Skanda Purana · Verses 7.33-3

// devyuvāca // //
piturvadhāmarṣasujāta manyunā yadyatkṛtaṃ karma purā maharṣiṇā //
dadhīciputreṇa suraprasādhinā sarvaṃ śrutaṃ taddhi mayā samādhinā

punaḥpunarvai vibudhaiḥ samānaṃ yadvṛttamāsītkimapi pradhānam //
kāryaṃ hi tatsarvamanukrameṇa vijñātumicchāmi kutūhalena

// īśvara uvāca // //
ukto yadāsau vibudhaiḥ samastairāpaḥ purā tvaṃ bhuvi bhakṣayasva //
yato'marāṇāṃ prathamaṃ hi jātā āpo'grajāḥ sarvasurāsurebhyaḥ

tenaivamuktastu mahātmanā tadā pradarśayadhvaṃ mama tā yataḥ sthitāḥ //
pītvā surāḥ sarvamahaṃ purastātkṛtyaṃ kariṣye surabhakṣaṇaṃ hi

tatrāpi netuṃ yadi māṃ samarthā yatrāsate vāricayāḥ sametāḥ //
ato'nyathā nāhamalīkavādī prāṇe prayāte munivākyakārī

āhokte puṃḍarīkākṣa aurvaṃ hi vāḍavaṃ tadā //
tvāṃ prāpayiṣye yatrāpaḥ kena yānena vāḍava

// vāḍava uvāca // //
nāhaṃ hayādibhiryānairgaṃtuṃ tatra samutsahe //
kumārīkarasaṃparkamekaṃ muktvā mataṃ hi me

// viṣṇuruvāca // //
etatte sulabhaṃ yānaṃ tāṃ kanyāmānayāmyaham //
yā tvāṃ netuṃ samarthā syādapāṃ sthānaṃ suniścitam

// īśvara uvāca // //
surabhīśāpasaṃtaptā prāgupāttadaśāphalā //
sarasvatī yānabhūtā tasya sā viṣṇunā kṛtā

tato'bravīdvibhurgaṃgāṃ pārśvataḥ samupasthitām //
enaṃ vahniṃ mahābhāge vegānnaya mahodadhim//
nānyā śaktā samānetuṃ tvāṃ vinā lokapāvani

// gaṅgovāca // //
nāsti me bhagavañchakti raurvaṃ voḍhuṃ jagatpate//
raudrarūpī mahāneṣa dahatyevānalo bhṛśam

tatastu yamunāṃ prāha sindhuṃ tasyā hyanantaram //
anyā nadīśca vividhāḥ pṛthakpṛthagudāradhīḥ

aśaktāstāḥ samānetuṃ pṛṣṭāśca surasattamaiḥ //
tataḥ sarasvatīṃ prāha devadevo janārddanaḥ //
tvameva vraja kalyāṇi pratīcyāṃ lavaṇodadhau

evaṃ kṛte surāḥ sarve bhaviṣyanti bhayojjhitāḥ //
anyathā vāḍavenaite dahyaṃte svena tejasā

tasmāttvaṃ rakṣa vibudhāne tasmāttumulādbhayāt //
māteva bhava suśroṇi surāṇāmabhayapradā

evamuktā hi sā tena viṣṇunā prabhaviṣṇunā //
āha nāhaṃ svatantrāsmi pitā me dhriyate cirāt

tasyāhaṃ kāriṇī nityaṃ kumārī ca dhṛtavratā //
kālatrayepyasvatantrā śrūyate vibudhaiḥ sutā

pitrādeśaṃ vinā nāhaṃ padamekamapi kvacit //
gacchāmi tasmātko'pyanya upāyaściṃtyatāṃ hare

tatsvarūpaṃ viditvaivaṃ samabhyetya pitāmaham //
tamabravīdvāsudevo devakāryamidaṃ kuru

nānyathā śakyate netuṃ vāḍavo'gnirmahābalaḥ //
adṛṣṭadoṣāṃ muktvemāṃ kumārīṃ tanayāṃ tava

tacchrutvā viṣṇunā proktaṃ kumārīṃ tanayāṃ tadā //
śirasyādhāya sasnehamuvāca prapitāmahaḥ

yāhi devi surānsarvānrakṣa tvaṃ bhayamāgatān //
vinikṣipa tvaṃ nītvainaṃ vāḍavaṃ lavaṇāṃbhasi //
piturvākyaṃ hi sā śrutvā provāca śrutilakṣaṇā

// sarasvatyuvāca // //
eṣāsmi prasthitā tāta tava vākyā dasaṃśayam//
raudro'yaṃ vāḍavo vahnistanuṃ me bhakṣayiṣyati

prāptaṃ kaliyugaṃ raudraṃ sāṃprataṃ pṛthivītale //
lokaḥ pāpasamācāraḥ sparśayiṣyati māṃ prabho

tato duḥkhataraṃ kiṃ syādyatpāpaiḥ saha saṃgamaḥ

// brahmovāca // //
yadi pāpajanākīrṇaṃ na vāṃchasi dharātalam //
pātālatalasaṃsthā tvaṃ naya vahniṃ mahodadhau

yadātiśramasaṃyuktā vahninā dahyase bhṛśam//
tadā vibhidya vasudhāṃ pratyakṣā bhava putrike

kṛtvā vaktraṃ viśālākṣi prācī bhava sumadhyame//
tato yāsyaṃti tīrthāni tvāṃ śrāṃtāṃ cāruhāsinīm

tāni sarvāṇi cāgatya sāhāyyaṃ te varānane//
kariṣyaṃti trayastriṃśatkoṭyo vai mama śāsanāt

gaccha putri na saṃtāpastvayā kāryaḥ kathaṃcana//
ariṣṭaṃ vraja paṃthānaṃ mā santu paripaṃthinaḥ//7.1.33.३०/
// īśvara uvāca//
evamuktā tadā tena brahmaṇātha sarasvatī//
tyaktvā bhayaṃ hṛṣṭamanāḥ prayātuṃ samupasthitā

tasyāḥ prayāṇasamaye śaṃkhaduṃdubhiniḥsvanaiḥ //
maṃgalānāṃ ca nirghoṣairjagadāpūritaṃ śubhaiḥ

sitāṃbaradharā devī sitacaṃdanaguṃṭhitā //
śāradāṃbudasaṃkāśā tārahāravibhūṣitā

saṃpūrṇacaṃdravadanā padmapatrāyatekṣaṇā //
kīrtiryathā maheṃdrasya pūrayantī diśo daśa

svatejasā dyotayaṃtī sarvamābhāsayajjagat //
anuvrajaṃtī gaṃgā vai tayoktā varavarṇini

drakṣyāmi tvāṃ punarahaṃ kutra vai vasatīṃ sakhi //
evamuktā tayā gaṃgā provāca snigdhayā girā

yadaiva vīkṣase prācīdiśi prāpsyasi māṃ tadā //
suraiḥ parivṛtā sarvaistatrāhaṃ tava suvṛte

darśanaṃ saṃpradāsyāmi tyaja śokaṃ śucismite //
tāmāpṛcchya tato gaṃgāṃ punardarśanamastu te

gaccha svamālayaṃ bhadre smarttavyā'haṃ tvayā'naghe //
yamunāpi tathā caivaṃ gāyatrī sumanoramā

sāvitrīsahitāḥ sarvāḥ sakhyaḥ saṃpreṣitāstadā //
tato visṛjya tāṃ devī nadī bhūtvā sarasvatī

himavaṃtaṃ giriṃ prāpya plakṣāttatra vinirgatā //
avatīrṇā dharāpṛṣṭhe matsyakacchapasaṃkulā

grāhaḍiṃḍimasaṃpūrṇā timinakragaṇairyutā //
hasaṃtī ca mahādevī phenaughaiḥ sarvato diśam

puṇyato yavahā devīstūyamānā dvijātibhiḥ //
vāḍavaṃ vahnimādāya hayavegena niḥsṛtā

bhittvā vegāddharāpṛṣṭhaṃ praviṣṭātha mahītalam//
yadāyadābhavacchrāṃtā dahyate vāḍavāgninā //
tadātadā martyaloke yāti pratyakṣatāṃ nadī

tatastu jāyate prācī saṃtaptā vāḍavena tu //
tato vai yāni tīrthāni kīrttitāni purātanaiḥ

divyāṃtarikṣabhaumāni sāṃnidhyaṃ yāṃti bhāmini //
tataścāśvāsitā taiḥ sā sarasvatī punarnadī //
pātālatalamā sādya jagāma makarālayam

khadirāmodamāsādya tatra sā vīkṣya sāgaram //
gaṃtuṃ pravṛttā taṃ vahnimādāya surasuṃdari

nirūḍhabhāramātmānaṃ devādeśādviciṃtya sā //
prahṛṣṭā sumanāstasmātpravṛttā dakṣiṇāmukhī

etasminneva kāle tu ṛṣayo vedapāragāḥ //
catvāraśca mahādevi prabhāsaṃ kṣetramāśritāḥ

hariṇaścātha vajraśca nyaṃkuḥ kapila eva ca //
tapastapyaṃti tatrasthāḥ svādhyāyāsaktamānasāḥ

pṛthakpṛthaksamāhūtāḥ snānārthaṃ taiḥ sarasvatī //
sāgaraḥ sammukhastasyāḥ sahasā sammupasthitaḥ

tataḥ sā cintayāmāsa kathaṃ me sukṛtaṃ bhavet //
śāpabhītā ca sā sādhvī paṃcasrotāstadā'bhavat

ekaikaṃ toṣayāmāsa tamṛṣiṃ varavarṇini //
tato'syāḥ paṃca nāmāni jātāni pṛthivītale

hariṇī vajriṇī nyaṃkuḥ kapilā ca sarasvatī //
pānāvagāhanānnṛṇāṃ paṃcasrotāḥ sarasvatī

brahmahatyā surāpānaṃ steyaṃ gurvaṃganāgamaḥ //
eṣāṃ saṃyogajaṃ cānyannarāṇāṃ paṃcamaṃ hi yat

etatpaṃcavidhaṃ puṃsāṃ paṃcadhā'vasthitā satī //
nāśayetpātakaṃ ghoraṃ sakhībhiḥ sahitā nadī

brahmahatyāṃ mahāghorāṃ pratilomā sarasvatī //
pānāvagāhanānnṛṇāṃ nāśayatyakhilaṃ hi sā

pramādānmadirāpānadoṣeṇopahatātmanām //
tadvyapohāya kapilā dvijānāṃ vahate nadī

upavāsājjapāddhomātsnānātpānāddvijanmanām //
saptāhānnāśayetpāpaṃ tattadbhāvena cetasā

svayaṃ te'pi viśudhyaṃti yathoktavidhikāriṇaḥ //
nyaṃkuṃ nadīṃ samāsādya mahataḥ pātakātkṛtāt

snānopāsanapānena vajriṇī gurutalpagam //
nāśayatyakhilaṃ puṃsāṃ pāpaṃ bhūribhayaṃkaram

saṃyogajasya pāpasya haraṇāddhariṇī smṛtā //
nadī puṇyajalopetā saptāhamavagāhanāt

evametāni pāpāni sarvāṇi surasuṃdari //
nadī nāśayate tathyaṃ paṃcasrotā sarasvatī

tato'paśyatpunaścāru sā devī pathi saṃsthitam //
parvataṃ sāgarasyāṃte roddhuṃ mārgamiva sthitam

brahmāṇḍamānadaṇḍo'yaṃ purato girisattamaḥ //
vrajantyāḥ surakāryeṇa mama vighnakaraḥ sthitaḥ //

uccaistaraṃ mahāśailamavalokya sarasvatī //
atha vegena ruddhena giriṇā vismitā satī

evaṃ saṃcintayedyāvanmanasā tanma hādbhutam //
tāvanmaṃgalaśabdena pratibuddhaḥ kṛtasmaraḥ

giriśṛṃgadvaṃdvacaraṃ dadarśa puruṣaṃ ca sā //
tāmāha devīṃ sa nago mārgo nāstīha suvrate

anyatra kvāpi gaccha tvaṃ yatra te'bhimataṃ śubhe //
āhaivamukte sā devī naraṃ nagaśiraḥsthitam

devādeśātsamāyātā na nirodhyā gire tvayā //
evamukte giriḥ prāha tāṃ devīṃ sumanoramām

parvato'haṃ tvayā bhadre kiṃ na jñātaḥ kṛtasmaraḥ //
tvatsparśanānna doṣosti kumārī tvaṃ yato'naghe

atastvāṃ varaye devi bhāryā me bhava suvrate

// sarasvatyuvāca // //
pitā me dhriyate yasmāttena nāhaṃ svayaṃvarā //
tava bhāryā bhaviṣyāmi mārgaṃ yaccha mamādhunā

evamukto giriḥ prāha anicchaṃtīṃ mahābalāt //
udvāhayiṣye tvāṃ bhadre kastrātā sti tavādhunā

sā taṃ manobhavākrāntaṃ matvā divyena cakṣuṣā //
āha nāsti mama trātā tvāmeva śaraṇaṃ gatā

tvayodvāhyā yadya vaśyamahamevaṃ mahābala //
asnātāṃ nodvaha vibho snānaṃ karttuṃ ca dehi me

tāmuvāca tataḥ śailaḥ svasaṃpadabhimānavān //
saukhyadaṃ paśya subhage mayi saṃpūrṇavaibhavam

dvaṃdvāni yatra gāyaṃti kiṃnarāṇāṃ manoramam //
śrūyate ca sunidhvānaṃ taṃtrīvādyamathāparam

tatra tālāstamālāśca pippalāḥ panasāstathā //
sadaiva phalapuṣpāścā dṛśyaṃte sumanoramāḥ

kuṭajaiḥ kovidāraiśca kadaṃbaiḥ kurabaistathā //
mattālikulaghuṣṭaiśca bhūdharo bhāti sarvataḥ

harāṃgarāgavadbhāti kvacitkuṭajakuḍmalaiḥ //
kvacittu karṇikāraiśca viṣṇorvāsaḥsamaprabhaḥ

tamāladalasaṃchannaḥ kvacidvaivasvatadyutiḥ//
kvaciddhātuviliptāṃgo gaṇādhyakṣavapurnagaḥ

caturmukha ivābhāti haritālavapuḥ kvacit //
kvacitsaptacchadairviṣṇorvapuṣā bhātyayaṃ giriḥ

kvacitkātyāyanīprakhyaḥ priyaṃgususamākulaḥ //
kvacitkesarasaṃyuktairanalābho vibhātyasau

vṛttaiḥ sapulakaiḥ snigdhaiḥ strīṇāmiva payodharaiḥ //
duṣprāpyairalpapuṇyānāṃ kvacidābhāti bilvakaiḥ

siṃhairvyāghrairmṛgairnāgairvarāhairvānaraistathā //
kvacitkvacidasau bhāti parasparamanuvrataiḥ

śūlikodbhinnamākāśamiva kurvadbhiruccakaiḥ //
evamukte pratyuvāca śāradā taṃ nagottamam

yadi māṃ tvaṃ pariṇaye rudaṃtīmekikāṃ tathā //
gṛhāṇa vāḍavaṃ haste yāvatsnānaṃ karomyaham

evamukte sa jagrāha ta nagedro'pavarjim //
kṛtasmarastatsaṃsparśātkṣaṇādbhasmatvamāgataḥ

tataḥ prabhṛti te tasya pāṣāṇā mṛdutāṃ gatāḥ //
gṛhadevakulārthāya gṛhyaṃte śilpibhiḥ saha

dagdhvā kṛtasmaraṃ devī punarādāya vāḍavam //
samudrasya samīpe sā sthitā hṛṣṭatanūruhā

tatrasthā sā mahādevī tamāha vaḍavānalam //
paśya vāḍava garjantaṃ sāgaraṃ purataḥ sthitam

garjaṃtaṃ so'pi taṃ dṛṣṭvā prasarpaṃtaṃ ca vīcibhiḥ //
tāmāha kimidaṃ bhadre bhīto me lavaṇodadhiḥ

prahasyovāca sā bālā ko na bhītastavānala //
bhakṣyaste vihito yasmāttava devairmahābala

sa tasyāstadvacaḥ śrutvā saṃprahṛṣṭastu pāvakaḥ //
dāsyāmi te varaṃ bhadre yatheṣṭaṃ prārthayasva naḥ

tenaivamuktā sā devī vāḍavenāgninā tadā //
sasmāra kāraṇātmānaṃ viṣṇuṃ kamalalocanam

dṛṣṭosāvātmahṛtsaṃsthastayā devo janārddanaḥ //
smṛtamātraḥ sarasvatyā parastribhuvaneśvaraḥ

manodṛṣṭyā vilokyāha sā tamaṃtaḥsthamacyutam //
vāḍavo yacchati varamahaṃ taṃ prārthayāmi kim

tatastena hṛdisthena proktā devī sarasvatī //
prārthanīyo varo bhadre sūcīvaktratvamādarāt

tatastvabhihito devyā yadi me tvaṃ varapradaḥ //
tataḥ sūcīmukho bhūtvā tvaṃ pibāpo mahābala

evamuktena tattena sūcīvedhasamaṃ kṛtam //
ghaṭikāpūraṇaṃ yadvatpapau tadvadanaṃ jalam

evaṃ sa vāḍavo vahniḥ surāṇāṃ bhakṣaṇodyataḥ //
vaṃcito viṣṇunā yāti medhāmādhāya yatnataḥ

sargametaṃ naraḥ puṇyaṃ vācyamānaṃ śṛṇoti yaḥ //
sa viṣṇu lokamāsādya tenaiva saha modate

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye sara svatīvṛttāṃtavaḍavānalavacanavarṇanaṃnāma trayastriṃśo'dhyāyaḥ