણાં શુભઃ

તન્તે દૃષ્ટ્વાર્ચયિત્વા ચ માતરિશ્વાનમવ્યમ્

આસીનમાસને પુણ્યે ઋષયઃ સંશ્રિતવ્રતાઃ

પપ્રચ્છુ૧૨રુદ્ભવં કૃત્સ્નં૧૩ જગતઃ પ્રલયન્તથા ॥૬। ।
સ્થિતિઞ્ચ કૃત્સ્નાં૧૪ વંશાંશ્ચ યુગમન્વન્તરાણિ ચ ।
વંશાનુચરિતં કૃત્સ્નં દિવ્યમાનં તથૈવ ચ ।

અષ્ટાનાં દેવયોનીનામુત્પત્તિં પ્રલયન્તથા ।
પિતૃસર્ગં તથા શેષં બ્રહ્મણો માનમેવ ચ । ।૮। ।
ચન્દ્રાદિત્યગતિં સર્વાં તારાગ્રહગતિં તથા ।
સ્થિતિં સર્વેશ્વરાણાં ચ દ્વીપધર્મમશેષતઃ

વર્ણાશ્રમવ્યવસ્થાનં૧૫ યજ્ઞાનાં ચ પ્રવર્તનમ્ ।
એતત્સર્વમશેષેણ કથયામાસ સ પ્રભુઃ

8.5.

૧ સન ઉ
-
ક
.
। ૨ નિર્મલા
-
ઘ
.
। ૩ હ્યનહંકૃતાઃ
-
ક
-
। ૪ સ્તદપા
... -
ક
.,
સ્તત્પરાયણાઃ
-
ઘ
.

...
યાં
-
ઘ
.
। ૬ સ
-
ધ
.

...
ધરો
-
ઘ
.
। ૮ દેવઃ
ઘ । ૯ લોક
.. -
ઘ
.
। ૧૦ તતઃ
-
ઘ
.
। ૧૧ સંશિત
... -
ઘ
.
। ૧૨ સંભવં
-
ઘ । ૧૩ પુણ્યં
-
ધ
.
। ૧૪ કૃત્સ્નં
-
ક
.
। ૧૫ નાં
-
ક
.
। ૧૬ સર્વશઃ
-
ઘ
.

દિવ્યવર્ષસહસ્રં ચ૧૭ તેષાં તદભિયાત્તથા ।
અથ દિવ્યેન રૂપેણ સામવાગ્ દિઙ્નિરીક્ષણા । ।૧ ૧ । ।
યજુર્ઘ્રાણાથર્વશિરા શબ્દજિહ્વા શુભા સતો ।
ન્યાયશ્રોત્રા નિરુક્તત્વગૃક્પાદપદ૧૮ ગામિની । ।૧ ૨ । ।
કાલબાહૂર્વર્ષકરા દિવસાઙ્ગુલિધારિણી ।
કલાદિભિઃ પર્વભિશ્ચ માસૈઃ કરરુહૈસ્તથા । । ૧૩ । ।
કલ્પેન ચોરસા૧૯ દિવ્યા શિક્ષાવિદ્યોન્નતસ્તની

છન્દોવિજિતમધ્યા ચ મીમાંસાનાભિરેવ ચ । । ૧૪। ।
પુરાણવિસ્તીર્ણકટિર્ધર્મશાસ્ત્રમનોરથા

આશ્રમોરુર્વર્ણજાનુર્યજ્ઞગુલ્ફા ફલાઙ્ગુલિઃ૨૨ । । ૧ ૫। ।
લોકવેદશરીરા ચ રોમભિશ્છાન્દસૈઃ૨૩ શુભૈઃ ।
શ્રદ્ધા૨૪ શુભાચારવસ્ત્રા૨૫ યોગધર્માભિભાષિણી । ।૧ ૬ । ।
વેદીમધ્યાદ્વિનિઃસૃત્ય પ્રવૃત્તા પરમામ્ભસા ।
તસ્યાન્તે૨૬ વભૃથે પ્લુત્ય વાયુના સહ સંગતાઃ । । ૧૭। ।
તામપૃચ્છન્ત કાન્વેષા વાયું દેવં મહાધિયમ્

ઉવાચ સ મહાતેજા ઋષીન્ધર્માનુભાવિતાન્૨૮ ।

શુદ્ધાઃ સ્થ તપસા સર્વે મહાન્ધર્મશ્ચ બઃ કૃતઃ ।
યસ્માદિયં નદી પુણ્યા બ્રહ્મલોકાદિહાગતા । ।૧૯। ।
ઇયં૨૯ સરસ્વતી નામ બ્રહ્મલોકવિભૂષણા ।
પ્રથમં મર્ત્ત્યલોકેસ્મિન્ યુષ્મત્સિદ્ધ્યર્થમાગતા ।
નાસ્યાઃ પુણ્યતમા લોકે ત્રિષુ લોકેષુ વિદ્યતે । ।
8.5.

ઋષય ઊચુઃ
કથમેષા મહાપુણ્યા પ્રવૃત્તા બ્રહ્મલોકગા

કારણં કિઞ્ચ તત્રાસીદેતદિચ્છામ વેદિતુમ્

૧૭ તુ
-
ઘ
.
। ૧૮ ઋગ્વેદપાદ
-
ધા
.
। ૧૯ કલ્પસાધારણા
-
ક
.
। ૨૦ વિદ્યોદિત
... - (?)
।
...
ના
-
ક
.

...
રમા
-
ધ
.

.
.
લઃ
? -
ક

?. .
શી
-
ઘ
.
। ૨૪ શુદ્ધા
-
ઘ
.

?..
વર્ણ્ણા
-
ધ
.
। ૨૬ ન્તુ
(
ન્ત્વ
?)
-
ઘ । ૨૭ મનોગમમ્
-
ઘ । ૨૮ તાનૃષીન્ધર્મ
...
ઘ
.
। ૨૯ એષા
-
ઘ
.
। ૩૦ લોકપા શુભા
-
ષ
.

વાયુરુવાચ
અત્ર વો વર્ત્તયિષ્યામિ ઇતિહાસં પુરાતનમ્ ।
બ્રહ્મણશ્ચૈવ સંવાદં પુરા યજ્ઞસ્ય ચૈવ હિ૩૧

યજ્ઞૈરિષ્ટ્વા પુરા દેવો બ્રહ્મા દીપ્તેન તેજસા ।
અસૃજત્સર્વભૂતાનિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ

સ દૃષ્ટ્વા દીપ્તિમાન્દેવો દીપ્ત્યા પરમયા યુતઃ ।
અવેક્ષમાણસ્તાઁલ્લોકાઁશ્ચતુર્ભિર્મુખપઙ્કજૈઃ ॥૨૪। ।
દેવાદીન્ માનુષાદીં ૩૨ શ્ચ દૃષ્ટ્વા દૃષ્ટ્વા મહામનાઃ ।
અમન્યત ન મેન્યોસ્તિ સમો લોકે ન ચાધિકઃ

યોહમેતાઃ પ્રજાઃ સર્વાઃ સપ્તલોકપ્રતિષ્ઠિતાઃ ।
દેવમાનુષતિર્યક્ષુ ગ્રસામિ વિસૃજામિ ચ

અહં સ્રષ્ટા હિ ભૂતાનાં નાન્યઃ કશ્ચન વિદ્યતે ।
નિયન્તા લોકકર્તા ચ ન મમાસ્તિ સમઃ

ક્વચિત્

તસ્યૈવં મન્યમાનસ્ય યજ્ઞ આગાન્મહામનાઃ ।
ઉવાચ ચૈનં દીપ્તાત્મા મૈવં૩૪ મંસ્થા મહામતે

અયં હિ તવ સંમોહો વિનાશાય ભવિષ્યતિ ।
ન યુક્તમીદૃશન્તેદ્ય સત્વસ્થસ્યાત્મયોનિનઃ૩૫

સ્રષ્ટા ત્વઞ્ચૈવ નાન્યોસ્તિ તથાપિ ન યશસ્કરમ્ ।
અહં ધર્ત્તા૩૬ હિ ભૂતાનાં ભુવનસ્ય તથૈબ ચ । ।
8.5.

કરોમિ ન ચ સંમોહં યથા ત્વં દેવ કત્થસે

તમુવાચ તદા બ્રહ્મા ન ત્વં ધારયિતા વિભો ॥૩ ૧ । ।
અહમેવ હિ ભૂતાનાં ધર્ત્તા૩૮ હર્તા૩૯ તથૈવ ચ ।
મયા સૃષ્ટાનિ ભૂતાનિ ત્વમેવાત્ર વિમુહ્યસે

૩૧ હ
-
ક
.
। ૩૨ મનુષ્યા
-
ક । ૩૩ સમોસ્તિ ન સમ
. -
ઘ
.
। ૩૪ મૈવ
-
ક
.
ગ
.
ઘ
.
।
ઽ
૩૫ જા
(
યા
)
જિનઃ
-
ઘ
.
। ૩૬ કર્તા
-
ક ગ ઘ
.
। ૩૭ કથ્યસે
-
ઘ
.
૩૮ કર્તા
-
ઘ
.
। ૩૯ ભર્તા
-
ખ
.

અથાગત્તત્ર સંવિગ્નો વેદઃ૪૦ પરમદીપ્તિમાન્ ।
ઉવાચ ચૈવ તૌ વેદો૪૧ નૈત૪૨ દેવમિતિ પ્રભુઃ

અહં શ્રેષ્ઠો યત્કૃતોસ્મિ૪૩ ન વદામ્યનૃતં ક્વચિત્

શૃણુધ્વં મમ યઃ કર્ત્તા ભૂતાનાં યુવયોશ્ચ હ

પરમેશો મહાદેવો રુદ્રઃ સર્વગતઃ પ્રભુઃ ।
યેનાહં તવ દત્તશ્ચ કૃતસ્ત્વઞ્ચ પ્રજાપતિઃ

યજ્ઞોયં યત્પ્રસૂતિશ્ચ૪૫ અહં૪૬ યત્રાસ્મિ૪૭ સંસ્થિતઃ

સર્વં તસ્માત્પ્રસૂતં વૈ નાન્યઃ૪૯ કર્ત્તાસ્તિ નઃ૫૦ ક્વચિત્

તમેવંવાદિનં દેવો બ્રહ્મા વેદન૫૧મભાષત ।
અહં શ્રુતીનાં૫૨ સર્વાસાં નેતા૫૩ સ્રષ્ટા તથૈવ ચ

મત્પ્રસાદાદ્ધિ વેદસ્ત્વં યજ્ઞશ્ચાયં ન સંશયઃ ।
મૂઢૌ૫૪ યુવામધર્મો વા ભવદ્ભ્યામન્યથા કૃતઃ

પ્રાયશ્ચિત્તં ચરધ્વં વઃ કિલ્બિષાન્મોક્ષ્યથસ્તતઃ ।
એવમુક્તે તદા તેન મહાઞ્છબ્દો બભૂવ હ

આદિત્યમણ્ડલાકારમદૃશ્યત ચ મણ્ડલમ્ ।
મહચ્છબ્દેન૫૫ મહતા ઉપરિષ્ટાદ્૫૬ વિયત્સ્થિતમ્ ॥
8.5.

।
સ ચાપિ તસ્માદ્વિભ્રષ્ટો ભૂતલં સમુપાશ્રિતઃ

હિમવત્કુઞ્જમાસાદ્ય નાનાવિહગનાદિતમ્

વ્યોમગશ્ચ ચિરં ભૂત્વા ભૂમિગઃ સંબભૂવ હ ।
તતો બ્રહ્મા દિશઃ સર્વા નિરીક્ષ્ય મુખપઙ્કજૈઃ ॥૪૨। ।
ચતુર્ભિર્ન વિયત્સ્થં તમપશ્યત્સ પિતામહઃ ।
સ મુખં પઞ્ચમં દીપ્ત૫૮મસૃજન્ મૂર્ઘ્નિ૫૯ સંસ્થિતમ્

૪૦ દેવઃ
-
ઘ
.
। ૪૧ વદતો દેવા
-
ઘ
.
। ૪૨ નેત
-
ઘ
.
। ૪૩ મત્કૃતોસ્મિ
-
ગ
.,
મહાભાગ
-
ઘ
.

નવદામ્યહમન્યથા
-
ઘ

.
મત્પ્રસૂતિશ્ચ
-
ક
.

.
અણ્ડં
-
ક
.
ગ
.
ઘ
.

.. -
સ્તિ
-
ઘ
-

...
તં
-
ગ
.
ઘ
.
। ૪૯ સદ્યઃ
-
ઘ
.
। ૫૦ ન
-
ઘ
.
। ૫૧ ચેદ
-
ઘ
.

મુનીનાં સર્વેષાં
-
ઘ । ૫૩ વેત્તા
-
ઘ

.
ઢો
-
ગ
.
ધ
.,
। ૫૫ શ
.. -
ધ
.,
શ્વ
,
શ્ચ
? -
ક
.
। ૫૬ રૂપ
... -
ક
.
ગ
.
। ૫૭ સમ
.. -
ક
.
।
૫૮ દિવ્ય
-
ધ
.
। ૫૯ મૂર્તિ ક
.

તેનાપશ્યદ્વિયત્સ્થં તં સૂર્યાયુતસમપ્રભમ્ ।
આદિત્યમણ્ડલાકારં શબ્દવદ્ ઘોરદર્શનમ્ ॥૪૪। ।
તત્સૃષ્ટ્વા પઞ્ચમં તસ્ય શિરો વૈ ક્રોધજં મહત ।
સંવર્તકાગ્નિસદૃશં ગ્રસિષ્યત્તમવર્ધત ॥૪૫। ।
વર્દ્ધમાનં તદા તત્તુ વડવામુખસન્નિભમ્ ।
દીપ્તિમચ્છબ્દવચ્ચૈવ દેવોસૌ દીપ્તમણ્ડલઃ । ।૪૬ । ।
હસ્તાઙ્ગુષ્ઠનખેનાશુ વામેનાવજ્ઞયૈવ હિ ।
ચકર્ત્ત તન્મહદ્ઘોરં બ્રહ્મણઃ પઞ્ચમં શિરઃ

દીપ્તિકૃત્તશિરાઃ સોથ દુઃખેનોસ્રેણ૬૦ ચાર્દિતઃ। ।
પપાત મૂઢચેતા૬૧ વૈ યોગધર્મવિવર્જિતઃ । ।૪૮। ।
સ વિદંષ્ટ્રો મહાહસ્તી વિશૃઙ્ગો હરગોપતિઃ ।
વિરશ્મિરિવ ચાદિત્યઃ પતિતો ભૂતલે બભૌ । ।૪૯। ।
તતઃ સુપ્તોત્થિત ઇવ સંજ્ઞાં લબ્ધ્વા મહાતપાઃ ।
મણ્ડલસ્થં મહાદેવમસ્તૌષીદ્દીનયા ગિરા । ।
8.5.
૫૦ । ।
બ્રહ્મોવાચ
નમઃ સહસ્રનેત્રાય શતનેત્રાય વૈ નમઃ

નમો વિવૃતવક્ત્રાય૬૩ શતવક્ત્રાય વૈ નમઃ

નમઃ સહસ્રવક્ત્રાય સર્વવક્ત્રાય વૈ નમઃ ।
નમઃ સહસ્રપાદાય સર્વપાદાય વૈ નમઃ ।

સહસ્રપાણયે ચૈવ સર્વતઃપાણયે નમઃ ।
નમઃ સર્વસ્ય સ્રષ્ટ્રે૬૪ ચ દ્રષ્ટ્રે૬૫ સર્વસ્ય તે નમઃ । ।૫ ૩ । ।
નમ આદિત્યવર્ણાય૬૬ શિરસશ્છેદનાય ચ ।
સૃષ્ટિપ્રલયકર્ત્રે ચ સ્થિતિકર્ત્રે તથા નમઃ૬૭ ॥૫૪। ।
૬૦ ગ્રેણ
?
-
ઘ

...
ધર્મો
-
ઘ
.
। ૬૨ ચૈવહિ
-
ઘ
। ૬૩ વિવૃત્ત
... -
ક
.
ગ

દ્રષ્ટ્રં
? -
ક । ૬૫ દ્રષ્ટ્રાય
-
ગ
,
। ૬૬ આદિત્યવર્ણાય નમઃ
-
ક
.
ગ
.
ઘ
.

...
નધ
-
ઘ
.

નમઃ સહસ્રલિઙ્ગાય સહસ્રચરણાય ચ ।
સંહારલિઙ્ગિને૬૮ ચૈવ જલલિઙ્ગાય વૈ નમઃ ।

અન્તશ્ચરાય સર્વાય પ્રકૃતેઃ પૂરણાય ચ ।
વ્યાપિને સર્વસત્ત્વાનાં પુરુષપ્રેરકાય ચ ॥૫૬ । ।
ઇન્દ્રિયાર્થવિશિષ્ટાય૬૯ તથા નિયમકારિણે ।
ભૂતભવ્યાય સર્વાય નિત્યમધ્યવદાય ચ
(?)
। । ૫૭। ।
ત્વમેવ સ્રષ્ટા લોકાનાં મંત્રદાતા તથા વિભો ।
શરણાગતાય દાન્તાય૭૦ પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ ॥૫૮ । ।
તસ્યૈવં સ્તુવતઃ સમ્યગ્ભાવેન પરમેણ હ ।
સ તસ્મૈ દેવદેવેશો દિવ્યં ચક્ષુર્દદૌ તદા ॥૫૯। ।
ચક્ષુષા તેન સ તદા બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।
વિમાને સૂર્યસંકાશે તેજોરાશિમપશ્યત । ।
8.5.

૦ । ।
તસ્ય મધ્યાત્૭૧ તતો વાચં મહતીં સમ૭૨ શૃણ્વત

ગંભીરાં મધુરા૭૪ યુક્તા૭૫મર્થ૭૬ સંપન્નલક્ષણામ્ । ।૬૧ । ।
વિશદાં૭૭ પુત્રપુત્રેતિ પૂર્વં દેવેન ચોદિતામ્ ।
અંબરાત્પુત્ર ઉત્પન્નો૭૮ યસ્તુભ્યં નીલલોહિતઃ । ।૬ ૨ । ।
યચ્ચ પૂર્વં મયા પ્રોક્ત૭૯સ્ત્વં૮૦ તદા સુતમાર્ગણે ।
મદીયો ગણપો યસ્તે મન્મૂર્તિશ્ચ ભવિષ્યતિ । ।૬૩ । ।
સ પ્રાપ્ય૮૧ પરમં જ્ઞાનં મૂઢ ત્વા૮૨ વિનયિષ્યતિ

તસ્યેયં૮૪ ફલનિષ્પતિઃ શિરસશ્છેદનં તવ૮૫ । ।૬૪ । ।
મયૈવ કારિતા તેન નિર્વૃતશ્ચાધુના ભવ ।
ઊર્ધ્વગં જ્ઞાનરૂપં તુ શિરોદિવ્યં સમુત્થિતમ્ । । ૬૫। ।
૬૮ સઙ્ઘાર
...
ક
,
સહસ્ર
.. -
ઘ
.

...
વિશેષાય
-
ઘ

...
ગજાય દન્તાય
-
ધ
.
। ૭૧ મધ્યં
-
ઘ
.
।
૭૨ સ તુ
-
ઘ । ૭૩ તઃ
-
ઘ । ૭૪ મહતા
-
ઘ । ૭૫ સ
-
ગ । ૭૬ થો
-
ગ
.
। ૭૭ દિશતી
-
ધ
। ૭૮ મુત્પન્નૌ
-
ઘ
.
। ૭૯ પ્રોક્તં
-
ધ
.
। ૮૦ તે
-
ગ
.
। ૮૧ સં
..  -
ઘ
.
।
૮૨ ત્વાં
-
ઘ
.
। ૮૩ વિનસિ
-
ગ
.,
વિશસિ
?

પશ્યેહં
-
ઘ
.
। ૮૫ તથા
-
ધ
.

અસ્ય૮૬ ચૈવોત્પથસ્થસ્ય૮૭ યજ્ઞસ્ય તુ૮૮ મહામતે ।
શિરશ્છેત્સ્યત્યસાવેવ કસ્મિંશ્ચિત્ કારણાન્તરે

સ્તવેનાનેન તુષ્ટોસ્મિ કિં દદાનિ૯૦ ચ તેનઘ । ।૬૬ । ।
વાયુરુવાચ

તતઃ સ ભગવાન્ હૃષ્ટઃ૯૨ પ્રણમ્ય શુભયા ગિરા ।
ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા લક્ષ્યાલક્ષ્યં તમીશ્વરમ્ ॥ ૬૭ । ।
ભગવન્નૈવ મે દુઃખં દર્શનાત્તે પ્રબાધતે ।
ઇચ્છામિ શિરસો હ્યસ્ય ધારણં સર્વદા ત્વયા

નાહં૯૩ સ્મરેયમેતચ્ચ શિરસશ્છેદનં વિભો ।
ભૂયશ્ચાધર્મકાર્યેભ્યસ્ત્વયૈવેચ્છે નિવારણમ્ ।

તથા ચ કૃત્યમુદ્દિશ્ય પશ્યેયં ત્વા૯૪ યથાસુખમ્ ।
વિજ્ઞપ્તિ બ્રહ્મણઃ શ્રુત્વા પ્રોવાચ ભુવનેશ્વરઃ । ।
8.5.

સ એવ સુતસંજ્ઞસ્તે૯૫ મન્મૂર્ત્તિર્નીલલોહિતઃ ।
શિરશ્છેત્સ્યતિ યજ્ઞસ્ય વિભર્ત્સ્યતિ શિરશ્ચ તે । ।૭ ૧ । ।
ઇત્યુક્ત્વા દેવદેવેશસ્તત્રૈવાન્તરધીયત ।
ગતે તસ્મિન્મહાદેવે૯૬ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।
સયજ્ઞઃ સહવેદશ્ચ૯૭ સ્વં લોકં૯૮ પ્રત્યપદ્યત । ।૭૨ । ।
વાયુરુવાચ
ય ઇમં૯૯ શૃણુયાન્મર્ત્યો ગુહ્યં વેદાર્થસંમિતમ્ ।
સ દેહભેદમાસાદ્ય સાયુજ્યં બ્રહ્મણો વ્રજેત્ ॥૭૩ । ।
યશ્ચેમં પઠતે નિત્યં બ્રાહ્મણાનાં સમીપતઃ ।
સ સર્વપાપનિર્મુક્તો૧૦૦ રુદ્રલોકે મહીયતે । ।૭૪। ।
૮૬ તસ્ય
-
ગ
.

.
ન્મ
..
-
ગ
.
। ૮૮ યજ્ઞાસ્યત્વ ન
-
ઘ
.
। ૮૯ દ્રાવણાન્તરે
-
ઘ
.

.
મિ
-
ઘ
.
૯૧ વાયુરુ
-
ગ । ૯૨ ભૂયુઃ
(
નુષ્ટઃ
)
ઘ । ૯૩ નોઘ
-
ઘ
.
। ૯૪ ત્વાં
-
ઘ
.
। ૯૫ મજ્ઞસ્તે
-
ઘ । ૯૬ દેવઃ
સ્વં લોકં પ્રત્યપદ્યત ગ । ૯૭ દેવશ્ચ
-
ઘ
.
। ૯૮ સ્વર્લ્લો
-
ઘ । ૯૯ એવં
-
ઘ ૧૦૦ સર્વપાપવિ
... -
ઘ

નાપુત્રશિષ્યયોગિભ્ય ઇદમાખ્યાનમૈશ્વરમ્ ।
આખ્યેયં૧૦૧ ચાપિ નાજ્ઞાય૧૦૨ ન શઠાય ન માનિને

ઇદં મહદ્દિવ્યમધર્મશાસનં૧૦૩ પઠેત્૧૦૪ સદા બ્રાહ્મણવૈદ્યસંસદિ ।
કૃતાવકાશો૧૦૫ ભવતીહ માનવઃ૧૦૬ શરીરભેદે૧૦૭ પ્રવિશેત્ પિતામહમ્ ॥૭૬। ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે પઞ્ચમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ સ ભગવાન્દેવઃ કપર્દી નીલલોહિતઃ ।
આજ્ઞયા પરમેશસ્ય જગ્રાહ બ્રહ્મણઃ શિરઃ

તદ્ ગૃહીત્વા શિરો દીપ્તં રૂપં વિકૃતમાસ્થિતઃ ।
યોગક્રીડાં સમાસ્થાય ભૈક્ષાય પ્રચચાર હ

સ દેવવેશ્મનિ તથા ભિક્ષાર્થમગમદ્ દ્વિજાઃ ।
ન ચાસ્ય કશ્ચિત્તાં ભિક્ષામનુરૂપામદાદ્વિભોઃ

અથ સંચક્રમે૧ દેવો વેશ્મ વિષ્ણોર્મહાત્મનઃ ।
તસ્યા૨ તિષ્ઠત સ દ્વારિ ભિક્ષામુચ્ચારયન્ શુભામ્

સ દૃષ્ટ્વા તતહસ્તં૩ તં વિષ્ણુર્વૈ યોગચક્ષુષા ।
શિવલીલાં૪ સમાજ્ઞાય રક્તધારામપાતયત્

પપાત સા ચ વિસ્તીર્ણા યોજનાર્દ્ધ શતં તદા ।
તયા પતન્ત્યા વિપ્રેન્દ્રા બહૂન્યબ્દાનિ ધારયા

પિતામહકપાલસ્ય નાર્ધમપ્યભિપૂરિમ્ ।
તમુવાચ તતો દેવઃ પ્રહસ્ય વચનં શુભમ્

સકૃત્કન્યાઃ પ્રદીયન્તે સકૃદગ્નિશ્ચ જાયતે ।
સકૃદ્રાજાનો બ્રુવતે૬ સકૃદ્ ભિક્ષા પ્રદીયતે

૧૦૧ દેયં
-
ગ । ૧૦૨ નાસ્તિકા
... -
ગ । ૧૦૩ ના
-
ઘ
.
। ૧૦૪ પઠન્
-
ઘ । ૧૦૫ ક્રીડાવકાશો
-
ઘ ૧૦૬ ભવદીય
-
ઘ

...
પિ
-
ઘ ।
૧ સંક્રમણા
-
મૂ । ૨ તસ્ય
-
મૂ । ૩ તહતસ્તતા
-
મૂ
.
। ૪ લીલાત્
-
મૂ

..
માદાય
(?)
। ૬ ચ ઇત્યધિકં
મૂલે

તુષ્ટોસ્મિ તવ દાનેન યુક્તેનાનેન માનદ ।
વરં વૃણીષ્વ દેવેશ વરદોસ્મિ તવાદ્ય વૈ

વિષ્ણુરુવાચ
એષ એવ વરઃ શ્લાઘ્યો યદહં દેવતાધિપમ્ ।
પશ્યામિ શંકરં દીપ્તં
-
- - -
કપર્દ્દિનમ્

8.6.
૧

દેવશ્છાયાં તતો વીક્ષ્ય કપાલસ્થે તદા૮ રસે

સસર્જ પુરુષં દિવ્યં વિષ્ણોઃ સદૃશમૂર્જિતમ્ ॥૧

તમાહ૧૦ ચાક્ષયશ્ચાસિ અજરોમર૧૧ એવ ચ ।
યુદ્ધેષુ ચાપ્રતિદ્વન્દ્વો સખા વિષ્ણોરનન્તરઃ ॥૧

દેવકાર્યકરઃ શ્રીમાન્ મહાસેનપરં વચ
(?
। ।
નારાસુ જન્મ૧૨ યસ્માત્તે વિયુદ્ધે હો ભવાન્વચ
(?)
।
નરસ્તસ્માદ્ધિ નામ્ના ત્વં પ્રિયશ્ચાસ્ય ભવિષ્યસિ

વાયુરુવાચ
તં તદા૧૩ શ્વાસ્ય વિક્ષિપ્ય નરં વિષ્ણોરનન્તરમ્ ।
અગમદ્ બ્રહ્મસદનં તૌ ચાપ્યાવિશતુર્ગૃહમ્

ય ઇદં નરજન્મેહ શૃણુયાદ્વા પઠેત વા ।
સ કીર્ત્યા૧૫ પરયા યુક્તો વિષ્ણુલોકે મહીયતે ॥ ૧

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે નરજન્મનામા ષષ્ઠોધ્યાયઃ
॥
૭ ને
-
ભૂ
.

...
તસા
-
મૂ । ૯ વસે
-
મૂ । ૧૦ હા એવક્ષય
-
મૂ
.
। હૈવાક્ષય
(?)

...
રામર
-
મૂ
.
। ૧૨ સ્વયં
-
મૂ
.
।
૧૩ તથા
(?)
। ૧૪ ર
-
મૂ । ૧૫ કૃત્યો
-
મૂ

વાયુરુવાચ
બ્રહ્મલોકં સમાસાદ્ય ભગવાન્ સર્વલોકપઃ ।
ભક્ષ ભૈક્ષમિતિ પ્રોચ્ય દ્વારે સમવતિષ્ઠત

તં દૃષ્ટ્વા વિકૃતં બ્રહ્મા કપાલકરભૂષણમ્ ।
જ્ઞાત્વા યોગેન મહતા તુષ્ટાવ ભુવનેશ્વરમ્

તસ્ય તુષ્ટસ્તદા દેવો વરદોસ્મીત્યભાષત ।
વૃણીષ્વ વરમવ્યગ્રો યત્તે મનસિ વર્તતે

બ્રહ્મોવાચ
ઇચ્છામિ દેવદેવેશ ત્વયા ચિહ્નમિદં કૃતમ્ ।
યેન ચિહ્ને ન લોકોયં ચિહ્નિતઃ સ્યાજ્જગત્પતે

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા ભગવાન્ વદતાં વરઃ ।
સર્વં પ્રતિમયં
(?)
બ્રહ્મન્નોમિતિ વ્યાજહાર સઃ

તસ્યૈવં ધ્યાનમાત્રેણ વાગિયં દિવ્યરૂપિણી ।
નિઃસૃતાઃ વદનાદ્દેવી પ્રહ્વા સમવતિષ્ઠત

તામુવાચ તતો દેવી વાચા સંજીવયન્નિવ ।
યસ્માત્ ત્વમ૪ક્ષરો ભૂત્વા મમ વાચો વિનિઃસૃતા

સર્વવિદ્યાધિદેવી ત્વં તસ્માદ્દેવિ૫ ભવિષ્યસિ ।
યસ્માદ્ બ્રહ્મરસં વેદં મુખં૬ મમ સમાશ્રિતા

તસ્માત્ સરસ્વતીત્યેવં૭ લોકે ખ્યાતિં ગમિષ્યસિ ।
ઇમં લોકં રસામ્ભોભિર્ભાવયિત્વા ચ સુપ્રભે

સર્વલોકાન્ તારયિતા પુનસ્ત્વં૮ નાત્ર સંશયઃ ।
યજ્ઞભાગં ચ તે દેવા દાસ્યંતિ સપિતામહાઃ ॥
8.7.

ઇત્યેવ બ્રહ્મણશ્ચેદં કપાલમમિતૌજસઃ ।
ઇમં લોકમનુપ્રાપ્ય૯ દેશે પ્રેષ્ઠેવતિષ્ઠત૧૦

.
..
ક્ષ મૂ
.
। સર્વોપ્યયં ઘ પુસ્તકમૂલપાઠો
મન્તવ્યઃ । ૨ ધ્યાત
..

...
ત્ય ।
?)
। ૪ ત્વં ય

.. .
વી । ૬ સુખં
?
। ૭ દેવી । ૮ સ્થ

..
પ્યં

..
.
તે

તત્ર તચ્ચ મહદ્દિવ્યં કપાલં દેવતાધિપઃ ।
સ્થાપયામાસ દીપ્તાર્ચિઃ કુશાનામગ્રતઃ પ્રભુઃ ॥ ૧૨ । ।
સ્થાપિતં તદથો૧૧ દૃષ્ટ્વા ગણાઃ સર્વે મહાત્મનઃ ।
વ્યનદન્ સુમહાનાદં નાદયન્તો દિશો દશ ।

- - - -
પ્રખ્યે

- - - - -
વિદીર્યતે ।
તેન શબ્દેન ઘોરેણ અસુરો દેવકણ્ટકઃ । । ૧૪। ।
હાલાહલ ઇતિ ખ્યાતસ્તં દેશં સોભ્યગચ્છત ।
અમૃષ્યમાણઃ ક્રોધાન્ધો દુરાત્મા યજ્ઞશાસકઃ૧૪ । । ૧૫ । ।
બ્રહ્મદત્તવરશ્ચૈવ અવધ્યઃ સર્વજન્તુભિઃ ।
મહિષશ્છન્નરૂપાણા૧૫મસુરાણાં શતૈર્વૃતઃ । ।૧ ૬ । ।
તમાપતન્તં સક્રોધં મહિષં દેવકણ્ટકમ્ ।
સંપ્રેક્ષ્યાહ ગણાધ્યક્ષો ગણાન્સર્વાન્ પિનાકિનઃ । । ૧૭। ।
યો હ્યયં ગણપા દુષ્ટસ્ત્રૈલોક્યે૧૬ સુરકણ્ટકઃ ।
આયાતિ રુષિતો૧૭ યુષ્માન્૧૮ તસ્માદેનં નિહિંસત૧૯ । ।૧ ૮ । ।
તતસ્તે ગણપાઃ સર્વે સમાયાતં સુરદ્વિષમ્ ।
ભિત્ત્વા શૂલેન સંક્રુદ્ધા વિગતાસું પ્રચક્રિરે । । ૧૯ । ।
હતે તસ્મિન્ તદા દેવો દિશઃ સર્વાનવૈક્ષત ।
તાભ્યઃ પિશાચવૃત્તાસ્યાઃ પિશાચ્યશ્ચ૨૦ મહાબલાઃ । ।
8.7.

૦ । ।
અભ્યગચ્છત તં દેવં૨૧ તાભ્યસ્તં વિનિવેદયન્ ।
સ તાભિરુપયુક્તશ્ચ
- - - - -
સર્વશઃ । ।૨ ૧ । ।
તમેવાપ્યથવાવાસં દેવાદિષ્ટં પ્રપેદિરે ।
ભક્ષયન્તિ સ્મ તં નિત્યં સિદ્ધાસિદ્ધા યતસ્તતઃ । । ૨૨ । ।
કપાલમાતરઃ પ્રોક્તાસ્તસ્માદ્દેવેન ધીમતા ।
કપાલં સ્થાપિતં યસ્માત્તસ્મિન્દેશે પિનાકિના૨૨ । ।૨ ૩ । ।
૧૧ તમ
...
। ૧૨ ક્ષુ ચંરતે સરિત્પ્રખ્યો । ૧૩ નિર્ભિયેન

...
શાશક

...
છ । ૧૬ શ્વર । ૧૭ દૂષિતા

યૂયં । ૧૯ હિષ્યથ । ર્ગ્વોય મૂલપુસ્તકપાઠો બોધ્યઃ

...
ચાશ્ચ । ૨૧ દેશં
(?)

..
ન

મહાકપાલં૨૩ તત્તસ્માત્ ત્રિષુ લોકેષુ ગદ્યતે

સ્થાપિતસ્ય કપાલસ્ય યથા તદભવત્તદા૨૫ । ।૨૪। ।
ખ્યાતં શિવતડાગં તત્સર્વપાપપ્રમોચનમ્ ।
આગત્યાથ તતો બ્રહ્મા દેવતાનાં ગણૈર્વૃતઃ ।

કપર્દિનમુપામંત્ર્ય તં દેશં સોન્વ૨૬ગૃહ્ણત ।
અર્દ્ધયોજનવિસ્તીર્ણં ક્ષેત્રમન્યત્ સમંતતઃ ।
ભવિષ્યતિ ન સંદેહઃ સિદ્ધક્ષેત્રં મહાત્મનઃ ॥૨૬। ।
શ્મેતિ૨૭ હિ પ્રોચ્યતે પાપં ક્ષયં શાનં૨૮ વિદુર્બુધાઃ ।
ધ્યાનેન નિયમૈ૨૯શ્ચૈવ શ્મશાનં તેન સંજ્ઞિતમ્૩૦ । ।૨૭। ।
ગુહ્ય દેવાધિદેવસ્ય૩૧ પરં પ્રિય૩૨મનુત્તમમ્ ।
એવં તત્ર નરઃ પાપં સર્વમેવ પ્રહાસ્યતિ

ત્રિરાત્રોપોષિતશ્ચૈવ અર્ચયિત્વા વૃષધ્વજમ્ ।
રાજસૂયાશ્વમેધાભ્યાં ફલં કૃત્સ્નમવાપ્સ્યતિ૩૩

યશ્ચ પ્રાણાન્ પ્રિયાઁસ્તત્ર પરિત્યક્ષ્યતિ માનવઃ ।
સ ગુહ્યગણદેવાનાં સમતાં સમવાપ્સ્યતિ । ।
8.7.

વાયુરુવાચ
તતઃ સ તત્ર સંસ્થાપ્ય દેવસ્યાર્ચાદ્વયં૩૪ શુભમ્ ।
સુરેશ્વરશ્ચકારાશુ૩૫ રુદ્રસ્યાયતનં શુભમ્ । ।૩

તત્રાભિગમનાદેવ કૃત્વા પાપસ્ય સંક્ષયમ્ ।
રુદ્રલોકમવાપ્નોતિ સ પ્રાહૈવં૩૬ પિતામહઃ ।

યત્ર ચાપિ શિરસ્તસ્ય ચિચ્છેદ ભુવનેશ્વરઃ

- - -
સોભવન્નામ્ના દેશઃ પુણ્યતમઃ શુભઃ ॥૩

..
.
ફ
-
પં । ૨૪ પદ્મ
? (
ઠ્ય
)
તે । ૨૫ તમ
...
। ૨૬ સોત્ર । ૨૭ શ્વે તે ।
૨૮ સાનં

..
મ । ૩૦ સંગિ
...
।
૩૧ દેવાતિ
...
। ૩૨ શ્રિત

...
તિ
। ૩૪ ર્ચ્ચ્યા
..

.
ઞ્ચકાર
...
। ૩૬ પ્રાહેવ । ૩૭ કસ્માદસૌ

તતો દેવઃ૩૮ સહ ગણૈ રૂપં વિકૃતમાસ્થિતઃ ।
પશ્યતાં સર્વદેવાનામન્તર્દ્ધાનમગાત્ પ્રભુઃ

એતચ્ચ૩૯ દેવનાથેન કપાલસ્થાનમવ્યયમ્ ।
સર્વતીર્થાભિષેકસ્ય ફલેન સમયોજિ યત્૪૦ ॥૩૫। ।
તદદ્યાપિ મહદ્દિવ્યં સરસ્તત્ર૪૧ પ્રદૃશ્યતે

મહાકપાલં૪૩ વિપ્રેન્દ્રાઃ૪૪ સ્વર્ગસ્તત્રાક્ષયઃ સ્મૃતઃ

ઇદં શુભં દિવ્યમધર્મશાસનં મહાહ્રદં સેન્દ્રસુરાસુરાર્ચિતમ્ ।
મહા૪૫ કપાલપ્રકૃતોપવર્ણનં૪૬ સુરેશલોકાદિવિગાહને હિતમ્૪૭

તપોધનૈઃ સિદ્ધગણૈશ્ચ સંસ્તુતં દિવિષ્ટતુલ્યં૪૮ દ્વિજરાજમણ્ડલમ્ ।
પઠેન્નરો યઃ શૃણુયાચ્ચ સર્વદા ત્રિવિષ્ટપં ગચ્છતિ સોભિનન્દિતઃ૪૯

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે કપાલસંસ્થાપનં૫૦ નામ સપ્તમોધ્યાયઃ
વાયુરુવાચ
એવં હ્યેષા૧ ભગવતી બ્રહ્મલોકાનુસારિણી ।
યુષ્માકં ધર્મસિદ્ધ્યર્થં વેદીમધ્યાદ્ વ્યવર્ત્તત

સનત્કુમાર ઉવાચ
એવં તેષાં સમાપ્તેથ૨ સત્રે વર્ષસહસ્રિકે ।
પ્રવૃત્તાયાં સરસ્વત્યામગાત્તત્ર૩ પિતામહઃ

બ્રહ્મોવાચ

ભૂયોનેનેહ૫ સત્રેણ યજધ્વં૬ દેવમીશ્વરમ્ ।
યદા
?
વો ભવિતા વિઘ્ન૭સ્તદા નિષ્કલ્મષં તપઃ

૩૮ દેવૈઃ । ૩૯ એતે ચ

...
જયત્ । ૪૧ સુર
..
। ૪૨ પ્રહસ્ય
...

...
લી

...
ન્દ્રઃ । ૪૫ સહા
(
દ
) -
ગ મહત્
-
ઘ । ૪૬ દર્શતં

. .
ઙ્ગિતમ્
-
ગ । પાઠોયં પ્રાય સર્વોપિ ઘપુસ્તકમૂલે પ્રતિધૃતો બોધ્યઃ ।
-

વિદ્દિષ્ટ
-
ષ
.
।
.
લ્ય
... -
ઘ । ૪૯ રુદ્રવશોભિનંદતિ
-
ઘ

...
નો
-
ઘ
-
૧ એવમેષા
-
ઘ
.
। ૨ તુ
-
ઘ
.
। ૩ મ
....
ઘ
.,
આ
-
ખ
.
। ૪ પિતામહ ઉવાચ
-
ઘ
.
। ૫ હન્યેહ
? -
ઘ
.
। ૬ ભજધ્વં
-
ઘ । ૭ વિઘ્નં
-
ઘ

વિઘ્નં તઞ્ચૈવ૮ સંતીર્ય૯ તપસ્તપ્ત્વા ચ ભાસ્વરમ્ ।
યોગં પ્રાપ્ય મહદ્યુક્તા૧૦ સ્તતો૧૧ દ્રક્ષ્યથ શઙ્કરમ્

તથેત્યુક્ત્વા ગતે તસ્મિન્ સત્રાણ્યાજહ્રિરે૧૨ તદા ।
બહૂનિ વિવિધા૧૩ કારાણ્યભિયુક્તા૧૪ મહાવ્રતાઃ

નિસ્સોમાં પૃથિવીં કૃત્વા કૃત્સ્ના૧૫મેતાં તતો દ્વિજાઃ ।
રાજાનં સોમમાનાય્ય૧૬ અભિષોતુ૧૭મિયેષિરે

અથ સોપિ કૃત૧૮સ્તિર્યગ૧૯દૃશ્યેન દુરાત્મના ।
સ્વર્ભાનુના હતઃ સોમસ્તતસ્તે દુઃખિતા ભવન્

તે ગત્વા મુનયઃ સર્વે કલાપગ્રામવાસિનમ્ ।
પુરૂરવસમાનીય રાજાનન્તેભ્યષેચયન્

ઊચુશ્ચૈનં૨૦ મહાભાગા હૃતઃ સોમો હિ નઃ પ્રભો ।
કેનાપિ તદ્ભવાન્

ક્ષિપ્રમિહાનયતુ મા ચિરમ્૨૨

સ એવમુક્તો મૃગયન્ યદા નાસાદયત્૨૩ પ્રભુઃ ।
ઉવાચ સ તદા વિપ્રાન્ પ્રણમ્ય ભયપીડિતઃ ॥
8.

પરમં યત્ન૨૪માસ્થાય મયા સોમોભિમાર્ગિતઃ ।
ન ચ તં વેદ્મિ કેનાસૌ ક્વ વા નીત ઇતિ પ્રભુઃ

તમેવં૨૫વાદિનં ક્રુદ્ધા ઋષયઃ શંસિતવ્રતાઃ ।
ઊચુઃ સર્વે સુસંરબ્ધા ઇલાપુત્રં મહામતિમ્

ભવાન્ રાજા કૃત૨૬સ્તાત યતો૨૭સ્માભિર્ભયાર્દિતૈઃ ।
ન ચ નસ્તદ્ભયં મુક્તં ૨૮ નાપિ શક્તોસિ૨૯ વેદિતુમ્

વિષયેષ્વભિ૩૦ સક્તાત્મા યોગાત્તં૩૧ નાનુપશ્યસિ

તસ્માદ્વિરોધમાસ્થાય દ્વિજેભ્યો વધમાપ્સ્યસિ૩૩

૮ તજ્જૈષ
?
-
ષ
.
। ૯ સંતર્પ્ય
-
વ
.
। ૧૦ તત્ત્વયુ
.. -
ધ
.

?..
ત
-
ખ । ૧૨ જજ્ઞિ
... -
ઘ

.
જ્ઞાનિ
-
ઘ । ૧૪ અતિભુ
.. -
ઘ । ૧૫ કૃત્વા કૃત્સ્ના
-
ઘ
.
। ૧૬ માનમસ્રો
?- -
ઘ । ૧૭ પ્રતિષેદ
-
ઘ
,
અભિષેક્તુ
(?)
।
૧૮ વિ
..
ઘ । ૧૯ કૃતાતિ
-
ખ
.,
હતાશલ્યં
-
ઘ

. .
વં
-
ઘ । ૨૧ ભગવાન્
-
ઘ । ૨૨ યોગવિત્
-
ઘ

. - .? -
વ
.
। ૨૪ યજ્ઞ
-
ઘ
.
। ૨૫ ત એવં
-
ઘ
.
। ૨૬ કુ
... -
ઘ
। ૨૭ કૃ
... -
ઘ । ૨૮ યુ
.. -
ઘ

.
?
નો વિભૌ
-
ખ

.. .
તિ
-
ઘ
.
। ૩૧ ત્માનમ
-
ઘ

. ..
તિ
-
ઘ

. -
તિ
ઘ

વયમેવ હિ રાજાનમાનેષ્યામ૩૪ સુદુર્વિદમ્ ।
તપસા સ્વેન રાજેન્દ્ર પશ્ય૩૫ નો બલમુત્તમમ્૩૬

તતસ્ત ઋષયઃ સર્વે તપસા દગ્ધકિલ્બિષાઃ ।
અસ્તુવન્વાગ્ભિરિષ્ટાભિર્ગાયત્રીં વેદભાવિનીમ્

સ્તુવતાં તુ૩૭ તતસ્તેષાં ગાયત્રી વેદભાવિની ।
રૂપિણી દર્શનં પ્રાદાદુવાચેદં ચ તાન્દ્વિજાન્

તુષ્ટાસ્મિ વત્સાઃ કિં વોદ્ય કરોમિ વરદાસ્મિ વઃ ।
બ્રૂત૩૮ તત્કૃતમદ્યૈવ૩૯ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

ઋષય ઊચુઃ
સોમો નોપહૃતો દેવિ કેનાપિ સુદુરાત્મના ।
તમાનય૪૦ નમસ્તેસ્તુ એષ નો

વર ઉત્તમઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ
સા તથોક્તા વિનિશ્ચિત્ય દૃષ્ટ્વા૪૨ દિવ્યેન ચક્ષુષા ।
શ્યેનીભૂતા જગામાશુ શ્વર્ભાનુમસુરં પ્રતિ ॥
8.

વ્યગ્રાણામસુરાણાં સા ચ ગૃહીત્વા સોમમાગતા ।
આગમ્ય તાનૃષીન્પ્રાહ અયં સોમોભિષૂયતામ્૪૪

તે તમાસાદ્ય ઋષયઃ પ્રાપ્ય યજ્ઞફલં મહત્ ।
અમન્યન્ત તપોસ્માકં નિષ્કલ્મષમિતિ દ્વિજાઃ

તતસ્તત્ર સ્વયં બ્રહ્મા સહ દેવોરગાદિભિઃ ।
આગત્ય તાનૃષીન્ પ્રાહ૪૫ તપઃ૪૬ કુરુત૪૭ મા ચિરમ્

તે સહ બ્રહ્મણા ગત્વા મૈનાકં પર્વતોત્તમમ્ ।
સર્વૈર્દેવગણૈ૪૮સ્સાર્દ્ધં તપશ્ચેરુઃ સમાહિતાઃ

૩૪ માનયિષ્યામ
-
ખ
,
ઘ
.
। ૩૫ યથા
-
ઘ
.
। ૩૬ યોગ
-
ઘ
.
। ૩૭ સા વ્રતાન્તે
(?) -
ખ
.
। ૩૮ ધ્રુવં
-
ઘ
-

...
મેવૈવ
-
ધ
.
। ૪૦ તસ્મા ।
( ?) -
ખ । ૪૧ તે
-
ઘ
.

.. .
ષ્ટ્યા
-
ખ
.
। ૪૩ ચ
-
ધ
.
। ૪૪ સ્વ
(
સો
)
યં
રાજા નિયુજ્ય
... -
ઘ
.
। ૪૫ સર્વા
-
ઘ
.
। ૪૬ સ્ત
...
ખ
.,
ઘ
.
। ૪૭ કુર્વત
-
ઘ
.
। ૪૮ સર્વે દે
. -
ખ
.

તેષાં કાલેન મહતા તપસા ભાવિતાત્મનામ્ ।
યોગપ્રવૃત્તિરભવત્૪૯ સૂક્ષ્મયુક્તા૫૦ સ્તતસ્તુ તે૫૧

તે યુક્તા બ્રહ્મણા સાર્ધમૃષયઃ સહ દેવતૈઃ ।
મહેશ્વરે૫૨ મનઃ સ્થાપ્ય નિશ્ચલોપલવત્ સ્થિતાઃ

અથ તેષાં મહાદેવઃ પિનાકી નીલલોહિતઃ ।
અભ્યગચ્છત તં દેશં વિમાનેનાર્કતેજસા । ।૨૭। ।
તદ્ભાવભાવિતાન્ જ્ઞાત્વા સ૫૩ ભાવેન પરેણ હ ।
ઉવાચ મેઘનિર્હાદઃ શતદુન્દુભિનિસ્વનઃ

ભો ભો સબ્રહ્મકા દેવાઃ સવિષ્ણુ૫૪ ઋષિચારણાઃ ।
દિવ્યં ચક્ષુઃ પ્રયચ્છામિ પશ્યધ્વં૫૫ માં યથેપ્સિતમ્૫૬

સનત્કુમાર ઉવાચ
અપશ્યન્ત૫૭ તતઃ સર્વે સૂર્યાયુતસમપ્રભમ્ ।
વિમાનં૫૮ મેરુસંકાશં૫૯ નાનારત્નવિભૂષિતમ્

8.

તસ્ય મધ્યેગ્નિરોચિષ્કં૬૧ સુમહદ્દીપ્તિમા૬૨ સ્થિતમ્ ।
જ્વાલામાલાપરિક્ષિપ્ત૬૩મર્ચિર્ભિરુપશોભિતમ્

દંષ્ટ્રાકરાલવદનં પ્રદીપ્તાનલલોચનમ્ ।
ત્રેતાગ્નિ૬૪ પિઙ્ગલજટં ભુજગાબદ્ધમેખલમ્

મૃષ્ટકુણ્ડલિનં ચૈવ શૂલાશક્તમહાકરમ્ ।
પિનાકિનં દણ્ડહસ્તં મુદ્ગરાશનિધારિણમ્૬૫

અસિપટ્ટિશહસ્તં

ચ ચક્રિણં ચોર્ધ્વમેહનમ્

અક્ષસૂત્રકરં૬૮ ચૈવ દુષ્પ્રેક્ષ્ય૬૯મકૃતાત્મભિઃ

૪૯ રાગપ્રવૃત્તિરભવત્
-
ઘ
.

...
મુ
..
-
ઘ
.
। ૫૧ તતઃ સ્ફુટી
-
ઘ
.
। ૫૨ પરમેશે
-
ઘ
.
। ૫૩ સદ્
-
ખ
.

સૂ
-
ઘ
.,
। ઇ
-
ખ
.

...
ત્વં
-
ઘ
.
। ૫૬ યથાસુખમ્
-
ઘ
.
। ૫૭ તેપશ્યઁ સ્તે
-
ઘ
.

...
ને
-
ખ
.

...
શે
-
ખ
.

...
તે
-
ખ
.

..
ગ્નિરોચિસ્તં
-
ઘ
,
ત્રિકૂટઞ્ચ
-
ખ

...
માં
-
ખ
.

.. .
ક્લિષ્ટ
-
ઘ

...
મન્ત્રાગ્નિ
... -
ઘ
.

.
પાણિનમ્
-
ખ
.

...
સહર્ષ
-
ખ
.

.. .
મેખલં
-
ઘ
.

...
રથં
-
ઘ
.

...
ક્ષ
-
ઘ
.

ચન્દ્રાદિત્યગ્રહૈશ્ચૈવ કૃતસ્રગુપભૂષણમ્

તમપશ્યન્ત૭૧ તે સર્વે દેવા દિવ્યેન ચક્ષુષા ।
યં દૃષ્ટ્વા ન ભવેન્મૃત્યુર્મર્ત્યસ્યાપિ કદાચન૭૨

તપસા૭૩ વિનિયોગયોગિનઃ પ્રણમન્તો ભવમિન્દુનિર્મલમ્

વિયતીશ્વરદત્તચક્ષુષઃ૭૫ સહ દેવૈર્મુનયો મુદાન્વિતાઃ૭૬

પ્રસમીક્ષ્ય૭૭ મહાસુરેશકાલં મનસા ચાપિ વિચાર્ય દુર્વિસહ્યમ્ ।
પ્રણમન્ત૭૮ ગતાત્મભાવચિન્તાઃ૭૯ સહ દેવૈર્જગદુદ્ભવં સ્તુવન્તઃ૮૦ ।

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે રુદ્રદર્શનો નામાષ્ટમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
તે દૃષ્ટ્વા દેવદેવેશં બ્રહ્મેન્દ્રપ્રમુખાઃ૧ સુરાઃ ।
અસ્તુવન્ વાગ્ભિરિષ્ટાભિઃ પ્રણમ્ય વૃષવાહનમ્

પિતામહ ઉવાચ
નમઃ શિવાય સોમાય૨ ભક્તાનાં ભયહારિણે ।
નમઃ શૂલાગ્રહસ્તાય કમણ્ડલુધરાય ચ

નમસ્તે૩ નીલકણ્ઠાય કરાલદશનાય૪ ચ ।
ત્રેતાગ્નિદીપ્તનેત્રાય ત્રિનેત્રાય હરાય ચ

નમઃ પિનાકિને ચૈવ નમો૫ સ્ત્વશનિધારિણે ।
વ્યાલયજ્ઞોપવીતાય કુણ્ડલાભરણાય ચ

નમશ્ચક્રધરાયૈવ વ્યાઘ્રચર્મધરાય ચ ।
કૃષ્ણાજિનોત્તરીયાય સર્પમેખલિને તથા૬

..
.
ગ્રવિ
... -
ખ
.

.. .
તઃ
-
ખ
.
। ૭૨ કથંચન
-
ધ
.

...
સા
-
ઘ
.

.. .
લા
-
ખ
.

.. .
ષા
-
ખ
.

...
પિ હર્ષિતાઃ
-
ઘ
.
। ૭૭ પ્રતિવી
... -
ઘ
.

...
ન્તિ ખ
.,
-
ઘ
.
। ૭૯ યથાત્મભાવચિત્તાઃ
-
ઘ । ગતાત્મભાવચિત્તાઃ
-
ખ
.,
ત્તઃ
-
ઘ
.

...
વસ્તરન્તઃ
-
ઘ
.
।
૧ બ્રહ્માણં
...
-
ખ
.,
સર્વે સબ્રહ્મકાઃ
-
ઘ
.
। ૨ સૌમ્યાય
-
ઘ
.
। ૩ દાન્તાય
-
ઘ
.

...
નયનાય
-
ષ । ૫ નમ
-
ઘ । ૬ નમઃ
-
ઘ

વરદાત્રે ચ૭ પુત્રાય સરસ્વતીસુવે૮ તથા ।
સોમસૂર્યાક્ષમાલાય૯ અક્ષસૂત્રકરાય ચ

જ્વાનામાલાસહસ્રાય૧૦ ઊર્ધ્વલિઙ્ગાય૧૧ વૈ નમઃ ।
નમઃ પર્વતવાસાય શિરોહર્ત્રે ચ મે પુરા

હાલાહલવિનાશાય કપાલવરધારિણે ।
વિમાનવરવાહાય જનકાય મમૈવ ચ૧૨

વરદાય વરિષ્ઠાય શ્મશાનરતયે નમઃ ।
નમો નરસ્ય કર્ત્રે ચ સ્થિતિકર્ત્રે૧૩ નમઃ સદા

ઉત્પત્તિપ્રલયાનાં ચ કર્ત્રે સર્વસહાય ચ ।
ઋષિદૈવતનાથાય સર્વભૂતાધિપાય ચ ।
શિવઃ સૌમ્યશ્ચ દેવેશ ભવ૧૪ નો ભક્ત૧૫ વત્સલ

8.

સનત્કુમાર ઉવાચ
બ્રહ્મણ્યથૈવં સ્તુવતિ દેવદેવઃ૧૭ સ લોકપઃ ।
ઉવાચ તુષ્ટસ્તાન્દેવાનૃષીંશ્ચ તપ્તૈધિતાન્

ઉ દેવાન્ પ । ।
તુષ્ટોસ્મ્યનેન વઃ સત્ય

ન્તપસા ઋષિદેવતાઃ ।
વરં બ્રૂત પ્રદાસ્યામિ સુનિશ્ચિત્ય ચ૧૯ ઉચ્યતામ્

સનત્કુમાર ઉવાચ
અથ સર્વાનભિપ્રેક્ષ્ય સંતુષ્ટાઃ૨૦ તપસૈધિતાન્

દર્શનેનૈવ૨૨ વિપ્રેન્દ્ર૨૩ બ્રહ્મા વચનમબ્રવીત્

બ્રહ્મોવાચ
યદિ તુષ્ટોસિ દેવેશ યદિ દેયો વરશ્ચ નઃ ।
તસ્માચ્છિવશ્ચ સૌમ્યશ્ચ સંદૃશ્યશ્ચ૨૪ ભવસ્વ નઃ

૭ વરદાનાચ્ચ
-
ઘ
.,
પરયામ
... -
ખ
.

.. .
તે
-
ઘ

સૂર્યસોમાકં
... -
ઘ
.

..
.
લ
.. -
ખ
.
ઘ
.
। ૧૧ તત્ત્વ
... -
ઘ
.
। ૧૨ હ
-
ઘ
.
। ૧૩ હ
...
-
ખ । ૧૪ ભા
... -
ખ
.
। ૧૫ ભક્તિ
... -
ઘ
.,
દ્ભક્તિ
... -
ખ
.

...
લ
. -
ઘ । ૧૭ દેવેભ
?
સર્વ
... -
ઘ
.

સમ્યક્
-
ઘ । ૧૯ સ
-
ખ
.

..
ષ્ટસ્ત
.. -
ઘ
.

..
સે
..
ખ
.
ઘ

. .
ન ચ
?
-
ઘ

..
ન્દ્રા
-
ઘ
.
। ૨૪ દૃશ્યશ્ચૈવ
-
ખ
.

સુખ૨૫ સંવ્યવહાર્યશ્ચ નિત્યં તુષ્ટમનાસ્તથા ।
સર્વકાર્યેષુ ચ સદા હિતઃ૨૬ પથ્યશ્ચ શંકર

સહ દેવ્યા૨૭ સસૂનુશ્ચ સહ દેવ૨૮ગણૈરપિ ।
એષ નો દીયતાં દેવ વરો વરસહસ્રદ

સનત્કુમાર ઉવાચ
એવમુક્તઃ સ ભગવાન્ બ્રહ્મણા૨૯ દેવસત્તમઃ ।
સ્વકં૩૦ તેજો મહદ્૩૧ દિવ્યં વ્યસૃજત્૩૨ સર્વયોગવિત્૩૩

અર્ધેન તેજસસ્તસ્ય૩૪ મુખાદુલ્કા સસર્જ હ ।
તામાહ ભવ નારીતિ૩૫ ભગવાન્ વિશ્વરૂપધૃક્

સાકાશં દ્યાં ચ ભૂમિઞ્ચ મહિમ્ના વ્યાપ્ય ધિષ્ઠિતા

ઉપતસ્થે ચ દેવેશં દીપ્યમાના યથા તડિત્

તામાહ પ્રહસન્ દેવો દેવીં કમલલોચનામ્ ।
બ્રહ્માણં દેવિ વરદ૩૭મારાધય શુચિસ્મિતે ॥
8.

સા તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય તપસ્તપ્તું પ્રચક્રમે ।
રુદ્રશ્ચ તાનૃષીનાહ શૃણુધ્વં મમ તોષણે

ફલં ફલવતાં શ્રેષ્ઠા યદ્ બ્રવીમિ તપોધનાઃ ।
અમરા જરયા ત્યક્તા અરોગા જન્મવર્જિતાઃ

મદ્ભક્તાસ્તપસા યુક્તા ઇહૈવ૩૮ ચ નિવત્સ્યથ

અયં ચૈવાશ્રમઃ શ્રેષ્ઠઃ૪૦ સ્વર્ણશૃઙ્ગોચલોત્તમઃ

પુણ્યં પવિત્રં સ્થાનં વૈ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।
મૈનાકે પર્વતે હ્યસ્મિન્૪૧ સ્વર્ણાક્ષોહં૪૨ યતઃ૪૩ સ્થિતઃ૪૪

.?
.
ખં
-
ખ
.

ભિતકલ્પ
... -
ઘ
.
। ૨૭ સભૃત્ય
..
-
ધ
.
। ૨૮ ભૃત્ય
(?)

...
ણો
-
ખ
.
ઘ
.

...
કાં
-
ખ
.
। ૩૧ મયં
-
ઘ
.
। ૩૨ મભવત્
-
ઘ
.
।
૩૩ સ ચ ઘ
.
। ૩૪ સ્વસ્ય
-
ખ
.
। ૩૫ ત્વં
-
ખ
.
।
૩૬ સંસ્થિતા
-
ઘ
.

.. .
દા
-
ખ
.
। ૩૮ ઇહ ચૈવ ઘ
.
। ૩૯ હિ વત્સ્ય
... -
ઘ
.
। ૪૦ ષ્ઠાઃ
--
ખ
.,
ષ્ઠં
-
ઘ
.
। ૪૧ શ્રેષ્ઠે
-
ખ
.
। ૪૨ સ્વર્ણેહમભવં ગ
.,
સ્વર્ણે મહતિ સંચયે
-
ખ
.
। ૪૩ સદા
-
ઘ
.

યતઃ
-
ગ
.

સ્વર્ણાક્ષીં ચાસૃજં દેવીં૪૫ સ્વર્ણાક્ષં તેન તત્સ્મૃતમ્

સ્વર્ણાક્ષ૪૭ ઋષયો યૂયં૪૮ ષટ્કુલીયા૪૯ સ્તપોધનાઃ ।

નિવત્સ્યથ મયાજ્ઞપ્તાઃ સ્વર્ણાક્ષં૫૦ વૈ તતશ્ચ હ

સમન્તાદ્યોજનં ક્ષેત્રં પવિત્રં૫૨ તન્ન સંશયઃ ।

દેવગન્ધર્વચરિતમપ્સરોગણસેવિતમ્

સિંહેભશરભાકીર્ણં શાર્દૂલર્ક્ષમૃગાકુલમ્૫૪ । । ૨૭। ।
અનેકવિહગાકીર્ણં લતાવૃક્ષક્ષુપાકુલમ્

બ્રહ્મચારી નિયમવાન્ જિતક્રોધો જિતાત્મવાન્૫૬ । । ૨૮। ।
ઉપોષ્ય ત્રિગુણાં રાત્રિં ચરું કૃત્વા નિવેદ્ય ચ ।
યત્ર૫૭ તત્ર મૃતઃ સોપિ૫૮ બ્રહ્મલોકે નિવત્સ્યતિ । । ૨૯। ।
યોપ્યેવમેવાકામાન્માં પશ્યે૫૯દત્ર વૃષધ્વજમ્ ।
ગોસહસ્રફલં સોપિ મત્પ્રસાદાદવાપ્સ્યતિ ॥
8.

। ।
નિયમેન મૃતશ્ચાત્ર મયા સહ ચરિષ્યતિ ।
યાવત્ સ્થાસ્યન્તિ લોકાશ્ચ મૈનાકશ્ચાપ્યયં ગિરિઃ । । ૩૧ । ।
તાવત્ સહ મયા દેવા મત્પ્રસાદા૬૦ચ્ચરિષ્યથ ।
એવં૬૧ સ તાનૃષીનુક્ત્વા દૃષ્ટવા સૌમ્યેન૬૨ ચક્ષુષા ।
પશ્યતામેવ સર્વેષાં તત્રૈવાન્તરધીયત । ।૩ ૨ । ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
ય ઇમાં૬૩ શૃણુયાન્મર્ત્યો દ્વિજાતીઞ્છ્રાવયીત૬૪ વા ।
સોપિ તત્ફલમાસાદ્ય ચરેન્મૃત્યુવિવર્જિતઃ । । ૩૩ । ।
જયતિ જલદવાહઃ સર્વભૂતાન્તકાલઃ ।
શમદમનિરતાનાં

ક્લેશહર્તા૬૬ યતીનામ્ ।
૪૫ સ્વર્ણાક્ષી ચ મયા સૃષ્ટા
-
ઘ
.
। ૪૬ સ્વર્ણાક્ષો યો ગિરિસ્તતઃ
-
ઘ
.
। ૪૭ અસ્મિઁશ્ચ
-
ઘ
.
।
.
ક્ષં
-
ખ
.,
ક્ષે
.. -
ગ
.
। ૪૮ યુક્તાઃ
-
ઘ
.

.. .
ના
-
ગ
.
। ૫૦ સ્વર્ણાક્ષે
-
ઘ
.
। ૫૧ લર્વકામદે
-
ઘ
.
। ૫૨ ભવિષ્યતિ
-
ઘ
.
। ૫૩ ગીતનાદિતમ્
-
ધ
.

...
સમા
... -
ઘ
.

..
.
સમા
... -
ઘ
.

જિતેન્દ્રિયઃ
-
ઘ
.
। ૫૭ ત
...
-
ખ । ૫૮ સાક્ષાત્
-
ઘ
.
। ૫૯ ત
... -
ખ
.
ઘ
.
। ૬૦ મત્પ્રભાવા
... -
ગ
.
। ૬૧ ચૈવ સ તા
-
ઘ
.
। ૬૨ દિવ્યેન
-
ઘ
.

.. .
દં
-
ઘ
.

.
યેત્તથા
-
ઘ
.
। ૬૫ નિય
...
ખ
.
ગ
.
ઘ

...
હન્તા
-
ઘ
.

જનનમરણહર્તા૬૭ ચેષ્ટતાં ધાર્મિકાણામ્

વિવિધકરણયુક્તઃ ખેચરઃ પાદચારી ॥૩૪। ।
મદનપુરવિદારી નેત્રદન્તાપહારી

વિગતભયવિષાદઃ સર્વભૂતપ્રણેતા

સતતમભિદધાનશ્ચેકિતાનાત્મચિતઃ ।
કરચરણલલામઃ સર્વદૃગ્ દેવદેવઃ

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે૭૧ વરપ્રદાનિકો નામ નવમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
સા દેવી ત્ર્યમ્બકપ્રોક્તા તતાપ સુચિરં તપઃ ।
નિરાહારા કદાચિચ્ચ એકપર્ણ્ણાશના પુનઃ

વાય્વાહારા પુનશ્ચાપિ અબ્ભક્ષા૧ ભૂય એવ હિ

તાં તપશ્ચરણે યુક્તાં બ્રહ્મા જ્ઞાત્વાતિભાસ્વરામ્

ઉવાચ બ્રૂહિ તુષ્ટોસ્મિ દેવિ કિં કરવાણિ તે ।
સાબ્રવીત્ ત્ર્યમ્બકં દેવં૩ પતિં પ્રાપ્યેન્દુવર્ચ્ચસમ્ ।
વિચરેયં સુખં દેવ સર્વાંલ્લોકાન્નમસ્તવ

બ્રહ્મોવાચ
નહિ યેન શરીરેણ ક્રિયતે પરમં તપઃ

તેનૈવ પરમેશોસૌ પતિઃ શમ્ભુરવાપ્યતે

...
હંતા ઘ
.

...
ના
-
ખ ઘ

...
વપાતી
-
ખ ગ
,..
વચારી
-
ઘ ।
૭૦ પ્રચેતાઃ
-
ખ ઘ । ૭૧ સુવર્ણાક્ષોત્પત્તિ
.. -
ઘ
.

.
.
ભક્ષ
-
ઘ
.
। ૨ ચ
-
ઘ

,.
વ
-
ખ ।
૪ ચ પરન્તપે
-
ખ
.

તસ્માદ્ધિ યોગાદ્ભવતી૫ દક્ષસ્યેહ પ્રજાપતેઃ ।
જાયસ્વ દુહિતા ભૂત્વા પતિં રુદ્રમવાપ્સ્યસિ

તતઃ સા તદ્વચઃ૬ શ્રુત્વા યોગાદ્દેવી મનસ્વિની ।
દક્ષસ્ય દુહિતા જજ્ઞે સતીનામા૭તિયોગિની

તાં દક્ષસ્ત્ર્યમ્બકાયૈવ દદૌ ભાર્યામનિન્દિતામ્ ।
બ્રહ્મણો વચનાદ્યસ્યાં માનસા૮નસૃજત્સુતાન્

આત્મતુલ્યબલાન્દીપ્તાન્ જરામરણવર્જિતાન્ ।
અનેકાનિ સહસ્રાણિ રુદ્રાણામમિતૌજસામ્

તાન્દૃષ્ટા મૃજ્યમાનાઁશ્ચ બ્રહ્મા તં પ્રત્યષેધયત્ ।
મા સ્રાક્ષીર્દેવદેવેશ પ્રજા મૃત્યુવિવર્જિતાઃ

અન્યાઃ૧૦ સૃજસ્વ ભદ્રન્તે પ્રજા૧૧ મૃત્યુસમન્વિતાઃ

તેન ચોક્તં સ્થિતોસ્મીતિ૧૩ સ્થાણુસ્તેન તતઃ સ્મૃતઃ ॥
8.

૧૪દેવદેવ ઉવાચ
ન સ્રક્ષ્યે મૃત્યુસંયુક્તાઃ પ્રજા બ્રહ્મન્ કથઞ્ચન ।
સ્થિતોસ્મિ વચનાત્તેદ્ય વક્તવ્યો નાસ્મિ તે પુનઃ

યે ત્વિમે માનસાઃ૧૫ સૃષ્ટા મહાત્માનો મહાબલાઃ ।
ચરિષ્યન્તિ મયા સાર્ધ સર્વ એતે હિ યાજ્ઞિકાઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ
અથ કાલે ગતે વ્યાસ સ દક્ષઃ શાપકારણાત્ ।
અન્યાનાહૂય જામાતૄન્સદારાનર્ચ્ચયદ્ ગૃહે૧૬

સતીં સહ ત્ર્યમ્બકેણ૧૭ નાજુહાવ રુષાન્વિતઃ ।
સતી જ્ઞાત્વા તુ તત્સર્વં ગત્વા પિતરમબ્રવીત્

..
.
તિ
-
ઘ । ૬ તત્ત્વત
-
ખ
.
। ૭ નામે
-
ઘ
.
। ૮ મ
... -
ખ । ૯ ષેધત
-
ઘ
.

-
ન્યા
-
ખ
.

...
જા
-
ખ
.

...
તામ્
-
ખ
.
। ૧૩ સ્મૃતો
... -
ખ
.
। ૧૪ એતત્સ્થાને અથ કાલે ગતે વ્યાસ
દેવદેવોભ્યભાષત । ઇતિ ઘ પુસ્તકે । ૧૫ મનસા
-
ખ
.
। ૧૬ મહે
-
ઘ । ૧૭ તા સતી ત્ર્યમ્બકેનાથ
-
ઘ
.

અહં જ્યેષ્ઠા વરિષ્ઠા ચ જામાત્રા સહ સુવ્રત

માં હિત્વા નાર્હસિ૧૯ હ્યેતાઃ સહ ભર્તૃભિરર્ચિતુમ્

ક્રોધેનાથ સમાવિષ્ટઃ સ ક્રોધોપહતેન્દ્રિયઃ

નિરીક્ષ્ય પ્રાબ્રવીદ્૨૧ દક્ષશ્ચક્ષુષા નિર્દહન્નિવ

મામેતાઃ સતિ સસ્નેહાઃ પૂજયન્તિ સભર્તૃકાઃ ।
ન ત્વં તથા પૂજયસે સહ ભર્ત્રા મહાવ્રતે

ગૃહાંશ્ચ મે સપત્નીકાઃ પ્રવિશન્તિ તપોધનાઃ ।
શ્રેષ્ઠો૨૨ સ્તસ્માત્સદા મન્યે તતસ્તાનર્ચયામ્યહમ્

તસ્માદ્ યાં તે૨૩ કરોમ્યદ્ય શુભાં૨૪ વા યદિ વાશુભામ્

પૂજાં ગૃહાણ તાં પુત્રિ ગચ્છ વા યત્ર રોચતે

સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ સા ક્રોધદીપ્તાસ્યા ન જગ્રાહાતિકોપિતા ।
પૂજામસમ્મતાં હીનામિદં ચોવાચ તં શુભા ॥
8.

। ।
યસ્માદસમ્મતામેનાં પૂજાં ત્વં કુરુષે મયિ ।
શ્લાઘ્યાં ચૈવાપ્યદુષ્ટાઞ્ચ શ્રેષ્ઠાં માં ગર્હસે પિતઃ

તસ્માદિયં૨૬ સ્વકં દેહં ત્યજામ્યેષા૨૭ તવાત્મજમ્

અસત્કૃતાયાઃ કિં મેદ્ય જોવિતેનાશુભેન હ

સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ કૃત્વા નમસ્કારં મનસા ત્ર્યમ્બકાય હ ।
ઉપાચેદં સુસંરબ્ધા વચનં વચનારણિઃ ।

યત્રાહમુપપદ્યેયં પુનર્દેહે૨૯ સ્વયેચ્છયા

દેવ તત્રાપ્યસં૩૧મૂઢા૩૨ સંભૂતા ધાર્મિકા સતી ।

૧૮ જામાતરિ શુભવ્રતા
-
ઘ

...
સે
-
ખ
.
। ૨૦ અજ્ઞાનો
...
ઘ
.
। ૨૧ વિષવી
-
ખ
,
તાં પુનર્
-
। ૨૨ જ્યેષ્ઠાઁ
-
ઘ । ૨૩ યત્તે
-
ઘ

,
ભમ્

...
ભમ્
-
ઘ
.

...
દં
-
ઘ
.

..
ષ
-
ઘ

...
જા
-
ઘ
.
। ૨૯ દેહં
-
ઘ
। ૩૦ સુખેચ્છપા
-
ઘ
.
। ૩૧ પ્યેષ
-
ઘ । ૩૨ સંમૂઢા
-
ઘ

ગચ્છેયં ધર્મપત્નીત્વં ત્ર્યમ્બકસ્યૈવ ધીમતઃ ।
તતઃ સા ધારણાં કૃત્વા દેવ્યાગ્નેયીં સમાધિના

દદાહ વૈ સ્વકં દેહં સ્વસમુત્થેન૩૩ વહ્નિના ।
તાં જ્ઞાત્વા૩૪ ત્ર્યમ્બકો દેવીં તથાભૂતાં મહાયશાઃ

ઉવાચ દક્ષં સંગમ્ય૩૫ ઇદં વચનકોવિદઃ ।
યસ્માત્તે નિન્દિત૩૬શ્ચાહં પ્રશસ્તાશ્ચેતરે પૃથક્

જામાતરઃ સપત્નીકાસ્તસ્માદ્વૈવસ્વતેન્તરે ।
ઉત્પત્સ્યન્તે પુનર્યજ્ઞે તવ જામાતરસ્ત્વિમે

ત્વં ચૈવ મમ શાપેન ક્ષત્રિયો ભવિતા નૃપ

પ્રચેતસાં સુતશ્ચૈવ કન્યાયાં શાખિનાં પુનઃ ।
ધર્મવિઘ્નઞ્ચ તે તત્ર કરિષ્યે ક્રૂરકર્મણઃ૩૮

સનત્કુમાર ઉવાચ
તમુવાચ તદા દક્ષો દૂયતા હૃદયેન વૈ ।
મયા યદિ સુતા૩૯ સ્વા૪૦ વૈ પ્રોક્તા ત્યક્તાપિ વા પુનઃ ॥
8.

કિં તવાત્ર૪૧ કૃતં દેવ અહં તસ્યાઃ પ્રભુઃ સદા ।
યસ્માત્ત્વં મામભ્યશપસ્તસ્માત્ત્વમપિ શઙ્કર ।
ભુવ્યેવ વત્સ્યસે નિત્યં નાન્તરિક્ષે કદાચન ॥૩

ભાગં ચ તવ યજ્ઞેષુ દત્ત્વા સર્વે દ્વિજાતયઃ ।
અપસ્પ્રક્ષ્યન્તિ સર્વત્ર મહાદેવ મહાદ્યુતે

સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ સ દેવઃ પ્રહસન્ તમુવાચ ત્રિલોચનઃ ।
સર્વેષામેવ લોકાનાં મૂલં ભૂર્લોક૪૨ ઉચ્યતે

૩૩ સ
(
સ્વ
)
કીયેનૈવ
-
ઘ
.
। ૩૪ જ્ઞાત્વા તુ
-
ઘ
.
। ૩૫ સમ્યક્
-
ઘ
.
।
૩૬ નાર્થિત
-
ઘ
.
૩૭ નૃપઃ
- -
ઘ
.

...
ણા
-
ઘ
.
। ૩૯ મયા ચૈવ
-
ઘ
.
। મયેયં દુહિતા
-
ગ । ૪૦ સા ઘ
.

...
દ્ય
-
ઘ
.

ભૂરિતિ
-
ઘ
.

તમહં ધારયામ્યેકો લોકાનાં હિતકામ્યયા ।
એતસ્મિન્ હિ ધૃતે૪૩ લોકાઃ સર્વે તિષ્ઠન્તિ શાશ્વતાઃ

તસ્માત્તિષ્ઠામ્યહં નિત્યમિહૈવ ન તવેચ્છયા ।
ભાગાન્દત્ત્વા તથાન્યેભ્યો દિત્સવો મે દ્વિજાતયઃ

અપઃ સ્પૃશન્તિ શુદ્ધ્યર્થં ભાગં૪૪ યચ્છન્તિ મે તતઃ ।
શી યશ્ચ ધર્મસ્યૈવાભિવૃદ્ધયે ॥।૩૬॥।
દત્ત્વા સ્પૃશન્તિ ભૂયશ્ચ ધર્મસ્યૈવાભિવૃદ્ધ્યે

યથા૪૫ હિ દેવનિર્માલ્યં શુચયો ધારયન્ત્યુત ।
અશુચિં૪૬ સ્પ્રષ્ટુકામાશ્ચ ત્યક્ત્વાપઃ સંસ્પૃશન્તિ ચ

યથા મમૈવ૪૭ મન્યેષાં દિત્સવો બ્રાહ્મણર્ષભાઃ ।
ભાગાનપઃ સ્પૃશન્તિ સ્મ તત્ર કા પરિદેવના

ત્વન્તુ મચ્છાપનિર્દગ્ધો વિપરીતો નરાધમઃ ।
સ્વસ્યાં સુતાયાં૪૮ મૂઢાત્મા પુત્રમુત્પાદયિષ્યસિ

સનત્કુમાર ઉવાચ
એવં સ ભગવાઞ્છપ્ત્વા દક્ષં દેવો જગત્પતિઃ ।
વિરરામ મહાતેજા જગામ ચ યથાગતમ્

8.

સોમદિવાકરવહ્નિસમાક્ષં ૫૦ ચન્દ્રનિભાનનપદ્મદલાક્ષમ્ ।
ગોવૃષવાહમમેય૫૧ ગુણૌઘં શાશ્વતમિન્દુવહ૫૨ પ્રણતાઃ સ્મઃ

ય ઇમં દક્ષશાપાઙ્ક૫૪ દેવ્યાશ્ચૈવાશરીરતામ્ ।
શૃણુયાદ્ વાથ વિપ્રાન્૫૫ વા શ્રાવયીત૫૬ યતવ્રતઃ ।
સ સર્વપાપનિર્મુક્તો રુદ્રલોકમવાપ્નુયાત્

ઇતિ
સ્કન્દપુરાણે દક્ષશાપો નામ દશમોધ્યાયઃ
૪૩ નિર્વૃત્તે
-
ઘ
.

. .
ગાન્
-
ગ । ૪૫ ત
... -
ઘ

...
ચિ
-
ઘ । ૪૭ દેવાનામેવ
-
ઘ
.,
દેવતામેવ
-
ખ ગ
। ૪૮ અસ્યાઃ સ્વભાર્યા
-
ઘ
.

..
.
મતમ્
-
ઘ
.

મેરુ
-
કં
,
મેરુ ભાસ્કાર
-
ખ
.,
મેરુર્હિમાચલમન્દકરક્ષં
-
ઘ
.
।
...
સમક્ષં
-
ઘ । ૫૧ મશેષ
-
ઘ
.
। ૫૨ સતતમિહેન્દુ
.. - ?
। ૫૩ ઇદં
-
ઘ
.

...
ઙ્ગઃ
-
ઘ
.
। ૫૫ વિપ્રેભ્યઃ
-
ઘ
.