Language

ENहिગુ
Scripture Library

Skanda Purana · Verses 8-2

viṣayāṇāmanukramaṇikā
१ prathame'dhyāye-
prayāge ṛṣīṇāṃ sūtena samāgamaḥ, ṛṣīṇāṃ skandajanmaviṣayakaḥ praśnaḥ / sūtasya byāsasanatkumārasaṃvādamukhena skandotpattikathāvataraṇopakramaḥ /
२ dvitīye'dhyāye-
sanatkumāreṇa vyāsāya skandotpattiviṣayakapurātanakathākhyānapratijñānam / prakṛtapurāṇagataviṣayoddeśasaṃkṣepaśca /
३ tṛtīye'dhyāye-
śambhuto brahmaṇa utpattiḥ, tapaścaryā, śarvadarśanam, varalābhaḥ, prājāpatye 'bhiṣekaśca /
४ caturthe'dhyāye-
prajāsṛṣṭyarthaṃ brahmaṇaḥ punastapaścaraṇam / rudrādvaraprāptiḥ, putrakāmanayāgnau havirjuhvato brahmaṇo lalāṭajasvedasaṃsa- rgādagnito nīlalohitarudrasyotpattiḥ, dakṣadharmādīnāmutpattiḥ, krameṇa sakalaprajāsṛṣṭiḥ, kālāntare tasya (brahmaṇaḥ) visarjanam, prayāge yajato marīcyādiṣaṭkulīyānāmṛṣīṇāmāgamaḥ, samāgatānāṃ teṣāṃ sarvajaganniyantṛparamakāraṇa- jijñāsayā praśnaḥ, brahmaṇā rudrasyaiva sarvajaganniyantṛparamakāraṇatvakathanam, taddarśanārthaṃ ca mahāsatrānuṣṭhānopadeśaḥ, brahmaṇā cakrasya virjanam, naimiśotpattiḥ /
५ paṃcame'dhyāye-
naimiśe ṛṣīṇāṃ dīrghasatrārambhaḥ / tatra vāyorāgamanam, jagatsṛṣṭyādiviṣaye praśnaḥ, vāyunā tatsarvasyāśeṣatayā kathanam / satrasamāptau vedīmadhyāt sarasvatyāḥ prādurbhāvaḥ / nadīrūpeṇa pravṛttāyāṃ tasyāmṛṣīṇāmavabhṛthasnānam, brahmalokavibhūṣaṇāyāḥ sarasvatyā itthaṃ tatovatīrya bhūrloke pravṛttau kiṃ kāraṇamiti ṛṣīṇāṃ praśnaḥ, brahmayajña- vivādarūpapurātanetihāsavivaraṇamukhena vāyukṛtattatkathāvatāraḥ, svakṛtalokasṛṣṭidarśanād brahmaṇaḥ sarvaśreṣṭha- tvābhimānaḥ, brahmayajñayorvivādaḥ, rudrasya tatra prārdubhāvaḥ, kruddhasya brahmaṇaḥ paṃcamaśīrṣotpattiḥ, rudrakṛtaṃ tatkṛntanam, brahmakṛtā rudrastutiḥ, kṛtasya śiraso dhāraṇārthaṃ prārthanā ca /
६ ṣaṣṭhe'dhyāye-
brahmaṇo'nurodhāt tacchiraḥkapālamādāya vikṛtarūpaṃ dadhato rudrasya devaveśmasu bhikṣārthaṃ pracāraḥ, viṣṇoḥ sakāśād bhikṣāmādadānena rudreṇa kapālavartini bhaikṣarase viṣṇośchāyādarśanāttatsadṛśamūrtternarasya sarjanam /
७ saptame'dhyāye-
dhṛtakapālamṛya bhairavarūpiṇo rudrasya bhaikṣārthaṃ tato brahālokagamanam, tatromiti vyāharatastasya vadanāt sarasvatyāḥ prādurbhāvaḥ, kapālasaṃsthāpanam, mahiṣarūpiṇo hālāhalāhvayasyāsurasya vināśaḥ, kapālamātṝṇāmutpattiḥ, mahākapālasarasastotrasya cotpattiḥ /
८ aṣṭamasdhyāye-
sarasvatīpravṛttikathosaṃhāraḥ / satrasamāptau brahmaṇastatrāgamaḥ, brahmaṇa upadeśād ṛṣibhiḥ śaṃkarārādhanoddeśena punarbahuvidhasatrānuṣṭhānasamārabhaṇam / satre svarbhānunā somasyāpaharaṇam, gāyatryā śyenībhūya tatpratyānayanam, satra- samāptiḥ / brahmādidevānāmṛṣibhiḥ saha maināke tapaścaryā, tapaso'nte tuṣṭena śaṃkareṇa tebhyo darśanadānam /
९ navame'dhyāye
brahmādikṛtā rudrastutiḥ, teṣu rudrasyānugrahaḥ / rudreṇa svatejaso visarjanam / tejasordhāṃśena mukhata ulkāsarjanam / rudrādeśānnārībhūtāyāstasyā brahmaṇa arādhanāya tapaścaraṇam / svarṇākṣa-svarṇākṣīnāmasamākhyā / ṣaṭkulīyānāṃ tatraiva kṣetre nivasanārthamādeśaḥ, kṣetramahimā /
१० daśame'dhyāye-
rudrājñayā tapaścarantyāstasyā devyā brahmaṇa upadeśāt tryambakapatiprāptaye dakṣaduhitṛtvena satīnāmnā śarīrāntara- (janma) grahaṇam, satyāstryambakabhāryātvam, rudrāṇāṃ sṛṣṭiḥ, sthāṇupadaniruktiḥ, dakṣakṛtaḥ satyā avamānaḥ, satyā yogadhāraṇayā dehatyāgaḥ, mahādevakṛto dakṣaśāpaḥ /
११ ekādaśā'dhyāye-
kadācid himavato gṛhe kaśpasyāgamaḥ / loke khyātikaraṃ pūjyatvāpādakaṃ ca kiṃ, kena cākṣayā lokāḥ syuriti kaśyapa prati himavataḥ praśnaḥ, apatyena sarvamāpyata iti kaśyapakṛtamapatyamahimavarṇanam, dṛṣṭāntamukhena ca sukeśopākhyānakathanam / sukeśasya rudrārādhanayā gaṇapatvaprāptistatpitṝṇāṃ gartāduddharaṇaṃ ceti / kaśyapasya himavantaṃ prati guṇavadapatyotpādanopadeśaḥ, himavatastapaścaraṇam / brahmaṇo varaprāptiḥ / menāyāṃ kanyātrayotpādanam trikumārīṇāṃ duścaratapaścaraṇam, aparṇādi nāma-nirvacanam prasaṅgāt tāsāṃ patiputrādisamullekhaḥ / umāyā mahādeva-patiprāptaye tapaścaraṇam, brahmaṇā samāśvāsanaṃ varadānaṃ ca /
१२ dvādaśe'dhyāye-
brahmaṇaḥ samāśvāsanena devyāstapaso nivṛttiḥ / svāśramādvāri jātamaśokaṃ samāśritya saṃsthitāyāṃ devyāḥ samakṣaṃ śaśāṅkatilakasya śivasya vikṛtabrāhmaṇarūpeṇopasthitirvivāhārthaṃ prārthanā ca / devyāḥ svasyāsvatantratvajñāpanam / tadarthaṃ pinturantikaṃ gantumanurodhaḥ / śivasya tenaiva rūpeṇa himālayasamīpe gamanaṃ kanyāyācanaṃ ca / himālayena , tatra sā svecchayā yaṃ tasyā bharttā bhave'ditisvābhiprāyapraka- --- tataḥ pratyāgatya nairāśyaṃ prakaṭayataḥ śivasya skandhe 'śokastabakasaṃsthāpanena tadaiva devyā tasya svato varaṇam, tato'ntarhitasya śivasya punardevyā agrato grāhagrastadīnabrāhmaṇabaṭurūpeṇa narmalīlāpradarśanam /
१३ trayodaśe'dhyāye -
himavatpṛṣṭhe devyāḥ svayaṃvaramahotsavaḥ / salokapālānāṃ sagaṇānāṃ tridivaukasāṃ gandharvayakṣoragakinnarādīnāṃ ca samakṣaṃ devyā mahādevapativaraṇam / udvāhārthaṃ tatra maṇḍapanirmāṇam / ṛtūnāṃ vicitra samāgamaḥ / sarvabhūtasamājo- pasthitiḥ brahmaṇa ārtvijye pārvatīparameśvarayorvevāhikavidhisamāpattiḥ /
१४ caturdaśe'dhyāye -
udvāhānantaraṃ harṣātiśayena brahmādibhiḥ kṛtāḥ devadevastutiḥ / tuṣṭasya śambhordevānprati varaditsā / varasya samucitakālāvadhi tathaiva nyāsārthaṃ devānāmanurodhaḥ / śivena tasyānumodanam /
१५ paṃcadaśe'dhyāye -
manmathasya durabhiprāyaḥ / devadevakṛto manmathadehadāhaḥ / devadevyo ratisamāśvāsanam / vasiṣṭhasya tapaścaryā / devadevadarśanam, vasiṣṭhakṛtā devadevastutiḥ / devadevasya tasminnanugrahaḥ, varadānam /
१६ ṣoḍaśe'dhyāye -
vasiṣṭhāt śakterutpattiḥ / apatyārthaṃ śaktestapaścaryā / abhīṣṭavaralābhaḥ, śakteḥ patnyā adṛśyantyā garbhadhāraṇam / garbhavatyāṃ lasyāṃ kalmāṣapādena rājñā guruśāpādrakṣobhāvamāpannena śakterbhakṣaṇam /
१७ saptadaśe'dhyāye -
rājñā kalmāṣapādena śakterbhakṣaṇe kiṃ kāraṇaṃ kimarthaṃ ca rājā rakṣasāviṣṭa iti vyāsakṛtajijñāsāśamanārtha puna- rvistareṇa saudāsopākhyānārambhaḥ / tatra viśvāmitrapreritena rakṣasā hṛtacetanena rājñā māṃsabhojanārthine guruputrāya śaktaye manuṣyamāṃsapariveṣaṇam / tadvijñāya kruddhena muninā rājñe puruṣādo ( rākṣaso) bhaviṣyasīti śāpadānam / mohitena ca rājñā 'tvāmeva prathamaṃ sabhrātṛkaṃ bhakṣayiṣyāmī'ti pratijñānam /
१८ aṣṭādaśe'dhyāye -
sabhāryasya saudāsasya vanapraveśaḥ / tatra rakṣobhāvamāpannena tena vasiṣṭhasya paśyataḥ sabhrātṛśatasya śakterbhakṣaṇam / putraśokānunaptasya vasiṣṭhapyātmahatyārthaṃ prayatnaḥ / (śatadru) vipāśādi - nāma - niruktiḥ / vasiṣṭhena rājño rakṣobhāvāt mocanam / rājñaḥkṣetre putrotpādanam / adṛśyantyā garbhataḥ parāśarasyotpattiḥ / parāśarakṛto rakṣaḥ- satrasamārambhaḥ /
१९ ūnaviṃśe'dhyāye -

vasipṭhānurodhāt parāśarasyāpatyārthaṃ maināke tapaścaraṇam / parāśarāt kālyāṃ vyāsasyotpattiḥ / vyāsāt śukotpattiḥ, śukasya putracatuṣṭaya kanyā caiketyanvayoddeśaḥ, / putraśataghātānantaramapyapraśāntavaireṇa viśvāmitreṇa vasiṣṭhajighṛkṣayā sarasvatyāḥ sāhāyyābhyarthanā / sarasvatyāḥ srotovegena vasiṣṭhasyāśramādapavāhanam / viśvāmitra- śāpāt sarasvatyā asṛktoyatvam / viśvāmitrasya vasiṣṭhajighāṃsā / dvayoranyo'nyamugrasaṃmardaḥ / sarṣīṇāṃ devānāmabhyarthanayā dvayoḥ pravardhamānavairatyāgena parasparaṃ sakhyāṅgīkāraḥ / sarasvatyāḥ svacchajalatvam /
२० viṃśe'dhyāye -
nandyupākhyānārambhaḥ, śilādasya putrārthaṃ tapaścaryā / śilādakṛtā devadevastutiḥ, varalābhaḥ, nandina utpattiḥ / mahādevadarśanena tadanugrahalipsayā nandino gṛhānnirgamanam /
२१ ekaviṃśe'dhyāye -
bhuvanāṃ praviśya tadantarjale nandino'nekakoṭirūdrajāpaḥ / devadevadarśanam / nandikṛtā devadevastutiḥ /
२२ dvāviṃśe'dhyāye -
nandinaṃ prati devadevasyānugrahaḥ / japyeśvarotpattiḥ / pañcanadasamākhyānam /
२३ trayoviṃśe'dhyāye -
nandinaḥ senāpatyābhiṣekopakramaḥ/ tadarthaṃ gaṇānāmāhvānam / akhilagaṇapasamājopasthitiḥ / teṣāmaśeṣato nāmārūpa- saṃkhyādivivaraṇam /
२४ caturviṃśe'dhyāye -
devadevājñayā gaṇapānāṃ sarvasaṃbhāropasthāpanam / sarvadevānāṃ sarṣīṇāṃ tatrāgamaḥ / devadevyoḥ samakṣaṃ paryāyeṇa brahmādikṛto maharddhiyukto nandinaḥ senāpatyebhiṣekaḥ / brahmādikṛtā nandistutiḥ / sarvato jayakāraśca /
२५ paṃcaviṃśe'dhyāye -
nandina kṛte mahādevena tatra marutāṃ sakāśe kanyāyācanam / marutkanyayā suyaśayā saha nandino vivāhaḥ / nikhilairgaṇairnandino'bhinandanama / nandikṛtā gaṇānāṃ stutiḥ /
२६ ṣaḍviṃśe'dhyāye -
ekadā svecchayā pārvatyā mātṛgṛhagamanam / tatra māturmukhād bhartṛviṣayakāsaṃbhāvitāsaṃmatahīnavacanaśravaṇam / tato nātihṛṣṭamanasā nivṛtya bhartuḥ pārśve samāgatayā tayā parvataṃ vihāya nivāsārthaṃ sthalāntaragamanecchāprakaṭanam / tadarthaṃ śivena nikumbhanāmānaṃ gaṇeśvaramāhūya tasya divodāsādhyuṣitāyā vārāṇāsyāḥ śūnyīkaraṇārthamājñādānam / tadanusāraṃ nikumbhasya vārāṇāsīṃ gatvā nāpitasāhāyyena mandiraṃ nirmāya tatra nijapratimāyāḥ pratiṣṭhāpanam / tataśca tatra varadagaṇeśarūpeṇa nikumbhasyāvasthānam / svāvahelanaṃ vyājīkṛtya tena samahiṣīkasya divodāsasya tataḥ utsādanam / evaṃ śūnyīkṛtāyāṃ vārāṇasyāmāgatya somasya sagaṇasya devadevasya nivasanam /
२७ saptaviṃśā'dhyāye -
pārvatyā pṛṣṭena śambhunā bhaktānugrahārthaṃ svaprāsādanirmāṇa saṃmārjanopalepana śubhrīkaraṇa liṅgasthāpanapūjanasnapanā- bhigamanānuyānavividhadravyadānopacārasamarpaṇādiphalakathanam /
२८ aṣṭāviṃśe'dhyāye -
śambhūddeśyakatattuṣṭikaravividhavratopavāsataponiyamadānajapanāmakīrtanādiphalakathanam /
२९ ūnatriṃśe'dhyāye -
somasya devadevasya vārāṇasīkṣetre svakṛtadivyodyānadarśanam / śambhukṛtaṃ goprekṣeśvarakapilāhradabhadradohopaśāntaśiva- hiraṇyagarbheśvara svalīneśvaravyāghreśvara jyeṣṭhasthānāvimuktaśaileśvarasaṃgameśvaramadhyameśvaraśukreśvarajambukeśvarāvimukteśvara- vārāṇasījāhnavyādīnāṃ puṇyakṣetrāṇāṃ nāmanirvacanapūrvaka māhātmyakathanam / tadaiva pārvatyā pāśupatavratināṃ yogināṃ jyotirmaye ṣaḍviṃśe parasmin puruṣe layadarśanam / evaṃ svapuṇyasthānānyākhyāya śambhunā punaravimuktakṣetrasya (kāśyā) bhāgīrathyāśca vistareṇa māhātmyakathanam /
३० triṃśā'dhyāye -
jaigīṣavyatapaścaryā, jaigīṣavyaṃ prati śivasyānugrahaḥ / jaigīṣavyakṛtā śivastutiḥ, varalābhaḥ / kuberatapaścaryā, tatsannidhau śivayorāgamanam, kubereṇa kaṭākṣadṛṣṭyā 'nimiṣeṇa pārvartāmukhanirīkṣaṇam / pārvatyāḥ kopaḥ / kuberasya piṅgākṣatvam, kuberakṛtā devadevastutiḥ / kuberaṃ prati śivasyānugrahaḥ / paṃcacūḍānāṃ tapaścaryā, śivayostāsāṃ darśanadā- nam / paṃcacūḍābhiḥ kṛtā pārvatīstutiḥ / tābhyaḥ pārvatyā varapradānam /
३१ ekatriṃśe'dhyāye -
harikeśāparanāmnaḥ piṅgalayakṣasya śivaparāyaṇasya gaṇatvaprāptiḥ / pārvatyāḥ punarudyānadidṛkṣā / kāśīkṣetra- māhātmyaśravaṇecchā ca / śambhunā pārvatyā udyānadarśanam / vistareṇodyānavarṇanam / avimuktāparanāmnaḥ kāśīkṣetrasya māhātmyavarṇanam / jaigīṣavyaguhāyā ullekhaḥ / piṅgalāya varadānam, mandaratapaścaryā / sagaṇasya somasya śambhostapasyantaṃ mandaraṃ prati gamanam / tasmin śambhoranugraho varadānañca / prāgyajñamūrtijaladavāhanasya rudrasya paścād vṛṣavāhanatve kāraṇamākhyātuṃ purātanakathāvatāraṇam / kṣuvato brahmaṇo vaktrāt kṣupasyotpattiḥ / kṣupadadhīcivivādaḥ / viṣṇudadhīciyuddham, sthāneśvarasthāṇutīrthasthāṇuvaṭādimāhātmyavarṇanam /
३२ dvātriṃśe'dhyāye -
dakṣakṛtaḥ kratvanuṣṭhānārambhaḥ / tatra rudrāya yajñabhāgāpradānam. parvatīprakopaḥ / bhadrakālīharibhadra( vīrabhadra) - yorutpattiḥ / tatkṛtaṃ kratuvidhvaṃsanam / mṛgarūpeṇa palāyamānasya yajñasya vīrabhadrakṛtaḥ śīrṣacchedaḥ, devaiḥ kṛtā devadevastutiḥ / devānāṃ maheśvarodarapraviṣṭānāṃ vividhādbhutalokavicitrapuradarśanam / kālakarṇyā utpattiḥ tadbhayād devānāṃ bhasmakūṭe nilayanam / bhasmasaṃsargāt teṣāṃ pāśupatatvaprāptiḥ, devaiḥ kṛtā kālakarṇīstutiḥ, devānprati devadevasyānugrahaḥ / yajñasya mṛgaśīrṣatāsamāpattiḥ, bhadrakarṇahradabhadreśvarayormahimā haribhadrasya puṇyakṣetratvam, kubjāmrakabrahmāvarttayoḥ samākhyā / dakṣakṛtā pārvatīparameśvarayoḥ stutiḥ, dakṣaṃ prati śivayoranugrahaḥ / arjunānadī- kanakhalayornāmanirvacanaṃ samāhātmyam /
३३ trayastriṃśe'dhyāye -
rudravāhanatvakāmanayā dharmayajñayostapaścaryā, rudradarśanam. dharmayajñakṛtā rudrastutiḥ / janmāntarepi rudravāhanatvaprāptaye tayorabhyarthanā, yatheṣṭavarāvāptiḥ / atulaputraprāptyarthaṃ surabhyāstapaścaryā / surabhyā vṛṣabhotpattiḥ, ekādaśarūdrāṇā- mutpattiḥ, gokanyotpattiḥ (saptagavotpattiḥ) / vṛṣabhacaritākhyānam, caritatṛṇasya tṛṣārtasya vṛṣabhasya samudre jalapānārambhaḥ, samudraśoṣaṇāśaṅkayā vaḍavānalakṛto vṛṣabhanigrahaḥ / pītasya jalasyāśeṣataścharddanam, tathāvamānitasya vṛṣabhasya rudrārādhanam / tuṣṭasya rudrasya vṛṣabhaprārthanayā vaḍavānalanigrahaḥ paścāttadvisarjanaṃ ca / devatānāṃ prārthanayā rudreṇa vṛṣabhasya lokodvejakaraveganivāraṇāya prabhākaranāmno gaṇasya sarjanam / rudrasya vṛṣavāhanatvam, vṛṣabhasya sarvadevamayatvam, tadaṅgāvayaveṣu sarvabhūtasthitikathanam /
३४ catustriṃśe'dhyāye -
devadevasya vṛṣavāhatvakathopasaṃhāraḥ / mahādevena kathāntare kṛṣṇetyuktāyāḥ pārvatyā gauravarṇatvaprāptaye putrasaṃjananārthaṃ ca himavacchikhare duścaratapaścaraṇam / pārvatyā alaṃkāratolaṃkāradhārākhyapuṇyasalilasaridutpattiḥ / pārvatyāṃ tapasi sthitāyāṃ tadbhakṣaṇoddeśena tatra samāgatasya śārdūlasya tatpratīkṣayā tasyāmanimeṣadṛṣṭestaddinātprabhṛti tatraiva niścalatayāvasthānam / upamanyūpākhyānam, upamanyoranāyāsopasthitakṣīrānnabhojanaprāptaye rudrārādhanam / yathepsita- varaprāptiḥ, upamanyukṛtā śivastutiḥ /
३५ paṃcatriṃśe'dhyāye-

sukeśopākhyānam,- sukeśasya pathi gacchato vane gartāntarvīraṇastambāśrita lambanānādhomukhasvapūrvajapitrādidarśanam / sukeśasya taduddharaṇopāyajijñāsā / sukeśāya pitṛkṛto'patyotpādanopadeśaḥ, ūrdhvaretasaḥ sataḥ sukeśasyāpatyo- tpādanamantareṇaiva pitṝṇāmuddhārārthaṃ rudrārādhanā, tuṣṭena rudreṇa sukeśapitṝṇāṃ narakāduddharaṇaṃ, tasya gāṇapatya- pradānaṃ ca /
३६ ṣaṭtriṃśe'dhyāye-
sukeśatatpitṛsaṃvādaḥ, putrapraśaṃsā putrapadaniruktiśca / pitṛpadasamākhyānam / putrāṇāṃ pitṛtvaprāptyupākhyānam / nārakīyagatijijñāsayā pitṝnprati sukeśasya praśnaḥ /
३७ saptatriṃśe'dhyāye-
suśarmakṛtaṃ narakavarṇanam, yamalācalāditrayodaśanarakāṇāṃ nāmakathanam / taducchrayāṇāṃ sakhyopakathanam / pāpināṃ nākoyagatikramamaṃkṣepaḥ, sāmānyena narakayātanāvarṇanam / yamalācalanarakatadgāmijīvatatkarmatadyātanādīnāṃ varṇanam /
३८ aṣṭatriṃśe'dhyāye-
kūṭaśālmalinarakatadgāmijīvatatkarmatadyātanādivarṇanam /
३९ ūnacatvāriṃśe'dhyāye-
kālasūtranarakatadgāmijīvatatkarmatadyātanādivarṇanam /
४०. catvāriṃśe'dhyāye-
kumbhīpākanarakatadgāmijīvatatkarmatadyātanādivarṇanam /
४१ ekacatvāriṃśe'dhyāye-
asipatravanatadgāmijīvatatkarmatadyātanādivarṇanam /
४२ dvicatvāriṃśe'dhyāye-
vaitaraṇīnadītadantaḥpātijīvatatkarmatadyātanādivarṇanam /
४३ tricatvāriṃśe'dhyāye-
ayodhananarakatadgāmijīvatatkarmatadyātanādivarṇanam /
४४ catuścatvāriṃśe'dhyāye-
padmākhyanarakatadgāmijīva tatkarmatadyātanādivarṇanam /
४५ paṃcacatvāriṃśedhyāye-
mahāpadmākhyanaraka tadgāmijīva tatkarma tadyātanādivarṇanam /
४६ ṣaṭcatvāriṃśedhyāye-
rauravanaraka tadgāmijīva tatkarma tadyātanādi varṇanam /
४७ saptacatvāriṃśedhyāye-
mahārauravanarakatadgāmijīva tatkarma tadyātanādivarṇanam /
४८ aṣṭacatvāriṃśedhyāye-
tamonāmanaraka tadgāmijīvatatkarma tadyātanādivarṇanam /
४९ ūnapaṃcāśattamedhyāye-
tamastamataranaraka tadgāmijīva tatkarma tadyātanādivarṇanam /
५० paṃcāśattamedhyāye -
nārakīyāṇāṃ saṃsāraparivartāparanāma nānāyoniprāptikramavarṇanam /
५१ ekapaṃcāśattamedhyāye -
nārakīyāṇāṃ jīvānāmuddhārārthaṃ sukeśasya punarduścaratapaścaraṇena rudrārādhanam / rūdraprasādato'śeṣajīvānāṃ sadyo narakāduddhāraḥ /
५२ dvipaṃcāśattamedhyāye -
narakagatinivārakāṇāṃ śubhakarmaṇāṃ kathanam, sukeśopākhyānopasaṃhāraḥ / kāṣṭhakūṭopākhyānam, bhūmanyunāmno gautamakulotpannasyāputrasya vṛddhabrāhmaṇasya rudrārādhanataḥ, suyaśānāmnyā patnyāṃ kāṣṭhakūṭanāmasutotpattiḥ / kāṣṭha- kūṭasya vipravaṭoḥ pitroranumatyā vidyādhyayanārthaṃ gṛhānnirgatya cyavanasavidhe gamanam / tadantare bhūmanyordiṣṭāntaprāptiḥ, kāṣṭhakūṭe ' dhyayanaṃ samāpya gṛhaṃ pratyāgate bhartṛśokākulāyāstanmāturapi prāṇatyāgaḥ / kāṣṭhakūṭasya rudrārādhanam rudrānugraheṇa kāṣṭhakūṭasya gāṇapatyaprāptiḥ / tatpitrorujjīvanam, teṣāṃ śvetaparvate nivasanam, kāṣṭhakūṭopākhyānaupa- saṃhāraḥ / upamanyusukeśakāṣṭhakūṭādiṣu mahādevasya yosāvanugrahaḥ sa devyāṃ tapasi sthitāyāṃ saṃvṛtta iti kathanam /
५३ tripaṃcāśattamedhyāye -
devyāstapaḥ prabhāveṇa lokānāṃ sthitiviparyayaṃ dṛṣṭavā bhītānāṃ brahmādīnāṃ śaṃkaradidṛkṣayā divyena vimānena mandārācalagamanam /
५४ catuṣpaṃcāśattamedhyāye -
śivājñayā brahmādīnāṃ tataḥ parāvṛtya himavacchikhare tapaścarantyā devyāḥ samīpe gamanam /
५५ paṃcapaṃcāśattamedhyāye-
brahmaṇo'bhyarthanayā pārvatyāstapaso vinivṛttiḥ / brahmaṇā vareṇacchandanam / pārvatyā prathamaṃ vyāghrasya kṛte varayācanam/ brahmaṇā vyāghrasya somanandināmanirdeśanapuraḥsaraṃ gaṇatvapradānam / brahmaṇaḥ sakāśe pārvatyāḥ svasya gauravarṇatvāya lokottaramahimaputraprāptaye ca prārthanā / brahmaṇā pārvatyā yathābhilaṣitavarapradānam /
५६ ṣaṭpaṃcāśattamedhyāye -
duṣkṛtakarmaṇā durgatiṃ gatānāmapi pitṛbhaktivaśācchubhagatiprāpterudāharaṇāya somanandinaḥ pūrvavṛttamākhyātuṃ saptavyādhopākhyānam / saptānāṃ dvijaśiṣyāṇāṃ gurorvacanād gāmānetuṃ daśārṇato māhiṣmatīgamanam / gurvarthe gāmādāya pratinivartamānānāṃ teṣāṃ pathi durbhikṣavaśād nirāhāratayā mumūrṣūṇāṃ kṣudhāturāṇāṃ gatyantarābhāvāt- pitruddeśena tāmeva gāmālabhya tanmāṃsabhakṣaṇam / tadvijñāya kruddhena guruṇā teṣāṃ kaṣṭā gatirbhavitrīti śāpapradānam / guruśāpavaśānnaṣṭasaṃjñānāṃ teṣāṃ daśārṇātīravartini vane vyādhaputratvena janmagrahaṇam / vyādhavṛttyā vane vicaratāṃ teṣāṃ karuṇāviṣṭacetasopādhyāyena jātismaraṇayogyatāpādanenānugrahakaraṇam / tato gṛhaṃ pratyāgatānāṃ teṣāṃ tatpitrā vyādhena svapūrvavṛttakathanam / vyādhe pitari svaryāte mātari ca saṃsthitāyāṃ saptānāmapi teṣāṃ kālañjarādiṣu krameṇa mṛgādijanmaprāptiḥ / cakravākayonau vartamānānāṃ teṣāṃ saptānāṃ madhye prathameṣāṃ trayāṇāṃ kāmpilyādhipateraṇuhasya sāntaḥpurasya sarovare jalakrīḍādarśanājjātarāgāṇāṃ yathākramaṃ brahmadattabrahmadhanvapāñcālanāmnā rājapurohitamantri- putratvena janmagrahaṇam /
५७ saptapaṃcāśattamedhyāye -
anyeṣāṃ caturṇāṃ cakravākānāṃ tatraiva kasyacidyāyāvarasya sutatvena janmagrahaṇam / brahmadattasya pañcālabrahmadhanvabhyāṃ saha bahukālaṃ kāmpilye rājyasukhabhogaḥ / tadanantaraṃ caturṇāṃ yāyāvarasutānāṃ yogeśvarāṇāṃ saṃketaślokadvayaśravaṇena jātasmṛterbrahmadattasya vane gatvā yogena tanutyāgaḥ / pañcālasya tapasā yakṣatvaprāptiḥ / brahmadhanvanaśca devadevyā ārādhanataḥ kāmarūpitvaprāptiḥ / hālopākhyānam, bhalandanopākhyānam / kāmavaśād vyāghrarūpeṇa ṛṣiṃ saṃtrāsya riraṃsayā ṛṣipatnīṃ dharṣayato brahmadhanvanastasyāḥ śāpavaśād vyāghrayoniṃ prāptiriti somanandinaḥ pūrvavṛttopasaṃhāraḥ / ५८ aṣṭapaṃcāśattamedhyāye - brahmaṇo varalābhādanantaraṃ kṛṣṇavarṇāpahānāya pārvatyāḥ sarasi snānam / sarasi snātāyāḥ pārvatyāḥ śarīrakośataḥ kauśikyutpattiḥ / devyājñayā kauśikyā durgānāmnā vindhyaśikhare nivasanam /
५९ ūnaṣaṣṭitamedhyāye
pārvatyā giriśikharavṛkṣāgniparicārikādibhyo varadānam / tato vanadevatābhirvanditāyā devyā agniṃ pradakṣiṇī- kṛtya ṛṣīnabhivandya somanandinā sārdhaṃ viyatā jagatpaterdevadevasya patyuḥpārśvegamanam /
६० ṣaṣṭitamedhyāye-
devyā kauśikī kimarthaṃ vindhyācale saṃpreṣiteti vyāsasya jijñāsā / prasaṃgād vindhyakṛtādityamārgāvarodhanāgastyakṛta tadavamānakathākhyānam/ sundanisundopākhyāna prasaṃgena gokarṇakṣetrotpattyākhyānam / gokarṇe sundanisundayo- stapaścaryā, brahmaṇaḥ sakāśād varaprāptiḥ /
६१ ekaṣaṣṭitamedhyāye-
varadṛptayoḥ sundanisundayorlokanāśāya nirgamaḥ/ atyācāraḥ, nandanavanāvamardanam / amarāvatīpraveśañca, devānāṃ tataḥ pūrvameva palāyanam /
६२ dviṣaṣṭitamedhyāye

amarāvatīṃ vijitavatoḥ sundanisundayorvindhyācale nivasanam / tayoḥ saṃhārāya devānāṃ tilottamāsarjanam / tāṃ prati śivasyānugrahaḥ, maṇḍaleśvarasamākhyā / piṇḍāreśvarotpattiḥ, tilottamāyā vindhyācale gamanam / sunda- nisundayostilottamādarśanam / tilottamārthaṃ kalahāyamānayoḥ kāmasamūḍhacetasoḥ sundanindayoḥ parasparagadāprahāreṇa nidhanam / sundanisundayormṛtayorjīvataḥ śuṃbhaniśuṃbhotpattiḥ / tayostapaścarmā, varaprāptiḥ, devadānavasaṃgaraḥ, śuṃbha- niśuṃbhayorvijayaśrīprāptiḥ, devānāmantardhānam /
६३ triṣaṣṭitamedhyāye
devān vijitavatoḥ śuṃbhaniśuṃbhayorvindhyācale āgatya nivasanam / śuṃbhānucarasya mūkadānavasya vindhyaśikhare kauśikīdarśanam / mūkavacasā kāmāturasya śuṃbhasya devīsamīpe dūtapreṣaṇam / devyā svasya yuddhaśulkatvajñāpanam / daityānāmitikartavyatāviṣaye parāmarśaḥ /
६४ catuḥṣaṣṭitamedhyāye -
daityānāṃ sainyasannāhaḥ, śuṃbhaniśuṃbhayormahatā sainyena kauśikīṃ prati prayāṇam / devyāḥśarīrād yoginīnāṃ prādurbhāvaḥ / devyāḥ sainyasajjā, yuddhāya niryāṇam /
६५ pacaṃṣaṣṭitamedhyāye
devīnāṃ daityānāṃ ca mithastumulaṃ yuddham / devīkṛtaṃ daityānāṃ kadanam / ṣaṣṭhīmeghasvanayoḥ mṛtyukārtasvarayorlakṣmīdrumayoḥ kāntimayayoḥ saramāmurayoścaṇḍāghanayorniyatikharayoḥ prabhāvatīdhundhvoḥ saṃsaktaṃ dvandvayuddham / yuddhe daityasainyānāṃ vināśaḥ / yudhi vihataparākramapauruṣāṇāṃ dānavayodhamukhyānāṃ dviradavarānadhiṣṭhāya punaryuddhāya prayatanam /
६६ ṣaṭṣaṣṭitamedhyāye -
daityānāṃ prayatnaṃ viditvā devīnāmapi yuddhārthaṃ sāṃgrāmikagajottamādhirohaṇam / gajārūḍhānāṃ devīdānavānāṃ saṃkulaṃ yuddham / devībhirājau svabalānyabhyarditāni dṛṣṭvā caturaṅgiṇyā senayā śuṃbhaniśuṃbhayoḥ samājabhūmāvāgamanam / devyā saha śuṃbhaniśuṃbhayoryuddham, tumulaḥ saṃgharṣaḥ, devyā daityasainyānāmalpāvaśeṣīkaraṇam / devyā śuṃbhaniśuṃbhayordhvajakavacā- śvasārathīnāṃ nirṇāśanam / divamutpatitayoḥ śuṃbhaniśuṃbhayordevyā grīvayoḥ saṃpragṛhyā niṣpeṣaṇam, śuṃbhaniśuṃbhavadhaḥ /
६७ saptaṣaṣṭitamedhyāye -
devaiḥ kṛtā kauśikīstutiḥ, devadevyoḥ kauśikyai varapradānam / kauśikīvijayamahotsavaḥ, vindhyaśikhare devairdihitaḥ kauśikyā abhiṣekaḥ, śakravākyam /
६८ aṣṭaṣaṣṭitamedhyāye -
kauśikyā svadehodbhūtānāṃ devīnāṃ laṅkādideśeṣu pratiṣṭhāpanam, kauśikīkṛto mahiṣavadhaḥ /
६९ ūnasaptatitamedhyāye -
pārvatyā gauravarṇatāsādanānantaraṃ bhartturdarśanāya himavacchiravarānmandarācale pratyāgamanam / nandikṛtā gaurīstutiḥ / vyāghradvitīyāyā gauryā bharttuścaraṇābhivandanam / gauryā devadevasya savidhe svatapaścaryāvaṇiraṇakathanam / śivena somanandino varapradānam / somasya sagaṇasya śambhorgauryāstapasthaladarśanāya himavacchikharagamanam / gaurīśikhara- samākhyā, śivena himavato varapradānam / gorīśilāstanakuṇḍālaṅkāradhārā kośīnīlakuṇḍaniścīrāgrāraṇyakṛṣṇā- jinādimahimasamākhyānam /
७० saptatitamedhyāye -
devadevasya darśanārthaṃ śakraśaśivāyūnāṃ mandarācale āgamanam / hiraṇyakaśiporvadhārthaṃ gṛhītanarasiṃharūpasya viṣṇo ruddhārārthaṃ devadevasya samīpe śakrasya prārthanā / devadevānugraheṇa vāyormūrttattvam / śaśino yakṣmāpahānāya prabhāse tapaścaraṇopadeśaḥ, prasaṃgāgataṃ hiraṇyakaśipūpākhyānam / hiraṇyakaśiporutpattiḥ, śrīparvate hiraṇyakaśipostapaścaryā / brahmaṇo varalābhaḥ, trailokyarājyakaraṇam, śrīparvatopākhyānam / śrīparvatamāhātmyam, śrīgirervarapradānam /
७१ ekasaptatitamedhyāye -
hiraṇyakaśiporatyācāreṇa pīḍitānāṃ devānāṃ brahmaṇā saha viṣṇoḥ samīpe gamanam / hiraṇyakaśiporvadhārthaṃ prārthanā, viṣṇunā narasiṃharūpeṇa hiraṇyakaśiporvadhaḥ / rudrasya śarabharūpeṇāvatāraḥ, nṛsiṃhakṛtā śarabhastutiḥ / śarabharūpiṇā rudreṇa viṣṇornṛsiṃharūpātsamuddharaṇam /
७२ dvisaptatitamedhyāye -
mandare viharato devadevasya pārvatyāḥ prārthanayā vindhyācalamāgamya tatra manasā nirmite mahāpure yogasandhānamāsthāya tayā saha mahāsuratārambhaḥ / tannimittāt mahotpātān dṛṣṭvā bhītairdevairvindhyamāgatya śaṃkaradarśanārthaṃ tatsavidhe lakṣyadūtarūpeṇa vahneḥ preṣaṇam / tatra nandino'nugraheṇa vahnerabhyantarapraveśaḥ / vahneḥ prārthanayā devadevasya mahāsuratā- ttūṣṇīṃ niṣkramya devebhyo darśanadānam / devyāstanayayogāpanodanāya śambhoḥ suratavirataye devānāṃ prārthanā / devānāṃ tuṣṭyartha śambhunā cirasandhāritasya svatejaso vahnāvādhānam / mahāsuratabhaṅgāt pārvatyāḥ prakopaḥ / nandinaṃ prati roṣeṇa karṇotpalaprakṣepaḥ / tataḥ svarṇaśṛṃgasamīpato bhadrotpalasarotpattiḥ / devatābhyaḥ pārvatyāḥ śāpaḥ / kaiṭabha nāmnā pārvatyāstatrāvasthānam / ramaṇaśilāmahimā, śaṅkarasakāśe devānāmandhakatapaḥpravṛttivijñāpanam / śaṃkareṇa devānāṃ samāśvāsanam, śaṃkarājñayā māheśvatejasau devaiḥ śaravaṇe samutsarjanam / tatprabhāvāt tatra sarvasya hiraṇmayībhāvaḥ /
७३ trisaptatitamedhyāye-
andhakotpattikathāmavatārayituṃ prasaṃgāt śaṃkukarṇakṣetrasamākhyānam / putraprāptyartha śaṃkukarṇakṣetre hiraṇyākṣasya tapaścaryā / parihāsārthaṃ pārvatyā śambhornetranimīlanam / śabhunetranimīlanajanyāndhakārād andhakotpattiḥ / tapaścarate hiraṇyākṣāya mahādevenāndhakasutapradānam / yuvāvasthāṃ prāptasyāndhakasya gṛhānnirgatya tapase prasthānam /
७४ catuḥsaptatitamedhyāye-
gaṅgādvāravarttikanakhalakṣetrendhakasya tapaścaryā, brahmaṇaḥ sakāśād varaprāptiścakṣurlābhaśca /
७५ pañcasaptatitamedhyāye-
labdhavarasyāndhakasya gṛhaṃ pratyāgamanam / hiraṇyākṣakṛtaściracintitaḥ kaumudīmahotsavaḥ /
७६ ṣaṭsaptatitamedhyāye-
hiraṇyākṣapure dānavānāṃ mahāsamājaḥ, daityadānavānāṃ sabhāpraveśaḥ, hiraṇyākṣasya sabhāpraveśaḥ /
७७ saptasaptatitamedhyāye-
daityadānavavīrāṇāṃ parāmarśaḥ, vijayayātrāprastāvaḥ, hiraṇyākṣasya sainyasannāhaḥ, śukravākyam / śukraṃ puraskṛtya sasainyasya hiraṇyākṣasya amarāvatīvijayāya niryāṇam /
७८ aṣṭasaptatitamedhyāye-
amarāvatyāṃ devānāṃ bhayasūcakā dāruṇotpātāḥ, bṛhaspativākyam, devānāṃ sainyasannāhaḥ, vyūharacanā, yuddhāya niryāṇam /
७९ ūnāśītitamedhyāye-
daityapakṣe vyūharacanā, yuddhārasbhaḥ devadānavasainyānāṃ bhīṣaṇaḥ saṃgharṣaḥ /
८०. aśītitamedhyāye-
lokapālānāṃ daityadānavavīraiḥ saha dāruṇaṃ yuddham / daityadānavavīrāṇāṃ parākramaḥ /
८१ ekāśītatamedhyāye-
devarāḍhiraṇyākṣayoryuddham / aṃśanāmna ādityasya parākramaḥ /
८२ dvyaśītitamedhyāye-
devadānavavīrāṇāṃ tumulaṃ yuddham / daityadānavavīrāṇāṃ yuddhasthalādvidravaṇam hiraṇyākṣavākyādvīrāṇāṃ palāyanānni- vṛttiḥ /
८३ tryaśītitamedhyāye -
devadānavavīrāṇāṃ punastumulayuddhārambhaḥ / saṃkulaṃ yuddham, ubhayoḥ pakṣayormahat kadanam /
८४ caturaśītitamedhyāye -
devadānavayuddhasya mahāyajñarūpeṇa varṇanam, devānāṃ dānavānāñca bhīṣaṇaḥ saṃgharṣaḥ, dāruṇaṃ dvandvayuddham, devendrahiraṇyākṣayo- ryuddham, airāvatasya vikramaḥ / hiraṇyākṣakṛtaprahāreṇa saśakrasyairāvatasya yuddhabhūmervidravaṇam /
८५ paṃcāśītitamedhyāye –
vāyuvipracittyoraṃśasaṃvarayorbhagabalayoḥ pūṣavirocanayośca dvandvayuddhavarṇanam / vāyvaṃśabhagānāṃ parājayaḥ, pūṣṇaḥ parākramaḥ /
८६ ṣaḍaśītitamedhyāye

pūṣṇaḥ parājayaḥ, balimitrayorbāṇavaruṇayoryamāndhakayorjayantelvalayośca dvandvayuddham / mitravaruṇayamajayantānāṃ parābhavaḥ/
८७ saptāśītitamedhyāye -
mayacandramaso rāhvahirbudhnayorajaikapātkālanemyorjvarakārtasvanayordvandvayuddham /
८८ aṣṭāśītitamedhyāye
aryamaprahlādayordharānuhrādayordvandvayuddham / tataḥ punardevagaṇānāṃ daityānāṃ ca saṃkulaṃ yuddham / devānāṃ balavadvegena dānavānāṃ balasya bhṛśaṃ vegapratighātaḥ /
८९ ūnanavatitamedhyāye -
dānavānāṃ trāṇāya hiraṇyākṣasya yuddhebhisaraṇam / hiraṇyākṣasya parākramaḥ, devānāṃ vidravaṇam, vāyorabhisaraṇam / vāyoḥ parākramaḥ, vāyuhiraṇyākṣayuddham, dānavavauraiḥ saha vāyoḥ saṃkulaṃ yuddham / vāyorvikramabhaṅgaḥ, sendrāṇāṃ devānāṃ punardānavān prati abhyākramaṇam / saṃkulaṃ yuddham, devendravirocanayoryuddham / virocanasya parākramaḥ, devānāṃ palāyanam /
९० navatitamedhyāye -
devasainyaṃ dānavavīrairardyamānaṃ samīkṣya agnīṣomayoryuddhebhisaraṇam / candramasaḥ śarāghātena hiraṇyākṣasya mohaḥ / sārathinā hiraṇyākṣasya saṃgrāmādapavāhanam / candramasaḥ parākramaḥ, daityavīrāṇāṃ stabdhībhāvaḥ, somenevāgnināpi daityasainyānāṃ bhṛśaṃ kadanam /
९१ ekanavatitamedhyāye -
hiraṇyākṣakṛtā sārathibhartsanā / hiraṇyākṣasya punaryuddhabhūmau pratyāgamanam, hiraṇyākṣasyāgnīṣomābhyāṃ yuddham / somasya yuddhādapayānam /
९२ dvinavatitamedhyāye -
agnidānavayuddham, agneḥ parākramaḥ, agnimukhotthena dhūmena yuddhabhūmau sarvatrāndhakāraḥ, āṭibakasaṃjñaṃ bhṛśadāruṇamandha- kārayuddham /
९३ triṇavatitamedhyāye -
andhakāravilayanam, śakrapurassarāṇāṃ devānāṃ prasabhaṃ daityasainyavimardanam, andhakāsuraparākramaḥ, devānāṃ palāyanam, daityānāmamarāvatīpraveśaḥ / hiraṇyākṣasya vijayātrārambhaḥ, varuṇalokāya prasthānam /
९४ caturṇavatitamedhyāye
(varuṇalokavijayaḥ), (yamalokābhigamanam, yamalokavijayaḥ), nārakīyāṇāṃ mokṣaṇam, pitṛpatitvena vipracitteḥ sthāpanam /
९५ pañcanavatitamedhyāye -
laṅkābhigamanam. yakṣapuryā laṅkāyā vaśīkaraṇam / laṅkāyāṃ prahlādasyābhiṣekaḥ, lokānāṃ vaśīkaraṇānantara devatānāṃ sthāneṣu dānaveśvarāṇāṃ sthāpanam / amarāvatyāmindratvenāndhakasyābhiṣecanam / svayaṃ hiraṇyākṣasyākhilabhūrlokā- nuśāsanam / mūrtimatīṃ pṛthivīṃ vaśīkṛtya nāgapāśairbaddhvā rasātale svapurasamīpatastasyāvarodhanam / hiraṇyākṣa- rājyavarṇanam /
९६ ṣaṇnavatitamedhyāye
devānāṃ duravasthā, brahmakṛtaṃ devānāṃ samāśvāsanam / brahmadattayogaprabhāveṇa devānāṃ prajāśarīreṣu nilīyāvasthānam / hiraṇyākṣasya atyācāraḥ /
९७ saptanavatitamedhyāye -
brahmaṇo vākyād devānāṃ śvetaparvatagamanam / tatra devaiḥ kṛtā viṣṇoḥ stutiḥ / hiraṇyākṣavināśāya prārthanā, sarvadevamayaṃ ( yajña) vārāhaśarīramāsthāyaiva tamugradaityaṃ haniṣyāmīti viṣṇunā devatānāṃ samāśvāsanam /
९८ aṣṭanavatitamedhyāye -
devairvarāharūpaprakalpanam, viṣṇunā varāhaśarīragrahaṇam / varāharūpasya viṣṇoraṅgapratyaṅgeṣu devādīnāmavasthiti- varṇanam / ṛṣibhirvarāhatejasaḥ samuddīpanam / varāhasya devānprati vacanam, mahādevena devānāṃ samāśvāsanam / brahmaṇā kṛtarakṣāvidhervarāhasya rudraṃ namaskṛtya varuṇālayaṃ prati prasthānam /
९९ ekonaśatatamedhyāye -
varāhasya mahārṇavapraveśaḥ, antaḥsamudre kramāllokāllokāntaraṃ gacchato varāhasya rasātalaprāptiḥ, hiraṇyākṣāya varāhāgamanaṃ nivedayituṃ sāgarapālasya dānavasya aśmakapuraṃ prati gamanam /
१००. śatatamedhyāye -
hiraṇyākṣapure bhayaṅkarā utpātā, prahlādahiraṇyākṣayoraniṣṭasvapnadarśanam / daityānāṃ vimarśaḥ, bhītasya sāgarapālasya sasaṃbhramaṃ sabhāpraveśaḥ / tatkṛtaṃ varāhasvarūpavarṇanam / varāhapravṛttivijñānāya hiraṇyākṣeṇa kiṅkaragaṇapreṣaṇam /
१०१ ekottaraśatatamedhyāye -
kiṅkarāṇāṃ varāhasandarśanam / varāhakiṅkarasaṃvādaḥ, kiṅkarāṇāṃ varāhaṃ prati śastrakūṭaiḥ praharaṇam / varāheṇa kiṅkarāṇāṃ niḥśeṣatayā kadanam /
१०२ dvyuttaraśatatamedhyāye -
kiṅkarāṇāṃ kadanaṃ śrutvā bhṛśaṃ kruddhasya hiraṇyākṣasya svāsanādutpatanam / vipracicittiprabhṛtibhirdānavaiḥ samāśvāsanam / hiraṇyākṣasyājñayā prahlādādipramukhavīrāṇāṃ varāhanigrahārthaṃ niryāṇam / kiṅkaragaṇānnipātyāśmakapura prāptena varāheṇa puradvārādividhvaṃsanam / saśastravarṣaṃ dānavavīrairanuyātasya varāhasya purāda bahiḥ samāṃ bhūmimupāśritya yodhanam /
१०३ tryadhikaśatatamedhyāye -
varāhasya prahlādāndhakavipracittyādibhirdānavavīraiḥ saha subhīṣaṇaṃ citrayuddham / tathā yudhyatā varāheṇa nikhila- dānavānāṃ vidrāvaṇam /
१०४ caturuttaraśatatamedhyāye -
dānavaiḥ punarvarāhaṃ prati śastravarṣaṇam / dānavaprahitasarvaśastrāṇāṃ varāheṇa grasanam / dānavaiḥ saha varāhasya bhīṣaṇa yuddham / varāheṇa nikhiladānavānāṃ vidrāvaṇam / nardatā varāheṇa vipracittiṃ bhrāmayitvā tasya puraṃ prati protkṣepaṇam / vipracitterhiraṇyākṣabhavanopari vegena nipatanam / hiraṇyākṣeṇa vipracitteḥ samāśvāsanam / vipracittihiraṇyākṣa- saṃvādaḥ / vipracitternairāśyavacanam, hiraṇyākṣasya svayaṃ yuddhāya gantuṃ niścayaḥ /
१०५ paṃcottaraśatatamedhyāye -
kruddhasya hiraṇyākṣasyātimahatā rathena yuddhāya niryāṇam / yuddhārthaṃ purānnirgacchato hiraṇyākṣasya nānāvidhamahotpāta- darśanam / varāhahiraṇyākṣayuddham / hiraṇyākṣaśarāghātena niścoṣṭasya varāhasya maharṣibhirdevatābhiśca svatejobhiḥ samāpyāyanam /
१०६ ṣaḍuttaraśatatamedhyāye -
taistathāpyāyanādūrjitatejaso varāhasya punarhiraṇyākṣeṇa saha bhīṣaṇaṃ yuddham / varāhahiraṇyākṣayoḥ parasparamākṣepaḥ / dāruṇaṃ yuddham, kruddhasya hiraṇyākṣasya varāhaṃ prati bhīṣaṇaśūlaprakṣepaḥ /
१०७ saptottaraśatatamedhyāye -
alakṣitena vegavatā śūlena hṛdi viddhasya varāhasya nisaṃjñatayā bhūmau nipatanam / jagati nānāvidhamahotpātapravṛttiḥ, brahmādibhiḥ prārthitena mahādevena svatejasā varāhāpyāyanam / tathāpyāyitasya kṛcchrānmuktasya varāhasya hiraṇyākṣeṇa bahukālaṃ yuddham / prāptakālānatikramaṇārthaṃ varāhaṃ pratyākāśavāṇī, varāhakṛto hiraṇyākṣavadhaḥ /
१०८ aṣṭottaraśatatamedhyāye -
varāheṇāntaḥ samudre pṛthivyā anveṣaṇam bandhanādunmocananam, rasātalādānīya svasthāne sthāpanaṃ ca/ tato devakṛtai- rdivyotsavairnandato varāhasya mṛgīrūpeṇopasthitābhirdivyāpsarobhiḥ saha suciraṃ bhūrloka eva krīḍāviharaṇenāva- syānam /
१०९ navādhikaśatatamedhyāye -
tathā ramamāṇasya varāhasya citralekhābhāryāyāṃ vṛkanāmnaḥ putrasyotpattiḥ / yadṛcchayā pṛthivyāṃ vicarato vṛkasya himavacchikhare kumārānupasthitau tadālayamāsādya baladarpādudyānadrumabhañjanam / kokāmukhanāmnā kumārānucareṇa vṛkasya bandhanam / nāradamukhāttadvijñāya varāhasya sasaṃbhramaṃ kumāragṛhagamanam /
११० daśottaraśatatamedhyāye -
kumāreṇa saha varāhasya yuddham / kumāraśaktiprahārato varāhasya dehāvapātaḥ / varāhaśarīrādunmuktena viṣṇunā kṛtā śaṃkarastutiḥ/ pāśupatavratopadeśārthaṃ prārthanā ca / devatābhyo vratopadeśārthaṃ śambhordevaiḥ saha dyulokagamanam /
१११ ekādaśottaraśatatamedhyāye -

śambhau vratopadeśārthaṃ dyulokaṃ gate lokamātṝṇāṃ devīnāmṛṣipatnīnāṃ devayakṣoragagandharvādipatnīnāṃ ca dharmajijñāsayā pārvatīsamīpa āgamanam / tābhyaḥ pārvatyā dharmopadeśaḥ / annādidānamahimā, prapākūpataḍāgādikaraṇamahimā, vṛkṣaropaṇādimahimā, kāñcanabhūmyādidānamahimā, śayyopakaraṇa vastrabhājanādidānamahimā, kanyādānamahimā, gṛhagajarathā'vādidānamahimā, vividhadhenudānamahimā, godānamahimā, gavāmaṅgavarttināṃ devādīnāṃ varṇanam / jala- pātrādidānamahimā, asahāyadīnamūḍhavyādhitasāhāyyakaraṇamahimavarṇanam / daridrāya viprāya suvarṇadānasya phala- kathanam /
११२ dvādaśottaraśatatamedhyāye-
ekabhaktopavāsakṛcchracāndrāyaṇādivividhavratavidhivarṇanam / strīṇāṃ bhartranujñayaiva dharmācaraṇādāvadhikāra iti kathanam / pārvatyā devamātṛbhiḥ saha mandare vanadidṛkṣayā bhramaṇam / tatra pārvatyā puṣpitāśokatarupotakadarśanam / bālāśokadarśanājjātasnehāyāḥ pārvatyā hṛdi tasya putratvena grahaṇābhilāṣaḥ, tadantare sagaṇasyāndhakasya pātālāda- bhyetya mandarācale gamanam / tatra tasya pārvatīdarśanānmanaḥkṣobhaḥ, tadvijñāya pārvatyā dūrata eva tatonyatra gamanam / jaganmātuḥ pārvatyā anavamānārthamandhakāya prahlādasyopadeśaḥ, mandare saptarṣīṇāṃ dhātrādibhiḥ samāgamaḥ, teṣāṃ yathā- śrutāmṛtamathanetivṛttakathanam /
११३ trayodaśottaraśatatamedhyāye-
brahmaṇa upadeśād devāsurakṛtaṃ samudramathanam / tadutthograviṣasya śaṅkareṇa pānam, amṛtotpattiḥ, asurairamṛtāpaharaṇam / viṣṇunā mohinīrūpamāsthāya māyayā'surānmohayitvā'mṛtaṃ pragṛhya tasya devebhyaḥ pradānam /
११४ caturdaśottaraśatatamedhyāye -
kālakūṭaviṣasyotpattervistareṇa varṇanārthaṃ mahādevasya nīlakaṇṭhatāsamākhyānārthaṃ ca sanatkumāraṃ prati vyāsasyā- nurodhaḥ , kathāprasaṃgena vāyubālakhilyasaṃvādasya kumāravasiṣṭhasaṃvādasyomāmaheśvarasaṃvādasya cāvatāraṇam / umayā pṛṣṭena mahādevena svasya nīlakaṇṭhatāyā itivṛttaṃ kathayituṃ kālakūṭotpattervistareṇa varṇanam / samudramanthanotpannāt kālakūṭājjagatastrāṇārthaṃ brahmakṛtā bhavastutiḥ / brahmaṇaḥ prārthanayā surāsurasaṃghānāṃ savismayaṃ paśyatāṃ mayā lokatrayahitāya tadugraviṣaṃ nipīya kaṇṭhe dhṛtaṃ, tataśceyaṃ śrīkaṇṭhatā mameti mahādevo pārvatyai svasya nīlakaṇṭhatāyā itivṛttakathanam / brahmakṛtasya nijastavasya māhātmyavarṇanañca /
११५ paṃcadaśottaraśatatamedhyāye -
amṛtaharaṇottarasaṃjātadevāsurasaṃgrāmavarṇanam / yuddhe devairdānavānāṃ kadanam / devānāṃ vijayaḥ, prahlādapramukhānāṃ daityānāṃ yuddhātparāvartanam /
११६ ṣoḍaśottaraśatatamedhyāye -
uttarottaraṃ yuddheṣu viṣṇunā parājitena prahlādena putrāya rājyapradānam / devāsurāṇāṃ varṣasahasrikamāṭivakākhyaṃ yuddham / tasmin yuddhe śakrakṛto virocanavadhaḥ / virocane hate brahmaṇā daityarājye balerabhiṣecanam / devān vijitya balinā trailokyarājyakaraṇam / viṣṇorvāmanāvatāraḥ, vāmanasya balisadmagamanam / balivāmanasaṃvādaḥ, baleḥ sakāśe vāmanasya padatrayonmitabhūmiyācanam / balau vāmanāya bhūmiṃ dātuṃ pravṛtte prahlādena niṣedhanam / vali- prahlādasaṃvādaḥ, prasaṃgād balikṛtana(ma?)ṣṭaketivṛttākhyānam / balinā vāmanāya saṃkalpya padatrayapradānam / balerupari sasādhuvādaṃ devaiḥ kṛtā puṣpavṛṣṭiḥ /
११७ saptadaśottaraśatatamedhyāye -
pratigrahānantaraṃ vāmanasya padatrayārthaṃ vikramaṇam / tad dṛṣṭvā daityānāṃ trivikramasyopari śastrāstrairākramaṇam / devadānavayuddham, daityānāṃ parājayaḥ, brahmaṇā baleḥ samayakaraṇam / devānāṃ rājyaprāptiḥ, baleḥ pātālapraveśaḥ, devaiḥ kṛto vāmanastutiḥ / devānāṃ stutyā saṃjātatoṣātiśayasya vāmanarūpasya viṣṇoḥ svābhimānato yogabhraṃśaḥ / yogabhraṣṭe tasmin tadantareṇāsurīpāpmāyāḥ praveśaḥ / tatkṛtā ca viṣṇościrantanī vāmanarūpatāpattiḥ /
११८ aṣṭādaśottaraśatatamedhyāye -
pratigrahakṛtayā pāpmayāviṣṭasya viṣṇostatpāpmāprahāṇārthaṃ brahmaṇo vākyāt saptarṣiprabhṛtimunijanasahitānāṃ devānāṃ vāmanamādāya tīrthayātrāyai prasthānam / śukopākhyānam - suṣumṇāpuṣkariṇīprabhṛtikatipayapuṇyatīrthayātrā- nannaramagrato gacchatāṃ teṣāmekatra śuṣkatarukoṭare kṣuttṛḍbhyāṃ śuṣyataḥ śukasya tairdarśanam / śukaśakrasaṃvādaḥ., śukakṛtaṃ tarumahimavarṇanam / śukāya śakreṇa varadānam, śakrasya varadānatastasya śuṣkataroḥ punarujjīvanam, śukasya ca brahmaloka- prāptiḥ /
११९ ūnaviṃśottaraśatatamedhyāye -
( १) gautamyupākhyānam, - kṛmilāpuryāmekasyā gautamīnāmnyā vidhavāyā brāhmaṇyāstapasi saktāyāstadbālaputrasya kṛṣṇasarpadaṃśanād maraṇam / arjunanāmnaḥ vyādhena gautamyāstadvṛttāntakathanam / gautamyā vilāpaḥ / vyādhena sarpasya nigrahaṇam, sarpavyādhasaṃvādaḥ, gautamyāstapaso bhītānāṃ kālamṛtyuniyatikṛtāntayamanāṃ bālamṛtyu ( nimitta) kāraṇatvena sarpādyuttarottarakṛtābhiyogānāṃ sarveṣāmekaikaśastatrāgamanam / yamagautamīsaṃvādaḥ, yamamukhād dehināṃ janmamaraṇayoḥ svakṛtaśubhāśubhakarmanimittatvaśravaṇād gautamyā manaso duḥkhaśamanam / devānāṃ varadānena mṛtabālasya punarujjīvanam /
(२) yātudhānyupākhyānam - kṛmilāto gacchatāṃ devanāṃ kṛtyānāmatīrthasthalaprāptiḥ, kṛtyāsamākhyānaprasaṃgāgataṃ tṛṇabindūpākhyānam / yājanaprārthanānaṅgīkārāt prakupitena tṛṇabindunā saptarṣīn prati kṛtyāpreṣaṇam / saptarṣīṇāṃ vināśāya śubhāṃ vāpīmupāśrityāntaraṃ pratīkṣamāṇāyā yātudhānyaparanāmnyā kṛtyāyāḥ parivrāḍveṣeṇendreṇa hananam / tīrthayātropasaṃhāraḥ, viṣṇoraśvamedhena yajanam / tatra śaṃkarasyāgamanam /
१२० viṃśatyuttaraśatatamedhyāye -
bhagavataḥ śūlinaḥ pārvatyā saha rajanyāṃ śmaśānadarśanāyābhigamanam / kramādujjayinīṃ prāptena bhagavatā śūlinā śmaśāne saṃskārārthamānītaṃ mṛtaṃ viprabālamujjīvya tasya gaṇatvapradānam / tato gatvā, tīrthayātrāṃ samāpya hima- vacchikhare yajñavareṇa yajatāṃ devānāṃ mahādevena darśanadānaṃ vareṇacchandanaṃ ca /
१२१ ekaviṃśatyuttaraśatatamedhyāye -
viṣṇoḥ pāpmāprahāṇārthaṃ śaṃbhusavidhe devānāṃ prārthanā / mahādevena tatra girau śūlāropaṇena jaladhārāniḥsāraṇam / tajjale snapitasya viṣṇoḥ śarīrānmūrttāyāḥ pāpmāyā abhiniḥsaraṇam / viṣṇunā pāśupatavratavaraṇam, tuṣṭena hareṇa viṣṇave svaśarīrārdhapradānam / tannimittaṃ ca tasya viṣṇuśaṃkaratvam (harihararūpatvam) / trailokyarājyārthe punardevāsura- yuddham / mahādevasyājñayā paraśurāmeṇaikākinā yudhi sarveṣāṃ saiṃhikeyagaṇānāṃ hananam / dānavānāṃ palāyanam,- devairjāmadagnyāya varapradānam /
१२२ dvāviṃśatyuttaraśatatamedhyāye -
kālanemiparākramaḥ, keśavakālanemiyuddham / viṣṇukṛtaḥ kālanemivadhaḥ, tārakamayayuddhopasaṃhāraḥ / puriścandra- kṣetrasamākhyānam, nārāvaṇapāpmāprahāṇāya devatābhiḥ kṛtaṃ tryambakastotram / viṣṇoḥ kṛte devatābhiḥ puraścaraṇā- nuṣṭhānam / mahādevājñayā sarvaiḥ pāśupatavratācaraṇam / viṣṇostapaścaryā, viṣṇoḥ pāpmāprahāṇam / hariścandra- kṣetrasamākhyānam /
१२३ trayoviṃśatyuttaraśatatamedhyāye -

jāmadagnyena puriścandre mahādevadarśanam / mahādevena jāmadagnyāya cirajīvitvādivarasaptakapradānapūrvakaṃ sarahasya - dhanurveda( vidyājñāna) pradānam / jāmadagnyena piturvairaniryātanārthaṃ pṛthivyā niḥ kṣatratvakaraṇam / jāmadagnyakṛtaḥ śriyāḥ paribhavaḥ / jāmadagnyena yajñānuṣṭhānam, kaśyapāya pṛthvīpradānam / jāmadagnyasya kāśyapabhūmiṃ parityajya samudrāntardvīpe nivasanam /
१२४ caturviṃśatyuttaraśatatamedhyāye -
kaśyapapālitāyāḥ pṛthivyā adhogamanam / kaśyapasya svatapobalāt svayaṃ pṛthvībhāvenāvasthānam, pṛthivyā kaśyapasya prasādanam, pṛthivyāḥ kaśyapaduhitṛtvam /
१२५ paṃcaviṃśatyuttaraśatatamedhyāye-
vipracitterbhastrāpade tapaścaryā, tasya mahādevādvaraprāptiḥ, devāsurasaṃgrāmaḥ, lomaharṣaṇaṃ dhvajayuddham / indrakṛto dānava- saṃhāraḥ /
१२६ ṣaḍviṃśatyuttaraśatatamedhyāye-
vyāsajijñāsayā bhastrāpadakṣetrasamākhyānāya gaṅgāvataraṇamupākhyātuṃ sagaropākhyānam sagaranāmasamākhyā, sagarasyā- śvamedhena yajanam, aśvāpaharaṇam, aśvānveṣaṇāya sāgarotkhananam, kapilāvamānanāt sagarasutānāṃ saṃhāraḥ, sagarā- jñayāṃśumataḥ kapilāśramagamanam /
१२७ saptaviṃśatyuttaraśatatamedhyāye-
aṃśumatkapilasaṃvādaḥ, aṃśumato vainateyena samāgamaḥ, sagarāṇāmuddhārāya vainateyakṛto gaṅgānayanopadeśaḥ, kapilāśramā- daśvapratyānayanam, sagarasya yajñasamāptiḥ, gaṅgānayanāya sathāvasaraṃ tapaścaratoraṃśumaddilīpayormanorathasiddhiṃ vinaiva svargamanama, gaṅgāvatāraṇopakramaḥ, bhagīrathasya tapaścaryā / brahmaṇo varaprāptiḥ, bhagīrathena śaṃkaratoṣaṇam, gaṅgāyā garvaḥ, śaṃkarasya kopaḥ, śaṃkaraprasādanārthaṃ devaiḥ kṛtā rudrāṇīstutiḥ, tatra tasyā lokajanītvopapādanāya devairbhastrāśabdaprayogaḥ pārvatyā śivaprasādanam, śivena gaṅgāvegadhāraṇāṅgīkaraṇam / bhastrāpadakṣetraniruktiḥ bhastrāpadabhasmeśvarayormahima- varṇanam /
१२८ aṣṭāviṃśatyuttaraśatatamedhyāye-
bhastrāpade devatābhiḥ śivaliṅgāni saṃsthāpya svasvanāmmā tīrthānāṃ sthāpanam / vajropala (bhastrāpada?) nāmni himavacchikhare gaṅgāvataraṇaprekṣaṇāya mahataḥ samājasyopasthitiḥ, umāsahāyasya devadevasya tatrāgamanam / mahādeva- vacanād bhagīrathena gaṅgāyāḥ saṃsmaraṇam, gaṅgāyāḥ svarlokādavataraṇam, divovatarantyā gaṅgāyā madhyepatha- mākāśagaṅgādināmaniṣpattiḥ, tasyā eva punastrisrotādi nāmāntaraniṣpattiḥ / tribhirvegairmahatā javena patantyā gaṅgāyāḥ śivena svajaṭābhāre grahaṇam / jaṭājūṭevaruddhāyāstasyāstatraiva cirakālamavasthānam / devānāṃ prārthanayā śivena svajaṭābhārād gaṅgāyā avamocanam / bindusarasa utpattiḥ, gaṅgāyāstribhiḥ srotobhistato niḥsaraṇam / tasyā madhyasrotaso bhāgīrathīti samākhyā / gaṅgādvārotpattiḥ, gaṅgāvataraṇasthalasya bhastrāpadamityākhyā /
१२९ ūnatriṃśaduttaraśatatamedhyāye-
hālāhalayuddhākhyānam, balasya netṛtve hālāhalākhyasya dānavagaṇasya devaiḥ saha saṃgrāmaḥ, prathamatosurāṇāṃ vijayaḥ, paścānmahādevānugrahāddevānāṃ vijayaḥ, indreṇa balasya hananam / asurāṇāṃ parājayaḥ, andhakārayuddham / devāntakasya tapaścaryā, rudraprasādāttāmasīṃ māyāmāśritya devāntakena devānāṃ prabādhanam / ṛṣīṇāṃ vacanād devairasurāṇāṃ mohāyāpsarasāṃ preṣaṇam, apsarorūpamohitānāṃ dānavānāṃ parasparayuddhena svataḥ saṃhāraḥ, avaśiṣṭānāṃ devaiḥ saṃharaṇam /
१३० triṃśaduttaraśatatamedhyāye-
andhakākhyānam (pūrvaprakṛtam), andhakena mandaraprasthe pārvatyā darśanam / pārvatīrūpadarśanāt kṣubhitasya kāmopahata- cetasondhakasya tāṃ prati duṣṭabhāvanā / prahlādasyopadeśaḥ, andhakasya durāgrahaḥ / andhakasya duṣṭabhāvaṃ buddhvā kopā- cchūlamudyamya taṃ hantuṃ pravṛttāyāḥ pārvatyā mahādevena niṣedhanam, pārvatyāstatonyato gamanam, andhakena saha yoddhuṃ mahādevājñayā nandinā sakalagaṇānāmāhvānam, sagaṇānāṃ sakalagaṇanāyakānāṃ mahāsamājasya tatropasthitiḥ, upasthitānāṃ gaṇānāṃ nandinā mahādevāya rūpaguṇasaṃkhyādivijñāpanam /
१३१ ekatriṃśaduttaraśatatamedhyāye-
mahādevena gaṇānāṃ mahāsamājasya nirīkṣaṇam, saṃkhyānaśravaṇam, mahādevājñayā nandinaḥ saṃrakṣakatāyāṃ bṛhaspatinā- gnāvāhutipradānam / mandaramārurukṣūṇāmasurabalānāṃ pramathaiḥ saha saṃgharṣaḥ, andhakabalānāṃ mandarārohaṇam / mandarasthi- tivarṇanam /
१३२ dvātriṃśaduttaraśatatamedhyāye-
śukreṇāndhakāya pramathānīkanāyakānāṃ paricayapradānam, andhakasya prārthanayā śukreṇāsurabale parvatavyūharacanam / mahādevājñayā bṛhaspatinā pramathānīke vajravyūharacanam /
१३३ trayastriṃśaduttaraśatatamedhyāye-
pramathāsurasaṃgrāmadarśanārthaṃ vimānakoṭibhirupasthitānāṃ devānāṃ samājairnabhomaṇḍalasamācchādanam / pramathāsurasainyayo- ryuddhopakramaḥ, (gaṇayuddhārambhaḥ) /
१३४ catustriṃśaduttaraśatatamedhyāye-
pramathāsurasainyayoḥ saṃkulaṃ yuddham, yuddhabhūmau śoṇitaughavahānadīpravṛttiḥ /
१३५ paṃcatriṃśaduttaraśatatamedhyāye -
pramathāsurasusainyayostumule yuddhe vartamāne śaṃkukarṇaprabhṛtīnāṃ daśānāṃ pravaragaṇeśvarāṇāmasurabalāntaḥpraveśaḥ, asurāṇāṃ vyūhabhaṅgaḥ, ubhayoḥ pakṣayordāruṇaḥ saṃgharṣaḥ /
१३६ ṣaṭtriṃśaduttaraśatatamedhyāye -
virocanasya pramathānīke praveśaḥ, virocanasya parākramaḥ, vināyakavirocanayuddham / vināyakaparākramaḥ, bāṇakuṇḍodara- yuddham, bāṇavināyakayuddham, vināyakarāhuyuddham / gaṇeśvaradānaveśvarāṇāṃ saṃsaktayuddham /
१३७ saptatriṃśaduttaraśatatamedhyāye -
pramathāsurasainyanāyakānāṃ vīrāṇāṃ tumulaṃ dvandvayuddham / rathagajavājipādātānāṃ dāruṇaḥ sannipātaḥ /
१३८ aṣṭatriṃśaduttaraśatatamedhyāye -
pramathāsurasainyayormahatā vegenānyonyamākramaṇam / ghoraḥ saṃgrāmaḥ, nandino jambhakujambhābhyāṃ dāruṇaṃ yuddham, kujambhavadhaḥ /
१३९ ūnacatvāriṃśaduttaraśatatamedhyāye -
kruddhena jambhena nandinaṃ prati dāruṇaparighaprakṣepaṇam / śaṃkukarṇena javānmadhyemārgaṃ tatparighapragrahaṇam / śaṃkukarṇasya parighamudyamya jambhaṃ prati dhāvanam, mahān kolāhalaḥ / tadyuddhadarśanalālasayā sāndhakānāṃ pramathāsurasainyapravīrāṇāṃ tadānīṃ kalahād viramya kautūhalena tatra tathaivāvasthānam /
१४० catvāriṃśaduttaraśatatamedhyāye -
jambhamuddiśya dhāvantaṃ śakukarṇaṃ prati vṛtrasyābhidhāvanam / vṛtraśaṃkukarṇayordāruṇaṃ yuddham /
१४१ ekacatvāriṃśaduttaraśatatamedhyāye -
vṛtrasya parākramaḥ, viṭpativṛtrayoryuddham / viṭpatiṃ prati daityavīrāṇāṃ sambhūyākramaṇam, pramathāsuravīrāṇāmati- dāruṇaṃ yuddham /
१४२ dvicatvāriṃśaduttaraśatatamedhyāye -
kārttasvanaparākramaḥ, kārttasvanena pramathānāmākulīkaraṇam, viṭpatikārttasvanayoryuddham, kārttasvanavadhaḥ /
१४३ tricatvāriṃśaduttaraśatatamedhyāye -
viṭpatiṃ prati kruddhānāṃ prahlādādyasuravīrāṇāmabhyākramaṇam / tad dṛṣṭvā somanandyādipramukhagaṇeśvarāṇāṃ pratyākrama- ṇam / saṃsaktānāṃ pramathāsuravīrāṇāṃ bhīṣaṇaṃ yuddham /
१४४ catuścatvāriṃśaduttaraśatatamedhyāye -
pramathāsuravīrāṇāṃ tumulaṃ saṃsaktayuddham, vināyakakṛto huṇḍatuhuṇḍavadhaḥ /
१४५ paṃcacatvāriṃśaduttaraśatatamedhyāye -
pramathāsurāṇāṃ saṃkulaṃ yuddham / jambhavadhaḥ, asuragaṇeśvarāṇāṃ mahānsannipātaḥ / svayaṃprabheṇa dānavasainyasāgarapramathanam. andhakavirocanayorvimukhīkaraṇam / vimukhībhūtasyāndhakasya śukrasakāśe gamanam /
१४६ ṣaṭcatvāriṃśaduttaraśatatamedhyāye -

andhakena śukrasavidhe dīnamanasā duḥkhanivedanam / śukreṇāndhakasya samāśvāsanam / raṇe nipatitānāṃ dānavavīrāṇāṃ śukreṇa samutthāpanam / pramathāsuravīrāṇāṃ punarbhīmanādaḥ pratisamāgamaḥ /
१४७ saptacatvāriṃśaduttaraśatatamedhyāye -
amuragaṇeśvarāṇāmatibhairavaḥ saṃghaṭṭaḥ, jambhavināyakayuddham / pramathāsurāṇāmāścaryakaraṃ yuddham / nandinā mahādevāya lokātiśāyi bhārgavakarma nivedanam / mahādevājñāyā nandinā haṭhāt śukramapahṛtya tasya tatsamīpe upasthāpanam /mahādevena sajīvasya ( jīvataḥ) śukrasya nigiraṇam /
१४८ aṣṭacatvāriṃśaduttaraśatatamedhyāye -
śukrepahṛtendhakasya viṣādaḥ, gaṇadānavānāṃ punarbhīṣaṇaṃ yuddham / nandinaṃ prati jambhasya gajenābhiyānam / vināyakena jambhagajasya madhyemārgaṃ vinipātanam, vināyakasya jambhakujambhābhyāṃ dāruṇaṃ yuddham / vināyakasāhāyyārtha- mupasthitānāṃ gaṇeśvarāṇāṃ dānavavīraiḥ saha saṃkulaṃ yuddham /
१४९ ūnapaṃcāśaduttaraśatatamedhyāye -
andhakena tadanuyāyidānavavīraiśca pramathagaṇānāmupari dāruṇaśastrāstravarṣaṇam / dānavavīraiḥ pramathānāṃ kadanam, rudradvārapālādīnāṃ dānavaiḥ saha saṃgharṣaḥ /
१५० paṃcāśaduttaraśatatamedhyāye -
rudrodarāntarbhrāmyamāṇasya vivaśasya śukrasya bahuvidhavicitralokadarśanam / varṣaśatānantaraṃ mahādevaprasādāt śukrasya śukravalliṅgānniḥsaraṇam / śukramārgeṇa tathāniḥsaraṇāt bhārgavasya śukratvaṃ mahādevaputratvañca / śukranirmukte- rdarśanāddānavasainye mahān harṣaḥ, pramathāsurāṇāṃ punarbhīṣaṇaḥ saṃgharṣaḥ / pramathaiḥ samarditānāṃ ( pūrvameva) sāgarasamā- śrayaṇam / yuddhādapasṛtya sāgaraṃ śritāt dānavān prati śukrasya śāpaḥ, śukreṇāndhakasya samāśvāsanam / śukreṇa saṃrakṣitasyāndhakasya dviguṇenotsāhena yuddhe pravṛttiḥ / andhakena śastraprahārairgaṇeśvarāṇāṃ stabdhīkaraṇam / gaṇeśvarāṇāṃ dānavaiḥ saha punarbhayānakaṃ yuddham /
१५१ ekapaṃcāśaduttaraśatamedhyāye-
andhakabalārditānāṃ pramathānāṃ sāhāyyārthaṃ brahmaṇo vacanāt śakrādyakhiladevānāṃ yuddhabhūmāvataraṇam, pramathairdava- gaṇaiśca dānavabalānāṃ vyākulīkaraṇam, andhakasya rudramuddiśya vegenābhisaraṇam, nandinā tasya vāraṇam, nandyadhankayo- rdāruṇaṃ yuddham, andhakasya virathībhāvaḥ, rathāntarārohaṇam, punaḥ sudāruṇayuddhaprasaktiḥ /
१५२ dvipañcāśaduttaraśatatamedhyāye-
devadānavānāṃ dvandvayuddham, nandinā sahāndhakasyāti bhayaṃkaraṃ yuddham, andhakasya māyāyuddham, ekenāndhakena sarveṣāṃ devānāṃ pramathagaṇeśvarāṇāṃ ca vyākulīkaraṇam /
१५३ tripaṃcāśaduttaraśatatamedhyāye-
andhakasya pramathagaṇeśvaraissahātidāruṇaṃ yuddham / pramathairdānavānāṃ pramathanam, yuddhabhūmau dustaraśoṇitanadīpravṛttiḥ / devadānavānāṃ samākulamadbhutaṃ yuddham /
१५४ catuḥpañcāśaduttaraśatatamedhyāye-
kruddhānāṃ dānaveśvārāṇāṃ nandinaṃ prati abhidravaṇam / nandino dānavavīraiḥ saha bhīṣaṇaṃ yuddham / nandinā śareṇa balernipātanam / balau nipatite dānavānāṃ yuddhādvidravaṇam / andhakena dānavendrāṇāṃ saṃbodhanam, andhakavacasā dānavānāṃ punaryuddhāya pratinivartanam, andhakasya nandinaṃ prati rathenābhiyānam, nandyandhakayostumulaṃ dvairathaṃ (yuddham), andhakasya yuddhedbhutaḥ parākramaḥ, andhakaśaravedhavyākulānāṃ devagaṇānāṃ pramathagaṇeśvarāṇāñca nandina- mekaṃ vimucya sarveṣāṃ yuddhādvidravaṇam, tatosurabale ghoraḥ sarvaprāṇikṛtaḥ sabāditraravo mahān siṃhanāda /
१५५ paṃcapaṃcāśaduttaraśatatamedhyāye-
andhakena bhagnapauruṣāṇāṃ devānāṃ śūlapāṇeḥ śaraṇe gamanam, devānāṃ prārthanayā mahādevena śūlaṃ saṃpreṣya tena hṛdi viddhasyāndhakasya svasamīpa ānāyanam, śūlaviddhāndhakahṛdayaviniḥsṛtaśoṇitabindubhyondhakasarūpāṇāṃ yodhānāṃ samutpattiḥ, mahādevājñayā mātṛbhisteṣāṃ bhakṣaṇam / andhakasya varṣasahasraṃ sūryatejasā śūlāgre pacanam / tato janitasātvikabhāvenāndhakena candrārdhamauleḥ stavanam, sutuṣṭena mahādevenāndhakāya gāṇapatyapradānam, brahmakṛto rudrastavaḥ /
१५६ ṣaṭpaṃcāśaduttaraśatatamedhyāye -
andhakamathanānantaraṃ mahādevena devānāṃ gaṇānāñca yathocitamarcanena visarjanam /
१५७ saptapaṃcāśaduttaraśatatamedhyāye -
devagaṇavisarjanānantaraṃ śaṅkarasya svabhavanapraveśaḥ / gaṇapravarīkṛtasyāndhakasya mahādevena pārvatyāḥ svasutatvakathanam / pārvatyā cāndhakasya putreti saṃbodhanam / andhakakṛtā pārvatīstutiḥ / andhakaṃ prati pārvatyā anugrahaḥ /
१५८ aṣṭapaṃcāśaduttaraśatatamedhyāye -
mahādevasyāgrataḥ pārvatyāḥ putra viṣaye jijñāsā, mahādevakṛtaṃ putramahimavarṇanam / koṣṭhajāt putrād bhūmiruhasya (kṛtakaputratvam), putrasya śreṣṭhataratvakathanam, putraśabdanirūktiḥ, tarūṇāṃ putrapratikṛtitvam , taruputrakagrahaṇa- vidhikathamam, pārvatyā mahādevasavidhe aśokataruputragrahaṇecchāprakaṭanam, mahādevena tadanumodanam, prasaṅgāt strīṇāṃ bhartranujñayaiva dharmādyanupṭhānādhikāritāyāḥ kathanam /
१५९ ūnaṣaṣṭyuttaraśatatamedhyāye -
pārvatyā bhaśokataruputragrahaṇotsavopakramaḥ, mahādevājñayā aśokatarupotakasannidhau utsavasthale sumālināmnā piṅgalayakṣeṇa yathāvaśyakānnādisayojanena sāmagrīsajjīkaraṇam, mahādevājñayā viprāgryāṇāṃ lokapālādīnāṃ cāmantraṇārthaṃ nandinaḥ prasthānam, nandinaḥ prathamato varuṇālayagamanam tata udayācalagamanam /
१६०. ṣaṣṭyuttaraśatatamedhyāye -
tato nandino yathākramaṃ sūrya - dhaneśa - yama - śakra - lokagamanam /
१६१ ekaṣaṣṭyuttaraśatatamedhyāye -
śakralokānnandino brahmalokagamanam, tataḥ kṣīrasāgaragamanam divi bhuvi ca yathopadṛṣṭaśrutān viprānāmantrya nandino mandare pratyāvartanam /
१६२ dviṣaṣṭyuttaraśatatamedhyāye -
nandinaḥ kāryāt prasannena mahādevena pārvatyā anumodena nandine varadānam / sāyaṃ sandhyopāsanānantaraṃ sagaṇasya somasya mahādevasya harṣānnṛtyācaraṇam / aśokataruputragrahaṇārthaṃ mahādevājñayā pārvatyāstadrātrau yathoktaniyamenāvasthānam, paredyuḥ prabhāta eva pārvatyā bhartrā saha aśokatarupotasannidhau gamanam, brahmādidevānāṃ maharṣi- pravarāṇāmanyeṣāṃ ca mahataḥ samājasya tatropasthitiḥ, umayā ' śokatarupotakasya vastrabhūṣādinā samalaṃkaraṇam / viprāṇāṃ vedaghoṣaiḥ puṇyādvaśabdaiśca guñjāyamāne harṣollāsayukte mahotsave gṛhītaviprānujñayāmayā savidhyaśoka- tarugrahaṇam, somena śivena samyaksabhājitānāṃ satkṛtānāṃ pūjitānāṃ tarpitānāṃ viprāṇāṃ devādīnāṃ ca svasvasthānagamanam, aśokataruputragrahaṇamahotsavasamāptiḥ /
१६३ triṣaṣṭyuttaraśatatamedhyāye -
vyāsasya prārthanayā punaḥ sanatkumārakṛtaḥ pūrvaprakṛtaskandotpattivivaraṇārambhaḥ vahninā śambhutejaso gaṅgāyā saṅkrāmaṇam, tadugratejo dhārayitumakṣamayā gaṅgayā tasya śvetaparvataśikharavarttiśarastambe samutsarjanam, tataśca skandotpattiḥ / skandasya / viśvāmitreṇa jātakarmasaṃpādanam, kṛttikādīnāṃ mātṝṇāṃ ca tatropasthitiḥ, skandena giriśṛṅgasya pātanam śakrasya tatrāgamanam, śakraskandavivādaḥ, śakradarpadalanam, śakrakṛtā senāpatyaṃ grahaṇaprārthanā, sāmasya śivasyāgamaḥ, vahnisvāhāgaṅgādīnāṃ ca tatropāsthatiḥ, skandena ṣoḍhāmūrttidhāraṇam, mahādevena skandāya caturvidha strigrāmapradānam, pārvatyā vahnyādibhiśca tasmai vividhavastrālaṃkārādipradāna. brahyādisarvadivaukasā tatrāgamanam, devānāṃ tārakasaṃhārāya skandasya senāpatyebhiṣecanārthaṃ śivasavidhe prārthanā, mahādevena tadanujñānam /

१६४ catuḥṣaṣṭyuttaraśatatamedhyāye -
skandamādāya tasyābhiṣekārthaṃ brahmādīnāṃ samantapañcake sarasvatyāstīrabhūmāvāgamanam, tatra suvarṇakalaśasiṃhāsanā dīnāmupakaraṇānāṃ sajjīkaraṇam, gṛhītavividhopahārasya sarvalokasamājasya tatropasthitiḥ, bṛhaspaterācāryatve jvalanaṃ samidhya samagrābhiṣecanikavidhisamāpādanam, mahati samārohe jayavādyavedagītaghoṣaiḥ saha skandasya senāpatyebhiṣecanam, skandāya vividhopahārapradānam tasya vividhopakaraṇairalaṅkaraṇam, brahmādibhirakhilaistatro- pasthitaiḥ skandāya nānāpāriṣadapradānam, śivena pārvatyā ca svaputrāya nānārūpadharānekamahāpāriṣadapradānam / kauśikyā skandāyānekamātṛgaṇapradānam, evaṃ vividhopakaraṇaiḥ sajjībhūtasya skandasya tārakavijayāya prasthānopakramaḥ /
१६५ paṃcaṣaṣṭyuttaraśatatamedhyāya -
sannaddhasainyānāṃ surāṇāṃ skandaṃ purodhāya daityānpratyabhiyānam, tadvijñāya daityānāṃ sasaṃbhramaṃ sainya sannāhya yuddhārthaṃ nirgamanam devāsurasainyayostumulaḥ saṃgharṣaḥ, tārakasya yuddhārthamabhisaraṇam, skandatārakayoryuddham, tārakavadhaḥ, samastadaityasainyānāṃ vināśaḥ /
१६६ ṣaṭṣaṣṭyuttaraśatatamedhyāye-
pārvatyāḥ prārthanayā mahādevena svanāmnāmarthaprabodhanam (nāmanirvacanam) nāmoccāraṇamāhātmyakathanaṃ ca, śvetopākhyānam, bālyātprabhṛtyeva śvetasya vṛṣadhvajenanyā bhaktiḥ, viraktasya śvetasya rudrārādhanārthaṃ cirakāla tapaścaryā tapasi sthitasyaiva kṣīṇāyuṣaḥ prāptakālasya śvetasya nayanārthaṃ yamadūtānāmāgamanam, yamadūtadarśanāt trastasya śvetasya rudrānusmaraṇam, rudreṇa āsannamṛtyoḥ śvetasya rakṣārthaṃ tatsamīpe gaṇānāṃ preṣaṇam, svayaṃ yamasya tatrāgamaḥ, yamasya rudragaṇaiḥ saha vivādaḥ , śvetamādāya yamasya gaṇaiḥ saha rudrasamīpe gamanam, rudreṇa yamasya bhṛśaṃ bhartsanam, rudratya krodhadṛṣṭyā yamasya bhasmībhāvaḥ, śvetaṃ prati rudrasyānugrahaḥ, śvetaṃ mṛtyumukhādunmucya tasmai gāṇapatya- pradānam, sasurāṇāṃ devānāṃ prārthanayā mahādevena yamasya purarujjīvanama, śvetopākhyānopasaṃhāraḥ /
१६७ saptaṣaṣṭyuttaraśatatamedhyāye-
śivāyatanavarṇanam ādityabandhana (ādityarodhana), samākhyavindhyakūṭavartti tapaneśvaraprabhṛtinepālasya paśupatinātha sanāthaथ़maikatuṅgādhipaśvarānta naikavidhapuṇyasthānānāṃ saṃkṣiptavarṇanam / avimuktakṣetratsya vārāṇasyāḥ savistaraṃ varṇanam /
१६८ aṣṭaṣaṣṭyuttaraśatatamedhyāye-
traipuropākhyānopakramaḥ / tārakākṣavidyutprabhābhyāṃ saha mayasya tapaścaryā / pitāmahādvaraprāptiḥ / puratrayanirmāṇam / tripurāsurairdevān vijitya trailokyarājyakaraṇam / lokānāṃ pīḍanam / tripuravināśārthaṃ brahmādibhi kṛtā mahādevastutiḥ /
१६९ ūnasaptatyuttaraśatatamedhyāye-
mahādevena devānāṃ samāśvāsanam / tripurasaṃhārārthaṃ mahādevasya kṛte devai rathakalpanam / tridevamayaśarakalpanā / brahmaṇaḥ sārathye śambhoḥ rathārohaṇam / nāradasya mayadidṛkṣayā tripure gamanam / śambhunā saha yuddhakaraṇāya nāradena mayasya protsāhanam / dānavānāṃ yuddhasannāhaḥ / kṛtayuddhasajjānāṃ dānavānāṃ śambhurathasya samīpe gamanam /
१७० saptatyuttaraśatatamedhyāye-
śambho rathasya paścima sāgaramūrdhnyavasthitaṃ tripuraṃ pratyabhiyānam / gaṇadānavānāṃ tumulaṃ yuddham / yudhi nihatānāṃ dānavānāmamṛtasekena traipuraiḥ punarujjīvanam / brahmaṇo vijñaptyā śambhunā saṃkalpamātreṇa dānavānāmamṛtasya haraṇam / śambhunā tripuradāhārthaṃ śarakṣepaṇam / śarakṣepaṇasamakālameva śambhunā hā kaṣṭamiti uccaiḥ procya mayasya dahanādrakṣārthaṃ nandino mukhena (tripuraṃ didhakṣate) analāya sandeśapreṣaṇam / vahnivākyānmayasya tripurā- nniṣkramya pātāle gamanam / tripuradāhaḥ / mahādevena devānāṃ visarjanam / sagaṇasya mahādevasya kailāsa gamanam /
१७१ ekasaptatyuttaraśatatamedhyāye -
guhakṛtaṃ krauñcādāraṇaṃ śakrakṛtaṃ parvatapakṣacchedanaṃ cādhikṛtya vyāsasya sanatkumāraṃ prati praśnaḥ / śarastambavane śakreṇa saha ṣaṇmukhasya vivādaḥ / mithaḥ śreṣṭhatvaparīkṣārthaṃ krauñcapradakṣiṇā / prāthamyaviṣaye punarvivādaḥ / sākṣye sākṣye prakalpitena krauñcena akṛtaparikramasyāpi śakrasya mohāt kṛtaprathamapradakṣiṇatvakathanam / tataḥ kruddhena kumāreṇa krauñcasyopari śaktyā praharaṇam / krauñcasya pañcatvaprāptiḥ / sarveṣāṃ prārthanayā kumāreṇa krauñcasya punarujjīvanam / skandasya parākramapradarśanam / kumārasaṃstavaḥ / mātṝṇāmutpattiḥ / devānāṃ mātṛrūpatvam / īśānasya mātṝ nāyakatvam / koṭivarṣahetukeśvaraśūlakuṇḍapratikūlādipuṇyakṣetrotpattikathanam / nānāvidhamātṛtantrotpattikathanam / koṭivarṣe mātṝṇāmavasthānam /
१७२ dvisaptatyuttaraśatatamedhyāye-
parvatapakṣacchedopākhyānam- piturvadhamanusmarataḥ prahlādasya vairaniryātanecchayā tapaścaraṇam / brahmaṇaḥ sakāśādaja- yyatvādivaralābhaḥ / prahlādahimavatsaṃvādaḥ / prahlādena devānāṃ vināśāya himavatsakāśe sāhāyyaprārthanam / prahlādavākyāt svaimutpatadbhiḥ parvatairdeśānāmupamardanam / tad dṛṣṭvā kruddhena śakreṇa lokadharmarakṣārthaṃ parvatānāṃ pakṣacchedanam // prahlādasya viṣṇunā saha vigrahaḥ / prahlādasya pravrajyā / āsureḥ śiṣyatāṃ gatvā pañcaśikhanāmnā khyātiṃ gatasya prahlādasya siddhabhāvena paramapadaprāptiḥ / parvatapakṣacchedopākhyānopasaṃhāraḥ /
१७३ trisaptatyuttaraśatatamedhyāye-
dvijamāhātmyavarṇanam / pārvatyā jijñāsayā mahādevena dvijamāhātmyakathanam / dānarucivipropākhyānam /
१७४ catusaptatyuttaraśatatamedhyāye-
( १) - pāśupatayogavarṇanam / vyāsasya jijñāsayā sanatkumāreṇa pāśupatayogavarṇanam / yogalakṣaṇam / yogābhyāsodāharaṇam / pratyāhāraprāṇāyāmadhyānadhāraṇānāṃ varṇanam / yoginaḥ prātibhavighnānāṃ tannā- śopāyasya ca kathanam / sāṃkhyasiddhāntanirdeśaḥ /
१७५ paṃcasaptatyuttaraśatatamedhyāye-
( २ )- sāṃkhyatatva vivecanam saṃkṣepeṇa sāṃkhya siddhānta vistaraḥ, sāṃkhyasaṃmatapaṃcaviṃśakasaṃbodhāntamuktiritikatha- nam / pāśupatayogamahimakathanam /
१७६ ṣaṭsaptayuttaraśatatamedhyāye -
( ३)- jantorutpattervairāgyasya prabodhopāyasya ( ca) vistareṇa varṇanam /
१७७ saptasaptatyuttaraśatatamedhyāye-
( ४) - yogābhyāsavidhivarṇanas / yogamahimā, dhyānināṃ svarūpakathanam /
१७८ aṣṭasaptatyuttaraśatatamedhyāye-
( ५) yogino dhyānavidhervarṇanam / yogino lakṣaṇam, yuktasya lakṣaṇam, muktasya lakṣaṇam, yogino dhyānasaṃsiddheḥ sākhyānāṃ tatvaniścayasya māheśvaravidhiṃ vinā na viśeṣātiśayaḥ / praṇavamahimā, praṇavasvarūpam / praṇavacintanam /
१७९ ūnāśītyuttaraśatatamedhyāye
( ६) - yogavidhivarṇanam / pacaviṃśakapuruṣasvarūpakathanam / ṣaḍviṃśakaparameśvara ( paramapuruṣa) svarūpakathanam ṣaḍviṃśakasyeśvarasya jñānāt muktisiddhiriti kathanam / ṣaḍviṃśakaparameśvaradhyānavidhikathanam / dhyānayogapra- kriyākathanam /
१८० aśītyuttaraśatatamedhyāye -
( ७) - pāśupatavratakathanam, pāśupatīdīkṣā, bhasmamāhātmyam, bhasmasnānamahimā, praṇavamahimā, praṇavopāsanā- māhātmyam /
१८१ ekāśītyuttaraśatatamedhyāye-

( ८) - dehāvasthāvarṇanam, jīvasthitivarṇanama, cetanapuruṣasthitikathanam, sātvikādibhāvavarṇanam, jāgradādyava- sthāvarṇanam / dehegnīṣomayoḥ sthitivarṇanam, jīveśvarayorāspadavarṇanam, dhyānayogavarṇanam, maheśvarajñānāt paramapadaprāptikathanam, nāḍīṣu vāyūnāṃ sacārakathanama, māheśvara (pāśupata) yogopasaṃhāraḥ /
१८२ dvyaśītyuttaraśatatamedhyāye-
vyāsasya jijñāsayā sanatkumāreṇa prāptayogasya munervinā kleśaṃ svecchayā tanuṃ tyaktvā brahmaprāpterupāyakathanam mokṣasādhanībhūteśvarārādhanasaṃprāptyupāyakathanam / trividhotkrāntikathanam / nāḍīṣu prāṇasaṃcārasya kathanam / utkrāntiprakriyāvarṇanam / niṣkalayogavarṇanopasaṃhāraḥ /
१८३ tryaśītyuttaraśatatamedhyāye-
sakalasya śivasya lokasthitiḥ / śivalokavarṇanam, śivapuravarṇanam / purāṇamahimā, upasaṃhāraḥ /

Original text: skandapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc